Chương 1: Tổng quan về bảo vệ quyên và lợi ich hợp pháp của nhà đầu tư trong hoạt động giao dịch tiền kỹ thuật số ở Việt Nam Chương 2: Pháp luật có liên quan về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư trong hoạt động giao dịch tiền kỹ thuật số ở Việt Nam Chương 3: Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư trong hoạt động giao dịch tiền kỹ thuật số ở Việt Nam. TONG QUAN VE BẢO VỆ QUYEN VÀ LỢI ICH HỢP PHAP CUA NHÀ DAU TƯ TRONG HOAT ĐỘNG GIAO DỊCH TIEN KY THUAT SO O VIET NAM 1. Khái niệm về quyền và lợi ich hợp pháp của nhà đầu tư trong hoạt động giao dịch tiền kỹ thuật số. Khái niệm tiền kỹ thuật số và thị trường giao dịch tiền kỹ thuật sô a) Khái niệm tiền kỹ thuật số Tại Việt Nam, hiện nay chưa có định nghĩa cụ thể nào về tiền kỹ thuật số được ghi nhận trong bất kỳ văn bản pháp luật nào.
Một số các công trình nghiên cứu ở trong nước về định nghĩa tiền kỹ thuật số được đưa ra như sau: Năm 2019 Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Center Bank) có một mô tả tiền kỹ thuật số trong một báo cáo về “Tài sản tiền điện tử: hàm ý cho sự ồn định tài chính, chính sách tiền tệ, các khoản thanh toán và cơ sở hạ tầng thị trường”. Theo đó: “tài sản tiền điện tử được định nghĩa là một loại tài sản mới được ghi lại ở dạng kỹ thuật số và được kích hoạt bằng cách sử dụng mật mã không và không đại diện cho một yêu cầu tài chính hoặc trách nhiệm pháp lý của bat kỳ pháp nhân có thé xác định được.” Theo luận văn thạc sĩ Luật học “Nghiên cứu xây dựng khung pháp lý về tiền ảo tại Việt Nam” của tác giả Đoàn Phương Thảo năm 2018 có đưa ra định nghĩa: “Tiền ảo là một sản phẩm công nghệ số, được tạo ra bởi nguồn mã hóa mở, được một cộng đồng tham gia thừa nhận giá trị sử dụng như một công cụ !https:/www.eu/pub/pdf/sepops/ecb.pdf “For the purposes of this paper, a crypto-asset is defined as a new type of asset recorded in digital form and enabled by the use of cryptography that is not and does not represent a financial claim on, or a liability of, any identifiable entity.” trao đổi và có chức năng như hình thức thanh toán thay thế tiền tệ trong một số trường hợp nhất định” Theo Đề tài Khung pháp lý về Bitcoin và các loại tiền ảo trong pháp luật một số nước trên thế giới — kinh nhiệm cho Việt Nam của tác giả Phạm Hải Trà My có đưa ra định nghĩa: “Tiền ảo là loại tiền kỹ thuật số chỉ có sẵn ở dạng điện tử và không ở dạng vật lý. Được thiết kế dé làm việc như một trung gian trao đổi mà sử dụng mật mã để bảo mật và xác minh các giao dịch. Nó được lưu trữ và giao dịch chỉ thông qua phần mềm được chỉ định, ứng dụng di động, máy tính, qua ví kỹ thuật số chuyên dụng và các giao dịch xảy ra qua internet hoặc qua các mạng chuyên dụng an toàn, được sử dụng, chấp nhận giá trị sử dụng giữa các thành viên trong một cộng đồng ảo cụ thể”.
Tuy nhiên với sự phát triển không ngừng và nhanh chóng của tiền kỹ thuật số, các định nghĩa về loại tiền kỹ thuật số này dường như ngày một rộng hơn. Cu thé là sự chấp nhận thanh toán và niềm tin vào giá tri đồng tiền của các chủ thể sở hữu tiền kỹ thuật số ngày một gia tăng và có thể coi là một cuộc cách mạng trong lĩnh vực tiền tệ. Bên cạnh những đồng tiền kỹ thuật sỐ do cá nhân phát hành thì các Ngân hàng trung ương một số nước cũng đã nghiên cứu và phát hành dong tiền kỹ thuật số riêng của quốc gia, điển hình là Chính phủ Trung Quốc đã triển khai số hóa đồng nhân dân tệ, đưa vào lưu thông đồng tiền kỹ thuật số do Ngân hàng trung ương phát hành cho những giao dịch cơ bản cho người dân tại một số thành phố lớn. Ngày 9/3/2022, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ký sắc lệnh hành pháp, trong đó yêu cầu chính phủ đánh giá các rủi ro và lợi ích trong việc phát triển đồng USD kỹ thuật số cũng như các vấn đề khác của tiền kỹ thuật số”.
Ngoài ra, Tổng thống El Salvador còn công bố Quốc hội El Salvador thông qua dự luật công nhận tính ? “Tổng thống Joe Biden ký sắc lệnh giám sát tiền điện tử” Thái Thanh - Công Tùng https://vtv.vn/the-gioi/tong-thong-joe-biden-ky-sac-lenh-giam-sat-tien-dien-tu-202203 10062624008.htm Truy cập ngày 22/5/2022 hợp pháp của đồng tiền kỹ thuật số Bitcoin, đưa nước này trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới chấp nhận Bitcoin là phương tiện thanh toán. Với sự thay đổi va phát triển nhanh chóng của tiền kỹ thuật số, việc chấp nhận giá trị của các đồng tiền kỹ thuật số không còn là việc chấp nhận giữa một cộng đồng nhất định nữa Chính phủ các nước cũng không thé phủ nhận sự tồn tại và phát triển của nó. Tuy nhiên mỗi quốc gia có một con đường nghiên cứu khác nhau đối với việc phát triển đồng tiền kỹ thuật số, vì ngay cả định nghĩa về đồng tiền này giữa các nước cũng khác nhau, đây là nhận định được đưa ra tại hội thảo trực tuyến về "Tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành" do Văn phòng tăng cường năng lực của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) tại Thái Lan phối hợp với Vụ Thị trường vốn và tiền tệ của IMF được tổ chức hồi tháng 3-2021, có sự tham dự của Ngân hàng trung ương các nước, trong đó có Việt Nam. Từ những phân tích trên, có thể định nghĩa về tiền kỹ thuật số (tiền mã hóa, tiền ảo) như sau: “Tiên kỹ thuật số (Digital Currency) là một đông tiền được tạo ra bởi các thuật toán mã hóa phức tạp dựa trên các phan mêm mã nguôn mở được quản lý bởi các hệ thống máy tính phi tập trung với các thuật toán tự động trong nên tảng chuỗi khối phi tập trung (blockchain).
Tiên kỹ thuật số có thé hoạt động độc lập với ngân hàng trung ương, có thể được phát hành bởi ngân hàng trung uong hoặc được ngân hàng trung tơng công nhận hợp pháp ”. Có thê phân loại tiền kỹ thuật số thành 2 loại đó là tiền kỹ thuật số phi tập trung (Decentralized cryptocurrencies) và tiền kỹ thuật số tập trung (Centralized cryptocurrencies).” Tiền kỹ thuật số tập trung: là tiền kỹ thuật số được quản trị tập trung bởi một chủ thé quản lý từ việc phát hành, xác thực giao dịch, quyết định lượng 3 “Sự phát triển và quy định của công nghệ tiền điện tử” - Xiaodong Lin - Khoa Khoa học Máy tính - Đại học Guelph cung tiền kỹ thuật số và đưa ra các quy định hoạt động trong một nền kinh té.4 Hiện nay các chủ thể quản lý và phát hành tiền kỹ thuật số tập trung này là các ngân hàng Trung ương, ví dụ như đồng Petro của Venezuela hay đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số của ngân hàng Trung ương của Trung Quốc phát hành, Theo Ngân hàng Nhân dân Trung quốc (PBOC), trong giai đoạn từ ngày 30/6 - 22/10/2021, số lượng giao dịch bằng đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số tại nước này đã đạt 150 triệu lượt, với tông giá trị gần 10 ty USD°.Các đồng tiền kỹ thuật số này là một dạng tiền mới của ngân hàng trung ương, có giá trị như tiền pháp định và đóng vai trò là phương tiện trao đôi và giao dịch thay cho tiền mặt trong các cửa hàng, siêu thị. Hiện nay các giao dịch sử dụng tiền mặt đang gặp rất nhiều vấn đề liên quan đến việc khó theo dõi nên nó thường được sử dụng để trốn thuế, rửa tiền và các giao dịch bất hợp pháp. Tiền mặt cũng tạo ra rủi ro an ninh trong việc vận chuyển tiền và thanh toán, gây lãng phí khi sử dụng và ô nhiễm môi trường.
Vì vậy, chính phủ các nước mong muốn hạn chế thanh toán băng tiền mặt nhằm góp phần giảm tội phạm và cải thiện việc thu thuế. Do đó, tiền kỹ thuật số của NHTW đảm bảo vai trò và chức năng của tiền pháp định và khắc phục được các khuyết điểm trên do cơ chế công khai và quản lý giao dịch tối ưu của nền tảng công nghệ. Các đồng tiền kỹ thuật số tập trung này không được coi là phương tiện đầu cơ như các đồng tiền kỹ thuật số phi tập trung mà theo mục đích phát hành ban đầu của các NHTW, dường như đây chỉ là một phiên bản số hóa của đồng tiền pháp định dé khắc phục những hạn chế mà tiền mặt đang gặp phải. 4 ECB, (2012), “Virtual currency schemens” https://www.eu/pub/pdf/other/virtualcurrencyschemes201210en.pdf 5 Bài viết: “Trung Quốc ứng dụng rộng rãi đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số” https://vtv.vn/kinh- te/trung-quoc-ung-dung-rong-rai-dong-nhan-dan-te-ky-thuat-so- htm, truy cập ngày 25/7/2022 10 Tiền kỹ thuật số phi tập trung: không do một nhà quản trị nào kiểm soát, các đơn vị tiền kỹ thuật số được tạo ra, được kiểm tra và quản lý bởi chính người dùng thông qua công cụ kỹ thuật phức tạp.
Đây là loại tiền được phân bố với mã nguồn mở, dựa trên thuật toán học phức tạp trong một hệ thống thanh toán ngang hàng (P2P) không được điều hành và kiểm soát bởi chính phủ nước nào. Vi dụ như Bitcoin, Ethereum.ma trong đó Bitcoin là ví dụ điển hình nhất. Hiện nay, các giao dịch tiền kỹ thuật số được thực hiện đa số là các giao dịch đồng tiền kỹ thuật số phi tập trung do tính phi tập trung của chúng và sự biến động giá trị của các đồng tiền này thường biến động lớn trong một khoảng thời gian ngăn. Các đồng tiền kỹ thuật số phi tập trung có giá trị cao nhất hiện nay như Bitcoin, Etherium đều có khả năng chuyển đổi và có giá trị tương đương với các đồng tiền pháp định như Đô la Mỹ va có thé đổi ra tiền pháp định, giá tri của các đồng tiền phi tập trung này thường phụ thuộc vào các yếu tố sau: - Cung và cầu: Các đồng tiền kỹ thuật số được khai thác bằng cách sử dụng tính toán để giải một phương trình toán học phức tạp, nhờ đó người giải mã được các phương trình toán học sở hữu được các đồng tiền kỹ thuật số và làm tăng nguồn cung của đồng tiền, khi sở hữu những đồng tiền này thì chủ sở hữu có thé bán nó ra với những ai có nhu cầu mua để thu về được tiền pháp định (như Đô la Mỹ).