Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thành phần loài và phân bố của họ nấm linh chi ganodermataceae donk ở vườn quốc gia chư yang sin

Phân tích toàn diện loài và phân bố nấm linh chi Ganodermataceae tại vườn quốc gia Chư Yang Sin, đề xuất mô hình mới, nâng cao hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hữu Thư
• Trường học: Trường Đại Học Tài Nguyên Và Môi Trường Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Loài Và Phân Bố Của Họ Nấm Linh Chi (Ganodermataceae Donk) Ở Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.1.1. Khái quát đặc điểm điều kiện tự nhiên VQG Chư Yang Sin
• 1.1.2. Vị trí địa lý
• 1.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 1.1.4. Địa hình, thổ nhưỡng, thảm thực vật
• 1.2. Nấm đảm và hệ thống phân loại của nó
• 1.2.1. Khái niệm chung
• 1.2.2. Đảm và bào tử đảm
• 1.3. Hệ thống học và đa dạng sinh học của họ nấm Ganodermatacea Donk
• 1.4. Một số công trình nghiên cứu về họ Ganodermataceae
• 1.4.1. Công trình nghiên cứu trong nước
• 1.4.2. Công trình nghiên cứu ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp điều tra theo điểm
• 2.2.2. Phương pháp thu thập mẫu
• 2.2.3. Phương pháp mô tả hình thái và đặc điểm quả thể nấm
• 2.2.4. Phương pháp mô tả đặc điểm hiển vi của nấm Linh Chi
• 2.2.5. Phương pháp định loại/định danh theo tên nấm
• 2.2.6. Phương pháp xác định các nhân tố sinh thái
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm sinh học và phân loại của họ Ganodermataceae Donk
• 3.1.1. Đặc điểm sinh học họ Ganodermataceae Donk
• 3.1.2. Phân loại họ Ganodermataceae Donk
• 3.2. Danh mục các loài nấm và đặc điểm họ Ganodermataceae Donk ở vườn Quốc gia Chư Yang Sin
• 3.3. Phân bố của các loài nấm Ganodermataceae ở VQG CYS
• 3.3.1. Phân bố theo sinh cảnh
• 3.3.2. Phân bố theo các yếu tố sinh thái
• 3.4. Giải pháp bảo tồn họ nấm Ganodermataceae ở vườn Quốc gia Chư Yang Sin
• 3.4.1. Định hướng và thực trạng dạng sinh học bảo tồn đa dạng
• 3.4.2. Lý do sự suy giảm các loại dược liệu có giá trị cao
• 3.4.3. Phương pháp bảo tồn nấm lớn
• KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nấm linh chi và họ Ganodermataceae

Nấm linh chi, thuộc họ Ganodermataceae, là một trong những loài nấm có giá trị dược liệu cao. Chúng được biết đến với khả năng hỗ trợ sức khỏe và được sử dụng trong y học cổ truyền. Nghiên cứu về nấm linh chi tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin cho thấy sự đa dạng và phong phú của các loài nấm này trong môi trường tự nhiên. Đặc điểm sinh thái của nấm linh chi rất đa dạng, từ điều kiện sống đến các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng. Theo nghiên cứu, Ganodermataceae có thể phát triển tốt trong điều kiện độ ẩm cao và nhiệt độ ổn định, thường từ 17-22 độ C. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo tồn môi trường sống tự nhiên cho các loài nấm này.

1.1 Đặc điểm sinh thái của nấm linh chi

Nấm linh chi thường phát triển trong các khu rừng ẩm ướt, nơi có độ ẩm cao và ánh sáng vừa phải. Chúng thường mọc trên gỗ mục hoặc các chất hữu cơ phân hủy. Sự phân bố của nấm linh chi tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin cho thấy chúng có thể thích nghi với nhiều loại môi trường khác nhau, từ rừng lá kim đến rừng hỗn giao. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về đặc điểm sinh thái của nấm linh chi không chỉ giúp bảo tồn chúng mà còn mở ra cơ hội cho việc khai thác bền vững nguồn tài nguyên này.

II. Phân bố và đa dạng loài nấm Ganodermataceae

Nghiên cứu tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin đã xác định được 16 loài thuộc chi Ganoderma và 3 loài thuộc chi Amauroderma. Sự phân bố của các loài nấm này không đồng đều và phụ thuộc vào nhiều yếu tố sinh thái như độ cao, độ ẩm và loại đất. Các loài nấm linh chi thường tập trung ở những khu vực có độ ẩm cao và nhiệt độ ổn định. Việc phân tích sự phân bố của nấm linh chi giúp hiểu rõ hơn về sự đa dạng sinh học tại khu vực này, đồng thời cung cấp thông tin quan trọng cho các hoạt động bảo tồn và phát triển bền vững.

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố nấm

Sự phân bố của nấm linh chi tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như khí hậu, thổ nhưỡng và thảm thực vật. Nghiên cứu cho thấy nấm sinh trưởng tốt nhất ở những khu vực có độ ẩm từ 90-95% và nhiệt độ từ 17-22 độ C. Đặc biệt, các khu vực rừng lá rộng thường xanh và rừng lá kim là nơi lý tưởng cho sự phát triển của Ganodermataceae. Việc hiểu rõ các yếu tố này không chỉ giúp bảo tồn các loài nấm mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các chương trình bảo tồn đa dạng sinh học.

III. Giải pháp bảo tồn nấm linh chi tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin

Để bảo tồn các loài nấm linh chi tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin, cần có các giải pháp cụ thể và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là bảo tồn nguyên vị, tức là bảo vệ môi trường sống tự nhiên của nấm. Ngoài ra, cần thực hiện các biện pháp bảo tồn chuyển vị và bảo tồn trang trại để duy trì nguồn gen quý hiếm của nấm linh chi. Việc phát triển các chương trình giáo dục cộng đồng về giá trị của nấm linh chi cũng rất cần thiết để nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường.

3.1 Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Bảo tồn nguyên vị là ưu tiên hàng đầu, nhằm duy trì các hệ sinh thái tự nhiên nơi nấm sinh trưởng. Bên cạnh đó, việc phát triển các trang trại nấm linh chi cũng cần được xem xét, nhằm tạo ra nguồn cung bền vững và giảm áp lực lên các quần thể nấm tự nhiên. Các chương trình nghiên cứu và giám sát thường xuyên cũng cần được thực hiện để theo dõi tình trạng của các loài nấm và điều chỉnh các biện pháp bảo tồn cho phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vườn Quốc gia Chư Yang Sin, tọa lạc tại khu vực Tây Nguyên, là một trong những vùng có đa dạng sinh học cao, đặc biệt là các loài nấm lớn, trong đó họ nấm Linh chi (Ganodermataceae Donk) chiếm vị trí quan trọng. Khu vực này có điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình năm dao động từ 1800 đến 2000 mm, nhiệt độ trung bình khoảng 22°C ở vùng chân núi và độ cao từ 450 đến 2442 m so với mực nước biển. Hệ sinh thái rừng đa dạng với nhiều kiểu rừng khác nhau tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các loài nấm. Tuy nhiên, các nghiên cứu về thành phần loài và đặc điểm sinh thái của họ nấm Ganodermataceae tại đây còn rất hạn chế.

Mục tiêu chính của luận văn là xác định thành phần loài, phân bố và đặc trưng sinh thái của các loài nấm Linh chi tại Vườn Quốc gia Chư Yang Sin nhằm góp phần bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên quý giá này. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2017-2018, tập trung khảo sát tại các điểm sinh cảnh đặc trưng như rừng lá kim, rừng á nhiệt đới cây lá rộng và rừng cây lùn trên núi cao. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp dữ liệu khoa học về đa dạng loài mà còn đóng góp vào việc xây dựng các giải pháp bảo tồn hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái tại khu vực Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh thái học nấm và phân loại học nấm đảm (Basidiomycota), tập trung vào họ Ganodermataceae Donk. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

• Mô hình phân loại học nấm đảm: Dựa trên cấu trúc bào tử đảm, đặc điểm hình thái quả thể và hệ thống sợi nấm để phân loại các loài trong họ Ganodermataceae. Các khái niệm chính bao gồm: bào tử đảm hai lớp màng, cấu trúc sợi nấm (sợi nguyên thủy, sợi cứng, sợi bện), và đặc điểm quả thể (mũ, cuống, bào tầng).
• Lý thuyết sinh thái học nấm: Nghiên cứu các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự phân bố và phát triển của nấm như nhiệt độ, độ ẩm, độ cao và kiểu thảm thực vật. Khái niệm về sinh cảnh rừng và mối quan hệ giữa nấm với môi trường sống được làm rõ.

Ba khái niệm trọng tâm trong nghiên cứu là: thành phần loài, phân bố sinh thái và đặc điểm hình thái - sinh học của họ Ganodermataceae.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập trên 200 mẫu nấm, trong đó có 120 mẫu thuộc họ Ganodermataceae, tại 4 điểm sinh cảnh đặc trưng trong Vườn Quốc gia Chư Yang Sin. Mẫu được xử lý khô và lưu trữ tại phòng thí nghiệm Bộ môn Sinh học, Trường Đại học Tây Nguyên.
• Phương pháp điều tra: Sử dụng phương pháp điều tra theo điểm và theo tuyến, khảo sát tại các kiểu rừng lá kim, rừng á nhiệt đới cây lá rộng, rừng hỗn giao và rừng cây lùn trên núi cao. Các điểm điều tra được xác định bằng GPS.
• Phân tích hình thái và hiển vi: Quan sát đặc điểm quả thể bằng mắt thường và kính lúp phóng đại 20 lần; phân tích cấu trúc hiển vi của bào tử, đảm, hệ sợi bằng kính hiển vi Olympus và kính hiển vi điện tử quét S-4800.
• Phân loại và định danh: So sánh đặc điểm hình thái và cấu trúc bào tử với tài liệu chuyên ngành và các công trình nghiên cứu trước đây để xác định loài.
• Xác định nhân tố sinh thái: Đo nhiệt độ, độ ẩm, độ cao tại các điểm thu mẫu bằng thiết bị Tiger Direct HMAMT-110 và GPS Garmin Trex Vista HCx.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2017-2018, bao gồm thu thập mẫu, phân tích mẫu và tổng hợp kết quả.

Phương pháp chọn mẫu và phân tích được thiết kế nhằm đảm bảo tính đại diện và độ chính xác cao trong việc xác định thành phần loài và phân bố sinh thái của họ nấm Ganodermataceae.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài đa dạng: Qua khảo sát thực địa, đã thu thập được 200 mẫu nấm, trong đó 120 mẫu thuộc họ Ganodermataceae, phân loại được 19 loài thuộc 2 chi chính là Ganoderma và Amauroderma. Trong đó, chi Ganoderma chiếm đa số với 16 loài, chi Amauroderma có 3 loài. Một số loài có giá trị dược liệu như Ganoderma lucidum, Ganoderma applanatum, Ganoderma tropicum và Amauroderma subresinosum.

2. Phân bố sinh thái rõ ràng: Nấm Linh chi sinh trưởng tốt ở nhiệt độ từ 17-22°C, độ ẩm 90-95% và độ cao từ 200 đến 800 m so với mực nước biển. Các loài phân bố chủ yếu trong các kiểu rừng lá kim và rừng á nhiệt đới cây lá rộng, với mật độ mẫu thu thập cao nhất tại độ cao trung bình 600-1500 m.

3. Đặc điểm hình thái và cấu trúc bào tử: Bào tử của họ Ganodermataceae có cấu trúc đặc trưng gồm hai lớp màng, lớp ngoài nhẵn và lớp trong có gai nhỏ, kích thước bào tử dao động từ 4-7 x 7-12 µm tùy loài. Quả thể đa dạng về hình dạng và màu sắc, từ dạng quạt, thận đến dạng bán cầu, với bề mặt mũ nấm có thể bóng láng hoặc sần sùi.

4. Giá trị dược liệu và sinh thái: Các loài nấm Linh chi có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng và được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, nguồn gen đang bị suy giảm do tác động của khai thác và phá rừng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng loài của họ Ganodermataceae tại Vườn Quốc gia Chư Yang Sin tương đối phong phú, phù hợp với điều kiện sinh thái đặc thù của khu vực Tây Nguyên. So với các nghiên cứu trước đây tại miền Bắc và Nam Tây Nguyên, số lượng loài được phát hiện tại đây tương đương hoặc cao hơn, phản ánh tiềm năng đa dạng sinh học lớn.

Phân bố sinh thái của các loài nấm Linh chi phù hợp với các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và độ cao, điều này được minh họa rõ qua các bảng phân bố theo sinh cảnh và điều kiện khí hậu. Ví dụ, Ganoderma lucidum chủ yếu xuất hiện ở độ cao 600-1000 m với nhiệt độ trung bình 20-22°C và độ ẩm cao, phù hợp với các kiểu rừng lá kim ưu thế Thông 3 lá.

Đặc điểm cấu trúc bào tử và hình thái quả thể được xác nhận là các yếu tố quan trọng trong phân loại và định danh loài, đồng thời phản ánh sự thích nghi sinh học của nấm với môi trường sống. Các đặc điểm này cũng giúp phân biệt rõ ràng giữa các chi Ganoderma và Amauroderma.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ sự suy giảm nguồn gen nấm Linh chi do khai thác quá mức và thay đổi môi trường sống, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên này. Dữ liệu thu thập được có thể trình bày qua các biểu đồ phân bố loài theo độ cao, nhiệt độ và độ ẩm, cũng như bảng so sánh đặc điểm hình thái của các loài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện bảo tồn nguyên vị: Giữ nguyên hiện trạng các khu vực sinh cảnh tự nhiên có mật độ nấm Linh chi cao, đặc biệt tại các vùng rừng lá kim và rừng á nhiệt đới ở độ cao 600-1500 m. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Vườn Quốc gia Chư Yang Sin. Thời gian: ngay lập tức và duy trì lâu dài.

2. Phát triển bảo tồn chuyển vị: Di chuyển các cá thể nấm quý hiếm sang các khu vực sinh cảnh thích hợp khác trong Vườn Quốc gia nhằm duy trì và mở rộng quần thể. Chủ thể thực hiện: Các nhà nghiên cứu và cán bộ bảo tồn. Thời gian: trong vòng 2 năm tới.

3. Xây dựng mô hình bảo tồn trang trại: Phát triển mô hình nuôi trồng nấm Linh chi nhân tạo nhằm giảm áp lực khai thác tự nhiên và tạo nguồn dược liệu ổn định. Chủ thể thực hiện: Các doanh nghiệp nông lâm nghiệp và viện nghiên cứu. Thời gian: 3-5 năm.

4. Tăng cường giám sát và quản lý khai thác: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ việc khai thác nấm Linh chi, xử lý nghiêm các hành vi khai thác trái phép. Chủ thể thực hiện: Cơ quan chức năng địa phương và Ban quản lý Vườn Quốc gia. Thời gian: ngay lập tức.

5. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về giá trị và bảo vệ nấm Linh chi cho người dân địa phương và du khách. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Vườn Quốc gia, các tổ chức phi chính phủ. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường, nông lâm nghiệp: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về đa dạng sinh học và phân bố sinh thái của họ nấm Ganodermataceae, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển đề tài mới.

2. Cán bộ quản lý bảo tồn rừng và tài nguyên thiên nhiên: Thông tin về phân bố và đặc điểm sinh thái giúp xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả, quản lý khai thác bền vững nguồn tài nguyên nấm quý.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nuôi trồng và chế biến dược liệu: Cung cấp cơ sở khoa học để phát triển mô hình nuôi trồng nấm Linh chi, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

4. Cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về giá trị sinh thái và kinh tế của nấm Linh chi, thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển sinh kế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Họ nấm Ganodermataceae có đặc điểm gì nổi bật?
   Họ Ganodermataceae có bào tử đảm đặc trưng gồm hai lớp màng, lớp ngoài nhẵn và lớp trong có gai nhỏ, cùng với quả thể đa dạng về hình dạng và màu sắc. Đây là nhóm nấm có giá trị dược liệu cao và vai trò sinh thái quan trọng.

2. Phân bố sinh thái của nấm Linh chi tại Chư Yang Sin như thế nào?
   Nấm Linh chi sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 17-22°C, độ ẩm 90-95%, và độ cao 200-800 m. Chúng phân bố chủ yếu trong các kiểu rừng lá kim và rừng á nhiệt đới cây lá rộng, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của Tây Nguyên.

3. Làm thế nào để phân biệt các loài trong họ Ganodermataceae?
   Phân biệt dựa trên đặc điểm hình thái quả thể (hình dạng, màu sắc, cấu trúc bề mặt), cấu trúc bào tử (kích thước, hình dạng, lớp màng), và hệ thống sợi nấm. Kỹ thuật hiển vi và so sánh với tài liệu chuyên ngành là phương pháp chính.

4. Tại sao cần bảo tồn nấm Linh chi?
   Nấm Linh chi không chỉ có giá trị dược liệu cao mà còn đóng vai trò quan trọng trong chu trình sinh thái rừng. Việc bảo tồn giúp duy trì đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn gen quý hiếm và phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng.

5. Có thể nuôi trồng nấm Linh chi nhân tạo không?
   Có thể. Nghiên cứu cho thấy các loài nấm Linh chi phát triển tốt trong môi trường nuôi cấy nhân tạo, mở ra cơ hội phát triển mô hình bảo tồn trang trại, giảm áp lực khai thác tự nhiên và cung cấp nguồn dược liệu ổn định.

Kết luận

• Xác định được 19 loài nấm thuộc họ Ganodermataceae tại Vườn Quốc gia Chư Yang Sin, trong đó có nhiều loài có giá trị dược liệu và sinh thái quan trọng.
• Phân bố sinh thái của các loài nấm phù hợp với điều kiện nhiệt độ 17-22°C, độ ẩm 90-95% và độ cao 200-800 m, chủ yếu trong các kiểu rừng lá kim và á nhiệt đới.
• Đặc điểm cấu trúc bào tử và hình thái quả thể là cơ sở quan trọng để phân loại và định danh các loài nấm Linh chi.
• Nguồn gen nấm Linh chi đang bị suy giảm do khai thác và thay đổi môi trường, cần có các giải pháp bảo tồn hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn nguyên vị, chuyển vị, bảo tồn trang trại và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm phát triển bền vững nguồn tài nguyên nấm quý này.

Khuyến khích các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu triển khai các giải pháp bảo tồn, đồng thời phát triển mô hình nuôi trồng nhân tạo để bảo vệ và khai thác hợp lý họ nấm Ganodermataceae tại Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu 1. Khái quát đặc điểm điều kiện tự nhiên VQG Chư Yang Sin 1. Vị trí địa lý Vườn quốc gia Chư Yang Sin nằm trên địa bàn các xã: Yang Mao, Cư Drăm, Cư Pui, Hòa Phong, Hòa Lễ, Hòa Sơn, Khuê Ngọc Điền thuộc huyện Krông Bông và các xã: Yang Tao, Bông Krang, Krông Nô, Đắk Phơi thuộc huyện Lắk, tỉnh Đăk Lăk. Tại đây có đỉnh núi Chư Yang Sin (2.442 mét) cao nhất hệ thống núi cao cực Nam Trung Bộ.

Phía Đông: dọc sông Krông Bông đến ngã ba suối Ya Brô đến đường phân thủy sông Krông Ana. Phía Tây: từ suối Đắk Cao đến ngã ba suối Đắk Kial và đến đường phân thủy giữa Đắk Cao và Đắk Phơi. Phía Nam: dọc sông Krông Nô, ranh giới Đắk Lắk và Lâm Đồng. Phía Bắc: bắt đầu từ thác Krông Kmar qua dãy Chư Ju - Chư Jang Bông đến suối Ea Ktuor.

Tọa độ địa lý: Từ 120014ˊ16˝ đến 130030ˊ58˝ vĩ bắc Từ 108017ˊ47˝ đến 108034ˊ48˝ kinh đông Hình 1.1: Bản đồ Khu vực nghiên cứu – Vườn quốc gia Chư Yang Sin Luan van 4 1. Khí hậu, thủy văn *Khí hậu Khu vực VQG Chư Yang Sin thuộc kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa Tây Nguyên, hàng năm có hai mùa rõ rệt: Mùa mưa bắt đầu từ cuối tháng 4 đến hết tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến đầu tháng 4 năm sau. + Nhiệt độ: Nhiệt độ không khí trung bình năm khu vực đạt 220C ở vùng chân núi (độ cao 400-500 m). Tuy nhiên theo quy luật đai cao, càng lên cao, nhiệt độ càng giảm.

Trên đai cao >900 m, nhiệt độ trung bình năm dao động trong khoảng 140 -200 C. Nhiệt độ tháng nóng nhất là tháng 4 với nhiệt độ trung bình tháng là 23,70 C, tháng lạnh nhất là tháng 1 dưới 120 C. + Lượng mưa: Chư Yang Sin là khu vực có lượng mưa tương đối lớn. Tổng lượng mưa trung bình năm dao động từ 1800 - 2000 mm.

Song, do yếu tố địa hình nên lượng mưa năm có sự dao động lớn, có năm đạt trên 3. Có sự biến động khá lớn về lượng mưa năm ít nhất. Lượng mưa tập trung vào mùa mưa. Độ ẩm tương đối trung bình năm là 84%.

*Thủy văn Vườn quốc gia Chư Yang Sin có hệ thống nước mặt khá phong phú với mạng lưới sông suối dày ở cả sườn bắc và sườn nam. Mật độ sông, suối trong khu vực khoảng 0,35 km/km2. Phần lớn các sông suối trong VQG có dòng chảy quanh năm, chất lượng nước mặt khá tốt, thường có độ khoáng hóa nhỏ, pH trung tính. Phía Bắc và Đông có suối Krông Kmar, Đăk Liêng và các suối nhỏ như Đăk Kliên, Đăk Vil, Đăk Sất, Đăk Trop Tai, Ea K’Tour, Ya Tong, Ya Sobla, Ya R’mau, Ya Knoa, Ya Bro, Ya Korko.

Các suối này đều là thượng nguồn của lưu vực sông Ea Krông Ana. Phía Nam và Tây có các suối Đăk Kao, Đăk Pair, Ya Mal, Đăk Gui, Đăk Mé, Đăk Yang Klam, Đăk Knar. Các suối này đều là thượng nguồn của sông Krông Knô. Sông Krông Knô là ranh giới phía Nam của VQG, dài khoảng 42 km và cũng là ranh giới giữa 2 tỉnh Lâm Đồng và Đăk Lăk.

Địa hình, thổ nhưỡng, thảm thực vật * Địa hình Chư Yang Sin là hệ thống núi trung bình và núi cao ở cực Nam Trung Bộ, nằm về phía Nam vùng trũng Krông Pach- Lắk, chạy dài theo hướng Đông Bắc-Tây Nam. Khu vực VQG bao gồm các núi Chư Ba nak (1858 m), Chư Hae’le (1204 m), Chư Pan phan (1885 m), Chư Đrung Yang (1812 m), Chư Yang Siêng (1128 m), Yang Klinh (1271 m), Chư Yang Saone (1176 m), Chư Hrang Kreou (1071 m) và dãy núi có đỉnh cao nhất ở Nam Trường Sơn đó là Chư Yang Sin có độ cao 2. Với sự hoạt động mạnh mẽ của quá trình nội và ngoại sinh, trong đó đặc biệt là quá trình ngoại sinh đã làm cho địa hình khu vực bị chia cắt mạnh, tạo thành nhiều thung lung nhỏ, hẹp. Tuy vậy, kết quả khảo sát cho thấy, có một số thung lũng khá bằng phẳng phân bố theo các triền sông, suối lớn.

Độ cao VQG chênh lệch rất lớn, từ 450 m đến 2442 m. Độ chia cắt sâu >500 m, độ chia cắt ngang dao động 2-2,4 km/km2. Yếu tố sườn cũng là một trong những đặc điểm có sự phân hóa rõ rệt của VQG. Địa hình sườn phía Bắc và phía Tây có độ dốc lớn, phổ biến từ 250-350, thậm trí một số nơi độ dốc >400.

Sườn Đông và Nam, địa hình trải dài và nâng lên từ từ, phần lớn có độ dốc từ 150-250. * Thổ nhưỡng Căn cứ vào bản đồ đất Tây Nguyên tỷ lệ 1/200.000 và kết quả khảo sát thực địa cho thấy, trên lãnh thổ VQG Chư Yang Sin có một số nhóm đất: + Đất Feralit mùn vàng đỏ núi trung bình trên đá macma axit: Diện tích 38.220 ha, chiếm 64,2 % diện tích tự nhiên. Nhóm đất phân bố chủ yếu trên đai cao 900- 1.800 m và chiếm đại đa số diện tích VQG. + Đất Feralit đỏ vàng núi thấp trên đá macma axit: Có diện tích khá lớn, khoảng 8.898 ha, chiếm 14,9% diện tích tự nhiên.

+ Đất Feralit vàng nhạt núi thấp trên đá cát: Diện tích khoảng 4.827 ha, chiếm trên 8% diện tích tự nhiên. Nhóm đất phân bố ở đai cao <900 m, trên kiểu địa hình núi thấp, tập trung ở xã Yang Mao huyện Krông Bông. Luan van 6 + Đất Feralit mùn vàng nhạt núi trung bình trên đá cát: Diện tích 4.232 ha, chiếm 7% diện tích tự nhiên. Đất phân bố tập trung ở các núi có độ cao trung bình như Chư Po Liên (1.309 m), Chư R’Ha Đang (1.224 m), Chư Kour Ki (1.272 m) thuộc xã Yang Mao, huyện Krông Bông.

+ Đất mùn Alit trên núi cao: Diện tích 2.770ha, chiếm 4,7% tổng diện tích tự nhiên. Đất phân bố tập trung ở khu vực phụ cận đỉnh Chư Yang Sin ở đai cao >1. * Thảm thực vật + Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới: Kiểu rừng này ít nhiều đã bị tác động, song nhiều nơi còn giữ được tính nguyên sinh. Thực vật tạo rừng khá phong phú, phổ biến là các loài trong họ Dầu (Dipterocarpaceae), họ Xoan (Meliaceae), họ Bồ hòn (Sapindaceae), họ Đậu (Fabaceae).

+ Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi trung bình: Mức độ tác động nhìn chung yếu, nên thảm thực vật còn giữ được tính nguyên sinh. Độ che phủ đạt 0,7-0,8, thậm chí đạt 0,9. Thực vật chiếm ưu thế là các loài cây lá rộng thuộc các họ Dẻ (Fagaceae), họ Long não (Lauraceae), họ Ngọc lan (Magnoliaceae), họ Sau sau (Hamamelidaceae), họ Tô hạp (Altingiaceae), họ Chè (Theaceae), họ Trâm (Myrtaceae). Tham gia vào tổ thành loài còn là các loài thực vật hạt trần với những cây gỗ có kích thước lớn, trong đó có nhiều loài là những cây trong tầng vượt tán như Thông lá dẹt (Pinus krempfii), Pơ mu (Fokienia hodginsii), Thông 3 lá (Pinus kesiya), Thông Đà Lạt (Pinus dalatensis).

Bên cạnh đó còn có Thông nàng (Dacrycarpus imbricatus), Hoàng đàn giả (Dacrydium elatum), Kim giao (Nageia wallichiana). + Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi trung bình, núi cao (Sinh cảnh rừng lùn trên núi cao): Có diện tích không lớn, phân bố tập trung phụ cận đỉnh Chư Yang Sin độ cao 1. Chiều cao thực vật trong kiểu thảm biến đổi khá nhiều theo dạng địa hình, có thể từ 10-17 m, song phổ biến 10-15 m, đường kính đạt 20-25 cm, có khi 35 cm. Những loài cây hạt trần trong kiểu thảm này bắt Luan van 7 gặp là Thông lá dẹt (Pinus krempfii), Thông Đà Lạt (Pinus dalatensis) và Pơ mu (Fokienia hodginsii).

Thân cây thường nhiều cành, phủ rêu và địa y. Hiện tượng này càng gần đỉnh núi càng rõ nét. + Kiểu rừng thưa cây lá kim hơi khô á nhiệt đới núi thấp: Loài ưu thế là Thông 3 lá (Pinus kesiya). Cây mọc gần như thuần loài thành những dải hẹp ở thung lũng Ea Krông Kmar và thung lũng Đăk Mé.

Rừng có cấu trúc rất đặc trưng của rừng thưa cây lá kim, với mật độ cây thường không quá 220 cây/ha. Rừng có 2 tầng cây gỗ và 1 tầng cây bụi thảm tươi. Tầng ưu thế sinh thái gồm Thông 3 lá với chiều cao 18-25 m, đường kính trung bình 30 cm, tán khá liên tục. Tầng dưới tán là các cây lá rộng như Chẹo răng cưa (Engelhardtia spicata), Dâu rượu (Myrica esculenta), Hồng quang (Rhodoleia championii), Vối thuốc (Schima wallichii) cùng nhiều loài đến từ họ Dẻ, họ Re, họ Sim.

Tầng cây bụi và thảm tươi, thảm khô khá phát triển làm cho khả năng tái sinh dưới tán rừng kém, hầu như không thấy Thông 3 lá tái sinh 1. Nấm đảm và hệ thống phân loại của nó 1. Khái niệm chung Nấm đảm là những nấm bậc cao, cơ thể của nấm đảm dạng sợi phân nhánh. Giai đoạn song hạch chiếm phần lớn chu trình sống.

Thể dinh dưỡng của nấm đảm là dạng sợi đa bào nguyên thủy, có vách ngăn ngang với lỗ thông phức tạp dạng dolyporus, phân nhánh mạnh, màng được cấu tạo chủ yếu từ Kitin [5].Sinh sản vô tính bằng nhiều kiểu khác nhau còn sinh sản hữu tính bằng bào từ đảm (Basidiospore) được hình thành trên thể sinh sản. Cá thể phát sinh của nấm đảm (Basidiomycetes) Theo một số tác giả như Trịnh tam Kiệt[11], Lê Bá Dũng[5], Leif Ryvarden[50] thì cá thể phát sinh của nấm đảm trong trường hợp điển hình diễn ra như sau: Bào tử đảm khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ nảy mầm, hình thành sợi sơ cấp với các tế bào đơn nhân, đơn bội (1n). Sợi sơ cấp tồn tại rất ngắn trong chu trình sống. Sau đó chúng mau chóng tiếp hợp với sợi khác tính, giao phối sinh chất, song Luan van 8 hạch hóa để tạo ra sợi song nhân đơn bội (n + n) - sợi thứ cấp.

Sợi thứ cấp phát triển rất mạnh và tồn tại lâu dài trong chu trình sống. Ở phần lớn các loài, tế bào đinh sợi hình thành một mẩu nhỏ thường gọi là khóa hay cầu nối giữa hai nhân khác tính. Sau đó cả hai nhân đều phân chia cho bốn nhân con, một nhân đi vào nhánh còn một nhân ở lại gốc, còn hai nhân khác tính ở phần đầu của sợi. Sau đó khuỷu cong xuống, hòa tan màng nhân đồ nội thất và nhân vào tế bào gốc đồng thời xuất hiện vách ngăn với tế bào đinh.

Kết quả là hình thành nên một tế bào song hạch mới. Như vậy tế bào dưới tế bào đinh lại trở nên song hạch và vết tích còn lại như chiếc cầu của ổ khóa nên được gọi là cầu nối, móc nối hay khóa. Sợi song hạch được tạo thành có khả năng sinh trưởng vô hạn và hầu như chiếm toàn bộ đời sống của nấm.