Đặt vấn đề Rừng là một phần rất quan trọng đối với sinh quyển, nó là một nguồn vật chất, kho báu quý giá của con người, rừng vốn được mệnh danh là lá phổi xanh khổng lồ điều hòa khí hậu, thanh lọc không khí, cung cấp nguồn dưỡng khí duy trì sự sống cho con người, bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ đất, nuôi dưỡng nguồn nước, hạn chế thiên tai, bão lũ,.là khâu quan trọng trong chu trình tuần hoàn vật chất của thiên nhiên, là nơi cư chú của rất nhiều loài động vật, là nơi cung cấp thức ăn cho động vật nói chung. Đặc biệt thảm thực vật rừng còn có vai trò rất quan trọng cung cấp nguồn nguyên liệu cho các hoạt động của con người như gỗ, nguyên liệu giấy, xây dựng nhà cửa và các trang thiết bị nội thất, cho dầu béo, tinh dầu, làm thuốc, làm cảnh. và nhiều giá trị sử dụng khác. Vai trò của rừng rất to lớn đối với loài người và mọi sinh vật trên trái đất, nhưng trong những năm qua, do nhu cầu của cuộc sống ngày càng tăng cao, con người đã tàn phá rừng một cách bừa bãi gây ra những hậu quả nghiêm trọng như: Lũ lụt, hạn hán xảy ra thường xuyên, đất đai thoái hóa bị xói mòn, rửa trôi làm thiếu diện tích đất canh tác, giảm sản lượng lương thực, hoa màu.Tài nguyên rừng ngày càng nghèo kiệt các hệ sinh thái rừng nhiều nơi bị phá hủy, kèm theo đó nhiều loài động vật, thực vật rừng đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng.
Mất rừng do nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân chủ yếu là do con người quản lý và sử dụng tài nguyên rừng chưa hợp lý, nạn du canh du cư, đốt rừng làm nương rẫy vẫn còn diễn ra trên nhiều nơi nhất là các vùng sâu, vùng xa kinh tế còn khó khăn chưa phát triển. Vấn đề cấp bách cần đặt ra cho chúng ta đó là sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên thực vật theo hướng phát triển lâu bền, bảo vệ môi trường, bảo tồn các loài động thực vật là một trong những nhiệm vụ quan trọng được đặt ra trong giai đoạn hiện nay của nước ta có được như vậy trước hết phải nắm vững một số đặc trưng cơ bản của hệ thống thực vật. Việt Nam được coi là một trong những trung tâm đa dạng sinh học của vùng Đông Nam Á, từ kết quả nghiên cứu về n 2 khoa học cơ bản trên lãnh thổ Việt Nam nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đều nhận định rằng Việt Nam là một trong 10 quốc gia ở Châu Á và là một trong 16 quốc gia trên thế giới có tính đa dạng sinh học cao. Việt Nam là một trong những quốc gia nằm ở phần đông bán đảo Đông Dương, thuộc trung tâm của khu vực Đông Nam Á với tổng diện tích phần đất liền là 330.541km², kéo dài 15 vĩ độ Bắc xuống Nam (từ vĩ tuyến 8º30’ - 23º22’ độ Bắc) và trải rộng trên 7 kinh tuyến (từ 102º10’ - 109º21’ độ kinh Đông).
Phía Bắc giáp Trung Hoa, Tây giáp Lào và Campuchia, Đông Nam là biển Đông, bờ biển Việt Nam dài 3. Bên cạnh các loài đặc hữu mang tính bản địa còn nhiều loài thuộc các trung tâm lân cận di cư sang, trên thế giới núi đá vôi chiếm khoảng 10% tổng diện tích đất liền, ¼ dân số thế giới sống phụ thuộc vào nguồn nước ngầm ngọt có nguồn gốc từ núi đá vôi, một thay đổi dù chỉ rất nhỏ sẽ gây ảnh hưởng xấu tới nguồn lợi nhạy cảm này, một số khu núi đá vôi cung cấp độ phì nhiêu cao cho đất trồng trọt, các khu vực hang động là sinh cảnh của nhóm chim yến, nhóm rơi.Nhiều nơi khai thác núi đá vôi làm xi măng. Đặc biệt nguồn lợi lớn nhất từ núi đá vôi là khai thác du lịch bền vững, nhiều cảnh quan núi đá vôi trên thế giới trở thành biểu tượng hoặc được công nhận là thắng cảnh hay di sản thế giới như Hòn Phụ Tử (Kiên Giang), Hạ Long (Quảng Ninh), Non Nước (Đà Nẵng), Phong Nha (Quảng Bình). Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn thuộc khu vực núi đá vôi, mang nhiều đặc điểm chung của hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi của Việt Nam.
Diện tích của Khu bảo tồn trên 14 nghìn ha, trải dài từ các xã Vũ Muộn, Cao Sơn (huyện Bạch Thông) tới các xã Lương Thượng, Ân Tình, côn Minh. Trước khi trở thành Khu bảo tồn thiên nhiên (năm 2004) hiện tượng chặt phá rừng, khai thác lâm sản ngoài gỗ săn bắn động vật trái phép.diễn ra thường xuyên làm cho chất lượng rừng bị giảm sút nghiêm trọng. Từ khi trở thành Khu bảo tồn thiên nhiên, thảm thực vật, động vật.ở đây đã được bảo vệ nghiêm ngặt, tình trạng chặt phá rừng đã giảm nhiều, song việc khai thác nguồn tài nguyên lâm sản ngoài gỗ (hoa quả rừng, dược liệu, cây cảnh, động vật.) vẫn diễn ra hàng ngày, nên đã làm suy giảm đáng kể tính đa dạng sinh n 3 học của hệ sinh thái rừng nơi đây. Các vấn đề bảo tồn rừng phát sinh từ những phát triển của thời đại, như việc tăng áp lực dân số, các chính sách quốc gia trong việc sử dụng đất và giao đất, tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.
Trong khi đó những hệ thống quản lý rừng truyền thống đang dần được thay thế bằng các tổ chức quản lý rừng nhà nước nhưng thiếu các chính sách hỗ trợ và những thay đổi xã hội. Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ thường xuyên diễn ra tình trạng “lâm tặc” và “khoáng tặc” đang ngày đêm khai thác các tài nguyên gỗ và khoáng sản ở trong Khu bảo tồn [5]. Việc khai thác trái phép các loài cây gỗ quý hiếm như Nghiến, Sến, Đinh, Thông (Du sam đá vôi, Thiết sam giả lá ngắn).có nhiều nguyên nhân, nhưng thực tế là tất cả vùng lõi của Khu bảo tồn đều có dân sinh sống. Theo quy định tất cả vùng diện tích có rừng này điều thuộc diện nghiêm cấm khai thác, săn bắn nhưng do người dân sống rải rác trong rừng và việc mưu sinh của người dân điều phải dựa vào rừng của đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu vùng xa, vùng khó khăn nên việc cấm tuyệt đối khai thác tài nguyên rừng là rất khó.
Xuất phát từ thực tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hiên trạng các loài thực vật nguy cấp quý hiếm và đề xuất một số giải pháp bảo tồn tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ - tỉnh Bắc Kạn”. Mục đích của đề tài Phân tích, đánh giá thực trạng các loài thực vật quý hiếm qua đó đưa ra một số giải pháp nhằm bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ - tỉnh Bắc Kạn. Mục tiêu của đề tài Đề tài nghiên cứu nhằm đạt các mục tiêu chính: - Xác định danh lục một số loài thực vật nguy cấp, quý hiếm của Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ - Đánh giá được hiệu quả của các giải pháp bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ - tỉnh Bắc Kạn. - Đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết những khó khăn gặp phải trong công tác bảo tồn loài thực vật quý hiếm 1.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và khoa học n 4 + Giúp sinh viên củng cố lại và bổ sung thêm kiến thức đã học để nâng cao chất lượng và hiệu quả thực tập. Qua đó giúp sinh viên làm quen với việc nghiên cứu khoa học, viết và trình bày báo cáo khoa học, nghiên cứu khoa học. + Cung cấp những kinh nghiệm thực tế cho sinh viên trong qua trình tiếp xúc và làm việc với người dân. + Thấy được những khó khăn của người dân tại địa phương đang gặp phải từ đó có hướng đưa ra các giải pháp giúp họ khắc phục.
+ Cung cấp tài liệu thông tin cho các đối tượng quan tâm. - Ý nghĩa thực tiễn + Đánh giá thực trạng công tác quản lí bảo vệ rừng của địa phương + Xác định được một số loài thực vật có nguy cơ bị tuyệt chủng dựa theo Sách đỏ Việt Nam (2007), Danh lục đỏ IUCN (2013) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP. + Đề xuất một số biện pháp để bảo tồn và phát triển loài thực vật quý hiếm tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ tỉnh Bắc Kạn. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học và cơ sở lý luận về nghiên cứu thực vật nguy cấp quý hiếm 2. Khái niệm sinh học bảo tồn Sinh học bảo tồn là một nguyên lý khoa học được xây dựng để bảo vệ các loài, thiết lập các Khu bảo tồn mới và củng cố nâng cấp các vườn quốc gia cũng là để xác định những loài nào trên trái đất được bảo tồn cho tương lai [11]. Sinh học bảo tồn là một ngành khoa học đa ngành (multi-díciplinara), tập hợp được rất nhiều người và nhiều tri thức thuộc các lĩnh vực khác nhau nhằm khắc phục tình trạng khủng hoảng đa dạng sinh học hiện nay. Về nhiều mặt có thể nói sinh học bảo tồn là một khoa học thiết yếu (crisis discipline).
Các quyết định về vấn đề bảo tồn được đưa ra hằng ngày và thường với những thông tin rất hạn chế do thời gian cấp bách. Sinh học cố gắng đề xuất những giải pháp phù hợp để giải quyết vấn đề nảy sinh trong điều kiện thực tế ngày nay. Các lý do của việc bảo tồn đa dạng sinh học - Phục vụ cho mục đích sử dụng trong hiện tại và tương lai các nhân tố của đa dạng sinh học như các nguồn tài nguyên sinh học - Phục vụ cho việc duy trì sinh quyển trong trạng thái có thể hỗ trợ cho cuộc sống của con người. - Phục vụ bảo tồn bản thân đa dạng sinh học mà không vì một mục đích lý do nào khác, đặc biệt tất cả các loài động vật thực vật quý hiếm đang sống hiện nay[11].
Khái niệm sách đỏ Sách đỏ (Rea Data Book) được coi là tài liệu có tính chất quốc gia và mang ý nghĩa quốc tế, công bố các loài động vật, thực vật thuộc loại quý hiếm ở mỗi quốc gia và trên toàn thế giới đang bị đe dọa giảm sút số lượng hoặc đã có nguy cơ bị tuyệt chủng cần được bảo vệ, phục hồi và phát triển.