Biện Chứng Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam với Phát Huy Dân Chủ của Nhân Dân

Bài viết phân tích mối quan hệ giữa xây dựng nhà nước pháp quyền và phát huy dân chủ tại Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của nhân dân.

• Người hướng dẫn: PGS - TS Nguyễn Quang Điền
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Biện Chứng Của Việc Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam Với Phát Huy Dân Chủ Của Nhân Dân
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.1. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 1.2. Dân chủ xã hội chủ nghĩa
• 1.3. Mối quan hệ giữa việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa với phát huy dân chủ của nhân dân
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ PHÁT HUY DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Sự lãnh đạo của Đảng đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta
• 2.2. Tình hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước nhằm thực hiện dân chủ của nhân dân ở nước ta trong những năm qua
• 2.3. Hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ PHÁT HUY DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 3.2. Không ngừng phát huy vai trò quản lý của Nhà nước trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 3.3. Phát huy vai trò của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân trong quá trình xây dựng và phát huy dân chủ của nhân dân
• 3.4. Thường xuyên giáo dục văn hóa pháp luật cho nhân dân - một giải pháp cơ bản để nhân dân thực hiện dân chủ và tham gia tích cực vào xây dựng Nhà nước
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam

Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân và vì dân là một quá trình từng bước. Chỉ khi có một nhà nước như vậy, quyền dân chủ của nhân dân mới được phát huy. Điều này đảm bảo quyền sống, quyền làm việc, quyền lao động và học hành, quyền được bảo đảm an ninh trật tự và an toàn xã hội. Nó ảnh hưởng tới sự lành mạnh của nền dân chủ, tới cuộc sống và số phận của từng người dân, tới chiều hướng phát triển xã hội. Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN là để phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong nhà nước đó, dân chủ được bảo đảm bằng pháp luật, dân chủ đi đôi với kỷ cương trật tự, được thể chế hóa thành pháp luật, trong khuôn khổ của pháp luật. Nhà nước pháp quyền XHCN biểu hiện trực tiếp sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Đó là một nhà nước đại diện cho quyền lực chân chính của nhân dân, một tổ chức nhà nước dựa trên nền dân chủ, vì dân chủ và do đó bằng pháp luật và vì công lý.

1.1. Quá Trình Hình Thành Nhà Nước Pháp Quyền XHCN

Trong buổi đầu của nền văn minh nhân loại, mặc dù còn rất sơ khai, nhưng ở Trung Hoa cổ đại đã xuất hiện nhiều tư tưởng tiến bộ về nhà nước. Khổng Tử (557-478 Tr. CN), người sáng lập ra trường phái triết học Nho gia ở Trung Quốc, luôn đề cao tư tưởng “Đức trị”. Đối lập với Nho gia, Pháp gia lại cho rằng nhà nước phải dùng pháp luật làm công cụ, phương tiện cơ bản để trị nước. Ở phương Tây, ngay từ thế kỷ thứ VI tr. CN, các nhà tư tưởng Hy Lạp và La Mã cổ đại đã tìm kiếm những nguyên tắc, những hình thức, những cơ chế trong mối tương quan giữa pháp luật với tổ chức và hoạt động của quyền lực nhà nước.

1.2. Tư Tưởng Về Nhà Nước Pháp Quyền Trong Lịch Sử

Xôcrát (469-399 tr. CN) là người luôn ủng hộ nguyên tắc tuân thủ pháp luật, ông cho rằng công lý nằm ở trong sự tuân thủ pháp luật, sự công minh và sự hợp pháp đều là một. Platôn (427-347 tr. CN) đã nêu ra tư tưởng ban đầu về một nhà nước pháp quyền và xã hội công dân, về một nhà nước công lý và một xã hội có sự phân công lao động cao và chặt chẽ. Arixtốt (384 - 322 tr. CN) đã tiếp tục phát triển và làm sâu sắc hơn các quan điểm chính trị pháp lý của Platôn. Xixêrông (106 - 43 tr. CN) là nhà triết học, nhà hoạt động nhà nước của thời cổ đại La Mã đã đưa ra nguyên tắc tất cả mọi người đều ở dưới hiệu lực của pháp luật.

II. Thách Thức Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Ở VN

Mặc dù đã đạt được những thành tựu to lớn, nhưng cho đến nay bộ máy nhà nước vẫn cồng kềnh; hiệu quả quản lý, điều hành của Nhà nước còn thấp, kỷ cương phép nước còn bị xem thường. Những hạn chế trên đã dẫn tới tình trạng ở nhiều nơi, quyền dân chủ của nhân dân bị vi phạm. Để khắc phục những yếu kém trên, chúng ta phải tiến hành xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Trong nhà nước đó, “mọi tổ chức, cơ quan, mọi cá nhân đều phải đặt mình trong khuôn khổ pháp luật, không được đứng trên và đứng ngoài pháp luật, không có bất kỳ ngoại lệ nào”. Đại hội lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân”.

2.1. Nhận Thức Phiến Diện Về Nhà Nước Pháp Quyền

Yêu cầu bức thiết đó của cuộc sống được đặt ra khi còn có những ý kiến khác nhau về phạm trù “Nhà nước pháp quyền” và con đường xây dựng nó trong điều kiện ở nước ta hiện nay. Không khắc phục có hiệu quả những nhận thức phiến diện về vấn đề này, chúng ta không thể loại trừ tình trạng quan liêu của Nhà nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền làm chủ của nhân dân.

2.2. Quan Liêu Và Vi Phạm Quyền Dân Chủ

Tình trạng quan liêu, tham nhũng và lãng phí trong bộ máy nhà nước là một trong những thách thức lớn nhất. Điều này không chỉ làm suy yếu hiệu quả quản lý nhà nước mà còn gây mất lòng tin trong nhân dân. Việc thực thi pháp luật không nghiêm minh, thiếu công bằng cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

2.3. Kỷ Cương Phép Nước Bị Xem Thường

Kỷ cương phép nước bị xem thường dẫn đến tình trạng “phép vua thua lệ làng”, gây khó khăn cho việc quản lý xã hội và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Việc nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ, công chức và người dân là một nhiệm vụ quan trọng.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này phải tập trung vào việc nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, phát huy vai trò quản lý của Nhà nước, và tăng cường sự tham gia của nhân dân vào quá trình xây dựng nhà nước. Đồng thời, cần chú trọng đến việc giáo dục văn hóa pháp luật cho người dân.

3.1. Nâng Cao Vai Trò Lãnh Đạo Của Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam đóng vai trò lãnh đạo then chốt trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN. Đảng cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo các chủ trương, đường lối của Đảng được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả.

3.2. Phát Huy Vai Trò Quản Lý Của Nhà Nước

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Cần chú trọng đến việc cải cách thủ tục hành chính, giảm phiền hà cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

3.3. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Nhân Dân

Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước, do đó cần tạo điều kiện để nhân dân tham gia tích cực vào quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN. Cần phát huy dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, đồng thời tăng cường giám sát của nhân dân đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước.

IV. Phát Huy Dân Chủ Yếu Tố Cốt Lõi Của Nhà Nước Pháp Quyền

Phát huy dân chủ là một trong những yếu tố cốt lõi của Nhà nước pháp quyền XHCN. Dân chủ không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực để xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Cần tạo điều kiện để nhân dân thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

4.1. Dân Chủ Trực Tiếp Và Dân Chủ Đại Diện

Cần kết hợp hài hòa giữa dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện để đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện một cách hiệu quả. Dân chủ trực tiếp được thể hiện qua các hình thức như trưng cầu dân ý, tham gia đóng góp ý kiến vào các dự thảo luật, còn dân chủ đại diện được thể hiện qua việc bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

4.2. Giám Sát Của Nhân Dân Đối Với Hoạt Động Nhà Nước

Cần tăng cường giám sát của nhân dân đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước để đảm bảo các cơ quan này hoạt động đúng pháp luật và phục vụ lợi ích của nhân dân. Các hình thức giám sát có thể là thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, qua các tổ chức chính trị - xã hội, hoặc qua việc gửi đơn thư khiếu nại, tố cáo.

4.3. Thể Chế Hóa Quyền Dân Chủ Của Nhân Dân

Cần thể chế hóa quyền dân chủ của nhân dân thành các quy định pháp luật cụ thể để đảm bảo quyền này được thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả. Các quy định này phải đảm bảo tính khả thi và dễ thực hiện, đồng thời phải có cơ chế bảo vệ quyền dân chủ của nhân dân khi bị xâm phạm.

V. Giáo Dục Văn Hóa Pháp Luật Nền Tảng Thực Hiện Dân Chủ

Giáo dục văn hóa pháp luật cho người dân là một giải pháp cơ bản để nhân dân thực hiện dân chủ và tham gia tích cực vào xây dựng nhà nước. Khi người dân hiểu biết pháp luật, họ sẽ biết cách bảo vệ quyền lợi của mình và thực hiện nghĩa vụ công dân một cách có ý thức.

5.1. Nâng Cao Ý Thức Pháp Luật Cho Người Dân

Cần có các chương trình giáo dục pháp luật phù hợp với từng đối tượng, từng địa bàn để nâng cao ý thức pháp luật cho người dân. Các chương trình này phải được thực hiện một cách thường xuyên, liên tục và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và các phương tiện thông tin đại chúng.

5.2. Xây Dựng Văn Hóa Tuân Thủ Pháp Luật

Cần xây dựng một văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội, từ cán bộ, công chức đến người dân. Điều này đòi hỏi sự gương mẫu của cán bộ, công chức trong việc chấp hành pháp luật, đồng thời phải có các biện pháp xử lý nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm pháp luật.

5.3. Phổ Biến Kiến Thức Pháp Luật Đến Cộng Đồng

Cần phổ biến kiến thức pháp luật đến cộng đồng thông qua nhiều hình thức khác nhau, như tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, phát tờ rơi, treo băng rôn, khẩu hiệu. Đồng thời, cần tăng cường sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng để phổ biến kiến thức pháp luật đến người dân.

VI. Tương Lai Của Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam Dân Chủ

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và phát huy dân chủ là một quá trình lâu dài và liên tục. Trong tương lai, cần tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, và nâng cao năng lực quản lý nhà nước để xây dựng một nhà nước thực sự của dân, do dân và vì dân.

6.1. Tiếp Tục Đổi Mới Tư Duy Về Nhà Nước Pháp Quyền

Cần tiếp tục đổi mới tư duy về Nhà nước pháp quyền, nhận thức rõ hơn về bản chất, đặc trưng và vai trò của Nhà nước pháp quyền trong điều kiện xây dựng CNXH. Đồng thời, cần học hỏi kinh nghiệm của các nước trên thế giới trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền, nhưng phải phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

6.2. Hoàn Thiện Thể Chế Về Dân Chủ Và Pháp Luật

Cần tiếp tục hoàn thiện thể chế về dân chủ và pháp luật để đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả. Các quy định pháp luật phải đảm bảo tính minh bạch, công khai và dễ thực hiện, đồng thời phải có cơ chế bảo vệ quyền dân chủ của nhân dân khi bị xâm phạm.

6.3. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Nhà Nước

Cần nâng cao năng lực quản lý nhà nước của cán bộ, công chức để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Cán bộ, công chức phải có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt và tinh thần trách nhiệm cao trong công việc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc Quèc gia Thµnh phè Hå ChÝ Minh Tr−êng §¹i häc Khoa häc X∙ héi vµ nh©n v¨n ------------oOo------------- NguyÔn Träng Thãc BiÖn chøng cña viÖc x©y dùng Nhµ N−íc ph¸p quyÒn viÖt nam víi ph¸t huy d©n chñ cña nh©n d©n Chuyªn ngµnh : Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ chñ nghÜa duy vËt lÞch sö M· sè : 5. 02 Tãm t¾t luËn ¸n tiÕn sü TriÕt häc Thµnh phè Hå ChÝ Minh - 2003 C«ng tr×nh ®−îc hoµn thµnh t¹i Tr−êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n thuéc §¹i häc Quèc gia Tp. Hå ChÝ Minh Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1. PGS - TS NguyÔn Quang §iÓn 2.

TS Vò V¨n GÇu Ph¶n biÖn 1: PGS - TS Tr−¬ng V¨n Chung Ph¶n biÖn 2: PGS - TS Tr−¬ng Giang Long Ph¶n biÖn 3: TS Ph¹m Ngäc Minh LuËn ¸n sÏ ®−îc b¶o vÖ t¹i Héi ®ång chÊm luËn ¸n cÊp nhµ n−íc, häp t¹i Tr−êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n - §¹i häc Quèc gia Thµnh Phè Hå ChÝ Minh vµo håi giê ngµy th¸ng n¨m 2003. Cã thÓ t×m hiÓu luËn ¸n t¹i: - Th− viÖn Khoa häc tæng hîp Tp. - Th− viÖn Tr−êng §¹i häc Khoa häc X∙ héi vµ Nh©n v¨n thuéc §¹i häc Quèc gia Tp. T«i xin cam ®oan r»ng: LuËn ¸n nµy lµ mét c«ng tr×nh khoa häc cña riªng t«i.

Néi dung nªu trong luËn ¸n lµ trung thùc vµ ch−a tõng ®−îc c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo kh¸c, nÕu sai t«i xin chÞu hoµn toµn tr¸ch nhiÖm. T¸c gi¶ MôC LôC Trang I- TÝnh chÊt chung cña luËn ¸n 1 II - Néi dung cña luËn ¸n 7 Ch−¬ng 1 Nhµ n−íc ph¸p quyÒn vµ d©n chñ X∙ Héi Chñ NghÜa 7 1.1- Nhµ n−íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 7 1.2- D©n chñ x· héi chñ nghÜa 43 1.3 - Mèi quan hÖ gi÷a viÖc x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa víi ph¸t huy d©n chñ cña nh©n d©n 63 Ch−¬ng 2 Thùc tr¹ng cña viÖc x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn vµ ph¸t huy d©n chñ cña nh©n d©n trong thêi kú qu¸ ®é lªn Chñ NghÜa X∙ Héi ë ViÖt Nam 72 2.1- Sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi viÖc x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn vµ nÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa ë n−íc ta 72 2.2- T×nh h×nh tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña Nhµ n−íc nh»m thùc hiÖn d©n chñ cña nh©n d©n ë n−íc ta trong nh÷ng n¨m qua 87 2.3 - Ho¹t ®éng cña MÆt trËn vµ c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n trong x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam 104 Ch−¬ng 3 Trang Nh÷ng gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ viÖc x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn x∙ héi chñ nghÜa vµ ph¸t huy d©n chñ cña nh©n d©n ë n−íc ta hiÖn nay 109 3.1- N©ng cao vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ hoµn thiÖn Nhµ n−íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam 109 3.2- Kh«ng ngõng ph¸t huy vai trß qu¶n lý cña Nhµ n−íc trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ hoµn thiÖn Nhµ n−íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam 124 3.3- Ph¸t huy vai trß cña MÆt trËn vµ c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ph¸t huy d©n chñ cña nh©n d©n 153 3.4- Th−êng xuyªn gi¸o dôc v¨n ho¸ ph¸p luËt cho nh©n d©n-mét gi¶i ph¸p c¬ b¶n ®Ó nh©n d©n thùc hiÖn d©n chñ vµ tham gia tÝch cùc vµo x©y dùng Nhµ n−íc 164 III - KÕt luËn 181 IV - Danh môc c¸c c«ng tr×nh cña t¸c gi¶ 183 V - Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 184 VI- Phô lôc 190 ------------o0o----------- 1 I - TÝNH CHÊT CHUNG CñA LUËN ¸n 1 - TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu Trong khi xem ®æi míi kinh tÕ lµ träng t©m, trong nh÷ng n¨m qua chóng ta ®· vµ ®ang tõng b−íc ®æi míi hÖ thèng chÝnh trÞ, tr−íc hÕt lµ ®æi míi nhµ n−íc; ®ång thêi ®æi míi, t¨ng c−êng sù l·nh ®¹o vµ n©ng cao søc chiÕn ®Êu cña §¶ng. Nhê vËy mµ “tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña Nhµ n−íc cã nhiÒu tiÕn bé trªn c¸c lÜnh vùc tõ lËp ph¸p ®Õn hµnh ph¸p vµ t− ph¸p. Qu¶n lý nhµ n−íc b»ng ph¸p luËt ®−îc t¨ng c−êng.

D©n chñ x· héi chñ nghÜa (XHCN) ®−îc ph¸t huy trªn nhiÒu lÜnh vùc, tr−íc hÕt lµ vÒ kinh tÕ, æn ®Þnh chÝnh trÞ, x· héi ®−îc gi÷ v÷ng. MÆc dï ®· ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu to lín, nh−ng cho ®Õn nay bé m¸y nhµ n−íc vÉn cång kÒnh; hiÖu qu¶ qu¶n lý, ®iÒu hµnh cña Nhµ n−íc cßn thÊp, kû c−¬ng phÐp n−íc cßn bÞ xem th−êng.Nh÷ng h¹n chÕ trªn ®· dÉn tíi t×nh tr¹ng ë nhiÒu n¬i, quyÒn d©n chñ cña nh©n d©n bÞ vi ph¹m. §Ó kh¾c phôc nh÷ng yÕu kÐm trªn, chóng ta ph¶i tiÕn hµnh x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn XHCN. Trong nhµ n−íc ®ã, “mäi tæ chøc, c¬ quan, mäi c¸ nh©n ®Òu ph¶i ®Æt m×nh trong khu«n khæ ph¸p luËt, kh«ng ®−îc ®øng trªn vµ ®øng ngoµi ph¸p luËt, kh«ng cã bÊt kú ngo¹i lÖ nµo” [9, tr.

§¹i héi lÇn thø IX cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam kh¼ng ®Þnh: “Nhµ n−íc ta lµ c«ng cô chñ yÕu ®Ó thùc hiÖn quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n”[13, tr. Muèn vËy, ph¶i “ph¸t huy d©n chñ ®i ®«i víi gi÷ v÷ng kû luËt, kû c−¬ng, t¨ng c−êng ph¸p chÕ, qu¶n lý x· héi b»ng ph¸p luËt, tuyªn truyÒn, gi¸o dôc toµn d©n, n©ng cao ý thøc chÊp hµnh ph¸p luËt”[13, tr. “§ång thêi coi träng gi¸o dôc n©ng cao ®¹o ®øc”[10, tr. §ã lµ ®iÒu kiÖn ®Ó nh©n d©n thùc hiÖn ®−îc quyÒn lµm chñ cña m×nh b»ng nhµ n−íc, th«ng qua nhµ n−íc.

Yªu cÇu bøc thiÕt ®ã cña cuéc sèng ®−îc ®Æt ra khi cßn cã nh÷ng ý kiÕn kh¸c nhau vÒ ph¹m trï “Nhµ n−íc ph¸p quyÒn” vµ con ®−êng x©y dùng 2 nã trong ®iÒu kiÖn ë n−íc ta hiÖn nay. Kh«ng kh¾c phôc cã hiÖu qu¶ nh÷ng nhËn thøc phiÕn diÖn vÒ vÊn ®Ò nµy, chóng ta kh«ng thÓ lo¹i trõ t×nh tr¹ng quan liªu cña Nhµ n−íc lµm ¶nh h−ëng tiªu cùc ®Õn quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n. XuÊt ph¸t tõ yªu cÇu ®ã, t«i chän vÊn ®Ò “BiÖn chøng cña viÖc x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn ViÖt Nam víi ph¸t huy d©n chñ cña nh©n d©n” lµm ®Ò tµi luËn ¸n cña m×nh. 2 - T×nh h×nh nghiªn cøu Trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ cho C¸ch m¹ng t− s¶n, mét sè nhµ t− t−ëng ®¹i diÖn cho lùc l−îng x· héi tiÕn bé ®−¬ng thêi ®· ph¸t triÓn t− t−ëng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn cña Plat«n (427 - 347 tr.

CN) vµ Arixtèt (384 - 322 tr. Trong sè nh÷ng nhµ t− t−ëng ®ã ph¶i kÓ ®Õn M«ngtexki¬ (1689 - 1755) vµ Rótx« (1712 - 1778).Trong nh÷ng thêi kú tr−íc ®©y, lý luËn vÒ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn ®−îc ph¸t triÓn chñ yÕu trong c¸c n−íc t− b¶n chñ nghÜa. ë hÇu hÕt c¸c n−íc XHCN tr−íc ®©y, do nhËn thøc kh«ng ®óng, xem “Nhµ n−íc ph¸p quyÒn” lµ mét ph¹m trï t− s¶n, nªn hÇu nh− kh«ng ®Æt ra vµ nghiªn cøu ®Ó x©y dùng nhµ n−íc XHCN. §i vµo qu¸ tr×nh c¶i tæ, c¶i c¸ch, ng−êi ta míi ®Æt l¹i vÊn ®Ò nµy.

Nh−ng nh÷ng thµnh qu¶ nghiªn cøu lý luËn vµ hiÖn thùc ho¸ nã ch−a ®−îc bao l©u th× chñ nghÜa x· héi ë mét lo¹t n−íc ë ch©u ¢u bÞ sôp ®æ. ë ViÖt Nam, vÊn ®Ò nhµ n−íc ph¸p quyÒn míi ®−îc kh¼ng ®Þnh chÝnh thøc t¹i Héi nghÞ ®¹i biÓu toµn quèc gi÷a nhiÖm kú kho¸ VII cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ( th¸ng 01 n¨m 1994 ), NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 8 kho¸ VII vµ sau ®ã lµ t¹i §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII cña §¶ng vµo th¸ng 6 n¨m 1996, còng nh− ®−îc cô thÓ ho¸ h¬n ë NghÞ quyÕt Trung −¬ng 3 vµ NghÞ quyÕt Trung −¬ng 7 kho¸ VIII; ë NghÞ quyÕt §¹i héi lÇn thø IX cña §¶ng vµ NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 5 kho¸ IX, còng nh− HiÕn ph¸p n¨m 1992 söa ®æi vµ bæ sung. §ã võa lµ b−íc khëi ®Çu, 3 võa lµ kÕt qu¶ cña viÖc nghiªn cøu vµ thùc hiÖn viÖc x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn XHCN ë n−íc ta hiÖn nay. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· cã mét sè c«ng tr×nh vÒ lÜnh vùc nµy ®−îc c«ng bè.

Ch¼ng h¹n, “Kh¸i niÖm Nhµ n−íc ph¸p quyÒn” cña GS - TS §µo TrÝ óc; “VÒ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n vµ v× d©n” cña PGS- TS Hoµng V¨n H¶o; “ VÊn ®Ò quyÒn lùc vµ c¬ chÕ thùc hiÖn quyÒn lùc trong thêi kú qu¸ ®é ë n−íc ta” cña GS - TS Ph¹m Ngäc Quang; “X©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn ViÖt Nam - mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn” cña TS NguyÔn V¨n Niªn; “VÒ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn XHCN ViÖt Nam” cña ViÖn nghiªn cøu khoa häc ph¸p lý - Bé T− ph¸p; “X©y dùng nÒn d©n chñ XHCN vµ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn” cña GS - TS §ç Nguyªn Ph−¬ng vµ PGS - TS TrÇn Ngäc §−êng. Cïng víi nh÷ng bµi b¸o vµ c¸c cuèn s¸ch trªn ®©y, trong mÊy n¨m qua ë n−íc ta còng ®· triÓn khai mét lo¹t ®Ò tµi vÒ nhµ n−íc vµ vÒ d©n chñ n»m trong c¸c ch−¬ng tr×nh cÊp Nhµ n−íc nh−: §Ò tµi KX 05-05 “C¬ chÕ thùc hiÖn d©n chñ trong hÖ thèng chÝnh trÞ ë n−íc ta”. §Ò tµi KHXH 05-05 “X©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n, v× d©n d−íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng’’. Thêi gian qua, còng cã mét sè luËn ¸n tiÕn sÜ nghiªn cøu vÊn ®Ò Nhµ n−íc vµ d©n chñ ®· ®−îc b¶o vÖ nh−: “§æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng chÝnh phñ theo h−íng x©y dùng Nhµ n−íc ph¸p quyÒn ViÖt Nam” cña NCS Ph¹m Hång Th¸i; “Mèi quan hÖ gi÷a tËp trung vµ d©n chñ vµ sù vËn dông nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ trong ho¹t ®éng qu¶n lý nhµ n−íc ta hiÖn nay” cña NCS NguyÔn TiÕn Phån; “D©n chñ ho¸ trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH” cña NCS Hå TÊn S¸ng.

Trong c¸c c«ng tr×nh khoa häc trªn, c¸c t¸c gi¶ ®· lµm râ nhiÒu vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ nhµ n−íc, vÒ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn vµ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn XHCN, còng nh− vÒ d©n chñ vµ d©n chñ XHCN. Trong lý luËn vÒ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn, c¸c t¸c gi¶ ®· kh¸i qu¸t cã hÖ thèng nh÷ng t− t−ëng c¬ b¶n cña Nhµ n−íc ph¸p quyÒn tõ thêi kú cæ ®¹i cho 4 ®Õn thêi hiÖn ®¹i; ®ång thêi v¹ch ra b¶n chÊt vµ nh÷ng ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña Nhµ n−íc ph¸p quyÒn nãi chung, còng nh− b¶n chÊt cña Nhµ n−íc ph¸p quyÒn t− s¶n hiÖn ®¹i nãi riªng ®Ó lµm c¨n cø lý luËn vµ thùc tiÔn cho viÖc nghiªn cøu Nhµ n−íc ph¸p quyÒn XHCN ngµy nay. VÒ kh¸i niÖm d©n chñ, ®· cã t¸c gi¶ chØ ra nh÷ng c¬ së kinh tÕ - x· héi cña sù h×nh thµnh d©n chñ, nh÷ng nhu cÇu vµ ®ßi hái vÒ d©n chñ cña nh©n d©n, còng nh− b¶n chÊt, ®Æc tr−ng vµ nh÷ng chøc n¨ng c¬ b¶n cña d©n chñ trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö nh©n lo¹i.