Bảo vệ người chuyển đổi giới tính theo quy định của pháp luật việt nam

Bài viết khám phá quy định pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi của người chuyển đổi giới tính, đảm bảo sự công bằng và tôn trọng.

• Tác giả: Đào Sỹ Nguyên
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Minh Trang
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: ĐH Luật
• Đề tài: Bảo Vệ Người Chuyển Đổi Giới Tính Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ NGƯỜI CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của việc chuyển đổi giới tính
• 1.2. Khái niệm chuyển đổi giới tính và người chuyển giới
• 1.3. Đặc điểm của chuyển đổi giới tính và người chuyển giới
• 1.4. Ý nghĩa và sự cần thiết của việc thừa nhận người chuyển đổi giới tính
• 1.4.1. Ý nghĩa về việc thừa nhận người chuyển đổi giới tính
• 1.4.2. Sự cần thiết của việc thừa nhận người chuyển đổi giới tính
• 1.5. Tác động của các yếu tố đến việc bảo vệ người chuyển đổi giới tính
• 1.5.1. Tác động của yếu tố chính trị
• 1.5.2. Tác động của yếu tố kinh tế
• 1.5.3. Tác động của yếu tố pháp lý
• 1.5.4. Tác động của yếu tố văn hoá - xã hội
• 1.6. Bảo vệ người chuyển đổi giới tính trong pháp luật của một số quốc gia khu vực ASEAN
• 1.7. Tiểu kết chương I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến bảo vệ người chuyển đổi giới tính
• 2.2. Quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam liên quan đến người chuyển đổi giới tính
• 2.3. Thực trạng pháp luật liên quan đến bảo vệ người chuyển đổi giới tính ở Việt Nam hiện nay
• 2.4. Tình hình thực thi pháp luật về quyền chuyển đổi giới tính ở Việt Nam hiện nay
• 2.5. Một số bất cập trong hệ thống pháp luật và thi hành pháp luật liên quan đến người chuyển đổi giới tính
• 2.6. Những kết quả đạt được và nguyên nhân trong việc đảm bảo việc bảo vệ người chuyển đổi giới tính
• 2.6.1. Nguyên nhân và kết quả đạt được từ việc bảo đảm việc bảo vệ người chuyển đổi giới tính
• 2.6.2. Nguyên nhân và những hạn chế trong việc đảm bảo đối với người chuyển đổi giới tính
• 2.7. Tiểu kết chương II
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm bảo vệ người chuyển đổi giới tính theo quy định của pháp luật ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Giải pháp bảo vệ người chuyển đổi giới tính theo quy định của pháp luật hiện hành ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về thực thi pháp luật bảo vệ quyền của người chuyển đổi giới tính của pháp luật
• 3.2.3. Nhóm giải pháp khác
• 3.3. Tiểu kết chương III
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tìm Hiểu Về Chuyển Đổi Giới Tính Khái Niệm và Đặc Điểm

Chất lượng cuộc sống được nâng cao kéo theo sự quan tâm sâu sắc đến quyền nhân thân, đặc biệt quyền liên quan đến giới tính. Giới tính là sự khác biệt sinh học và biểu hiện xã hội giữa nam và nữ, thể hiện qua cơ quan sinh dục, hình dáng cơ thể và hormone. Cần phân biệt giới tính với giới. Giới là sự khác biệt xã hội, được hình thành qua dạy dỗ, văn hóa và thời kỳ. Giới là cảm nhận cá nhân, suy nghĩ về bản thân là nam hay nữ (bản dạng giới). Giới tính là biểu hiện bên ngoài. Sự khác biệt giữa giới và giới tính có thể dẫn đến mong muốn chuyển đổi giới tính. Có nhiều nguyên nhân như bẩm sinh (do gen, hormone) hoặc do xu hướng xã hội. Phong trào LGBT đã thúc đẩy sự công nhận quyền chuyển giới. Chuyển đổi giới tính là quá trình thay đổi từ giới tính sinh học sang giới tính mới, thường thông qua hormone và phẫu thuật. Phẫu thuật chuyển đổi giới tính giúp cá nhân có cơ thể phù hợp với giới tính mong muốn. Chuyển giới khác với đồng tính; chuyển giới liên quan đến cảm nhận giới tính, còn đồng tính liên quan đến hấp dẫn tình cảm.

1.1. Định Nghĩa Chuyển Đổi Giới Tính và Người Chuyển Giới

Chuyển đổi giới tính, một cách đơn giản, là quá trình một người hoặc động vật thay đổi giới tính sinh học của mình sang một giới tính khác. Ở người, quá trình này thường đòi hỏi can thiệp y tế, thường là sử dụng hormone hoặc phẫu thuật. Phẫu thuật chuyển đổi giới tính thường là bước cuối cùng để người chuyển giới có thể hòa nhập hoàn toàn vào xã hội với giới tính mong muốn. Cần nhấn mạnh rằng, chuyển giới không đồng nhất với đồng tính. Chuyển giới liên quan đến cảm nhận về giới tính, còn đồng tính liên quan đến hấp dẫn tình cảm. Một người chuyển giới có thể là người đồng tính, dị tính hoặc song tính, giống như bất kỳ người nào khác.

1.2. Đặc Điểm Của Quá Trình Chuyển Đổi Giới Tính

Quá trình chuyển đổi giới tính có nhiều đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, nó là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp y tế và tâm lý. Thứ hai, nó là một quá trình cá nhân, với mỗi người có trải nghiệm khác nhau. Thứ ba, nó là một quá trình lâu dài, có thể kéo dài nhiều năm. Cuối cùng, nó là một quá trình tốn kém, với chi phí cho hormone, phẫu thuật và tư vấn tâm lý có thể rất cao. Theo Bộ Y tế, tính đến tháng 8 năm 2022, ước tính có khoảng 480.000 người chuyển giới mang quốc tịch Việt Nam đang sinh sống và làm việc trên lãnh thổ nước ta. Tuy nhiên với một nước có nền văn hoá Phương Đông như Việt Nam thì phần lớn chúng ta sẽ chưa thừa nhận một giới tính nào khác với giới tính sinh học từ khi sinh ra nam và nữ.

II. Thừa Nhận Người Chuyển Giới Ý Nghĩa và Sự Cần Thiết

Việc thừa nhận người chuyển giới mang ý nghĩa lớn về mặt nhân quyền. Nó khẳng định quyền được sống đúng với bản dạng giới của mỗi người. Sự thừa nhận này giúp người chuyển giới giảm bớt sự kỳ thị, phân biệt đối xử, tạo điều kiện để họ hòa nhập vào xã hội, đóng góp vào sự phát triển chung. Thừa nhận quyền của người chuyển giới còn là sự tiến bộ của xã hội, thể hiện sự tôn trọng sự đa dạng và khác biệt. Nó góp phần xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng và nhân văn hơn. Việc thừa nhận người chuyển giới là cần thiết để bảo vệ quyền con người, giảm kỳ thị, và xây dựng một xã hội tiến bộ.

2.1. Ý Nghĩa Của Việc Thừa Nhận Người Chuyển Đổi Giới Tính

Thừa nhận người chuyển đổi giới tính không chỉ là một hành động pháp lý, mà còn là một bước tiến lớn về mặt xã hội. Nó thể hiện sự tôn trọng đối với quyền con người, đặc biệt là quyền được sống theo đúng bản dạng giới của mình. Khi xã hội thừa nhận người chuyển giới, họ sẽ cảm thấy được chấp nhận và hòa nhập hơn, giảm bớt sự cô lập và kỳ thị. Điều này cũng giúp họ tự tin hơn trong việc theo đuổi ước mơ và đóng góp vào xã hội. Theo báo điện tử lao động thủ đô, cơ quan của Liên đoàn lao động thành phố Hà Nội thì tính đến tháng 1 năm 2022 có tới 71,4% số người chuyển giới gặp khó khăn trong việc làm thủ tục giấy tờ pháp lý.

2.2. Tại Sao Cần Thiết Thừa Nhận Người Chuyển Đổi Giới Tính

Việc thừa nhận người chuyển đổi giới tính là cần thiết vì nhiều lý do. Đầu tiên, nó là một vấn đề về công bằng và nhân quyền. Mọi người đều có quyền được sống theo đúng bản dạng giới của mình, và xã hội nên tạo điều kiện để họ thực hiện quyền đó. Thứ hai, việc thừa nhận người chuyển giới giúp giảm bớt sự phân biệt đối xử và kỳ thị, tạo điều kiện cho họ hòa nhập vào xã hội và đóng góp vào sự phát triển chung. Cuối cùng, nó là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng một xã hội đa dạng, bao dung và tôn trọng sự khác biệt.

III. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Bảo Vệ Người Chuyển Giới Phân Tích

Việc bảo vệ quyền của người chuyển giới chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố. Yếu tố chính trị đóng vai trò quan trọng, quyết định chính sách và pháp luật liên quan. Yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, pháp lý. Yếu tố pháp lý quy định quyền và nghĩa vụ của người chuyển giới. Yếu tố văn hóa - xã hội ảnh hưởng đến nhận thức, thái độ của cộng đồng đối với người chuyển giới. Các yếu tố này tương tác lẫn nhau, tạo nên môi trường pháp lý và xã hội tác động đến cuộc sống của người chuyển giới.

3.1. Tác Động Của Yếu Tố Chính Trị Đến Bảo Vệ Người Chuyển Giới

Yếu tố chính trị đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ người chuyển giới. Quan điểm của chính phủ và các nhà lập pháp về quyền LGBT và chuyển đổi giới tính sẽ định hình chính sách và luật pháp liên quan. Một chính phủ ủng hộ quyền con người và bình đẳng giới sẽ có xu hướng ban hành các luật bảo vệ người chuyển giới, trong khi một chính phủ bảo thủ có thể trì hoãn hoặc thậm chí phản đối các biện pháp bảo vệ này. Quyết định của Nhà nước Việt Nam ghi nhận về tầm quan trọng của quyền con người (quyền con người được ghi nhận tại Chương 2) và theo sau đó là Bộ luật Dân sự năm 2015.

3.2. Ảnh Hưởng Từ Yếu Tố Văn Hóa Xã Hội

Yếu tố văn hóa - xã hội có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống của người chuyển giới. Quan niệm truyền thống về giới tính, vai trò giới và bản dạng giới có thể tạo ra sự kỳ thị và phân biệt đối xử đối với người chuyển giới. Ở những xã hội cởi mở và chấp nhận sự đa dạng, người chuyển giới có nhiều cơ hội để sống một cuộc sống trọn vẹn và được xã hội tôn trọng. Ngược lại, ở những xã hội bảo thủ và kỳ thị, họ có thể phải đối mặt với sự cô lập, bạo lực và phân biệt đối xử.

IV. Bảo Vệ Người Chuyển Giới Tại ASEAN Bài Học Kinh Nghiệm Quý Giá

Nhiều quốc gia trong khu vực ASEAN đã có những bước tiến đáng kể trong việc bảo vệ quyền của người chuyển giới. Một số nước đã thông qua luật pháp thừa nhận bản dạng giới, cho phép thay đổi giấy tờ tùy thân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là sự kỳ thị và phân biệt đối xử trong xã hội. Nghiên cứu kinh nghiệm của các nước ASEAN giúp Việt Nam xây dựng chính sách phù hợp, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người chuyển giới.

4.1. Tổng Quan Về Chính Sách Chuyển Giới Tại Các Nước ASEAN

Một số quốc gia ASEAN đã có những tiến bộ nhất định trong việc bảo vệ quyền của người chuyển giới, mặc dù mức độ và phạm vi bảo vệ khác nhau đáng kể giữa các quốc gia. Ví dụ, một số nước đã cho phép thay đổi giấy tờ tùy thân để phù hợp với bản dạng giới, trong khi những nước khác vẫn chưa có luật pháp cụ thể về vấn đề này. Tuy nhiên, tình hình chung cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng đối với quyền của người chuyển giới trong khu vực.

4.2. Những Rào Cản Pháp Lý Đối Với Người Chuyển Giới

Bên cạnh những tiến bộ, người chuyển giới ở các nước ASEAN vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản pháp lý. Nhiều quốc gia chưa có luật pháp rõ ràng về quyền chuyển đổi giới tính, gây khó khăn trong việc thay đổi giấy tờ tùy thân, tiếp cận dịch vụ y tế và bảo vệ trước sự phân biệt đối xử. Sự thiếu hụt này gây ảnh hưởng lớn đến đời sống, quyền lợi của người chuyển giới trong xã hội.

V. Thực Trạng Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Chuyển Đổi Giới Tính Hiện Nay

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định liên quan đến bảo vệ quyền chuyển đổi giới tính, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Điều 37 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền chuyển đổi giới tính, nhưng chưa có luật cụ thể hướng dẫn thi hành. Tình hình thực thi pháp luật còn nhiều bất cập, do thiếu cơ chế giám sát và chế tài xử lý vi phạm. Cần hoàn thiện pháp luật và tăng cường thực thi để bảo vệ hiệu quả quyền của người chuyển giới.

5.1. Chi Tiết Về Các Quy Định Liên Quan Đến Chuyển Đổi Giới Tính

Mặc dù Việt Nam đã có một số quy định pháp luật liên quan đến quyền của người chuyển giới, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy. Ví dụ, Điều 37 của Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền chuyển đổi giới tính, nhưng lại không đưa ra định nghĩa cụ thể về chuyển đổi giới tính hoặc các điều kiện và thủ tục để thực hiện quyền này. Điều này gây khó khăn cho việc áp dụng luật trong thực tế.

5.2. Đánh Giá Tình Hình Thực Thi Pháp Luật Bảo Vệ Quyền Lợi

Tình hình thực thi pháp luật về bảo vệ quyền của người chuyển giới ở Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế. Thiếu cơ chế giám sát và chế tài xử lý vi phạm là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Hơn nữa, sự kỳ thị và phân biệt đối xử trong xã hội cũng gây khó khăn cho việc thực thi pháp luật, khiến nhiều người chuyển giới e ngại khi lên tiếng bảo vệ quyền lợi của mình. Xuất phát từ bối cảnh nêu trên, việc nghiên cứu về quyền của người chuyển giới sẽ góp phần hoàn thiện pháp luật nhằm bảo đảm quyền con người, nâng cao giá trị xã hội của pháp luật tại Việt Nam và phù hợp với xu hướng chung của thế giới và thay đổi quan điểm về người chuyển giới tại Việt Nam.

VI. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Chuyển Đổi Giới Tính Góc Nhìn Mới

Để bảo vệ tốt hơn quyền của người chuyển giới, cần có những giải pháp đồng bộ. Cần hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho người chuyển giới tiếp cận dịch vụ y tế, pháp lý. Cần tăng cường thực thi pháp luật, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng, xóa bỏ kỳ thị, phân biệt đối xử. Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng.

6.1. Nhóm Giải Pháp Về Cơ Chế Chính Sách Hỗ Trợ Người Chuyển Giới

Hoàn thiện cơ chế, chính sách là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền của người chuyển giới. Cần xây dựng luật cụ thể về chuyển đổi giới tính, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người chuyển giới, điều kiện và thủ tục chuyển đổi. Cần ban hành các chính sách hỗ trợ người chuyển giới tiếp cận dịch vụ y tế, pháp lý, giáo dục, việc làm và các dịch vụ công cộng khác. Một bất cập tiếp theo là việc nghiên cứu về quyền chuyển đổi giới tính ở nước ta còn chưa nhiều, qua đó có thể gây khó khăn trong tiếp cận và tìm hiểu về quyền chuyển đổi giới tính hiện nay và với đề tài này.

6.2. Giải Pháp Thực Thi Pháp Luật Hiệu Quả Bảo Vệ Quyền Lợi

Thực thi pháp luật hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền của người chuyển giới được thực hiện trên thực tế. Cần tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền của người chuyển giới. Cần nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi pháp luật về quyền LGBT và chuyển đổi giới tính. Cần xây dựng cơ chế khiếu nại, tố cáo hiệu quả, giúp người chuyển giới bảo vệ quyền lợi của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận và danh mục tài liệu tham khảo phần nội dung của đề tài đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng:  Chƣơng I: Những vấn đề chung về bảo vệ ngƣời chuyển đổi giới tính theo quy định của pháp luật Việt Nam. 6  Chƣơng II: Thực trạng áp dụng pháp luật về bảo vệ quyền chuyển đổi giới tính ở Việt Nam hiện nay.  Chƣơng III: Quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về chuyển đổi giới tính ở Việt Nam giai đoạn hiện nay. 7 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ NGƢỜI CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1.

Khái niệm, đặc điểm của việc chuyển đổi giới tính 1. Khái niệm chuyển đổi giới tính và ngƣời chuyển giới Sự cải thiện, nâng cao về chất lƣợng cuộc sống kéo theo sự quan tâm ngày càng sâu sắc của toàn xã hội đến các quyền nhân thân của con ngƣời, đặc biệt là các quyền liên quan đến giới tính. Giới tính là những khác biệt về mặt sinh học và biểu hiện xã hội giữa những ngƣời mang giới tính nam và giới tính nữ. Sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam giới và nữ giới thể hiện qua cơ quan sinh dục, khuôn mặt, hình dáng cơ thể, hormone (kích thích tố giới tính) và cả nhiễm sắc thể.

Thuật ngữ giới tính hay bị nhầm lẫn với thuật ngữ giới. Giới là sự khác biệt về mặt xã hội giữa nữ giới và nam giới. Vai trò giới đƣợc biết đến thông qua quá trình dạy dỗ, học tập và có sự khác nhau theo từng nền văn hoá, từng thời kỳ. Nhƣ vậy, giới là yếu tố thuộc cảm nhận, mong muốn của mỗi cá nhân, suy nghĩ của ngƣời đó về mình là nam hay nữ (bản dạng giới)1; còn giới tính là sự thể hiện bên ngoài của giới thông qua cấu tạo bộ phận trên cơ thể.

Sự biểu hiện của giới tính so với giới có thể thống nhất hoặc khác biệt. Khi giới và giới tính không đồng nhất, cá nhân thƣờng có mong muốn đƣợc chuyển đổi giới tính, tức là thay đổi cấu tạo, hình dáng các bộ phận trên cơ thể cho phù hợp với cảm nhận, mong muốn, khát vọng của chính mình. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc có những ngƣời đến một thời điểm nào đó một ngƣời tự nhận giới tính của mình khác với giới tính sinh học khi sinh ra (nam và nữ), bao gồm: (a) Do bẩm sinh: Các yếu tố sinh học nhƣ ảnh hƣởng bởi gen, mức độ nội tiết trƣớc khi mang thai, những trải nghiệm trong thời niên thiếu hay khi trƣởng thành và nhiều nghiên cứu cho thấy, một ngƣời chuyển giới thƣờng có cảm nhận về giới tính của bản thân mình từ khá sớm, từ 2-4 tuổi, xong việc công khai nhận mình là giới tính khác còn phụ thuộc vào kiến thức của từng cá nhân cũng nhƣ sự cởi mở của mỗi xã hội khác nhau. 1 Theo định nghĩa của Bách khoa toàn thƣ (Wikipedia tiếng Việt) wiki/Bản_dạng_giới.

8 (b) Do xu hƣớng, phong trào: Phong trào đấu tranh của LGBT nói chung hay của ngƣời chuyển giới nói riêng nhằm thúc đẩy sự công nhận quyền LGBT và quyền chuyển giới trong xã hội. Nhiều cộng đồng đã phối hợp với nhau hoặc độc lập trong nhiều hoạt động khác nhau nhƣ phong trào đòi quyền và các hoạt động của ngƣời chuyển đổi giới tính. Tuy nhiên, InterPride hầu nhƣ là tổ chức điều phối các hoạt động lễ hội quốc tế về niềm tự hào của cộng đồng này1. Mục tiêu của cộng đồng là đòi quyền LGBT và quyền chuyển đổi giới tính; xây dựng cộng đồng này về mặt luật pháp.

Phong trào ngày nay bao gồm các hoạt động nhƣ: “Văn hoá, vận động hành lang chính trị, diễu hành đồng tính”. Do đó, sự xuất hiện với số lƣợng gia tăng đáng kể ngƣời chuyển giới cũng xuất phát từ nguyên nhân này. Chuyển đổi giới tính, theo nghĩa giản dị nhất, chỉ quá trình mà một con ngƣời hay động vật thay đổi từ giới tính sinh học từ khi sinh ra sang giới tính mới. Đây là quá trình xảy ra một cách tự nhiên ở một số loài, xong ở con ngƣời thì phải thông qua một quá trình với các biện pháp can thiệp khác nhau và thƣờng là diễn biến theo từng phần cho đến sự thay đổi hoàn toàn.

Các biện pháp quan trọng nhất bao gồm tiêm và sử dụng hormone hay phẫu thuật chuyển đổi giới tính. Phẫu thuật chuyển đổi giới tính là bắt buộc đối với những ngƣời có bản dạng giới khác với giới tính sinh học để có thể có một cơ thể hoàn toàn phù hợp với giới tính mong muốn của mình. Chuyển giới không đồng nhất với đồng tính mặc dù đƣợc xem là một ngƣời chuyển giới là ngƣời có giới tính mong muốn khác với giới tính lúc sinh ra, ví dụ sinh ra là nam và nghĩ mình là nữ hoặc sinh ra là nữ và nghĩ mình là nam. Chuyển giới liên quan tới cảm nhận về giới tính còn đồng tính là khái niệm chỉ sự hấp dẫn tình cảm, vì vậy chuyển giới và đồng tính là khác nhau.

Về mặt biểu hiện, không phải ngƣời 1 Theo Bách khoa toàn thƣ (Wikipedia tiếng Việt), tính đến tháng 6 năm 2011 9 chuyển giới nào cũng thể hiện ra bên ngoài đúng nhƣ giới tính mình mong muốn. Ví dụ: “Nam ăn mặc và hành xử như nữ, hay nữ ăn mặc và hành xử như nam”. Ngƣời chuyển giới còn đƣợc gọi là ngƣời hoán tính, khái niệm ngƣời hoán tính là chỉ trạng thái tâm lý giới tính của một ngƣời không phù hợp với giới tính của cơ thể; chẳng hạn, một ngƣời sinh ra với cơ thể nam nhƣng cảm nhận giới tính của mình là nữ hoặc một ngƣời sinh ra với cơ thể nữ nhƣng lại cảm nhận giới tính của mình là nam. Cảm nhận này không phụ thuộc vào việc ngƣời đó có làm phẫu thuật chuyển đổi giới tính hay chƣa.

Trong trƣờng hợp ngƣời chuyển giới mà thực hiện phẫu thuật theo giới tính mình mong muốn gọi là ngƣời chuyển giới đã phẫu thuật. Ngƣời chuyển giới hoàn toàn độc lập với thiên hƣớng tính dục. Họ có thể thuộc xu hƣớng tính dục dị tính, đồng tính hoặc song tính, luyến ái… Một số khác có thể xem xét định hƣớng tính dục thông thƣờng không đầy đủ hoặc không áp dụng đối với họ. Có thể nói: “Người chuyển giới, hay còn gọi là người hoán tính, là người mà bản dạng giới hoặc thể hiện giới không tương ứng với chỉ định giới lúc sinh của họ1".

Bên cạnh đó, website này cũng đƣa ra khái niệm cụ thể về ngƣời chuyển giới nữ và ngƣời chuyển giới nam, theo đó ngƣời chuyển giới nữ là ngƣời sinh ra là nam và giới tính tự nhận, nghĩ rằng mình là nữ và ngƣời chuyển giới nam sinh ra là nữ và có giới tính tự nhận, nghĩ rằng mình là nam. Theo những định nghĩa này, việc xác định một cá nhân là ngƣời chuyển đổi giới tính phụ thuộc vào suy nghĩ, cảm nhận, và sự thừa nhận của chính họ, không phụ thuộc vào thủ tục pháp lý. Những ngƣời chuyển đổi giới tính đƣợc mô tả là những ngƣời khi sinh ra đã mang sẵn một giới tính sinh học nhất định dựa vào cơ quan sinh dục để phân biệt, nhƣng tâm lý của những ngƣời này cảm nhận rằng giới tính của họ không giống với giới tính mà cơ thể họ có. Không phải tất cả những ngƣời chuyển giới đều muốn thay đổi cơ thể họ, mặc dù một số khác thì mong muốn điều này.

Tuy nhiên, hầu hết những ngƣời chuyển giới đều mong muốn thiết lập một vai trò xã hội phù hợp với giới tính mà tâm lý của họ tự xác định. Tóm lại, có thể hiểu ngƣời chuyển giới là một khái niệm rộng, dùng để chỉ tất cả những ngƣời có bản dạng giới thể hiện giới không giống với những chuẩn mực tƣơng ứng với giới tính sinh học từ khi sinh ra của họ. 1 Theo Bách khoa toàn thư (Wikipedia tiếng Việt) wiki/Bản_dạng_giới. Đặc điểm của chuyển đổi giới tính và ngƣời chuyển giới Chuyển đổi giới tính là một vấn đề rất phức tạp và là quyết định rất khó khăn đối với những ngƣời chuyển giới.

Nhận thức thông thƣờng trong xã hội nhấn mạnh đến yếu tố phẫu thuật để chuyển đổi giới tính: “Chuyển đổi giới tính chỉ những thủ tục y khoa dùng để thay đổi giới tính của một người trong đó có thể bao gồm phẫu thuật chuyển đổi giới tính hay không”. Hiểu theo quan điểm này, việc chuyển đổi giới tính chỉ đơn thuần là sự tác động về mặt y học vào cơ thể con ngƣời, sau khi kết thúc các thủ tục đó họ sẽ đƣợc xã hội thừa nhận là ngƣời chuyển đổi giới tính mà không cần bất cứ một sự ghi nhận nào từ phía Nhà nƣớc. Cách hiểu này là chƣa chính xác, vì mỗi cá nhân trong xã hội đều là chủ thể tham gia vào các quan hệ pháp luật nên việc chỉ bao gồm các thủ tục y khoa là chƣa đầy đủ. Việc các cá nhân đã tiến hành phẫu thuật chuyển đổi giới tính mà chƣa đƣợc thực hiện các thủ tục pháp lý sẽ làm mất đi ý nghĩa của các thủ tục y khoa vì họ sẽ không thể tham gia vào các quan hệ xã hội với tƣ cách chủ thể mới.

Theo quan điểm của nhóm tác giả, cần phải nhìn nhận một cách tổng thể dƣới nhiều góc độ khác nhau, chuyển đổi giới tính không chỉ bao gồm các thủ tục y khoa mà còn có cả những thủ tục pháp lý, trong đó thủ tục y khoa là tiền đề và là cơ sở để tiến hành thực hiện các thủ tục pháp lý. Những thủ tục y khoa ở đây có thể bao gồm việc tiến hành xét nghiệm, kiểm tra, phẫu thuật, sử dụng nội tiết tố… Để thay đổi về mặt hình dạng theo đúng giới tính mà họ mong muốn. Việc thay đổi hình dáng cơ thể, bộ phận sinh dục chỉ mới giải quyết về mặt “hình thức” bởi những cá nhân này cần phải tiến hành các thủ tục pháp lý cần thiết để chính thức đƣợc thừa nhận, đƣợc tham gia vào những quan hệ xã hội với tƣ cách một chủ thể mới. Thủ tục pháp lý bao gồm thay đổi trên giấy tờ nhân thân và các giấy tờ liên quan tại các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền nhằm xác nhận một sự kiện pháp lý về thay đổi giới tính sinh học của họ.