CHƯƠNG 1: BÀI TOÁN CHO VAY TÍN DỤNG 1. Một số thuật ngữ về lĩnh vực ngân hàng Hệ thống tài chính là một hệ thống phức tạp cả về cấu trúc và chức năng, có nhiệm vụ luân chuyển lượng vốn lớn từ những người tiết kiệm tới những người có cơ hội đầu tư. Việc tìm hiểu qua một số các khái niệm sau sẽ giúp chúng ta có được một góc nhìn về hoạt động của hệ thống tài chính. - Thị trường tài chính: là nơi dẫn vốn từ nơi thừa tới nơi thiếu vốn, bằng các hoạt động mua bán các giấy tờ có giá trị, thể hiện trái quyền (quyền được hưởng) của chủ thể mua đối với chủ thể phát hành.
- Trung gian tài chính: là các hình thức tổ chức kinh doanh tiền tệ, đứng ra làm trung gian chuyển vốn từ người cho vay tới người đi vay, từ nơi thừa tới nơi thiếu. - Ngân hàng thương mại: là trung gian tài chính, có giấy phép kinh doanh của chính phủ, là trung gian nhận tiền gửi của khách hàng và cung cấp cho khách hàng dịch vụ chi trả (séc) cùng với việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc gửi tiết kiệm và cho vay. Ngân hàng có các chức năng chính sau: Huy động tiền gửi; Dịch vụ thanh toán; Hoạt động cho vay; Một số những lĩnh vực hoạt động khác: Dịch vụ uỷ thác, bảo quản tài sản có giá trị, cung cấp dịch vụ mua bán chứng khoán cho khách hàng. Năm 2003, được sự tài trợ của Ngân hàng thế giới (World Bank) nhằm hỗ trợ Việt Nam trong quá trình hiện đại hóa từng bước ngành ngân hàng, một số ngân hàng thương mại đã được triển khai Dự án Hiện đại hóa Ngân hàng và Hệ thống thanh toán mà cụ thể là triển khai hệ thống Ngân hàng lõi (Core Banking System - CBS) [8].
Với việc triển khai hệ thống ngân hàng lõi, các ngân hàng đã có được các dịch vụ tiên tiến nhất về: tiền gửi khách hàng, cho vay tín dụng, thanh toán quốc tế, bảo lãnh, dịch vụ ngân hàng qua mạng Internet, dịch vụ ngân hàng qua mobile. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -4- Mô hình chức năng nghiệp vụ chung của một hệ thống ngân hàng lõi được minh họa như trong Hình 1.1 sau: General Accounts Customer Limits Enterprise Ledger Statsic Knowledge Deposite Lending Trade Treasury Investment Savings/ Consumer Letter of Forex/MM Shares & Check Loan credit/Bills Bonds Fixed Coporation Rimittances Derivatives Security Deposit Loan Custody Core Banking System Bussiness Hình 1.1: Mô hình hệ thống ngân hàng lõi. Trong đó môđun cho vay tín dụng (Lending) chỉ thực hiện việc quản lý thông tin các khoản vay, tính các phát sinh hàng tháng: lãi, phí. Còn việc đánh giá đối với các khoản vay tín dụng của khách hàng thường chưa có hoặc đó sẽ là một môđun riêng.
Chính vì vậy việc chấm điểm tín dụng đối với khách hàng thường bị xem nhẹ và là điểm chung hiện nay của các ngân hàng tại Việt Nam. Bài toán cho vay tín dụng 1. Yêu cầu bài toán Tín dụng được biểu hiện trước hết là sự vay mượn tạm thời một số vốn tiền tệ hay tài sản mà nhờ đó người đi vay có thể sử dụng được một lượng giá trị trong một thời gian nhất định. Sau thời gian nhất định này, theo thoả thuận trước đó, người đi vay sẽ hoàn trả lại một giá trị lớn hơn cho người cho vay.
Nhằm đảm bảo hoạt động tín dụng sinh lời và tránh được các rủi ro không đáng có, ngân hàng phải có những quy định, quy trình hướng dẫn nghiệp vụ cho vay tín dụng cụ thể. Trong phạm vi của đề tài này chúng ta chỉ đi tìm hiểu những điều kiện chính, những ràng buộc đối với khách hàng khi thực hiện các khoản vay tín dụng. Các điều kiện về hồ sơ, thủ tục pháp lý với khách hàng bao gồm [3]: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -5- - Hồ sơ năng lực pháp lý: Để chứng minh khách hàng có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật. Đối với khách hàng cá nhân: Xuất trình giấy tờ về sổ hộ khẩu, giấy chứng minh nhân dân, giấy đăng ký kết hôn/giấy xác nhận tình trạng độc thân.
Đối với khách hàng doanh nghiệp: Đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế, đăng ký mẫu dấu, điều lệ, biên bản họp hội đồng quản trị, giấy chứng minh nhân dân của giám đốc, kế toán trưởng. - Hồ sơ chứng minh mục đích sử dụng vốn: Đối với mục đích vay vốn để mua bán thì bao gồm hợp đồng mua bán nhà đất có công chứng, hợp đồng mua bán xe, giấy tờ sở hữu. Đối với mục đích vay vốn đầu tư vào các dự án thì phải có phương án sản xuất kinh doanh kèm theo phương án trả nợ khả thi - Hồ sơ chứng minh thu nhập/năng lực tài chính: Để chứng minh khả năng trả nợ trong thời hạn cam kết. Đối với khách hàng cá nhân: Xác nhận lương, thu nhập, hợp đồng lao động, giấy tờ chứng minh sở hữu tài sản, hợp đồng cho thuê nhà, ô tô, bảng kê kinh doanh.
Đối với doanh nghiệp: Báo cáo tài chính ba năm gần nhất, báo cáo thuế, hợp đồng đầu ra, đầu vào. - Hồ sơ tài sản thế chấp: Giấy tờ chứng minh sở hữu tài sản thế chấp, chứng minh nguồn tiền về. Trên cơ sở nhu cầu vay vốn của khách hàng, các điều kiện về hồ sơ, thủ tục pháp lý của khách hàng. Ngân hàng sẽ tiến hành đánh giá để xác định: - Kết quả thẩm định cho vay tín dụng: Chấp nhận hay không chấp nhận.
- Tổng số tiền cho vay - Ngày giải ngân - Phương thức giải ngân - Lãi xuất cho vay trong hạn và quá hạn - Quy định về kỳ hạn trả nợ (gốc và lãi) của khoản vay; - Xác định thời hạn cho vay: ngắn hạn (≤ 12 tháng), trung hạn (>12 tháng & ≤ 60), dài hạn (> 60 tháng). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ví dụ Trên cơ sở yêu cầu của khách hàng về khoản vay tín dụng, sau quá trình thẩm định tín dụng nếu khách hàng đáp ứng tốt các điều kiện cho vay thì giữa khách hàng và ngân hàng sẽ ký kết một hợp đồng tín dụng cho khoản vay đó. Thường hợp đồng tín dụng bao gồm các thông tin chính như bên dưới [7]: - Bên vay: Ông Nguyễn Văn A, sinh năm 1980, chứng minh nhân dân số 01110101 do Công an TP Hà Nội cấp 11/2/1998.
- Tổng số tiền cho vay theo hợp đồng tín dụng: 1,800,000,000 đồng (Bằng chữ: Một tỷ tám trăm triệu đồng chẵn). - Số tiền giải ngân: 1,800,000,000 đồng (Bằng chữ: Một tỷ tám trăm triệu đồng chẵn). - Ngày giải ngân: ngày 19 tháng 9 năm 2008. - Phương thức giải ngân: Số tiền giải ngân được chuyển vào tài khoản số 1080101010101 của ông Nguyễn Văn A tại Ngân hàng TMCP Xăng dầu Petrolimex – PG Bank.
- Mục đích vay vốn: Thanh toán tiền mua nhà địa chỉ 88 Láng Trung-Láng Hạ- Đống Đa-Hà Nội. - Tài sản đảm bảo: Căn nhà địa chỉ 88 Láng Trung-Láng Hạ-Đống Đa-Hà Nội trị giá 2.5 tỷ đồng để đảm bảo cho khoản vay 1.8 tỷ đồng trong hợp đồng tín dụng này. - Thời hạn vay: 36 tháng từ 19/9/2008 tới 19/9/2011. - Kỳ hạn trả nợ gốc và lãi: Gốc: Bên vay sẽ thanh toán nợ gốc qua 36 (ba mươi sáu) lần trả liên tục vào ngày 26 hàng tháng ngay sau ngày giải ngân đầu tiên.
Số tiền thanh toán nợ gốc mỗi lần là 50,000,000 đồng (Bằng chữ: Năm mươi triệu đồng chẵn). Bất kỳ việc thanh toán trước hạn nào đều sẽ làm giảm số tiền phải thanh toán của các lần trả theo trình tự hết hạn ngược lại. Lãi: Trả cố định vào ngày 26 hàng tháng. - Lãi suất cho vay: Trong hạn: 1.
Lãi suất này được cố định trong quý đầu tiên. Lãi suất từ tháng thứ tư trở đi được thay đổi mỗi quý một lần theo nguyên tắc: Lãi suất tiết kiệm 12 tháng, lĩnh lãi cuối kỳ theo Biểu lãi suất công bố của TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -7- Ngân hàng có hiệu lực tại thời điểm thay đổi, cộng biên độ: x%/tháng nhưng không thấp hơn mức 1. Quá hạn: 150% lãi suất trong hạn. - Cam kết: Thực hiện đúng các cam kết trong Hợp đồng tín dụng nêu trên.
Các tiêu chí đánh giá và xếp hạng khách hàng cá nhân Đối tượng khách hàng chính của các khoản vay tín dụng là: khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp. Tuy nhiên trong phạm vi của đề tài này chúng ta chỉ xem xét quy trình đánh giá, các tiêu chí đánh giá với đối tượng là khách hàng cá nhân. Đối với khách hàng cá nhân, căn cứ trên các tài liệu về cho vay tín dụng của các ngân hàng. Chúng tôi đưa ra các tiêu chí chấm điểm các thông tin cá nhân trong Bảng 1.3 như sau [3,4,5,6]: Bảng 1.1: Các tiêu chí thông tin cá nhân cơ bản TT Tiêu chí đánh giá 1 Tuổi 2 Trình độ học vấn 3 Nghề nghiệp 4 Thời gian công tác 5 Thời gian làm công việc hiện tại 6 Tình trạng nhà ở 7 Cơ cấu gia đình 8 Số người ăn theo 9 Thu nhập cá nhân hàng năm (đồng) 10 Thu nhập của gia đình hàng năm (đồng) Bảng 1.2: Bảng tiêu chí chấm điểm quan hệ Ngân hàng TT Tiêu chí đánh giá 11 Tình hình trả nợ ngân hàng 12 Tình hình chậm trả lãi 13 Tổng nợ hiện tại (đồng hoặc tương đương) 14 Các dịch vụ khác sử dụng của ngân hàng 15 Số dư tiền gửi tiết kiệm trung bình (đồng) tại Ngân hàng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -8- Đối với mỗi tiêu chí đánh giá của khách hàng cá nhân, chúng ta có thang điểm đánh giá chi tiết như sau: Bảng 1.3: Thang điểm tiêu chí “Tuổi” Số TT Tên tiêu chí Tên thang điểm điểm 1 Tuổi Tuổi 18-25 5 2 Tuổi Tuổi 25-40 15 3 Tuổi Tuổi từ 40-60 20 4 Tuổi Tuổi trên 60 10 Bảng 1.4: Thang điểm tiêu chí “Trình độ học vấn” Số TT Tên tiêu chí Tên thang điểm điểm 1 Trình độ học vấn Trên đại học 25 2 Trình độ học vấn Đại học/Cao đẳng 20 3 Trình độ học vấn Trung cấp 10 4 Trình độ học vấn Dưới trung học/Thất học 1 Bảng 1.5: Thang điểm tiêu chí "Nghề nghiệp" Số TT Tên tiêu chí Tên thang điểm điểm 1 Nghề nghiệp Chuyên môn/Kỹ thuật 25 2 Nghề nghiệp Thu ký 15 3 Nghề nghiệp Kinh doanh 5 4 Nghề nghiệp Nghỉ hưu 1 Bảng 1.