Luận văn thạc sĩ một số vấn đề cơ bản về phát luật bảo vệ rừng ở việt nam hiện nay luận văn ths luật kinh tế 6 01 05

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích một số vấn đề cơ bản về phát luật bảo vệ rừng ở việt nam hiện nay luận văn ths luật kinh tế 6 01 05, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Quang Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Phát luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Ý NGHĨA MÔI SINH CỦA RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG
• 1.1. RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA RỪNG ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG
• 1.2. PHÁP LUẬT - CÔNG CỤ HỮU HIỆU TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI LUẬN LỊCH SỬ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Pháp luật bảo vệ rừng dưới các triều đại phong kiến Việt Nam
• 2.1.2. Pháp luật bảo vệ rừng dưới chế độ Pháp thuộc
• 2.1.3. Pháp luật bảo vệ rừng của Nhà nước Việt Nam từ 1945 đến nay
• 2.2. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG VIỆT NAM
• 2.2.1. Các nguyên tắc của pháp luật bảo vệ rừng
• 2.2.2. Quản lý Nhà nước về bảo vệ rừng
• 2.2.3. Chính sách phát triển rừng, giao đất lâm nghiệp và khoán rừng
• 2.2.4. Quyền lợi và nghĩa vụ của chủ rừng
• 2.2.5. Bảo vệ các loài động thực vật hoang dã, quí hiếm và đa dạng sinh học
• 2.2.6. Xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng
• 2.2.7. Hợp tác quốc tế bảo vệ rừng
• 2.3. PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 2.3.1. Hiện trạng rừng ở các nước
• 2.3.2. Chính sách pháp luật bảo vệ rừng ở một số quốc gia trên thế giới
• 2.3.3. Kinh nghiệm đối với Việt Nam trong việc xây dựng chính sách pháp luật bảo vệ rừng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG VIỆT NAM
• 3.1. HIỆN TRẠNG RỪNG Ở VIỆT NAM
• 3.2. MỘT SỐ NHẬN XÉT BƯỚC ĐẦU VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Về chính sách phát triển rừng, giao đất lâm nghiệp và khoán rừng
• 3.2.2. Quản lý Nhà nước về bảo vệ rừng còn nhiều điểm vướng mắc
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ, PHÁT TRIỂN RỪNG
• 3.3.1. Về chính sách pháp luật bảo vệ rừng
• 3.3.2. Tổ chức thực hiện những quy định pháp luật về bảo vệ rừng
• 3.3.3. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ rừng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay

Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ thời kỳ phong kiến đến hiện đại. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tuy nhiên, tình trạng suy giảm diện tích rừng và sự suy thoái chất lượng rừng đang là vấn đề nghiêm trọng. Pháp luật hiện hành cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

1.1. Lịch sử phát triển pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam

Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam đã có từ lâu, bắt đầu từ các triều đại phong kiến. Các quy định về bảo vệ rừng đã được hình thành và phát triển qua các thời kỳ, từ việc quản lý rừng dưới chế độ thực dân Pháp đến các chính sách hiện nay của Nhà nước Việt Nam.

1.2. Vai trò của rừng trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường

Rừng có vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài nguyên, bảo vệ môi trường và duy trì đa dạng sinh học. Rừng giúp điều hòa khí hậu, bảo vệ đất đai và cung cấp nguồn nước, đồng thời là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm.

II. Thực trạng rừng ở Việt Nam và những thách thức hiện nay

Tình trạng rừng ở Việt Nam đang gặp nhiều thách thức, bao gồm việc khai thác rừng trái phép, cháy rừng và sự suy giảm đa dạng sinh học. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động đến đời sống của người dân. Cần có những biện pháp mạnh mẽ để khắc phục tình trạng này.

2.1. Tình hình mất rừng và suy thoái rừng

Theo thống kê, diện tích rừng tự nhiên ở Việt Nam đã giảm đáng kể trong những năm qua. Nguyên nhân chủ yếu là do khai thác lâm sản quá mức, đốt rừng làm nương rẫy và các hoạt động phát triển kinh tế không bền vững.

2.2. Tác động của khai thác rừng đến môi trường

Khai thác rừng không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như xói mòn đất, lũ lụt và ô nhiễm môi trường. Những tác động này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân và sự phát triển bền vững của đất nước.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam

Để bảo vệ rừng hiệu quả, cần có những giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Việc tăng cường quản lý nhà nước và hợp tác quốc tế cũng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải cách chính sách pháp luật bảo vệ rừng

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành để tăng cường hiệu quả bảo vệ rừng. Các chính sách cần phải rõ ràng, cụ thể và dễ thực hiện để đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn.

3.2. Tăng cường quản lý nhà nước về bảo vệ rừng

Quản lý nhà nước về bảo vệ rừng cần được tăng cường thông qua việc nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ rừng

Nghiên cứu về bảo vệ rừng đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ rừng hiệu quả có thể mang lại nhiều lợi ích cho môi trường và cộng đồng. Các mô hình bảo vệ rừng bền vững cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi.

4.1. Các mô hình bảo vệ rừng thành công

Một số mô hình bảo vệ rừng thành công đã được triển khai tại Việt Nam, như mô hình cộng đồng quản lý rừng. Những mô hình này không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn nâng cao đời sống của người dân địa phương.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của pháp luật bảo vệ rừng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc thực thi pháp luật bảo vệ rừng có tác động tích cực đến việc giảm thiểu tình trạng mất rừng và suy thoái rừng. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật bảo vệ rừng

Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố quan trọng để bảo vệ rừng hiệu quả trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng và pháp luật bảo vệ rừng là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để mọi người hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng.

5.2. Hợp tác quốc tế trong bảo vệ rừng

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ rừng là rất quan trọng. Việt Nam cần tham gia tích cực vào các hiệp định quốc tế và hợp tác với các quốc gia khác để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực trong việc bảo vệ rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội. Theo số liệu của FAO năm 1997, diện tích rừng toàn cầu còn khoảng 3.454 triệu ha, chiếm tỷ lệ che phủ khoảng 35%. Ở Việt Nam, diện tích rừng năm 1943 là khoảng 14,3 triệu ha với tỷ lệ che phủ 43%, đến năm 2002 giảm còn 11,626 triệu ha, chiếm 35,7% diện tích lãnh thổ. Tình trạng mất rừng và suy thoái rừng đã gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như lũ lụt, hạn hán, xói mòn đất và suy giảm đa dạng sinh học. Mặc dù hệ thống pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam đã được xây dựng từ lâu với nhiều văn bản quy phạm pháp luật, hiệu quả thực thi còn hạn chế, dẫn đến diện tích rừng tiếp tục thu hẹp và các vụ cháy rừng diễn ra thường xuyên.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các quy định pháp luật về bảo vệ rừng ở Việt Nam, so sánh với pháp luật bảo vệ rừng của một số quốc gia để rút ra kinh nghiệm quốc tế, đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất phương hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ rừng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào vai trò pháp luật trong bảo vệ rừng, thực trạng pháp luật bảo vệ rừng Việt Nam và so sánh với các quốc gia trong khu vực và thế giới. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhằm bảo vệ tài nguyên rừng, duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp với các tư tưởng chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về đổi mới tư duy chính trị pháp lý, cải cách hành chính và tư pháp. Hai lý thuyết trọng tâm được vận dụng là:

• Lý thuyết quản lý nhà nước về tài nguyên thiên nhiên: Nhà nước với tư cách chủ sở hữu đặc biệt có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài nguyên rừng, đồng thời phải xây dựng hệ thống pháp luật để điều chỉnh hành vi các chủ thể nhằm bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

• Lý thuyết phát triển bền vững: Phát triển rừng không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn bảo vệ môi trường sinh thái, duy trì đa dạng sinh học và đảm bảo quyền lợi của các thế hệ hiện tại và tương lai.

Các khái niệm chính bao gồm: pháp luật bảo vệ rừng, quản lý nhà nước về rừng, quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, chính sách phát triển rừng, đa dạng sinh học và bảo vệ động thực vật quý hiếm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp phân tích, thống kê, so sánh và tổng hợp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Văn bản pháp luật bảo vệ rừng Việt Nam từ năm 1945 đến nay, bao gồm Luật bảo vệ và phát triển rừng 1991, các nghị định, quyết định và thông tư liên quan.

• Số liệu thống kê diện tích rừng, tỷ lệ che phủ, các dự án phát triển rừng như chương trình 327 và dự án trồng mới 5 triệu ha rừng.

• Tài liệu so sánh pháp luật bảo vệ rừng của một số quốc gia trong khu vực và thế giới.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật và số liệu thống kê liên quan đến bảo vệ rừng tại Việt Nam trong giai đoạn 1945-2004. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích nội dung văn bản, so sánh pháp luật và đánh giá thực trạng dựa trên số liệu thống kê. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1945 đến năm 2004, với trọng tâm là các chính sách và pháp luật được ban hành trong giai đoạn đổi mới kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hệ thống pháp luật bảo vệ rừng có bề dày lịch sử và tương đối đầy đủ: Từ thời phong kiến, Pháp thuộc đến Nhà nước Việt Nam hiện đại, pháp luật bảo vệ rừng đã được xây dựng với nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng như Pháp lệnh bảo vệ rừng 1972, Luật bảo vệ và phát triển rừng 1991, các nghị định và quyết định liên quan. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi còn hạn chế.

2. Diện tích rừng và tỷ lệ che phủ giảm đáng kể: Năm 1943, diện tích rừng Việt Nam khoảng 14,3 triệu ha (43% diện tích đất), đến năm 1995 còn khoảng 11,626 triệu ha (35,7%). Trong số rừng tự nhiên còn lại, chỉ 9% là rừng giàu, 33% rừng trung bình và phần còn lại là rừng nghèo kiệt.

3. Chính sách phát triển rừng và giao đất lâm nghiệp đã tạo động lực cho bảo vệ rừng: Chương trình 327 và dự án trồng mới 5 triệu ha rừng đã góp phần nâng tỷ lệ che phủ rừng lên khoảng 35%. Nhà nước đã giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho hàng triệu hộ gia đình và tổ chức, tạo điều kiện cho phát triển rừng bền vững.

4. Quản lý nhà nước về bảo vệ rừng còn nhiều điểm vướng mắc: Phân cấp quản lý chưa rõ ràng, trách nhiệm giữa các cơ quan chưa được xác định cụ thể, dẫn đến khó khăn trong thực thi pháp luật và xử lý vi phạm. Các biện pháp chế tài chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi phá rừng, khai thác trái phép.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc diện tích rừng giảm là do khai thác lâm sản quá mức, đốt phá rừng làm nương rẫy, chiến tranh và thiên tai. Mặc dù pháp luật bảo vệ rừng đã được hoàn thiện qua các giai đoạn lịch sử, nhưng việc thực thi còn yếu kém do hạn chế về năng lực quản lý, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan và thiếu chế tài nghiêm minh.

So sánh với một số quốc gia trong khu vực, Việt Nam đã có nhiều chính sách tiến bộ như giao đất lâm nghiệp, khoán rừng cho dân, tuy nhiên cần học hỏi thêm kinh nghiệm về quản lý nhà nước và chế tài xử phạt để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng. Việc bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm cũng được quy định chặt chẽ nhưng thực tế vẫn còn nhiều vi phạm do thiếu kiểm soát.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự biến động diện tích rừng qua các năm, bảng so sánh các văn bản pháp luật theo từng giai đoạn và biểu đồ phân bổ diện tích rừng theo loại (rừng giàu, trung bình, nghèo).

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ rừng: Rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ, rõ ràng về quyền hạn, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

2. Tăng cường năng lực quản lý và thực thi pháp luật: Đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho lực lượng kiểm lâm và các cơ quan chức năng; tăng cường phối hợp liên ngành trong công tác bảo vệ rừng. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các địa phương.

3. Xây dựng chế tài xử phạt nghiêm minh và minh bạch: Ban hành các quy định xử phạt hành chính và hình sự đủ mạnh để răn đe các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ rừng. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

4. Khuyến khích phát triển rừng bền vững qua chính sách giao đất, khoán rừng: Mở rộng diện tích giao đất lâm nghiệp cho các tổ chức, hộ gia đình có năng lực quản lý; hỗ trợ kỹ thuật, vốn và thị trường tiêu thụ sản phẩm lâm nghiệp. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND các cấp.

5. Tăng cường bảo vệ đa dạng sinh học và các loài quý hiếm: Xây dựng các khu bảo tồn, khu rừng đặc dụng, tăng cường kiểm soát săn bắt, khai thác trái phép. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và môi trường: Giúp hiểu rõ về hệ thống pháp luật bảo vệ rừng, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật môi trường và phát triển bền vững: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển nghiên cứu sâu hơn về pháp luật bảo vệ rừng.

3. Tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học: Tham khảo để phối hợp hỗ trợ Việt Nam trong công tác bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

4. Các chủ rừng, hộ gia đình và doanh nghiệp lâm nghiệp: Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm trong việc bảo vệ và phát triển rừng theo quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật bảo vệ rừng Việt Nam có những nội dung chính nào?
   Pháp luật bảo vệ rừng quy định nguyên tắc sở hữu rừng là của toàn dân do Nhà nước đại diện, phân loại rừng (phòng hộ, đặc dụng, sản xuất), quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, quản lý nhà nước, chế tài xử phạt vi phạm và chính sách phát triển rừng. Ví dụ, Luật bảo vệ và phát triển rừng 1991 là văn bản pháp lý nền tảng.

2. Tại sao diện tích rừng Việt Nam vẫn giảm dù có nhiều văn bản pháp luật?
   Nguyên nhân chính là do việc thực thi pháp luật còn yếu, quản lý phân cấp chưa rõ ràng, chế tài xử phạt chưa đủ mạnh, cùng với các hoạt động khai thác trái phép, đốt phá rừng làm nương rẫy và thiên tai. Ví dụ, diện tích rừng giảm từ 14,3 triệu ha năm 1943 xuống còn khoảng 11,6 triệu ha năm 2002.

3. Chính sách giao đất lâm nghiệp và khoán rừng có tác dụng gì?
   Chính sách này tạo điều kiện cho các tổ chức, hộ gia đình có quyền sử dụng lâu dài, ổn định đất rừng, từ đó nâng cao trách nhiệm bảo vệ và phát triển rừng. Ví dụ, dự án trồng mới 5 triệu ha rừng đã góp phần tăng tỷ lệ che phủ rừng lên khoảng 35%.

4. Vai trò của lực lượng kiểm lâm trong bảo vệ rừng là gì?
   Kiểm lâm là lực lượng chuyên trách quản lý, bảo vệ rừng, kiểm tra, thanh tra việc thi hành pháp luật, ngăn chặn các hành vi vi phạm và tuyên truyền vận động nhân dân bảo vệ rừng. Ví dụ, Cục Kiểm lâm trực thuộc Bộ NN&PTNT có nhiệm vụ chỉ đạo toàn quốc.

5. Làm thế nào để bảo vệ các loài động thực vật rừng quý hiếm?
   Cần khoanh giữ, quản lý chặt chẽ các khu vực có loài quý hiếm, xây dựng nội quy bảo vệ, theo dõi số lượng, trữ lượng và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt, khai thác trái phép. Ví dụ, Nghị định số 18/HĐBT quy định danh mục và chế độ bảo vệ các loài quý hiếm.

Kết luận

• Pháp luật bảo vệ rừng Việt Nam có lịch sử phát triển lâu dài, hệ thống văn bản tương đối đầy đủ nhưng hiệu quả thực thi còn hạn chế.
• Diện tích rừng và tỷ lệ che phủ giảm đáng kể do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.
• Chính sách phát triển rừng, giao đất lâm nghiệp và khoán rừng đã tạo động lực tích cực cho bảo vệ và phát triển rừng.
• Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực quản lý, chế tài xử phạt và bảo vệ đa dạng sinh học để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.
• Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý, nghiên cứu và chủ rừng trong công tác bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Next steps: Rà soát, sửa đổi pháp luật bảo vệ rừng; tăng cường đào tạo lực lượng kiểm lâm; xây dựng chế tài xử phạt nghiêm minh; thúc đẩy chính sách phát triển rừng bền vững.

Các cơ quan chức năng và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ tài nguyên rừng, góp phần phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường sống cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu. Chƣơng 1 - Ý nghĩa môi sinh của rừng và vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ rừng. Chƣơng 2 - Một số vấn đề cơ bản về pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam. Chƣơng 3 - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam.

Phần kết luận. Danh mục tài liệu tham khảo. -5- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền CHƢƠNG 1 Ý NGHĨA MÔI SINH CỦA RỪNG VÀ VAI TRÕ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG 1. RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA RỪNG ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG Từ xa xưa diện tích rừng tự nhiên đã che phủ phần lớn bề mặt của trái đất, nhưng do tác động của con người diện tích rừng tự nhiên giảm đi đáng kể.

Chỉ tính riêng giai đoạn 1990- 1995 ở các nước phát triển có hơn 65 triệu ha rừng bị mất, tính đến năm 1995 diện tích rừng của toàn thế giới kể cả rừng tự nhiên và rừng trồng chỉ còn 3454 triệu héc ta (số liệu của FAO – 1997), tỷ lệ che phủ chỉ chiếm khoảng 35%. Hiện nay, mỗi tuần trên thế giới có khoảng 500 000 héc ta rừng tự nhiên bị mất hoặc bị thoái hoá. Tổng diện tích rừng trên toàn cầu là 3.869 triệu ha, rừng tự nhiên là 3.682 triệu ha và rừng trồng là 187 triệu ha [21]. Ở Việt Nam, năm 1943 diện tích rừng có khoảng 14,3 triệu héc ta, tỷ lệ che phủ khoảng 43%, năm 1995 tổng diện tích rừng và đất rừng cả nước khoảng 19,03 triệu héc ta; trong đó chỉ có 8,25 triệu héc ta rừng tự nhiên và 1,05 triệu héc ta rừng trồng, còn lại là đất trống đồi núi trọc.

Rừng tự nhiên tập trung chủ yếu ở Tây nguyên, Trung nam bộ, miền Trung. Trong số diện tích rừng tự nhiên còn lại chỉ có 9% là rừng giàu (trữ lượng >150m3/ha), 33% rừng trung bình (trữ lượng 80m3- 150m3/ha) còn lại là rừng nghèo kiệt (< 80m3/ha). Hiện nay, tổng diện tích đất rừng Việt Nam tính đến năm 2002 là 11.626 ha rừng các loại, chiếm 35,7% diện tích toàn lãnh thổ [8, tr 19]. Cùng với việc mất rừng tự nhiên, môi trường sống của nhiều loài động vật rừng cũng bị mất, đây là nguy cơ làm cho nhiều loài động vật rừng quí hiếm đang bị tuyệt chủng, đa dạng sinh học đang bị suy thoái nhanh chóng.

Chính vì vậy, vai trò của rừng trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường đã trở thành vấn đề thời sự lôi cuốn sự quan tâm của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Sự phát triển công nhiệp, quá trình đô thị hoá và nạn phá rừng ở các nước đang phát triển đã và đang làm nhiễm bẩn môi trường sống của loài người, phá vỡ cân bằng sinh thái trong sinh quyển. Ngày nay, vấn đề bảo vệ, gây trồng rừng -7- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền không chỉ còn mang ý nghĩa của việc bảo vệ phát triển nguồn tài nguyên mà còn là để bảo vệ và cải tạo môi trường sống của loài người. Rừng có ảnh hưởng nhiều mặt đến môi trường tự nhiên, làm thay đổi điều kiện khí hậu, đất đai, sinh vật,.

từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái con người. Nghiên cứu vai trò của rừng đối với môi trường không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, gây trồng các loại rừng phòng hộ, hạn chế ảnh hưởng của thiên tai, làm tăng thêm ý nghĩa cảnh quan văn hoá xã hội của rừng. Vai trò tác động của rừng đến khí hậu - Rừng có ảnh hưởng tổng hợp đến các nhân tố khí hậu, thuỷ văn. Vùng rừng núi, vùng đồng bằng, vùng sa mạc.

có chế độ khí hậu hoàn toàn khác nhau. Rừng có ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ gió của từng địa phương. Chế độ gió thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi chế độ nhiệt và độ khô ẩm của không khí. - Rừng là chướng ngại trên đường di chuyển của gió, làm thay đổi tốc độ và hướng gió.

Rừng làm thay đổi tốc độ gió ở xung quanh rừng trong một phạm vi nhất định ở mặt đón gió cũng như ở mặt khuất gió. Phạm vi ảnh hưởng của rừng khiến gió phụ thuộc vào chiều cao của rừng - rừng càng cao thì phạm vi ảnh hưởng của rừng đến gió càng lớn. Ảnh hưởng của rừng đến gió còn phụ thuộc vào cấu trúc của rừng, rừng có cấu trúc nhiều tầng thì ảnh hưởng của rừng đến gió càng nhiều. - Rừng là công cụ cơ bản và quan trọng nhất để cân bằng khí CO 2 và O2 trong khí quyển thông qua quá trình quang hợp.

Thảm thực vật rừng trên thế giới giữ vai trò quyết định trong chu trình tuần hoàn các-bon tự nhiên trong khí quyển. Nếu không có chu trình này thì chỉ trong 30 - 35 năm, toàn bộ CO2 trong khí quyển sẽ bị tiêu hao hoàn toàn, sự sống sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. - Trong những thập kỷ vừa qua, do đốt phá rừng làm nương rẫy, mở mang diện tích đất canh tác không hợp lý, do phát triển công nghiệp ồ ạt nên tỷ lệ CO 2 trong khí quyển tăng dần gây ra hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ của trái đất cũng -8- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền tăng lên. Điều đó còn chứng tỏ vai trò của rừng trong việc cân bằng nhiệt độ trong không khí.

Ngược lại, nhiệt độ là một nhân tố sinh thái giữ vai trò quan trọng trong đời sống của rừng, nó có ảnh hưởng quyết định đến cường độ các quá trình sinh lý của cây rừng, như quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước, hấp thu nước và các chất dinh dưỡng khoáng. - Nhiệt độ là yếu tố quan trọng kích thích hạt giống nảy mầm và có ảnh hưởng đến quá trình nảy lộc, ra lá, ra hoa, kết quả. của cây rừng. Nhiệt độ, độ ẩm và nước có ảnh hưởng quyết định đến phân bố rừng trên thế giới.

Quy luật phân bố rừng có liên quan chặt chẽ đến quy luật phân bố nhiệt độ theo vành đai, độ vĩ và độ cao. Vai trò, tác động của rừng đến nguồn nước Tục ngữ Ấn Độ có câu: “Rừng là nguồn nước, nước là sự sống”. Điều đó đã nói lên vai trò to lớn của rừng đến nguồn nước trên trái đất. Rừng có tác dụng giữ nguồn nước, hạn chế lũ lụt, hạn hán, bảo vệ đất đai chống xói mòn, nâng cao độ phì của đất và làm sạch những nguồn nước bị nhiễm bẩn.

Ở những nơi có rừng nước mưa rơi xuống một phần được giữ lại ở tán rừng và sau đó bốc hơi trở lại khí quyển, một phần tiếp tục rơi xuống đất và chảy dọc theo thân cây, cành cây. Phần nước rơi xuống đất lại bị cây bụi, thảm tươi, tầng cành khô, lá rụng ngăn cản cơ học làm tốc độ dòng chảy chậm lại hạn chế xói mòn đất. Khi độ ẩm bão hòa, một phần nước trong đất chảy theo chiều thẳng đứng bổ sung cho lượng nước ngầm. - Tầng cành cây lá rụng và đất rừng giữ vai trò như một chiếc phin lọc chất bẩn.

Rừng có khả năng chuyển hóa dòng nước chảy trên mặt đất thành dòng chảy trong lòng đất. Khả năng ngăn chặn dòng chảy của rừng rất lớn. Lượng dòng chảy ở rừng hỗn giao loài lá rộng có độ tán che 0,7 - 0,8 là 44,3m3/ha/năm, còn ở đất rừng sau khai thác trắng là 1. -9- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền - Ngược lại, nước cũng là nhân tố sinh thái giữ vai trò quan trọng trong đời sống của cây rừng.

Cùng với nhiệt độ, nước là nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố rừng trên thế giới. Nước là một trong những điều kiện cần thiết để hạt giống nảy mầm, xúc tiến quá trình thoát hơi nước và hấp thu chất dinh dưỡng khoáng. Nước ảnh hưởng đến rừng dưới 3 dạng: mưa, độ ẩm không khí và độ ẩm đất. Lượng mưa và phân bố lượng mưa trong năm có ảnh hưởng trực tiếp đến thời kỳ sinh trưởng của cây rừng.

Cường độ mưa ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu nước của thực vật rừng và độ xói mòn đất nhất là trong điều kiện địa hình đồi núi. - Ở nước ta, nhìn chung lượng mưa cao lại phân bố không đều, cường độ mưa lớn nên khả năng gây ra xói mòn đất rất lớn. Sự bào mòn tầng mặt đất màu mỡ trong lưu vực thượng nguồn là nguyên nhân làm tăng nồng độ phù sa của những dòng sông. Riêng sông Hồng hàng năm đổ ra biển từ 80-130 triệu tấn phù sa.

Nhiều hồ thuỷ điện ở nước ta bị cạn dần do xói mòn đất xuống lòng hồ. Phá rừng đốt nương rẫy làm giảm độ che phủ của tán rừng và kết quả là gây ra xói mòn đất nghiêm trọng và đất đai thoái hóa. Vai trò tác dụng của rừng đến đất Rừng có ảnh hưởng trực tiếp đến đất thông qua sự rơi rụng của cành lá cây rừng, thảm mục rừng tạo ra sự tuần hoàn dinh dưỡng khoáng trong rừng, thông qua đó rừng ảnh hưởng đến quá trình hình thành đất. Vật rơi rụng và thảm mục rừng.

- Vật rơi rụng như cành, lá, hoa quả rụng xuống đất là nguồn cung cấp chất hữu cơ cho đất rừng. Vi sinh vật phân giải, vật rơi rụng biến thành thảm mục rừng. Thảm mục là thành phần đặc trưng chỉ có trong hệ sinh thái rừng. Thảm mục là kho chứa các chất dinh dưỡng khoáng làm tăng độ phì nhiêu của đất.

Thảm mục có tác dụng điều tiết nguồn nước, ngăn cản dòng chảy, hút một lượng nước lớn làm giảm lưu lượng dòng chảy, tăng lượng nước thấm vào đất, - 10 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền giảm lượng bốc hơi mặt đất. Do vậy, thảo mục có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì nguồn nước, chống lũ lụt, hạn hán và xói mòn đất. Ở vùng rừng nhiệt đới, mặc dầu vật rơi rụng nhiều hơn vùng rừng ôn đới, nhưng do điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao nên quá trình phân giải thảm mục rừng diễn ra chậm hơn vùng rừng ôn đới. Trong điều kiện này, thảm mục chuyển thành than bùn.

Hiện tượng này gặp phổ biến ở rừng tràm U Minh, rừng tràm Nam Bộ. Cải tạo vùng đất phèn ở miền nam nước ta là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn to lớn.