Luận văn thạc sĩ luật học: So sánh hợp tác xã ở các quốc gia

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích so sánh hợp tác xã ở một số nước trên thế giới, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Phan Hùng Dũng
• Người hướng dẫn: PTS. Trần Ngọc Dũng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: So Sánh Luật Hợp Tác Xã Ở Một Số Nước Trên Thế Giới
• Loại tài liệu: luận án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VỊ TRÍ CỦA CÁC HỢP TÁC XÃ TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG TỔ CHỨC, QUẢN LÝ, HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC HỢP TÁC XÃ
• 1.1. Vị trí của các hợp tác xã trong nền kinh tế quốc dân ở các nước trên thế giới
• 1.2. Vai trò của Nhà nước trong tổ chức, quản lý, hoạt động của các hợp tác xã ở các nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: SO SÁNH MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG PHÁP LUẬT HỢP TÁC XÃ Ở CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Khái niệm hợp tác xã
• 2.2. Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã
• 2.3. Các loại hình hợp tác xã. Vấn đề tổ chức, quản lý trong hợp tác xã. Vốn góp vào hợp tác xã và chế độ sở hữu tài sản của hợp tác xã. Vấn đề phân chia lợi nhuận trong hợp tác xã. Thành lập, giải thể, phá sản hợp tác xã
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG KINH NGHIỆM CỦA THẾ GIỚI VÀO VIỆC XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN VÀ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC XÃ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quá trình phát triển hợp tác xã ở nước ta và sự cần thiết phải xây dựng Luật hợp tác xã
• 3.2. Bài học kinh nghiệm từ việc nghiên cứu, so sánh Luật hợp tác xã các nước vận dụng vào điều kiện Việt Nam
• 3.3. Một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Những đề xuất, kiến nghị
• KẾT LUẬN
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Vị trí của các hợp tác xã trong nền kinh tế quốc dân

Hợp tác xã đã xuất hiện từ năm 1844 và trở thành một hình thức tổ chức kinh tế phổ biến trên toàn thế giới. Các hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế quốc dân, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Chúng không chỉ giúp tăng cường sự hợp tác giữa các thành viên mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Hợp tác xã nông nghiệp, ví dụ, đã thu hút hàng triệu nông dân tham gia, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo một nghiên cứu, hợp tác xã có thể giúp cải thiện phúc lợi xã hội và tạo ra thu nhập cho các thành viên. Điều này cho thấy rằng hợp tác xã không chỉ là một tổ chức kinh tế mà còn là một công cụ quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội.

1.1. Vai trò của hợp tác xã trong phát triển kinh tế

Hợp tác xã đã chứng minh được vai trò của mình trong việc phát triển kinh tế ở nhiều quốc gia. Chúng giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của các thành viên, đồng thời tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau. Các hợp tác xã nông nghiệp, chẳng hạn, đã giúp nông dân tiếp cận thị trường và cải thiện chất lượng sản phẩm. Theo một báo cáo, hợp tác xã đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế ở các nước như Thụy Điển và Ấn Độ. Điều này cho thấy rằng hợp tác xã có thể là một mô hình hiệu quả để phát triển kinh tế bền vững.

II. So sánh pháp luật hợp tác xã ở một số nước trên thế giới

Pháp luật về hợp tác xã ở các nước khác nhau có những điểm tương đồng và khác biệt. Một số nước như Ấn Độ và Philippines đã xây dựng các khung pháp lý mạnh mẽ để hỗ trợ sự phát triển của hợp tác xã. Luật hợp tác xã của Ấn Độ, ví dụ, nhấn mạnh vai trò của hợp tác xã trong việc nâng cao địa vị kinh tế xã hội của người dân. Trong khi đó, luật của Philippines lại tập trung vào việc khuyến khích sự hình thành và phát triển của các hợp tác xã. Sự khác biệt này cho thấy rằng mỗi quốc gia có những cách tiếp cận riêng trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật về hợp tác xã.

2.1. Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã

Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã thường bao gồm sự tự nguyện, quản lý dân chủ và lợi ích chung. Những nguyên tắc này không chỉ giúp các thành viên cảm thấy gắn bó mà còn tạo ra một môi trường làm việc tích cực. Ở nhiều nước, các hợp tác xã được khuyến khích hoạt động theo các nguyên tắc này để đảm bảo sự phát triển bền vững. Điều này cho thấy rằng việc tuân thủ các nguyên tắc này là rất quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống hợp tác xã hiệu quả.

III. Vận dụng kinh nghiệm của thế giới vào việc xây dựng pháp luật về hợp tác xã ở Việt Nam

Việc nghiên cứu và vận dụng kinh nghiệm từ các nước khác trong việc xây dựng pháp luật về hợp tác xã là rất cần thiết. Việt Nam có thể học hỏi từ các mô hình thành công của các nước như Ấn Độ và Philippines để cải thiện khung pháp lý cho hợp tác xã. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của các hợp tác xã.

3.1. Đề xuất và kiến nghị

Để phát triển hợp tác xã ở Việt Nam, cần có những đề xuất cụ thể nhằm cải thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ. Các cơ quan chức năng cần xem xét việc xây dựng các chương trình đào tạo cho cán bộ quản lý hợp tác xã, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình ra quyết định. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã và đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hợp tác xã (HTX) là một loại hình tổ chức kinh tế đã tồn tại hơn 150 năm và phát triển rộng khắp trên thế giới, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, phong trào hợp tác xã phát triển mạnh mẽ từ sau cách mạng dân tộc dân chủ, đặc biệt trong giai đoạn 1978-1979 với khoảng 17.000 tập đoàn sản xuất và thu hút 94,6% số hộ nông dân tham gia. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các hợp tác xã cũ không còn phù hợp, dẫn đến sự suy giảm về số lượng và hiệu quả hoạt động.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, so sánh các chế định cơ bản trong Luật hợp tác xã của một số nước trên thế giới, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm để vận dụng phù hợp vào điều kiện Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các nước có nền kinh tế phát triển và đang phát triển, với thời gian nghiên cứu chủ yếu từ cuối thế kỷ 19 đến cuối thế kỷ 20, nhằm đánh giá vai trò pháp luật trong tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp tác xã.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về hợp tác xã ở Việt Nam, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế hợp tác, nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý nhà nước và chính sách phát triển kinh tế xã hội. Theo báo cáo của ngành, tính đến năm 1997, cả nước đã có hơn 1.400 hợp tác xã mới thành lập và chuyển đổi, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong phong trào hợp tác xã.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết Nhà nước và pháp luật theo chủ nghĩa Mác-Lênin: Pháp luật là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội, có tính kế thừa và thích ứng với điều kiện xã hội cụ thể. Luật hợp tác xã được xem là khuôn khổ pháp lý để điều chỉnh các quan hệ trong tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp tác xã.

• Lý thuyết hợp tác xã quốc tế (ICA): Đề ra 7 nguyên tắc cơ bản của hợp tác xã, bao gồm tự nguyện gia nhập, quản lý dân chủ, lợi tức cổ phần hạn chế, lợi nhuận thuộc về xã viên, giáo dục và đào tạo, hợp tác giữa các hợp tác xã, và quan tâm đến cộng đồng.

• Mô hình tổ chức quản lý hợp tác xã: Cơ cấu tổ chức gồm Đại hội xã viên (cơ quan quyền lực cao nhất), Ban quản trị (cơ quan điều hành), và Ban kiểm tra (cơ quan giám sát). Mô hình này đảm bảo nguyên tắc quản lý dân chủ và tự chủ trong hoạt động.

Các khái niệm chính bao gồm: hợp tác xã, xã viên hợp tác xã, vốn góp, lợi nhuận hợp tác xã, nguyên tắc hợp tác xã, và chế độ sở hữu tài sản hợp tác xã.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh các chế định cơ bản trong Luật hợp tác xã của các nước phát triển và đang phát triển nhằm phát hiện điểm giống và khác, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm.

• Phân tích và khái quát hóa: Tổng hợp các quy định pháp luật, chính sách và thực tiễn hoạt động của hợp tác xã để đánh giá hiệu quả và tính phù hợp.

• Điều tra và khảo sát: Thu thập số liệu về số lượng hợp tác xã, vốn góp, lợi nhuận, và các chính sách hỗ trợ tại một số địa phương Việt Nam.

• Nguồn dữ liệu: Luật hợp tác xã của các nước như Đức, Thụy Điển, Ấn Độ, Philippin, Inđônêxia, Thái Lan, Canada, Hàn Quốc; Luật hợp tác xã Việt Nam 1996 và các văn bản hướng dẫn thi hành; báo cáo của ngành và các tài liệu nghiên cứu khoa học.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung vào giai đoạn từ cuối thế kỷ 19 đến năm 1997, đặc biệt chú trọng quá trình xây dựng và thi hành Luật hợp tác xã Việt Nam từ năm 1992 đến 1997.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng trăm hợp tác xã tại Việt Nam và các quy định pháp luật của hơn 10 quốc gia. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các mô hình hợp tác xã điển hình và các quốc gia có nền kinh tế đa dạng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vị trí và vai trò của hợp tác xã trong nền kinh tế quốc dân: Hợp tác xã được xem là khu vực kinh tế quan trọng, đặc biệt ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, góp phần phát triển kinh tế hộ gia đình và thực hiện các mục tiêu xã hội. Ví dụ, tại Thụy Điển có 1.500 hợp tác xã nông nghiệp cơ sở với gần 130 liên hiệp vùng, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế. Tại Việt Nam, thời kỳ cao điểm (1978-1979) có 17.000 tập đoàn sản xuất, thu hút 94,6% số hộ nông dân tham gia.

2. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã: Hầu hết các nước đều áp dụng 7 nguyên tắc của ICA, trong đó nguyên tắc tự nguyện gia nhập và quản lý dân chủ được coi là cơ bản. Lợi tức cổ phần bị hạn chế, lợi nhuận chủ yếu phân phối theo công sức và mức độ sử dụng dịch vụ của xã viên. Ví dụ, Luật hợp tác xã Thái Lan quy định lợi tức cổ phần không quá 8% lợi nhuận hàng năm.

3. Cơ cấu tổ chức quản lý hợp tác xã: Đại hội xã viên là cơ quan quyền lực cao nhất, Ban quản trị điều hành và Ban kiểm tra giám sát hoạt động. Số lượng thành viên Ban quản trị dao động từ 5 đến 15 người, nhiệm kỳ thường không quá 3 năm. Các quyết định quan trọng cần tỷ lệ phiếu tán thành cao (từ 2/3 đến 9/10). Tại Philippin, Ban quản trị có nhiệm kỳ 2 năm, không quá 3 nhiệm kỳ liên tục.

4. Vốn góp và chế độ sở hữu tài sản: Vốn chủ yếu là vốn cổ phần, xã viên phải góp tối thiểu một cổ phần, không được vượt quá 20-30% tổng vốn. Tài sản hợp tác xã thuộc sở hữu tập thể, xã viên có quyền sở hữu phần vốn góp và có thể rút vốn khi ra khỏi hợp tác xã. Trách nhiệm tài sản của xã viên thường là hữu hạn, trừ một số trường hợp đặc biệt.

5. Thành lập, giải thể và phá sản hợp tác xã: Số lượng xã viên tối thiểu để thành lập hợp tác xã dao động từ 7 đến 20 người tùy quốc gia. Việc giải thể có thể do nghị quyết Đại hội xã viên hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền khi hợp tác xã vi phạm pháp luật hoặc không hoạt động. Phá sản hợp tác xã là hiện tượng hiếm, được xử lý theo luật phá sản doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hợp tác xã là một tổ chức kinh tế - xã hội đặc thù, vừa mang tính kinh tế vừa có chức năng xã hội, khác biệt rõ rệt so với các loại hình doanh nghiệp khác. Việc áp dụng các nguyên tắc hợp tác xã quốc tế đã giúp các nước xây dựng được khung pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho hợp tác xã phát triển bền vững.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đi sâu phân tích và so sánh chi tiết các chế định cơ bản, đồng thời vận dụng linh hoạt vào điều kiện Việt Nam, góp phần hoàn thiện Luật hợp tác xã năm 1996. Việc tổ chức quản lý dân chủ, hạn chế lợi tức cổ phần và phân phối lợi nhuận công bằng đã tạo ra sự cân bằng giữa lợi ích cá nhân và tập thể, thúc đẩy sự phát triển của hợp tác xã.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số lượng hợp tác xã, tỷ lệ xã viên tham gia, cơ cấu vốn góp và tỷ lệ phân chia lợi nhuận giữa các quốc gia, giúp minh họa rõ nét sự đa dạng và điểm chung trong pháp luật hợp tác xã toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách khuyến khích phát triển hợp tác xã: Ban hành các chính sách ưu đãi về đất đai, vốn vay, thuế và hỗ trợ kỹ thuật cho hợp tác xã, đặc biệt tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về hợp tác xã: Rà soát, sửa đổi bổ sung Luật hợp tác xã và các văn bản hướng dẫn để phù hợp với thực tiễn, bao gồm quy định về bảo hiểm xã hội cho xã viên, thuê lao động, xử lý tài sản khi giải thể. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

3. Tăng cường công tác quản lý nhà nước: Thành lập cơ quan chuyên trách phát triển hợp tác xã trực thuộc Chính phủ để thống nhất quản lý, theo dõi và hỗ trợ hợp tác xã trên toàn quốc. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Chính phủ, Bộ Nội vụ.

4. Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ quản lý hợp tác xã: Xây dựng chương trình đào tạo miễn phí, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý, kỹ năng chuyên môn cho cán bộ hợp tác xã nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và lập pháp: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng, hoàn thiện chính sách và pháp luật về hợp tác xã, đảm bảo phù hợp với xu thế phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

2. Cán bộ quản lý hợp tác xã và các tổ chức kinh tế tập thể: Áp dụng các kiến thức về tổ chức, quản lý, vốn góp và phân phối lợi nhuận để nâng cao hiệu quả hoạt động, phát triển bền vững.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Luật, Kinh tế: Là tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật hợp tác xã, giúp hiểu rõ các chế định pháp lý và thực tiễn vận dụng.

4. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia phát triển kinh tế xã hội: Tham khảo để phân tích, đánh giá và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế hợp tác, góp phần giảm nghèo và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp tác xã khác gì so với doanh nghiệp thông thường?
   Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự nguyện, do các xã viên cùng góp vốn, góp sức để hỗ trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh theo nguyên tắc quản lý dân chủ và lợi tức cổ phần bị hạn chế. Doanh nghiệp thông thường tập trung vào lợi nhuận tối đa cho chủ sở hữu.

2. Nguyên tắc tự nguyện trong hợp tác xã được hiểu như thế nào?
   Nguyên tắc này khẳng định xã viên có quyền tự do gia nhập, tham gia quản lý và rút khỏi hợp tác xã mà không bị ép buộc, đảm bảo tính dân chủ và bình đẳng trong tổ chức.

3. Lợi nhuận trong hợp tác xã được phân chia ra sao?
   Lợi nhuận được trích lập các quỹ dự trữ, phát triển và chia cho xã viên theo công sức đóng góp và mức độ sử dụng dịch vụ, trong đó lợi tức cổ phần vốn góp bị giới hạn để đảm bảo phát triển bền vững.

4. Vai trò của Nhà nước trong quản lý hợp tác xã là gì?
   Nhà nước tạo khung pháp lý, hỗ trợ phát triển, giám sát và kiểm tra hoạt động hợp tác xã, đồng thời không can thiệp vào công việc nội bộ khi hợp tác xã hoạt động đúng pháp luật.

5. Làm thế nào để thành lập một hợp tác xã?
   Cần có tối thiểu số lượng xã viên theo quy định, tổ chức hội nghị thành lập, xây dựng điều lệ, đăng ký hoạt động tại cơ quan có thẩm quyền và tuân thủ các quy định pháp luật liên quan.

Kết luận

• Hợp tác xã là tổ chức kinh tế - xã hội quan trọng, góp phần phát triển kinh tế và thực hiện các mục tiêu xã hội ở nhiều quốc gia và Việt Nam.
• Luật hợp tác xã các nước đều dựa trên nguyên tắc tự nguyện, quản lý dân chủ, lợi tức cổ phần hạn chế và phân phối lợi nhuận công bằng.
• Cơ cấu tổ chức hợp tác xã gồm Đại hội xã viên, Ban quản trị và Ban kiểm tra, đảm bảo quyền làm chủ của xã viên.
• Vốn góp và chế độ sở hữu tài sản trong hợp tác xã được quy định rõ, với trách nhiệm tài sản chủ yếu là hữu hạn.
• Luật hợp tác xã Việt Nam đã vận dụng linh hoạt kinh nghiệm quốc tế, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Next steps: Rà soát, hoàn thiện pháp luật, tăng cường chính sách hỗ trợ và đào tạo cán bộ quản lý hợp tác xã để thúc đẩy phát triển bền vững.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và cán bộ quản lý hợp tác xã cần tiếp tục nghiên cứu, áp dụng và phát triển các mô hình hợp tác xã phù hợp với điều kiện Việt Nam nhằm góp phần xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phát triển toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I đã phi rõ: "Đây là chính sách công khai của quốc gia nhằm khuyến khích sự hình thành và phát triển của các hợp tác xã như một phương tiện có ích, nhằm tăng cường tính tự lực và khai thác hết khả năng con người nhằm đạt mục tiêu phát triển kinh tế và sự công bằng xã hội. Nhà nước khuyến khích khu vực tư nhân thành lập và tổ chức các hợp tác xã và tạo môi trường thuận lợi cho sự lớn mạnh và phát triển của các hợp tác xã. Theo Luật hợp tác xã Ấn Độ, thì chính sách của Nhà nước dành cho các hợp tác xã là: 16 "Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hợp tác xã, một tổ chức tự nguyện và dân chủ của nhân dân trên cơ sở tự giúp mình và giúp đỡ lẫn nhau, nâng cao địa vị kinh tế xã hội của họ. Chính sách của Nhà nước là hỗ trợ các hợp tác xã.

trong việc thực hiện các nguyên tắc chủ đạo của chính sách Nhà nước như quy định trong Hiến pháp Ấn Độ. Ở Việt Nam, quan điểm đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước ta là phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, theo đó, các chủ thể kinh tế vừa cạnh tranh, vừa có thể hợp tác với nhau dưới các hình thức đa dạng, trong đó có hình thức hợp tác xã. Đường lối của Đảng về định hướng phát triển kinh tếhợp tác và đổi mới hợp tác xã ở nước ta là coi trọng phát triển kinh tếhợp tác xã để cùng với kinh tế Nhà nước làm nền tang của nền kinh tế quốc dân, nhằm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Phát triển kinh tế hợp tác và hợp tác xã là giúp khắc phục được những khuyết tật của kinh tế thị trường như sản xuất cá thể, nhỏ lẻ, cạnh tranh và chèn ép của các doanh nghiệp lớn, giúp thực hiện xoá đói, giảm nghèo, phát huy sức mạnh của từng xã viên và sức mạnh của tập thể, bảo đảm vai trò quan trọng của sở hữu tập thể theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

a) Quản lý Nhà nước đối với hợp tác xã. Hợp tác xã là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt. Bởi vậy, hầu hết các nước đều tiến hành thực hiện việc quản lý hợp tác xã và quản lý theo cách riêng của mình thống qua một cơ quan do Nhà nước chỉ định. me Z* fa + Lẻ ° nx aw eA ` x ° Pa va ~ Đối với các nước phát triển, su xuất hiện và tồn tại các hợp tác xã được coi như một lẽ đương nhiên, giống như mọi loại hình doanh 17 nghiệp khác.

Hợp tác xã cũng chịu sự quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp lý mà Nhà nước đã tạo ra cho nó bằng các quy định của Luật hợp tác xã. Các hợp tác xã tự thân vận động trong khuôn khổ pháp luật và không có sự biệt đãi nào. Nhà nước thực hiện quan lý hợp tác xã thông qua hệ thống Toà án có sự phối hợp với các Bộ chức năng tổng hợp như Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính. trong việc ban hành các quy chế cần thiết.

Đối với những nước đang phát triển, do nền kinh tế còn non yếu, trình độ dân trí chưa cao, nếu để cho hợp tác xã tự hình thành thì mất khá nhiều thời gian. Vì vậy, họ chủ trương khuyến khích phát triển phong trào hợp tác xã với sự giúp đỡ, hỗ trợ của Nhà nước, thông qua việc hướng dẫn, công bố các chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho các hợp tác xã ra đời, hoạt động và phát triển. Để làm công việc này, phải hình thành một tổ chức chuyên quản lý hợp tác xã do Nhà nước chỉ định. Ở Inđônêxia, đứng đầu tổ chức đó là ông Bộ trưởng phụ trách hợp tác xã được giao nhiệm vụ kiểm tra các công việc của hợp tác xã và hệ thống cán bộ có thẩm quyển.

Đó là những viên chức do Nhà nước hoặc Bộ trưởng chỉ định và được giao quyển hạn đặc biệt về một số vấn dé quản lý hợp tác xã như hướng dẫn, đăng ký, kiểm tra. 2 O Thái Lan, ông Bộ trưởng phát triển quốc gia có trách nhiệm và có quyền chỉ đạo việc thi hành luật, được cử cán bộ có thẩm quyền và ban hành các quy chế để thi hành luật. Ở Philipin, Uỷ ban phát triển hợp tác xã chăm lo các mặt phát triển của hợp tác xã. Uỷ ban là tổ chức được điều hành bởi một hội đồng } i , 21 18 các uy viên.

Uỷ ban gồm một Chủ nhiệm và 6 thành viên chuyên trách. Những người này do chính Tổng thống Philipin chọn từ những người được giới thiệu trong phong trào hợp tác xã. Ngoài ra còn có 4 thành viên từ các Bộ nông nghiệp, Giao thông vận tải, Điện lực, Quản lý đường bộ. Uỷ ban được trao day du các quyền để ban hành quy tắc và quyết nghị để quản lý việc hỗ trợ, tổ chức đăng ký, điều chỉnh và kiểm tra tất cả các loại hình hợp tác xã.

Uỷ ban còn đảm nhận nhiệm vụ thiết lập và chấp nhận các kế hoạch, dự án phát triển hợp tác xã cũng như theo dõi việc thi hành các kế hoạch và dự án đó. Tóm lại, Uỷ ban là một cơ quan thường trực của Nhà nước phụ trách việc đăng ký và ban hành những quy định về hoạt động của các hợp tác xã. Uỷ ban có hệ thống các cơ quan từ Trung ương đến địa phương. Ở Ấn Độ, Nhà nước không can thiệp vào sự quản lý và hoạt động của các hợp tác xã.

Nhà nước coi các hợp tác xã là các tổ chức dân chủ, do các xã viên làm chủ, tự quản lý và diéu hành để nâng cao địa vị kinh tế - xã hội của họ, thực hiện kinh doanh trên cơ sở giúp đỡ lẫn nhau và các nguyên tắc hợp tác xã. Tuy nhiên, Ở Ấn Độ, chỉ những hợp tác xã mà mục đích chủ yếu là khuyến khích lợi ích chung và phát triển xã hội cho các xã viên thì mới được đăng ký hoạt động. Hợp tác xã được đăng ký với trách nhiệm hữu hạn. Người đứng đầu cơ quan đăng ký hợp tác xã do Chính phủ chỉ định.

Ngoài ra, còn một người cấp phó và những người giúp việc người đăng ký. Ở Brunây, Nhà Vua bổ nhiệm người đứng đầu cơ quan đăng ký hợp tác xã và các trợ lý của ông ta. Ở Srilanka và Bănglađét, quyền đăng ký cũng giao cho người đứng đầu cơ quan đăng ký hợp tác xã. 19 ? O một số nước khác, Chính phủ thành lập các tổ chức để hỗ trợ cho hợp tác xã, thông qua điều khoản về giúp đỡ tài chính, hoặc giúp đỡ khác để thiết lập và thực hiện các dự án trong nhiều lĩnh vực khác nhau của hợp tác xã.

Các tổ chức này sẽ hướng dẫn và chỉ đạo mẫu về quản lý và thực hiện chức năng của các hợp tác xã mà họ giúp đỡ. Ví dụ: Bănglađét có "Uỷ ban phát triển nông thôn" để chỉ đạo sự phát triển của các hợp tác xã ở các khu vực nông thôn. Ở Ấn Độ có "Liên đoàn phát triển hợp tác xã quốc gia", "Uỷ ban phát triển sản xuất bò sữa quốc gia" v. nhằm để chăm lo, hỗ trợ phát triển hợp tác xã về một số lĩnh vực hoạt động nhất định.

Nhà nước quản lý các hợp tác xã còn nhằm mục đích bảo toàn vốn và tài sẵn do Nhà nước giúp đỡ và hỗ trợ các hợp tác xã, đồng thời còn giúp cho các hợp tác xã thực hiện việc quản lý kinh doanh, có những quyết định đúng đắn trong sẵn xuất, kinh doanh. Sắc lệnh về các hợp tác xã của Bănglađét (Điều 28 và Điều 23) có quy định mức hỗ trợ của Chính phủ và vai trò của Nhà nước trong việc quản lý các hợp tác xã. Ở Ấn Độ, Điều 59 - Luật hợp tác xã Liên bang 1984 có quy định về sự giúp đỡ của Nhà nước đối với các hợp tác xã ở cấp Liên bang. Luật Hợp tác xã Inđônêxia quy định nhiệm vụ Nhà nước phải hỗ trợ và phát triển phong trào hợp tác xã như sau: "Chính phủ phải có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, bảo vệ và tạo điều kiện cho các hợp tác xã thi hành Điều 33 của Hiến pháp cùng với văn bản giải thích Hiến pháp đó”Ẻ'.

“ Điều 37 - Luật Hợp tác xã Inđônêxia. 20 Luật Hợp tác xã Philipin cũng có điều khoản về việc giúp đỡ các mặt của Nhà nước như hỗ trợ giáo dục, đào tạo, dịch vụ, kiểm toán, kỹ thuật và tài chính. Nhưng sự giúp đỡ của Nhà nước chỉ được thực hiện ˆ ? x Z ~ Z ^ a khi ban thân hợp tác xã có yêu cầu cu thé. a Luật Hợp tác xã của Srilanka mặc dù không có điều khoản quy định rõ ràng mức giúp đỡ tài chính của Nhà nước cho các hợp tác xã, song trên thực tế Nhà nước vẫn đành nhiều khoản tài chính để giúp các hợp tác xã, ngoài ra, còn giúp đỡ về mặt kỹ thuật, luật pháp và van đề quản lý.

Điều 5 Luật hợp tác xã Thái Lan quy định việc thành lập Bộ hỗ trợ hợp tác xã có trách nhiệm tuyên truyền mục đích, ý nghĩa của việc hình thành, tổ chức và hoạt động các hợp tác xã, hỗ trợ về tư vấn thành lập các hợp tác xã. Sự giúp đỡ nhiều mặt của Nhà nước đối với các hợp tác xã đã dẫn tới việc mở rộng hoạt động của hợp tác xã. Ở một số nước (như Ấn Độ, Bănglađét, Srilanka) Luật hợp tác xã giao quyển cho Chính phủ cử những người đại diện vào Ban Quản trị của các hợp tác xã. Nếu Nhà nước góp trên 50% vốn cổ phần vào hợp tác xã, thì Nhà nước có quyền cử đại diện của mình vào Hội đồng quản trị, nhưng không quá 1/3 số thành viên và không quá 3 người.

Một số bang của Ấn Độ ấn định số thành viên của Nhà nước trong Hội đồng quản trị phải tương ứng, với phần vốn do Nhà nước đã góp vào hợp tác xã. b) Vai trò của pháp luật hop tác xã trong việc hình thành, phát triển các hợp tác xã. 21 Như phần trên đã trình bày, Nhà nước thực hiện việc quản lý đối với các hợp tác xã bằng các quy định của pháp luật. Việc ban hành Luật hợp tác xã ở một số nước chính là việc Nhà nước đã tạo cơ sở pháp lý để cho các hợp tác xã hình thành, hoạt động và phát triển được thuận lợi, bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác.