CHƯƠNG 1: MỘT SÓ VẤN ĐẺ LÝ LUẬN VẺ BẢO VỆ NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU 11. Giao dich dân sự và giao dich dân sự vô hiệu Trong cuộc sông thường ngày, giao dich dan su la hoạt động xảy ra phô biến, là nhu câu thiết yêu của xã hội. Khi tham gia giao dịch dân sự, các chủ thé thé hiện ý chí thông qua những hanh vi pháp lý nhằm xác lập, thay đôi hoặc châm dứt quyên, nghĩa vu dân sự, day 1a căn cứ làm phát sinh quan hệ pháp luật dan sự. Theo Điêu 116 BLDS 2015: “Giao dich đân sự ia hop đồng hoặc hành vi pháp ij đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm đứt quyền, nghia vu đân sự”.
Như vậy, giao dich dân sự là một su kiện pháp lý (hành vi pháp ly đơn phương hoặc đa phương) va kết quả của việc xác lập giao dich có thé sẽ làm phát sinh hoặc thay đổi hoặc châm đứt quan hệ pháp luật dân sự. Tuy nhiên không phải bat kỳ hành vi pháp ly nao làm phát sinh, thay đổi hoặc cham đứt quyền, nghĩa vu dân sự đêu la giao dich dân sự hợp pháp. Mat giao dịch muốn được công nhận va bảo vệ quyên, nghĩa vu phát sinh từ giao dịch đó thì hanh vi của người tham gia giao dịch phải tuân theo môt sô các yêu cau tdi thiểu gọi la điều kiện có hiệu lực của giao dich dân sựnhằm tạo cơ sở pháp lý bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Theo pháp luật Việt Nam thì một giao địch dân sự muốn được công nhận và bảo vệ phải đáp ứng day đủ các điều kiên được quy định tại Điều 117 B ô luật Dân sự 2015 đó là: (1) Chủ thé có năng lực pháp luât dân sự, năng lực hành vị dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập; (ii) Chủ thé tham gia giao dịch dân sự hoản toàn tự nguyên; (iii) mục đích và nôi dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cam của luật, không trái đạo đức xã hội, (iv) Giao dịch dân sự phải tuân thủ đúng hình thức bắt buộc nêu luật khác có quy đính.
B 6 luật Dân sự năm 2015 tại Điều 122 quy định: “Giao dich dan sự không có một trong các điều kiên được quy đinh 5 tai Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có guy đinh khác ”. Trong đó: (0) Điều kiện về chủ thể tham gia giao dịch dân sự Chủ thể tham gia giao dịch dân sự phải có năng lực pháp luật dan sự và năng lực hành vi dn sự phù hợp với giao dich được xác lập. Cá nhân la chủ thé tham gia giao dich dân sự phải có năng lực hành vi dan sư phù hợp với giao dich dan sự tham gia nhằm xác lap, thay đổi hay châm dứt quyên, nghĩa vụ dan sự va chịu trách nhiệm trong việc thực hiện các giao dịch đân sự. Cá nhân tham gia các giao dich dan sự phù hợp với mức độ năng lực hành vi dan sự của cá nhân đó theo quy định của pháp luật.
Đôi với pháp nhân thì phụ thuôc vào mục dich thanh lập, nhiệm vu của pháp nhân hoặc phụ thuộc vào nội dung đăng ký kinh doanh dé xác định loại giao dịch phù hợp với năng lực chủ thé của pháp nhân. Pháp nhân tham gia vào giao dich dan sự thông qua người đại diện của pháp nhân Người đại điện của pháp nhân ngoài việc đáp ứng tư cách đại điện theo pháp luật (hoặc theo ủy quyên) của pháp nhân thì cũng cần đáp ứng điều kiện về năng lực chủ thể tham gia giao dich dân sy! BLDS 2015 quy định hộ gia đình, tô hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân thì tham gia quan hệ dân sự thông qua các thành viên hoặc thông qua một thành viên là đại diện theo sự ủy quyển của các thành viên còn lai? Thanh viên là đại dién tham gia giao dịch dân sự thực hiện quyền, nghĩa vụ dan sự vi lợi ích chung của hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân. Đối với hộ gia đinh sử dụng đất, ngoài những quy định chung của BLDS về tài sản chung, trách nhiệm dân sư của thanh viên hô gia định, việc xac định địa vị pháp ly của hô gia đình sử dụng dat còn được xác định theo quy định của pháp luật vê dat đai Gi) Điều kiên về mục dich và nội dung của giao dich dân sự ` Nguyễn Minh Tuấn (chủ biên, 2016), Bình luận khoa học Bộ luật Dâm sự của mee Cộng hòa xã hồi chit nghĩa Vigt Nam năm 2015, NEB Tự pháp, 287. 3 Khoản| Điàn 101 BLDS năm 2015 6 Mục đích của giao dich dan sự là lợi ích hợp pháp ma chủ thể mong muôn đạt được khi tham gia giao dịch dân su.
Những thỏa thuận của các bên chủ thé tham gia giao dich dân sự thể hiện qua các nội dung được các bên trao đôi bằng miệng hoặc được ghi nhận bằng văn bản xác định quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể tham gia giao dịch. Mục đích và nôi dung của giao dịch dân sự không vi pham điều cam của luật và không trai đạo đức xã hội. Trong quan hệ giao dịch, các chủ thể có quyên "tự do, tư nguyên cam kết thỏa thuận" nhằm đáp ứng lợi ích mà các bên mong muốn đạt được nhưng mọi hành vi, thỏa thuận không được vi phạm những điều câm của luật, không trái đạo đức xã hôi Điều câm của luật là những quy định của luật không cho phép chủ thể thực hiện những hành vi nhật định. Đạo đức xã hôi là những chuẩn mực ứng xử chung trong đời sông xã hôi, được công dong thừa nhận va tôn trong? (ii) Điều kiện về su tư nguyên khi xác lập giao dịch dân sự Giao dich dân su được xác lập là kết quả của sự tự do thöa thuận, bay tö ý chí và thể hiệný chí của các bên tham gia giao dịch.
Nội dung của giao dịch dân sự phủ hợp với mục đích chủ thé tham gia mong muén va không trai quy định của pháp luật. Do vậy, dé giao dịch dan sự thể hiện được đúng mong muôn của chủ thé tham gia giao dich thi chủ thể tham gia giao dịch phải hoàn toan tự nguyên, không bị lita đôi, không bị cưỡng ép hay de doa (iv) Điều kiện về hình thức của giao dich dân sự Hình thức của giao dich dan sự la phương thức thể hiện nội dung của giao dịch. Các bên chủ thể có quyền lựa chon hình thức phủ hợp để xác lập giao dịch. Tuy nhiên, trường hợp luật quy định hình thức bắt buộc thì các bên phải tuân theo.
Đôi với một sé hình thức bắt buộc (phải bằng văn bản, văn bản công chứng, chứng thực, phải đăng ký giao dich) nêu vi phạm thi giao dịch dan sự sẽ vô hiéu* Dida 123BLDS mãn 2015 —- “Nguyên Minh Tuân (chủ biên, 2016), Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự của nước Công hòa xã hội chi nghĩa Vật Nam nữm 2015, NXB Ter pháp, :288. Người thứ ba ngay tình trong giao dich dan sự Theo từ điển luật hoc, “Ngay tinh là lòng ngay thang thực tha tinh thé rố ràng”. Ngoài ra, Điêu 180 BLDS năm 2015 có định nghĩa: “Chiém hữm ngay tình làviôc chiếm hitu mà người chiếm hiểm có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản dang chiếm hữu”. “Chiém hữu ngay tình” đã được nhắc đến tại Điều 189 BLDS 2005: “Người chiéi hiểm tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình là người chiếm hữu mà không biết và không thé biết việc chiếm hit tài sẵn đó là không có căn cứ pháp iuât”.
Kê thừa nội dung của Điêu 189 BLDS 2005, Điều 180 BLDS 2015 quy định phù hợp với tâm lý của người chiếm hữu có niềm tin nội tâm là việc chiếm hữu của minh 1a có căn cứ, tuy nhiên thực tế không đúng với niém tin do. Theo quy định điều nay trong BLDS 2015 thì chiếm hữu ngay tình phải là trường hợp người chiếm hữu có cơ sở dé tin rằng mình có quyền chiếm hữu. Chủ thể chiếm hữu có căn cứ tin rằng người chuyển giao tai sản cho minh là người sở hữu hoặc có thâm quyền chuyển giao. Tuy nhiên, người thứ ba ngay tinh hay không ngay tình còn khó xac định rổ vì nó còn phụ thuộc vào ý chi của người thứ ba khi nhận thức về tải sản ma họ đang giao dịch, tài sản này có phải lả đối tương của một giao dịch vô hiệu trước đó hay không Ý chi của môt người được hiểu là mong muốn, nguyện vọng của người đó.
Y chí của người thứ ba khi tham gia vảo giao dich dan sự dưới bat kì hình thức nao thì cũng phải tuân theo các điều kiện nhất định và đặc biệt tuân theo quy định của pháp luật. Câu hỏi đặt ra là làm sao để chứng minh là ý chí của người thứ ba không biết được hành vi chiếm hữu la không có căn cử pháp luật. Điều nay thể hiện rõ rang nhật ở trường hợp tải sản không đăng ký quyên sở hữu. Khi giao dich dan sự xây ra, người thứ ba này không biết được người chuyển giao quyền chiếm hữu tai sản nay cho mình có phải la chủ sở hữu của tai san nay hay không.
Giao dich này được thực hiện môt cách công khai và minh bạch, tải sản được chuyển giao theo đúng giá trị, đúng với quy định của pháp luật. Vĩ đu: Ông A mua một chiếc điện thoại tại cửa hàng của ông B mà chiếc điện thoại này do trôm cắp và người bắn đã trả cửa hàng thud 8 và hiện không biết ở đâu, Rhông liên lạc được với ông B chủ cửa hàng. Những tải sản đăng ký quyền sở hữu, theo nguyên tắc, người xác lập giao dịch có đôi tượng là tài sản đó phải kiểm tra các giáy tờ đăng ký quyên sở hữu để chắc chắn rang tai sản đó có đăng ký quyên sở hữu và có hợp pháp. Việc biết được tai sản có giáy tờ đăng ký quyên sở hữu nhằm mục đích chứng minh tư cách của người chuyển quyền chiếm hữu tài sản cho mình.