Bảo Tồn và Sử Dụng Hợp Lý Vùng Đất Ngập Nước Hồ Pa Khoang Tỉnh Điện Biên

Luận văn thạc sĩ HUS nghiên cứu bảo tồn và sử dụng hợp lý vùng đất ngập nước hồ Pa Khoang, tỉnh Điện Biên, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Hoàng Đình Đức
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Quyết Thắng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Bảo tồn và sử dụng hợp lý vùng đất ngập nước hồ Pa Khoang, tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về đất ngập nước và hiện trạng quản lý đất ngập nước ở Việt Nam
• 1.1.1. Định nghĩa đất ngập nước
• 1.1.2. Giá trị và chức năng của đất ngập nước
• 1.1.2.1. Các chức năng của đất ngập nước
• 1.1.2.2. Chức năng của đất ngập nước Việt Nam
• 1.1.2.3. Các giá trị của đất ngập nước
• 1.1.2.4. Giá trị của đất ngập nước Việt Nam
• 1.1.3. Đất ngập nước ở Việt Nam
• 1.1.3.1. Hiện trạng các vùng đất ngập nước ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu đề tài
• 2.2. Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tiềm năng lợi thế của khu vực nghiên cứu
• 3.2. Vai trò cấp nước, phát triển kinh tế và du lịch
• 3.3. Tiềm năng về cảnh quan, tài nguyên nước
• 3.4. Tiềm năng tài nguyên đa dạng sinh học
• 3.5. Thực trạng công tác quản lý, bảo tồn và khai thác khu vực đất ngập nước hồ Pa Khoang
• 3.6. Những vấn đề ảnh hưởng xấu tới khu vực hồ Pa Khoang
• 3.7. Hiện trạng công tác bảo tồn và khai thác khu vực đất ngập nước hồ Pa Khoang
• 3.8. Định hướng bảo tồn và phát triển bền vững khu vực đất ngập nước Hồ Pa Khoang
• 3.9. Định hướng, mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững khu vực đất ngập nước hồ Pa Khoang
• 3.10. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững khu vực đất ngập nước hồ Pa Khoang
• 3.11. Đề xuất một số dự án cần Ưu tiên trong quản lý bảo vệ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo tồn và Sử dụng hợp lý đất ngập nước Hồ Pa Khoang

Đất ngập nước Hồ Pa Khoang là một trong những hệ sinh thái quan trọng tại tỉnh Điện Biên. Vùng đất này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn đóng góp lớn vào phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Việc bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước tại đây là cần thiết để duy trì đa dạng sinh học và các chức năng sinh thái của nó.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đất ngập nước

Đất ngập nước được định nghĩa là vùng đất chuyển tiếp giữa hệ sinh thái trên cạn và thủy sinh. Nó có vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước, điều hòa khí hậu và duy trì đa dạng sinh học.

1.2. Hiện trạng đất ngập nước Hồ Pa Khoang

Hồ Pa Khoang hiện đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm, khai thác quá mức và biến đổi khí hậu. Những vấn đề này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và các nguồn tài nguyên tại đây.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn đất ngập nước Hồ Pa Khoang

Mặc dù có nhiều giá trị, nhưng đất ngập nước Hồ Pa Khoang đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững, ô nhiễm môi trường và sự thay đổi khí hậu đang đe dọa đến sự tồn tại của hệ sinh thái này.

2.1. Tác động của khai thác tài nguyên

Khai thác tài nguyên không bền vững đã dẫn đến suy giảm chất lượng nước và mất mát đa dạng sinh học. Các hoạt động này cần được kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ hệ sinh thái.

2.2. Ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu

Ô nhiễm từ các hoạt động nông nghiệp và công nghiệp đã làm giảm chất lượng nước tại Hồ Pa Khoang. Biến đổi khí hậu cũng gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện tự nhiên, ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh thái.

III. Phương pháp bảo tồn và phát triển bền vững đất ngập nước

Để bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước Hồ Pa Khoang, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị kinh tế cho cộng đồng địa phương.

3.1. Giải pháp quản lý tài nguyên nước

Quản lý tài nguyên nước hiệu quả là cần thiết để duy trì chất lượng nước và bảo vệ hệ sinh thái. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm và sử dụng nước hợp lý.

3.2. Phát triển du lịch sinh thái

Phát triển du lịch sinh thái tại Hồ Pa Khoang có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương. Điều này cũng giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hồ Pa Khoang

Các nghiên cứu về đất ngập nước Hồ Pa Khoang đã chỉ ra nhiều tiềm năng và lợi thế trong việc bảo tồn và phát triển bền vững. Những kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện quản lý tài nguyên tại khu vực.

4.1. Tiềm năng đa dạng sinh học

Hồ Pa Khoang là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc bảo tồn đa dạng sinh học tại đây không chỉ có giá trị sinh thái mà còn có ý nghĩa văn hóa và kinh tế.

4.2. Kết quả từ các dự án bảo tồn

Các dự án bảo tồn đã mang lại nhiều kết quả tích cực, như cải thiện chất lượng nước và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên. Những kết quả này cần được duy trì và phát triển hơn nữa.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho đất ngập nước Hồ Pa Khoang

Bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước Hồ Pa Khoang là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để thực hiện các giải pháp bền vững.

5.1. Định hướng bảo tồn lâu dài

Cần xây dựng các kế hoạch bảo tồn lâu dài, bao gồm việc quy hoạch sử dụng đất và quản lý tài nguyên nước một cách hiệu quả.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn đất ngập nước sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và nhận được hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái đất ngập nước vô cùng đa dạng với khoảng 68 kiểu khác nhau trên tổng diện tích ước tính hơn 10 triệu héc-ta, đóng vai trò sống còn trong việc bảo vệ môi trường, điều hòa vi khí hậu và cung cấp sinh kế cho khoảng 80% dân số. Tuy nhiên, trước sức ép từ quá trình phát triển kinh tế, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và khai thác tài nguyên quá mức, nhiều vùng đất ngập nước trọng điểm đang đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng. Nằm ở độ cao trên 900 m so với mực nước biển, hồ Pa Khoang thuộc địa bàn xã Mường Phăng, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên là một thủy vực nhân tạo núi cao có quy mô mặt nước khoảng 700 ha cùng sức chứa dung tích toàn phần đạt 37,2 triệu m³.

Công trình không chỉ giữ trọng trách thủy lợi chiến lược khi cung cấp từ 78,8 đến 94,6 triệu m³ nước tưới mỗi năm cho hơn 12.700 ha đất canh tác lúa tại cánh đồng Mường Thanh mà còn là nguồn cung cấp nước phát điện cho các nhà máy thủy điện Nà Lơi, Thác Bay và tạo cảnh quan sinh thái đặc sắc gắn liền với Di tích lịch sử Mường Phăng. Mặc dù vậy, công tác quản lý khu vực này trong nhiều năm qua còn phân tán, thiếu quy hoạch đồng bộ và chưa có các nghiên cứu toàn diện về tài nguyên sinh vật cũng như chất lượng môi trường nước. Luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành Khoa học Môi trường của tác giả Hoàng Đình Đức, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Vũ Quyết Thắng tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá toàn diện tiềm năng sinh thái, hiện trạng khai thác và đề xuất giải pháp bảo tồn, sử dụng khôn khéo vùng đất ngập nước hồ Pa Khoang phục vụ phát triển bền vững địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận về sinh thái học cảnh quan, quản lý tổng hợp tài nguyên nước và lý thuyết bảo tồn đa dạng sinh học theo các chuẩn mực quốc tế:

• Định nghĩa và nguyên tắc Công ước Ramsar (1971): Vận dụng khái niệm chuẩn hóa quốc tế về đất ngập nước tại Điều 1.1 và Điều 2.1, xác định các vùng đầm lầy, đất trũng ngập nước tự nhiên hoặc nhân tạo, nước đứng hoặc chảy, tạm thời hoặc thường xuyên, cùng nguyên tắc "sử dụng khôn khéo" (wise use) nhằm duy trì các đặc tính sinh thái song song với phát triển kinh tế - xã hội.
• Hệ thống phân loại đất ngập nước của IUCN (1990): Phân chia hệ thống đất ngập nước thành 3 hệ lớn (ven biển, nội địa, nhân tạo) và 12 phụ hệ, qua đó định vị hồ Pa Khoang thuộc dạng thủy vực nhân tạo vùng núi cao có sự đan xen với các hệ sinh thái rừng thứ sinh và nguyên sinh đầu nguồn.
• Khung pháp lý quốc gia về bảo tồn đất ngập nước: Căn cứ vào Nghị định số 109/2003/NĐ-CP của Chính phủ về bảo tồn và phát triển bền vững các vùng đất ngập nước, phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng như Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường: Áp dụng QCVN 08:2008/BTNMT về chất lượng nước mặt (cột A1 phục vụ sinh hoạt, cột B1 phục vụ tưới tiêu) và QCVN 38:2011/BTNMT về chất lượng nước mặt bảo vệ đời sống thủy sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của luận điểm, đề tài đã thiết lập quy trình nghiên cứu thực nghiệm đa tầng kết hợp phân tích định lượng và định tính:

• Phương pháp kế thừa và phân tích hệ thống: Tổng hợp, xử lý có chọn lọc hệ thống tư liệu khí tượng thủy văn, niên giám thống kê huyện Điện Biên năm 2011, bản đồ địa hình tỷ lệ lớn và các báo cáo điều tra đa dạng sinh học tỉnh Điện Biên giai đoạn 2008 - 2013 nhằm xây dựng bức tranh tổng thể về tự nhiên và kinh tế - xã hội.
• Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Triển khai 3 đợt công tác thực địa chuyên sâu vào các tháng 3, tháng 6 và tháng 8 năm 2012. Quá trình khảo sát kết hợp cùng chuyên gia Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) để lập danh lục thực vật, động vật có xương sống trên cạn và ghi nhận hiện trạng các dạng thảm phủ.
• Phương pháp lấy mẫu và phân tích môi trường:
  • Mẫu nước mặt: Thiết lập mạng lưới 10 trạm thu mẫu cố định đại diện cho toàn bộ lòng hồ và các thủy vực sông suối phụ lưu. Đợt 1 tiến hành vào mùa khô (tháng 11/2011) thu thập 20 mẫu (2 mẫu/trạm); đợt 2 vào mùa mưa (tháng 6/2012) thu thập 20 mẫu (2 mẫu/trạm). Mỗi đợt chọn ra 10 mẫu tiêu biểu phân tích 16 thông số lý hóa và vi sinh (pH, TSS, DO, BOD5, COD, NO2-, NO3-, SO42-, Tổng P, Pb, Fe, Cr/Mn, Hg, As, Phenol, Dầu mỡ, Tổng Coliform).
  • Mẫu thủy sinh vật: Thu thập và phân tích tổng cộng 300 mẫu thực vật nổi, 300 mẫu động vật nổi và 300 mẫu động vật đáy tại các thủy vực suối, ao nuôi và lòng hồ.
• Phương pháp chuyên gia và tham vấn cộng đồng: Tổ chức phỏng vấn sâu cán bộ quản lý thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, UBND huyện Điện Biên, cùng với việc tham vấn trực tiếp các hộ dân sinh sống tại 33 bản thuộc xã Mường Phăng nhằm đánh giá xung đột tài nguyên và tích hợp tri thức bản địa vào mô hình quy hoạch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đa dạng sinh học phong phú và có giá trị bảo tồn cao: Nghiên cứu đã ghi nhận khu hệ thực vật bậc cao có mạch tại hồ Pa Khoang gồm 1.014 loài thuộc 201 họ thuộc 6 ngành, trong đó ngành Mộc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 911 loài (chiếm 89,71%), tiếp đến là ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) với 79 loài (7,79%). Đáng chú ý, có tới 51 loài thực vật được ghi danh trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và 39 loài nằm trong Danh lục đỏ IUCN (2007). Về động vật có xương sống trên cạn, đề tài ghi nhận 148 loài hoang dã thuộc 59 họ và 25 bộ, bao gồm 32 loài thú (chiếm 12,5% tổng số loài thú cả nước), 74 loài chim (chiếm tỷ trọng cao nhất thuộc bộ Sẻ với 34 loài), 17 loài bò sát và 12 loài ếch nhái.
• Cấu trúc thủy sinh vật phản ánh đặc trưng hồ núi cao: Phân tích 300 mẫu thực vật nổi xác định được 35 loài thuộc 4 ngành tảo, trong đó mật độ tảo tại các sông suối dao động từ 270 đến 860 tế bào/lít, trong khi tại vùng lòng hồ đạt mật độ từ 6.680 đến 36.490 tế bào/lít với sự vượt trội của tảo Silic và tảo Lam. Khu hệ động vật nổi ghi nhận 20 loài/nhóm loài thuộc 18 giống, nhóm giáp xác chân chèo (Copepoda) chiếm ưu thế, mật độ lòng hồ đạt từ 975 đến 7.650 cá thể/m³. Khu hệ cá tự nhiên và nhân tạo có từ 45 đến 50 loài (đã định loại 47 loài thuộc 9 họ), hàng năm được bổ sung tới 2,5 triệu con cá giống nhằm khai thác thủy sản.
• Chất lượng nước mặt cơ bản trong sạch nhưng ô nhiễm dầu mỡ cục bộ: Phần lớn các chỉ tiêu hóa lý như pH (7,25 - 7,81), DO (5,5 - 6,3 mg/l), BOD5 (2,14 - 2,5 mg/l), COD (5,0 - 7,0 mg/l) và các kim loại nặng độc hại (Pb, As, Hg) đều nằm trong ngưỡng an toàn của QCVN 08:2008/BTNMT cột A1. Tuy nhiên, hàm lượng dầu mỡ khoáng tại cả 10 trạm quan trắc đều vượt quy chuẩn cho phép từ 2 đến 6 lần so với QCVN 08:2008 cột B1 (đạt mức 0,16 - 0,3 mg/l) và vượt gấp 3 đến 12 lần so với quy chuẩn bảo vệ đời sống thủy sinh QCVN 38:2011/BTNMT.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu quan trắc môi trường qua 2 giai đoạn mùa khô (tháng 11/2011) và mùa mưa (tháng 6/2012) khi được biểu diễn qua đồ thị đối sánh cột nồng độ đã bộc lộ rõ sự biến thiên theo mùa và tác động của hoạt động nhân sinh. Nồng độ tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vào mùa khô ở một số điểm đạt mức 53 mg/l (vượt tiêu chuẩn cột A1 và B1 của QCVN 08:2008) do hiện tượng bồi lắng và mực nước hồ hạ thấp, trong khi mùa mưa TSS duy trì ở mức thấp hơn (khoảng 6,0 mg/l) nhờ dung tích pha loãng lớn.

Biểu đồ nồng độ dầu mỡ phản ánh tình trạng ô nhiễm phát sinh trực tiếp từ hoạt động giao thông thủy chưa kiểm soát, cụ thể là các xuồng máy, ca nô du lịch phục vụ du khách tham quan lòng hồ bị rò rỉ nhiên liệu và xả thải trực tiếp không qua xử lý. Mặc dù mật độ sinh vật nổi ưa dinh dưỡng thấp chứng minh nước hồ chưa bị phú dưỡng hóa, sự hiện diện của váng dầu kéo dài sẽ cản trở quá trình trao đổi oxy bề mặt, đe dọa nghiêm trọng tới khu hệ 15 loài động vật đáy và các bãi đẻ tự nhiên của 47 loài cá hồ chứa.

Khi so sánh chỉ số đa dạng sinh học với các khu bảo tồn lân cận như Vườn quốc gia Hoàng Liên hay Vườn quốc gia Xuân Sơn, hồ Pa Khoang sở hữu giá trị tương đương về tỷ lệ thú ăn thịt quý hiếm và thảm thực vật á nhiệt đới thường xanh 4 tầng cấu trúc tại khu rừng Mường Phăng. Sự suy thoái sinh cảnh ven hồ hiện nay chủ yếu bắt nguồn từ tình trạng du canh, chuyển đổi nương rẫy thành trảng cỏ cây bụi và canh tác nông nghiệp thiếu kiểm soát của 1.628 hộ dân vùng đệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn nguyên vẹn các giá trị sinh thái và khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế - xã hội của vùng đất ngập nước hồ Pa Khoang, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:

• Thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Phăng: UBND tỉnh Điện Biên phối hợp cùng Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hoàn thiện hồ sơ quy hoạch phân khu chức năng, bao gồm: Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (trọng tâm là rừng nguyên sinh Mường Phăng và vùng lõi lòng hồ), Phân khu phục hồi sinh thái (rừng thứ sinh và thảm thực vật ven hồ), và Phân khu hành chính - dịch vụ du lịch. Mục tiêu hoàn thành phê duyệt và vận hành bộ máy quản lý trước năm 2015.
• Kiểm soát và xử lý dứt điểm ô nhiễm dầu mỡ: Ban quản lý khu du lịch và lực lượng chức năng đường thủy tiến hành kiểm định kỹ thuật định kỳ 100% phương tiện ca nô, thuyền máy hoạt động trên mặt nước hồ; bắt buộc trang bị thiết bị thu gom dầu tràn cục bộ và quy định lộ trình chuyển đổi sang động cơ điện sinh thái hoặc thuyền chèo tay truyền thống, phấn đấu giảm 80% chỉ số dầu mỡ dư thừa trong vòng 24 tháng.
• Phát triển du lịch sinh thái gắn với di tích lịch sử và văn hóa bản địa: Xây dựng các tour du lịch thuyền ngắm cảnh bền vững kết hợp tham quan Sở chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ tại Mường Phăng; bảo tồn và khai thác các lễ hội truyền thống đặc sắc như Hội cầu mùa của người Thái, Hội ăn thề bảo vệ rừng nhằm giữ chân du khách lưu trú từ 2 đến 4 ngày, đồng thời tạo nguồn thu tái đầu tư cho công tác bảo tồn.
• Chuyển đổi sinh kế cộng đồng vùng đệm: Hỗ trợ 1.628 hộ dân (đặc biệt là đồng bào Thái, Khơ Mú, H'mông) tiếp cận các mô hình nông - lâm kết hợp, trồng rừng Trẩu lấy hạt công nghiệp và gỗ nguyên liệu trên các sườn dốc quanh hồ, hạn chế tối đa việc phá rừng làm nương rẫy và áp dụng kỹ thuật thâm canh lúa vụ đông bền vững.
• Triển khai các dự án ưu tiên bảo vệ môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường Điện Biên thiết lập 2 trạm quan trắc tự động kết hợp quan trắc định kỳ chất lượng nước hồ mỗi quý một lần, xây dựng hệ thống ranh giới mốc giới bảo vệ hành lang thoát lũ và khu vực tích trữ 37,2 triệu m³ nước ngọt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Điện Biên có thể sử dụng các số liệu thực chứng và bản đồ quy hoạch trong luận văn để xây dựng kế hoạch quản lý đất ngập nước và lập đề án thành lập khu bảo tồn cấp tỉnh.
• Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Môi trường - Sinh học: Là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu về hệ sinh thái thủy vực nhân tạo vùng núi cao, cấu trúc quần xã thực vật á nhiệt đới, phương pháp đánh giá sức tải môi trường nước và quy trình phân loại đất ngập nước theo chuẩn Ramsar.
• Các doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch sinh thái: Cung cấp thông tin nền tảng về đặc trưng khí hậu (nền nhiệt mát 15 - 20°C từ tháng 5 đến tháng 10), tài nguyên cảnh quan núi - sông - hồ và bản sắc văn hóa dân tộc để thiết kế các sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng cao cấp đạt chuẩn bền vững.
• Ban quản lý công trình thủy nông và các nhà máy thủy điện: Cung cấp dữ liệu thủy văn, khả năng trữ nước và lưu lượng bùn cát bồi lắng phục vụ việc điều tiết nguồn nước an toàn cho 2 nhà máy thủy điện Nà Lơi, Thác Bay và hệ thống tưới tiêu Mường Thanh.

Câu hỏi thường gặp

• Hồ Pa Khoang giữ vai trò thủy lợi như thế nào đối với sản xuất nông nghiệp tỉnh Điện Biên? Hồ Pa Khoang sở hữu dung tích hữu ích 34,2 triệu m³, cung cấp từ 78,8 đến 94,6 triệu m³ nước tưới hàng năm cho cánh đồng Mường Thanh. Nhờ nguồn nước điều tiết ổn định, từ năm 2004 diện tích lúa vụ đông đã tăng từ 2.000 ha lên khoảng 3.000 ha, giúp nông dân thâm canh tăng vụ đạt giá trị sản xuất trên 40 triệu đồng/ha.
• Mức độ đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu có điểm gì nổi bật? Khu hệ thực vật tại đây ghi nhận 1.014 loài thuộc 201 họ, trong đó có 51 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và 39 loài thuộc Danh lục đỏ IUCN. Về động vật, hồ Pa Khoang quy tụ 148 loài có xương sống trên cạn với 32 loài thú (chiếm 12,5% tổng số loài thú toàn quốc) và 74 loài chim thuộc 14 bộ khác nhau.
• Chất lượng nước hồ Pa Khoang đang gặp vấn đề ô nhiễm nào đáng lo ngại nhất? Hầu hết các chỉ tiêu lý hóa của nước hồ đều đạt chuẩn cấp nước sinh hoạt, nhưng chỉ tiêu dầu mỡ khoáng ở cả 10 điểm thu mẫu đều vượt quy chuẩn QCVN 08:2008 cột B1 từ 2 đến 6 lần và vượt QCVN 38:2011 tới 12 lần. Tác nhân chính do rò rỉ xăng dầu từ các phương tiện xuồng máy chở khách du lịch.
• Mục tiêu chính của đề xuất thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Phăng là gì? Mục tiêu nhằm bảo vệ nguyên vẹn cấu trúc rừng nguyên sinh 4 tầng tại khu di tích Mường Phăng, duy trì nguồn sinh thủy cho dung tích 37,2 triệu m³ nước hồ, ngăn chặn suy thoái sinh cảnh của 51 loài thực vật và 32 loài thú quý hiếm, đồng thời tạo cơ chế quản lý rừng đầu nguồn bền vững.
• Làm thế nào để phát triển du lịch tại hồ Pa Khoang mà không làm tổn hại môi trường sinh thái? Cần áp dụng mô hình du lịch sinh thái có kiểm soát, chuyển đổi sang phương tiện thủy thân thiện môi trường, quy hoạch không gian xây dựng cơ sở lưu trú đạt chuẩn không xâm phạm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, đồng thời tích hợp các lễ hội truyền thống của người Thái, Khơ Mú để tạo sinh kế cho người dân bản địa.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn về đất ngập nước nhân tạo vùng núi cao, phân loại chi tiết 4 kiểu thảm thực vật và lập danh lục 1.014 loài thực vật, 148 loài động vật có xương sống trên cạn và 47 loài cá tại hồ Pa Khoang.
• Khẳng định vai trò đa mục tiêu không thể thay thế của hồ Pa Khoang trong việc tích trữ 37,2 triệu m³ nước, cung ứng 78,8 - 94,6 triệu m³ nước tưới/năm, vận hành 2 nhà máy thủy điện và tạo động lực phát triển kinh tế cho huyện Điện Biên.
• Chỉ ra hiện trạng ô nhiễm dầu mỡ cục bộ do hoạt động xuồng máy du lịch (vượt quy chuẩn từ 2 đến 12 lần) cùng sức ép suy thoái sinh cảnh ven hồ do áp lực dân số và tập quán canh tác của 1.628 hộ dân vùng đệm.
• Đưa ra đề xuất mang tính đột phá về việc thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Phăng với cơ chế phân vùng chức năng chặt chẽ và các dự án ưu tiên quản lý môi trường nước giai đoạn 2015 - 2020.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao, kêu gọi các cấp chính quyền và cơ quan ban ngành sớm ban hành quy chế phối hợp liên ngành nhằm bảo tồn bền vững vùng đất ngập nước trọng điểm này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ---------------***--------------- HOÀNG ĐÌNH ĐỨC BẢO TỒN VÀ SỬ DỤNG HỢP LÝ VÙNG ĐẤT NGẬP NƢỚC HỒ PA KHOANG TỈNH ĐIỆN BIÊN LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC Hà Nội, năm 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ---------------***--------------- HOÀNG ĐÌNH ĐỨC BẢO TỒN VÀ SỬ DỤNG HỢP LÝ VÙNG ĐẤT NGẬP NƢỚC HỒ PA KHOANG TỈNH ĐIỆN BIÊN Chuyên nghành: Khoa học môi trƣờng Mã số: 60 85 02 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS VŨ QUYẾT THẮNG Hà Nội, năm 2012 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU……………………………………………………………… 1 CHƢƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………. Tổng quan về đất ngập nƣớc và hiện trạng quản lý đất ngập nƣớc ở Việt Nam……………………………………………………. Định nghĩa đất ngập nƣớc………………………………… 3 1.

Giá trị và chức năng của đất ngập nƣớc…………………… 5 1. Đất ngập nƣớc ở Việt Nam………………………………. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội khu vực Hồ Pa Khoang… 15 1. Điều kiện tự nhiên khu vực Hồ Pa Khoang……………….

Tình hình kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu……………. 31 CHƢƠNG II. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……… 32 2. Mục tiêu đề tài………………………………………………….

Đối tƣợng, phạm vi và nội dung nghiên cứu …………………… 32 2. Phƣơng pháp nghiên cứu ………………………………………. 33 CHƢƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Tiềm năng lợi thế của khu vực nghiên cứu. Vai trò cấp nƣớc, phát triển kinh tế và du lịch. Tiềm năng về cảnh quan, tài nguyên nƣớc. Tiềm năng tài nguyên đa dạng sinh học.

Thực trạng công tác quản lý, bảo tồn và khai thác khu vực đất ngập nƣớc hồ Pa Khoang. Những vấn đề ảnh hƣởng xấu tới khu vực hồ Pa Khoang. Hiện trạng công tác bảo tồn và khai thác khu vực đất ngập nƣớc hồ Pa Khoang………………………………………. Định hƣớng bảo tồn và phát triển bền vững khu vực đất ngập nƣớc Hồ Pa Khoang………………………………………….

Định hƣớng, mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững khu vực đất ngập nƣớc hồ Pa Khoang………………………. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững khu vực đất ngập nƣớc hồ Pa Khoang………………………………………. Đề xuất một số dự án cần ƣu tiên trong quản lý bảo vệ…………………………………………………………… 68 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……………………………………… 72 Kết luận. 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………….

75 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Danh mục bảng, biểu Trang Bảng 1. Các đặc trƣng khí hậu khu vực nghiên cứu…………………… 18 Bảng 1. Đa dạng các taxon thực vật khu vực hồ Pa Khoang. Những họ thực vật có trên 20 loài……………………………….

Số loài thú, chim, bò sát, ếch nhái khu vực hồ Pa Khoang, 2007. Đa dạng Thú ở khu vực Hồ Pa Khoang…………………………. Đa dạng Chim Khu vực Hồ Pa Khoang………………………… 24 Bảng 3. Kết quả phân tích 10 mẫu lựa chọn tháng 6/2012.

Kết quả phân tích 10 mẫu lựa chọn tháng 11/2011. Giá trị sử dụng của một số loài thực vật ở khu vực hồ Pa 48 Khoang…………………………………………………………………… Bảng 3. Danh sách các loài Thú quý hiếm khu vực hồ Pa Khoang……… 48 Bảng 3. Các loài Bò sát, Ếch nhái quý hiếm khu vực hồ Pa Khoang…….

Phân bố thú, chim, bò sát, ếch nhái theo sinh cảnh ở hồ Pa 50 Khoang…………………………………………………………………… Bảng 3. Số loài động thực vật ở Hoàng Liên, Xuân Sơn và Pa Khoang… 50 Bảng 3. Cơ cấu sử dụng đất các khu chức năng…………………………. Một số dự án cần ƣu tiên thực hiện trong quá trình quản lý bảo 69 tồn khu vực hồ Pa Khoang………………………………………………….

Danh mục hình Hình 1.1: Bản đồ địa hình khu vực hồ Pa Khoang………………………. Rừng nguyên sinh tại Khu di tích Mƣờng Phăng. Rừng thứ sinh ven hồ Pa Khoang. Trảng cỏ và cây bụi khu vực hồ Pa Khoang.

Rừng (trồng) Trẩu ven hồ Pa Khoang. Nồng độ dầu mỡ trong chất lƣợng nƣớc mặt tại hồ Pa khoang….