ĐẠI HỌC LUND TRƢỜNG ĐH LUẬT KHOA LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH PHAN NGỌC TÂM BẢO HỘ NHÃN HIỆU NỔI TIẾNG NGHIÊN CỨU SO SÁNH GIỮA PHÁP LUẬT LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ VIỆT NAM – So sánh : 62.01 Giáo sƣ hƣớng dẫn: GS. Hans-Henrik Lidgard PGS. Mai Hồng Quỳ Thành phố Hồ Chí Minh – 2011 1 LỜI TỰA Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, nhãn hiệu đang ngày càng trở thành một loại tài sản quan trọng không chỉ đối với các doanh nghiệp mà còn đối với cả các quốc gia.
Sự đóng góp của nhiều nhãn hiệu nổi tiếng nhƣ COCA-COLA, IBM, NOKIA, HONDA… vào nền kinh tế của các quốc gia là rất to lớn và đáng ghi nhận. Tuy nhiên, cơ chế pháp lý bảo hộ đối với nhãn hiệu có vẻ nhƣ vẫn chƣa bắt kịp với nhu cầu thực tiễn. Các nguyên tắc truyền thống của pháp luật nhãn hiệu đang bị thách thức bởi những điều kiện hiện đại của nền kinh tế thế giới. Đặc biệt trong lĩnh vực nhãn hiệu nổi tiếng, sự bảo hộ không chỉ dựa trên pháp luật quốc gia mà còn dựa trên các nền tảng pháp lý quốc tế.
Những nỗ lực mang tính quốc tế trong thời gian qua nhằm xây dựng một thiết chế toàn cầu về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng đƣợc thể hiện bởi nhiều điều ƣớc quốc tế đƣợc ký kết giữa các quốc gia. Những điều ƣớc và văn kiện pháp lý quốc tế đó đã thiết lập nên những nền tảng pháp lý quốc tế quan trọng và mang tính chuẩn mực cho việc bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng trên phạm vi toàn cầu. Từ góc độ lý luận, nhãn hiệu nổi tiếng và việc bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng đang trở thành một trong những đề tài quan trọng thu hút nhiều sự quan tâm đặc biệt của các học giả trên thế giới. Có nhiều sách và công trình nghiên cứu đƣợc thực hiện liên quan đến vấn đề bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng ở cả góc độ lý luận lẫn thực tiễn lập pháp.
Tuy nhiên, ở Việt Nam cũng nhƣ nhiều quốc gia đang phát triển khác, những vấn đề pháp lý liên quan đến bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng vẫn chƣa nhận đƣợc sự quan tâm đúng mức dù rằng đã có một số học giả và luật sƣ tiếp cận một cách khái quát đến vấn đề này thông qua các công trình khoa học hay các bài viết. Đó chính là lý do mà tác giả đã chọn đề tài bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng làm công trình nghiên cứu cho Luận án Tiến sĩ của mình. Cần phải khẳng định rằng Luận án này không phải là công trình nghiên cứu đầu tiên, nhƣng tác giả tin tƣởng một cách mạnh mẽ rằng đây sẽ là một sự đóng góp to lớn cho hệ thống lý luận về nhãn hiệu nói chung và bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng nói riêng. Công trình nghiên cứu này tập trung giải quyết hai nhiệm vụ cơ bản.
Một là nghiên cứu một cách hệ thống cơ chế bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng trên phạm vi toàn cầu (thông qua một số điều ƣớc quốc tế quan trọng) trƣớc khi đi vào tìm hiểu cụ thể hệ thống pháp luật của Liên Minh Châu Âu và Việt Nam. 2 Hai là, dựa trên kết quả nghiên cứu so sánh hai hệ thống pháp luật cụ thể này, Luận án sẽ đƣa ra một số giải pháp phù hợp cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng cũng nhƣ hoàn thiện hiệu quả thực thi của hệ thống pháp luật về nhãn hiệu nói chung. Luận án là kết quả của chƣơng trình nghiên cứu sinh hơn bốn năm mà tác giả đã tham gia bắt đầu từ năm 2007 đến giữa năm 2011 tại Khoa Luật – Đại học Lund – Thụy Điển và Trƣờng Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh. Để có thể hoàn thành đƣợc Luận án này, ngoài những nỗ lực và cố gắng của tác giả, không thể không kể đến những sự hƣớng dẫn, hỗ trợ, đóng góp, giúp đỡ quan trọng từ các cá nhân và tổ chức khác nhau.
Trƣớc hết, tác giả muốn thể hiện lòng biết ơn chân thành và to lớn đến Giáo sƣ Hans-Henrik Lidgard và Phó Giáo sƣ Mai Hồng Quỳ với tƣ cách không chỉ là những giáo sƣ hƣớng dẫn khoa học tận tâm và nhiệt tình của tác giả trong suốt chƣơng trình nghiên cứu sinh mà còn là những ngƣời Thầy lớn nhất và đặc biệt nhất trong suốt cuộc đời của tác giả. Tác giả đã rất may mắn đƣợc làm việc và học tập với những vị Giáo sƣ đáng kính nhƣ thế trong suốt thời gian qua. Các Giáo sƣ đã dành nhiều thời gian để đọc, thảo luận, đánh giá và góp ý rất nhiều cho Luận án của tác giả. Những nhận xét của các Giáo sƣ luôn xác đáng, tinh tế và rất bổ ích cho tác giả trong việc hoàn thiện nội dung Luận án của mình.
Ngoài ra, các Giáo sƣ cũng chân thành chia sẻ nhiều kinh nghiệm quý báu trong cuộc sống nhƣ làm thế nào để xác định giá trị đích thực của cuộc sống cũng nhƣ cách thức cân bằng giữa công việc và gia đình. Những lời động viên chân thành và đầy nhiệt huyết của các Giáo sƣ chính là một trong những động lực quan trọng giúp tác giả tiếp tục vững bƣớc trên con đƣờng nghiên cứu khoa học trong tƣơng lai. Thứ hai, tác giả muốn gửi lời cám ơn đến các giáo sƣ, nhân viên thƣ viện, nhân viên hành chính và những ngƣời bạn của Khoa Luật, Đại học Lund, Thụy Điển vì những sự hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ quý báu và chân tình của họ trong suốt thời gian tác giả làm việc và nghiên cứu ở Lund. Không có những sự giúp đỡ to lớn đó, tác giả khó có thể hoàn thành đƣợc chƣơng trình nghiên cứu của mình một cách thành công.
Đặc biệt, tác giả xin gửi lời cám ơn đến Giáo sƣ Christina Moell, Giáo sƣ Per-Ole Traskman, Giáo sƣ Bengt Lundell, Giáo sƣ Lars Goran Malmberg, Giáo sƣ Michael Bogdan, Giáo sƣ Christian Hathen, Thủ thƣ 3 Catarina Carlsson và Anna Wiberg. Đồng thời, tác giả cũng rất biết ơn các Thầy, Cô và các đồng nghiệp của Trƣờng Đại học Luật TP. HCM (đặc biệt là Khoa Luật Quốc tế) và Trƣờng Đại học Luật Hà Nội là những ngƣời đã đồng hành, hỗ trợ, tạo điều kiện và giúp đỡ tác giả rất nhiều trong suốt thời gian tác giả tham gia chƣơng trình nghiên cứu sinh. Tác giả đặc biệt gửi lời cám ơn chân thành đến Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Lâm, Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc (Trƣờng Đại học Luật TP.
HCM) và Giáo sƣ Lê Minh Tâm, Giáo sƣ Lê Thị Sơn (Trƣờng Đại học Luật Hà Nội). Tác giả đã rất may mắn đƣợc tham gia và trở thành một trong những ngƣời thụ hƣởng trực tiếp của Dự án “Tăng cƣờng công tác đào tạo Luật tại Việt Nam” do Quỹ phát triển Quốc tế Thụy Điển (SIDA) tài trợ. Nói một cách cụ thể hơn, Dự án đã mang lại cho tác giả cơ hội quý báu để đƣợc tham gia vào Chƣơng trình đào tạo Thạc sĩ hợp tác Việt Nam – Thụy Điển (từ năm 2001 đến năm 2004) và sau đó là Chƣơng trình đào tạo Tiến sĩ hợp tác Việt Nam – Thụy Điển (từ năm 2007 đến năm 2011). Qua Dự án này, tác giả đã đƣợc trải nghiệm nhiều kiến thức quý báu từ nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới, đƣợc tiếp cận và nghiên cứu nhiều hệ thống pháp luật khác nhau, và quan trọng hơn hết là tác giả đã phát triển một cách cơ bản tƣ duy học thuật và nghiên cứu khoa học thông qua việc tiếp thu những nhiều phƣơng pháp nghiên cứu khoa học hiện đại và hiệu quả đang đƣợc sử dụng phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Do vậy, tác giả xin đƣợc gửi lời tri ân chân thành đến tất cả các thành viên Ban giám đốc Dự án SIDA – Việt Nam, các điều phối viên, cộng tác viên và những cá nhân khác đã hỗ trợ, giúp đỡ tác giả rất nhiều trong suốt chặng đƣờng đã qua. Lời cám ơn tiếp theo tác giả xin đƣợc trân trọng gửi đến các giáo sƣ, những nhân viên hành chính, nhân viên thƣ viện và những ngƣời bạn ở những nơi mà tác giả đã có dịp đến thăm và thực hiện các đợt nghiên cứu ngắn hạn trong suốt chƣơng trình nghiên cứu sinh của mình. Tác giả đặc biệt cám ơn Giáo sƣ Stephen C. Hicks, Giáo sƣ Bernard M.
Ortwein và Luật sƣ Jonathan D. Messinger tại Trƣờng Luật, Đại học Suffolk thuộc Thành phố Boston, Tiểu Bang Massachusetts, Hoa Kỳ; Tiến sĩ Kongolo Tshimanga và Cô Gabriela Treso tại Tổ chức Sở Hữu Trí Tuệ Thế giới (WIPO), Geneva, Thụy Sĩ và Cô Andrea Wechsler tại Viện Nghiên cứu Max Planck về SHTT, Luật Cạnh tranh và Luật Thuế tại Munich, Cộng Hòa Liên bang Đức. Tác giả cũng rất cảm kích sự giúp đỡ của các ông Robert Schwartz và Phillip Horowitz không chỉ trong việc dành 4 ra rất nhiều thời gian cho việc đọc và chỉnh sửa ngôn ngữ cho các bản thảo Luận án bằng tiếng Anh mà còn đối với những nhận xét, góp ý quý báu đối với nội dung của Luận án. Cuối cùng, tác giả xin đƣợc dành lời cám ơn quan trọng nhất và to lớn nhất cho gia đình, ngƣời thân, đặc biệt là vợ và con gái, là những ngƣời đã luôn đồng hành, động viên, giúp đỡ và là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất cho tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu vừa qua cũng nhƣ trong cả cuộc đời của tác giả.
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2011 PHAN NGỌC TÂM 5 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan rằng cuốn sách “Bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng – Nghiên cứu so sánh giữa pháp luật Liên Minh Châu Âu và Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập và nghiêm túc của cá nhân tác giả. Tất cả các tài liệu và thông tin đƣợc sử dụng trong cuốn sách này đã đƣợc chú thích và trích dẫn đầy đủ. Tác giả luôn chân thành đón nhận mọi ý kiến đóng góp xây dựng của đọc giả để có thể hoàn thiện công trình của mình một cách tốt nhất. Mọi thông tin liên lạc xin liên hệ địa chỉ email: pngoctam2001@yahoo.com, hoặc qua email: pntam@hcmulaw.
CHƢƠNG 1 – LỜI NÓI ĐẦU. CHƢƠNG 2 – CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÃN HIỆU NỔI TIẾNG. TỔNG QUAN VỀ NHÃN HIỆU. Khái niệm nhãn hiệu.
Chức năng của nhãn hiệu. Đặc điểm của nhãn hiệu. Nhãn hiệu và các đối tƣợng SHTT khác có liên quan. PHÁP LUẬT VỀ NHÃN HIỆU.
Giới thiệu chung. Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật về nhãn hiệu. Pháp luật về nhãn hiệu và các lĩnh vực pháp luật khác có liên quan 63 2. NHÃN HIỆU NỔI TIẾNG.
Khái niệm về nhãn hiệu nổi tiếng. Đặc điểm của nhãn hiệu nổi tiếng .