CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG SA VÀ LỊCH SỬ KHẲNG ĐỊNH CHỦ QUYỀN CỦA VIỆT NAM QUA CÁC THỜI KÌ Hai quần đảo lớn nhất của Việt Nam là Hoàng Sa và Trường Sa suốt từ những thế kỷ trước đến nay chưa bao giờ được tĩnh lặng, đặc biệt là quần đảo Trường Sa, một quần đảo với những tiềm năng to lớn và quan trọng là nơi hướng đến của nhiều quốc gia đang tìm kiếm lợi ích xung quanh khu vực biển Đông. Đó cũng là lý do mà tại sao một cường quốc như Trung Quốc và hàng loạt các quốc gia đang phát triển khác lại quan tâm và bỏ ra nhiều công sức trong việc tranh chấp chủ quyền trên quần đảo này. Điều đó gây ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích chủ quyền của Việt Nam. Vì nước ta có một lịch sử khẳng định chủ quyền lâu dài và không thể chối cãi được đối với quần đảo Trường Sa.
Để làm sáng tỏ vấn đề tranh chấp chủ quyền trên quần đảo Trường Sa, trước hết chúng ta sẽ tìm hiểu sơ lược về vị trí địa lý và các tiềm lực quan trọng của quần đảo này. Khái quát về quần đảo Trường Sa 1. Vị trí địa lý Khái quát đặc điểm địa lý của quần đảo Trường Sa - Đơn vị hành chính: Trực thuộc huyện đảo Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam. - Vị trí: Nằm trên biển Đông.
- Tọa độ: Quần đảo Trường Sa nằm ở vị trí khoảng từ 6 o50’ đến 12 o 00 ’ vĩ Bắc và từ 111o30 ’ đến 117 o20’ kinh Đông. - Quần đảo Trường Sa cách Phan Thiết (Việt Nam) 280 dặm, cách Hải Nam (Trung Quốc) 580 dặm, cách Palawan (Philipin) 310 dặm, cách Đài Loan 900 dặm. - Diện tích: Quần đảo nằm trong vùng biển có diện tích rộng khoảng 160.000km 2 8 - Gồm khoảng 137 đảo, đá, bãi cạn, cồn san hô và bãi ngầm. Quần đảo Trường Sa có thể chia làm 8 cụm kể từ Bắc xuống Nam (cụm Song Tử, cụm Thị Tứ, cụm Loại Ta, cụm Nam Yết, cụm Sinh Tồn, cụm Trường Sa, cụm An Bang, cụm Bình Nguyên).
- Đảo lớn nhất là đảo Ba Bình, diện tích khoảng 0.5 km2, phần lớn các đảo có diện tích dưới 1km 2. - Đường bờ biển: 926 km. - Địa thế: Phẳng. - Độ cao: Điểm thấp nhất là ở biển Đông (0m), điểm cao nhất nằm ở vị trí không đặt tên ở đảo Song Tử Tây (4m).
Từ những khái quát trên chúng ta có thể mở rộng thêm một số đặc điểm đáng chú ý về vị trí địa lý của quần đảo Trường Sa như sau: Thứ nhất, quần đảo này nằm trong khu vực biển Đông nối liền Bắc Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, là biển lớn thứ sáu trên thế giới với diện tích lên đến 3,5 triệu km2. Biển Đông có nguồn tài nguyên vô cùng dồi dào về nguyên sinh vật (thủy sản), dầu khí và tiềm năng du lịch. Điều đáng chú ý là biển Đông còn có vị trí địa chính trị quan trọng vì nằm trên con đường hàng hải đông đúc thứ hai trên thế giới. Chính vì nằm trên cửa ngõ huyết mạch như vậy nên quần đảo Trường Sa đã thu hút được sự “quan tâm” của nhiều quốc gia trong khu vực.
Thứ hai, quần đảo Trường Sa có diện tích khá rộng lớn (gấp xấp xỉ hơn 10 lần diện tích quần đảo Hoàng Sa). Tuy có diện tích lớn nhưng tổng số diện tích các đảo, đá nổi chỉ khoảng hơn 10km2 mà đa số cấu tạo đất liền ở đây là đá vôi, cát và san hô, không có thực vật, một số đảo hoàn toàn được bao phủ bởi cát và phân chim, một số đảo có đất và nguồn nước nên có thể trồng được dừa, bàng vuông, phong ba…song rất hạn chế 1, còn lại là các bãi và đá ngầm mà khi thủy triều lên thì mức đất liền nhô lên cao nhất chỉ đo được 1,6m nên không phải là những đảo màu mỡ thuận lợi cho cư dân sinh sống lâu dài. Ngoài ra, khi nghiên cứu danh sách các đảo, bãi ngầm ở quần đảo Trường Sa ta thấy ở đây có các bãi ngầm thuộc thềm lục địa Việt Nam, do đó thuộc chủ 1 Bộ Ngoại giao ban biên giới: Giới thiệu một số vấn đề cơ bản của luật biển ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, tr. 9 quyền không thể tranh cãi của Việt Nam cụ thể như : Bãi Huyền Trân, bãi Phúc Nguyên, bãi Phúc Tần, bãi Quế Đường, bãi Tư Chính, bãi Thanh Long, bãi Cà Mau.
Từ vị trí địa lý quan trọng của quần đảo Trường Sa quy chiếu vào Công ước Luật biển 1982 thì ta thấy được rằng nếu quốc gia ven biển nào yêu sách thành công chủ quyền trên quần đảo Trường Sa thì có thể có quyền chủ quyền và quyền tài phán trên một vùng biển hết sức rộng lớn. Cụ thể là sẽ kiểm soát các tuyến hàng hải, vị trí chiến lược, khai thác và làm chủ các tài nguyên biển và lòng đất dưới đáy biển ở quần đảo Trường Sa. Một mối những lợi ích kinh tế chính trị to lớn và quan trọng như vậy chính là nguyên nhân khiến quần đảo Trường Sa của Việt Nam luôn ở trong tình thế bất ổn từ nhiều năm nay. Hơn nữa, một trong những nguyên nhân khiến cho tranh chấp chủ quyền trên quần đảo Trường Sa khó giải quyết là việc xác định Trường Sa có thể có bao nhiêu vùng biển thông qua thực tiễn khảo sát và nghiên cứu về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên trên quần đảo.
Vấn đề này đã và đang được nghiên cứu rộng rãi bởi nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước. Hiện nay, có hai quan điểm chính đối với vấn đề này. Thứ nhất là quần đảo Trường Sa chỉ có vùng lãnh hải rộng 12 hải lý và không có vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa mở rộng. Quan điểm còn lại bảo vệ ý kiến quần đảo Trường Sa có vùng biển rộng 200 hải lý hoặc ra tới trung tuyến giữa các đảo và bờ.
Theo lập luận của nhà nghiên cứu Nguyễn Bá Diến2 thì phương án đầu tiên được cho là chính xác hơn. Bởi lẽ dựa trên những chứng cứ về điều kiện thời tiết và tự nhiên khắc nghiệt của các đảo thuộc quần đảo Trường Sa thì chúng không phù hợp cho con người đến định cư, do đó mà các đảo này không thể được hưởng đầy đủ các quy chế của đảo theo khoản 3 điều 121 Công ước Luật biển 1982.3 2 Nguyễn Bá Diến: "Quy chế pháp lý quốc tế chung về biển, đảo và những vấn đề cần áp dụng đối với Hoàng Sa, Trường Sa." Tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội , 2009, tr. 3 Khoản 3, Điều 121, Công ước Luật biển 1982: “Với điều kiện phải tuân thủ khoản 3, lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền về kinh tế và thềm lục địa của một hòn đảo được xác định theo đúng các quy định của Công ước áp dụng cho các lãnh thổ đất liền khác. Tiềm lực về kinh tế - xã hội Đầu tiên, quần đảo Trường Sa có tiềm lực về tài nguyên thiên nhiên, tuy chưa có thẩm định và đánh giá chính xác nhưng theo các báo cáo của Viện Nghiên cứu hải sản – Bộ Thủy sản thực hiện4 gần đây cho biết tại Trường Sa có 18 họ hải sản với 32 giống và 37 loài, 9 họ hải sản khác với 13 giống và 414 loài trong đó có một số loài có giá trị kinh tế cao như cá ngư vây vàng, cá ngừ mắt to và cá thu ngàng.
Ngoài ra, nơi đây còn là nơi có trữ lượng san hô lớn, có thể dùng sản xuất nhiều hàng mỹ nghệ cao cấp và sản phẩm phục vụ cho y học. Hơn nữa, trữ lượng cá thương mại ở đây cũng là một nguồn lực tương đối lớn. Tính đến năm 1988 khu vực này chiếm 8% tổng số lượng đánh bắt cá và hải sản của thế giới, hiển nhiên con số này sẽ còn tăng vọt trong những năm tới. Đây cũng một trong những nguyên nhân gây nhiều tranh chấp giữa các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là những xung đột giữa các tàu đánh cá và những vụ bắt giữ ngư dân đòi tiền chuộc giữa Trung Quốc và nước lân cận.
Nhưng rõ ràng là đằng sau những hành động và yêu sách của mình, Trung Quốc cũng đã phần nào bộc lộ tham vọng bá quyền trên biển Đông và trong đó Trường Sa là một vị trí quan trọng mà Trung Quốc không thể bỏ qua. Tiềm lực thứ hai không thể không đề cập đến chính là tiềm lực về dầu mỏ. Theo ước tính của Bộ địa chất và Tài nguyên khoáng sản Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vùng quần đảo Trường Sa có trữ lượng dầu và khí đốt tự nhiên rất lớn lên đến 17,7 tỷ tấn, đã được công nhận và xếp vào danh sách một trong bốn vùng có trữ lượng dầu khí lớn nhất thế giới. Với một nguồn cung dầu mỏ lớn như vậy Trường Sa chắc chắn sẽ không thoát khỏi tầm ngắm của các quốc gia “khát” dầu trong khu vực cũng như trên thế giới.
Ngoài hai tiềm lực về tài nguyên thiên nhiên và dầu mỏ, không thể bỏ qua vai trò hàng hải quan trọng của quần đảo Trường Sa bởi đây là một trong 4 Báo cáo kết quả sơ bộ của chuyến khảo sát trên các tàu câu và lưới rê trong vùng biển quần đảo Trường Sa tháng 3, 4/2003 – Dự án “Đánh giá nguồn lợi sinh vật biển và hiện trạng môi trường vùng biển quần đảo Trường Sa”. 11 những vùng có mật độ giao thông đường biển đông đúc nhất trên thế giới. Trong thập niên 80, mỗi ngày có ít nhất 270 lượt tàu đi qua quần đảo Trường Sa và hiện nay hơn nửa số tàu chở dầu siêu cấp của thế giới chạy qua vùng biển này hàng năm. Lượng tàu chở dầu chạy qua đây lớn gấp ba lần lượng tàu chạy qua kênh đào Suez và gấp năm lần lượng tàu chạy qua kênh đào Panama.
Như vậy qua phần trên chúng ta có thể thấy Trường Sa có tiềm lực kinh tế - xã hội rất lớn và có khả năng năng mang lại nhiều lợi ích cho quốc gia sở hữu. Bên cạnh đó, Trường Sa còn có vị trí địa chính trị chiến lược giúp các quốc gia mở rộng ảnh hưởng của mình trong khu vực.