Nghiên cứu so sánh quy trình hình thành hợp đồng giữa Việt Nam và Pháp

Chuyên khảo phân tích Luận án nghiên cứu la formation du contrat au vietnam et en france etude comparative, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyen Hoang Giang
• Người hướng dẫn: M. Nguyen Hai Ha, Docteur en Droit Quốc Tế
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Droit des affaires internationales
• Đề tài: So Sánh Quy Trình Hình Thành Hợp Đồng Tại Việt Nam Và Pháp
• Loại tài liệu: Mémoire de recherche
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PREMIERE PARTIE : LES PRINCIPES DIRIGEANTS
• 1.1. Chapitre I: LE PRINCIPE FONDATEUR EN DROIT FRANCAIS - L’AUTONOMIE DE LA VOLONTE
• 1.1.1. Section 1 : Théorie générale
• 1.1.2. Section 2 : Déclin du principe de l’autonomie de la volonté
• 1.2. Chapitre II: LES PRINCIPES FONDAMENTAUX DU DROIT DU CONTRAT VIETNAMIEN
• 1.2.1. Section 1 : L’évolution de la théorie du droit de contrat
• 1.2.2. Section 2 : Quelques idées comparatives en matière entre le Vietnam et la France
• 2. DEUXIEME PARTIE : LA MISE EN EXERGUE DES RESSEMBLANCES ET DES DIFFERENCES DE LA FORMATION DU CONTRAT DE DEUX SYSTEMES
• 2.1. Chapitre I: LE MECANISME DE FORMATION
• 2.1.1. Section 1: L’offre
• 2.1.2. Section 2: (Titre non clair dans fulltext)
• 2.2. Chapitre II: CONDITIONS DE VALIDITE DE LA FORMATION
• 2.2.1. Section 1: Capacité de contracter
• 2.2.2. Section 2: Le libre consentement des parties au contrat : vices du consentement et quelques difficultés
• 2.2.3. Section 3: La forme requise - comparaison et proposition de révision
• 2.2.4. Section 4: Objet et cause
• 2.2.4.1. §1 : L’objet du contrat : comparaison et quelques dispositions imprécises
• 2.2.4.2. §2 : La cause contractuelle
• 2.3. Chapitre III : REGIME DES NULLITES
• 2.3.1. Section 1: Qui peut se prévaloir de la nullité
• 2.3.2. Section 2 : Les effets de la nullité

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài viết này tập trung vào việc so sánh quy trình hình thành hợp đồng tại Việt Nam và Pháp. Quy trình hình thành hợp đồng là một phần quan trọng trong luật hợp đồng, ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia. Tại Việt Nam, quy trình này đã trải qua nhiều thay đổi từ thời kỳ Đổi Mới, khi mà pháp luật Việt Nam đã điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị trường. Ngược lại, pháp luật Pháp có một lịch sử lâu dài với các nguyên tắc rõ ràng về hợp đồng. Việc so sánh này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự khác biệt trong quy trình mà còn chỉ ra những điểm tương đồng có thể áp dụng trong thực tiễn.

II. Các nguyên tắc hình thành hợp đồng

Nguyên tắc hình thành hợp đồng tại Pháp chủ yếu dựa trên tự do ý chí của các bên. Điều này có nghĩa là các bên có quyền tự do quyết định nội dung và hình thức của hợp đồng. Trong khi đó, tại Việt Nam, mặc dù cũng thừa nhận tự do ý chí, nhưng có nhiều quy định pháp lý hơn nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên yếu thế. Luật hợp đồng Việt Nam yêu cầu các bên phải tuân thủ các quy định về điều kiện hợp đồng và tính hợp pháp của hợp đồng. Sự khác biệt này có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý khác nhau trong việc giải quyết tranh chấp. Như một ví dụ, tại Pháp, việc không tuân thủ nguyên tắc tự do ý chí có thể dẫn đến việc hợp đồng bị tuyên bố vô hiệu, trong khi tại Việt Nam, các bên có thể được yêu cầu thực hiện nghĩa vụ của mình mặc dù có sự không đồng thuận.

III. Điều kiện hợp đồng

Điều kiện để một hợp đồng có hiệu lực tại Pháp bao gồm sự đồng thuận của các bên, khả năng hành vi và nội dung hợp pháp. Tại Việt Nam, các điều kiện này cũng tương tự, nhưng có thêm yêu cầu về hình thức của hợp đồng trong một số trường hợp nhất định. Ví dụ, hợp đồng mua bán bất động sản phải được lập thành văn bản và công chứng. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn cho các bên trong việc thực hiện hợp đồng nếu không nắm rõ các quy định pháp lý. Việc hiểu rõ các quy định hợp đồng tại mỗi quốc gia sẽ giúp các bên tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có.

IV. Giải quyết tranh chấp hợp đồng

Khi xảy ra tranh chấp liên quan đến hợp đồng, cả Việt Nam và Pháp đều có các cơ chế pháp lý để giải quyết. Tại Pháp, các bên có thể lựa chọn giải quyết tranh chấp thông qua tòa án hoặc trọng tài. Trong khi đó, tại Việt Nam, việc giải quyết tranh chấp cũng có thể thông qua hòa giải, trọng tài hoặc tòa án. Tuy nhiên, quy trình và thời gian giải quyết có thể khác nhau. Luật hợp đồng Việt Nam hiện đang trong quá trình cải cách để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, điều này có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Pháp. Việc hiểu rõ các phương thức giải quyết tranh chấp sẽ giúp các bên có sự chuẩn bị tốt hơn khi xảy ra vấn đề.

V. Kết luận

Việc so sánh quy trình hình thành hợp đồng tại Việt Nam và Pháp cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong cách tiếp cận và quy định pháp lý. Mặc dù có những điểm tương đồng, nhưng các quy định cụ thể và cách thức thực hiện lại khác nhau. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc hình thành hợp đồng mà còn đến cách giải quyết tranh chấp. Việc nắm rõ các quy định này sẽ giúp các bên tham gia hợp đồng có thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả hơn. Sự hiểu biết về luật hợp đồng của cả hai quốc gia sẽ tạo ra cơ hội hợp tác và phát triển trong thương mại quốc tế.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nghiên cứu về sự hình thành hợp đồng tại các quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau là rất cần thiết. Luận văn tập trung phân tích so sánh quá trình hình thành hợp đồng tại Việt Nam và Pháp, hai quốc gia có truyền thống pháp lý khác biệt rõ rệt. Theo ước tính, từ năm 1986 đến nay, Việt Nam đã trải qua nhiều cải cách pháp luật nhằm thích ứng với nền kinh tế thị trường, trong khi Pháp vẫn duy trì hệ thống pháp luật dân sự dựa trên nguyên tắc tự do ý chí và tự do hợp đồng. Vấn đề nghiên cứu chính là làm rõ các nguyên tắc cơ bản, cơ chế hình thành, điều kiện hợp lệ và chế tài đối với hợp đồng trong hai hệ thống pháp luật này. Mục tiêu cụ thể là phân tích các điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật hợp đồng Việt Nam dựa trên kinh nghiệm pháp luật Pháp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1986 đến 2004, với trọng tâm là các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam và Pháp. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc nâng cao hiểu biết về pháp luật hợp đồng, góp phần tăng cường an toàn pháp lý và thúc đẩy giao dịch thương mại trong bối cảnh hội nhập.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Nguyên tắc tự do ý chí (Autonomie de la volonté):** Là nguyên tắc cơ bản trong pháp luật hợp đồng Pháp, theo đó các bên có quyền tự do thỏa thuận các điều kiện hợp đồng trong phạm vi pháp luật cho phép.
- **Nguyên tắc hình thành hợp đồng (Formation du contrat):** Bao gồm các yếu tố như đề nghị, chấp nhận và sự gặp gỡ ý chí giữa các bên.
- **Khái niệm về hợp đồng kinh tế và hợp đồng dân sự:** Phân biệt rõ ràng trong pháp luật Việt Nam, ảnh hưởng đến cách thức áp dụng các quy định về hợp đồng.
- **Nguyên tắc bảo vệ bên yếu thế:** Được thể hiện qua các quy định hạn chế tự do hợp đồng nhằm bảo vệ người tiêu dùng và các bên có vị thế yếu hơn.
- **Mô hình so sánh pháp luật:** Phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam và Pháp để rút ra điểm tương đồng và khác biệt.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Luận văn sử dụng các văn bản pháp luật chính thức như Bộ luật Dân sự Việt Nam, Bộ luật Dân sự Pháp, các văn bản hướng dẫn, nghị quyết của tòa án, cùng các tài liệu học thuật và báo cáo nghiên cứu liên quan.
- **Phương pháp phân tích:** Phân tích so sánh pháp luật nhằm làm rõ sự khác biệt và tương đồng trong các quy định về hình thành hợp đồng; phân tích nội dung các quy định pháp luật và các trường hợp thực tiễn để đánh giá hiệu quả áp dụng.
- **Cỡ mẫu:** Nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật và các án lệ tiêu biểu, không áp dụng phương pháp thống kê định lượng.
- **Timeline nghiên cứu:** Tập trung vào giai đoạn từ 1986 đến 2004, giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng trong pháp luật hợp đồng Việt Nam.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Nguyên tắc tự do ý chí được áp dụng khác biệt:** Ở Pháp, nguyên tắc này là nền tảng, trong khi tại Việt Nam, tự do hợp đồng bị giới hạn bởi các quy định pháp luật và sự can thiệp của Nhà nước, đặc biệt trong các hợp đồng kinh tế.
- **Cơ chế hình thành hợp đồng:** Cả hai hệ thống đều yêu cầu sự gặp gỡ ý chí giữa đề nghị và chấp nhận, nhưng pháp luật Việt Nam có quy định chặt chẽ hơn về hình thức và thời hạn của đề nghị, trong khi Pháp linh hoạt hơn.
- **Điều kiện hợp lệ của hợp đồng:** Việt Nam yêu cầu nghiêm ngặt về hình thức hợp đồng, đặc biệt là các hợp đồng liên quan đến bất động sản phải có văn bản công chứng và đăng ký, trong khi Pháp ưu tiên nguyên tắc tự do hình thức, chỉ yêu cầu hình thức trong một số trường hợp đặc biệt.
- **Chế tài đối với hợp đồng không hợp lệ:** Việt Nam áp dụng chế tài nullité (hợp đồng vô hiệu) nghiêm ngặt hơn, dẫn đến nhiều trường hợp hợp đồng bị tuyên bố vô hiệu do không đáp ứng đủ điều kiện hình thức, gây bất ổn trong giao dịch.
- **Sự phát triển của pháp luật hợp đồng Việt Nam:** Từ năm 1986, pháp luật hợp đồng Việt Nam có xu hướng mở rộng tự do hợp đồng và giảm bớt hình thức, nhưng vẫn giữ nguyên các quy định bảo vệ lợi ích Nhà nước và bên yếu thế.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự khác biệt chủ yếu xuất phát từ bối cảnh lịch sử, chính trị và kinh tế khác nhau giữa hai quốc gia. Pháp có truyền thống pháp luật dân sự lâu đời, coi trọng tự do cá nhân và tự do hợp đồng, trong khi Việt Nam chịu ảnh hưởng của hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa với sự can thiệp mạnh mẽ của Nhà nước. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa pháp luật hợp đồng, trong đó các quốc gia đang dần điều chỉnh để cân bằng giữa tự do hợp đồng và bảo vệ lợi ích chung. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp các nhà làm luật Việt Nam nhận thức rõ hơn về điểm mạnh và hạn chế của hệ thống hiện tại, từ đó có cơ sở để cải cách pháp luật hợp đồng phù hợp với thực tiễn kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Dữ liệu có thể được trình bày qua bảng so sánh các nguyên tắc và quy định pháp luật hợp đồng giữa Việt Nam và Pháp, cũng như biểu đồ thể hiện xu hướng thay đổi pháp luật hợp đồng Việt Nam qua các năm.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện khung pháp lý về hình thức hợp đồng:** Đề xuất giảm bớt các yêu cầu hình thức không cần thiết, áp dụng nguyên tắc tự do hình thức trong nhiều loại hợp đồng để tăng tính linh hoạt và giảm thiểu tranh chấp. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.
- **Tăng cường bảo vệ bên yếu thế:** Xây dựng các quy định cụ thể nhằm bảo vệ người tiêu dùng và các bên có vị thế yếu trong hợp đồng, đặc biệt trong các hợp đồng tiêu chuẩn và hợp đồng kinh tế. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp.
- **Đào tạo và nâng cao nhận thức pháp luật:** Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo cho các doanh nghiệp và cá nhân về quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng, nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các trường đại học luật.
- **Xây dựng hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả:** Phát triển các cơ chế giải quyết tranh chấp hợp đồng nhanh chóng, hiệu quả như trọng tài thương mại, hòa giải để giảm tải cho tòa án. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Trung tâm trọng tài thương mại.
- **Tham khảo kinh nghiệm pháp luật Pháp:** Áp dụng các nguyên tắc và quy định phù hợp từ pháp luật Pháp, đặc biệt về tự do ý chí và bảo vệ lợi ích chung, để cải cách pháp luật hợp đồng Việt Nam. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các chuyên gia pháp lý.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước:** Giúp hiểu rõ các điểm mạnh, hạn chế của pháp luật hợp đồng hiện hành, từ đó xây dựng chính sách và pháp luật phù hợp.
- **Luật sư và chuyên gia pháp lý:** Cung cấp kiến thức chuyên sâu về so sánh pháp luật, hỗ trợ tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng hiệu quả.
- **Doanh nghiệp và nhà đầu tư:** Nắm bắt được các quy định pháp luật về hợp đồng tại Việt Nam và Pháp, giúp xây dựng chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro pháp lý.
- **Sinh viên và nhà nghiên cứu pháp luật:** Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu và phát triển các đề tài liên quan đến pháp luật hợp đồng và so sánh pháp luật.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Pháp luật Việt Nam và Pháp khác nhau thế nào về nguyên tắc tự do ý chí trong hợp đồng?**  
Pháp luật Pháp coi nguyên tắc tự do ý chí là nền tảng, cho phép các bên tự do thỏa thuận. Việt Nam có giới hạn tự do này do sự can thiệp của Nhà nước và các quy định bảo vệ lợi ích chung.

2. **Hình thức hợp đồng tại Việt Nam có bắt buộc không?**  
Có, nhiều loại hợp đồng tại Việt Nam yêu cầu hình thức nhất định như văn bản công chứng, đặc biệt là hợp đồng liên quan đến bất động sản, trong khi Pháp linh hoạt hơn về hình thức.

3. **Làm thế nào để xác định thời điểm hình thành hợp đồng trong giao dịch từ xa?**  
Việt Nam áp dụng nguyên tắc nhận thức (réception) tức là hợp đồng hình thành khi bên nhận có khả năng biết về sự chấp nhận, còn Pháp có thể linh hoạt hơn tùy theo hoàn cảnh.

4. **Các vices du consentement (lỗi về sự đồng ý) được xử lý ra sao?**  
Cả hai hệ thống đều công nhận lỗi như sai lầm, lừa dối, cưỡng ép làm hợp đồng vô hiệu, nhưng Việt Nam có quy định cụ thể hơn về các trường hợp này trong Bộ luật Dân sự.

5. **Có thể áp dụng kinh nghiệm pháp luật Pháp để cải cách pháp luật hợp đồng Việt Nam không?**  
Có, việc học hỏi các nguyên tắc tự do ý chí, bảo vệ bên yếu thế và giảm bớt hình thức không cần thiết từ pháp luật Pháp sẽ giúp hoàn thiện pháp luật hợp đồng Việt Nam.

## Kết luận

- Luận văn đã làm rõ sự khác biệt và tương đồng trong nguyên tắc, cơ chế hình thành và điều kiện hợp lệ của hợp đồng giữa Việt Nam và Pháp.  
- Pháp luật Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi từ hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa sang nền kinh tế thị trường, với nhiều thách thức về pháp lý hợp đồng.  
- Việc áp dụng các nguyên tắc của pháp luật Pháp có thể giúp Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường an toàn pháp lý cho các giao dịch.  
- Cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm cân bằng giữa tự do hợp đồng và bảo vệ lợi ích chung.  
- Khuyến khích các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cùng phối hợp để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hợp đồng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.  

Hành động tiếp theo là triển khai các đề xuất cải cách pháp luật và tổ chức các chương trình đào tạo nâng cao nhận thức pháp luật cho các bên liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITE FRANCOIS ECOLE SUPERIEURE DE RABELAIS DE TOURS COMMERCE EXTERIEUR DESS Droit des Affaires Internationales de Hanoi 3 éme Promotion (2003-2004) TRUNG TAM THONG TIN THU VIE. TRUONG BAI HOC LUAT HA NO PHÒNG 900 5, 2-5() Mémoire de recherche LA FORMATION DU CONTRAT AU VIETNAM ET EN FRANCE: ETUDE COMPARATIVE Maison du Droit Vietnamo-Frangaise Ì BIBLIOTHEQUE Réalisé par: NGUYEN HOANG GIANG Sous la direction de: M.NGUYEN HAI HA Docteur en droit privé international Bureau đ`avocat Hai Ha et associés M. ETIENNE LEMONIER Coordinateur du projet d’intégration économique internationale de |’ADETEF HANOI, DECEMBRE 2004 Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyễn Hoang Giang REMERCIEMENTS Je voudrais en premier lieu rendre hommage a nos chers professeurs, nos chers professeurs assistants, le personnel de DESS multlatéral «Droit des affaires internationales » 3°" Promotion (2003-2004) pour leurs aides et assistances tout au long de mes études sans lesquelles je ne peux pas parvenir a une acquisition des connaissances théoriques et pratiques nécessaires pour la suite de ma carrlère. J’exprime tout particuliérement mes profonds et respectueux remerciements a Monsieur Nguyen Hai Ha, Docteur en droit international privé, Monsieur Etienne Lemonier, Coordinateur du projet d’intégration économique internationale de l7ADETEF, pour leur acceptation d’étre mon tuteur ainsi pour leurs conseils précieux tout au long de ma recherche.

Je voudrais bien leur assurer ma gratitude. Je remercie également la Direction de la Maison de droit Vietnamo-Frangaise qui m’a permis d’assister aux séminaires trés intéressants, en particulier celui portant sur le Projet d’amendement du Code civil, du Code commerce et de l’Ordonnance du commerce électronique. Enfin, je tiens à remercier vivement ma famille et tous mes amis qui m’ont encouragé et ont partagé avec moi les difficultés durant la réalisation de ce mémoire. Qu’ ils trouvent ici tous mes sincères remerciements ! DESS: Droit des affaires internationales - 3 eme promotion | Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyén Hoang Giang INTRODUGTION.S-ccniieeekrisaenieeeesessdgdghspiisnagif40188150000100/D688868080881800808310ã05308 3 PREMIERE PARTIE : LES PRINCIPES DIRIGEANTS .cessssesesesessenenseeensessssseresesenes 5 Chapitre I: LE PRINCIPE FONDATEUR EN DROIT FRANCAIS - L?AUTONOMIE DE LA VOLONTE.

La portée du principe de l°autonormue de la volontẻ sur la formation du contiat. se eerie 8 Section 2 : Déclin du principe de l’autonomie de la volonté. La critique du principe de l’autonomie de la VOÏOTIỂẺ. Déclin du principe de l’autonomie de la VOÏOrIVÉ.

- 5 5c t1 11v 1 HT TH HT TH TT ng 10 Chapitre II: LES PRINCIPES FONDAMENTAUX DU DROIT DU CONTRAT VIETNAMIEN. 13 Section 1 : L’évolution de la théorie du droit de conItFat.- ác S5 132kg 13 Section 2 : Quelques idées comparatives en matiére entre le Vietnam et la France. 16 DEUXIEME PARTIE : LA MISE UN EXERGUE DES RESSEMBLANCES ET DES DIFFERENCES DE LA FORMATION DU CONTRAT DE DEUX SYSTEMES. 19 Chapitre I: LE MECANISME DE FORMATION 19 Section 1: L’offFe oo.

cece eeeceessenseseseeteeseeeeecseeseseesecsecsecaeeeecsaeeeceeeesenecesceesesanenesseseesseeesaeeas 19 Set ier 2: 5 La) MCSA 2a: cs sxcaannin tnnenansaaiihonia adsl Kaannancastibinini0h taitinesinninisieindtminnnisdannahdnanaanaasina 24 Chapitre II: CONDITIONS DE VALIDITE DE LA FORMATION 28 Section 1 n8: (ui: 202v 220. 28 §1 : Capacité de contracter pour SOI-TIÊI€. G3 T9 TT HT ng HH Hà HH tr 28 §2 : Pouvoir de contracter pour autrul : la r£DTÉS€ntafiON.- + -< SH HH HH HH Hà He 31 Section 2 : Le libre consentement des parties au contrat : vices du consentement et quelques Gifficultés 8n. 42 Section 3 : La forme requise - comparaison et proposition de réV1S€T.-- ---- ‹--5<5- 43 Section 4: : TdbÏel et Tet cause Mes ðGHÍEBÍ ses eo se.

nen thnk AR 0014 x3 há 8 Tre»lG85 3018016 308 Tế 9600 51 §1 : L’objet du contrat : comparaison et quelques dispositions imprécises.:ccscceseceseeeeeeeeeeseeeeneneneees 52 §2 : La cause contractuelle 1n. 53 Chapitre HI : REGIME DES NULLITES 56 Section 1 z LaTiHÏlÏtế u €GHTHÍ sce sesue cxsasensssdnd anitienndindenhdnnnhtaansiiveanshdasnbsbansthenane’ 6eaa3 Tesee.S4SRI3/E6 56 §1: Qui peut se prévaloir de la mullite 8 n. 56 §2 : Obstacles a la dermande. -- -¿ - - - 1S 111 11 1g KH TH ng TH TH ng tk 57 Section 2 : Les effets de la nuÏÏItÉ.

59 §2 : Effet rétroactif de la nuÏ it. -ó- ca St 120111 Hy TY TH TY SH HT TH HH TH TH ng HH.ccscsssessssessvsscseverscesssossosssonsensesusensceesasesenesasenssausesscesccsessesoesbessesansacesesacsaseressasedsensenseesseasee 65 DESS: Droit des affaires internationales - ee promotion 2 Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyễn Hoàng Giang INTRODUCTION Seuls les contrats réguliérement formés peuvent produire des effets contraignants aux parties qui les concluent. La formation du contrat constitue ainsi la base du droit de contrats. Au début de la politique Doi Moi, le législateur vietnamien a adapté le droit du contrat construit sur le modèle du droit soviétique aux exigences de la loi du marché.

I] n’a pas rompu pourtant avec le concept du droit socialiste en mettant en juxtaposition les contrats dits « économiques » régis par l°Ordonnance de 1987 a côté de contrats dits « civils » régis par lOrdonnance de 1991 ; une distinction manque de pertinence et est discutable. Depuis le 1” juillet 1996, le Chapitre V de la Partie I et la Partie II du Code Civil doivent constituer le droit commun vietnamien en la matiére. Mais dans la pratique, la subsistance de I*Ordonnance sur les contrats économiques rend incertaine |’application des régles du droit positif. Nous constatons un trés bon nombre de contrats, déclarés nuls ou non existants, par les juges pour les motifs tirés des dispositions archaiques de cette Ordonnance.

La parution de la notion « contrats commerciaux » consacrée par la loi sur le commerce de 1998 ne fait qu’aggraver la situation car la multiplication des catégories de contrats rend plus aléatoire le régime de nullité, au détriment de la sécurité juridique. Aujourd’hui, les débats sur la réforme de lordonnance sur les contrats économiques (pourquoi pas sa raison d’étre méme ?), de la loi sur le commerce (encore faut-il définir la notion de « commerce » !) et du Code Civil (déja !) sont d’actualité a 1? Assemblée Nationale. Quels remédes peut-on y apporter ? Comme la France, le Vietnam adopte le systéme de droit écrit, pouvons nous alors trouver dans le Code Napoléon qui date depuis 1804, les régles susceptibles d’étre transposées au droit vietnamien en la matiére ? Ce sont des questions épineuses qui se posent aux législateurs et juristes vietnamiens. DESS: Droit des affaires internationales - 3° promotion 3 Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyễn Hoàng Giang L’objectif de ce mémoire est donc, en comparaison avec le droit francais, de vérifier tout d’abord en premiére partie, les principes fondateurs sur la formation du contrat ; ensuite, en deuxiéme partie, d’examiner les dispositions du droit positif vietnamien en matiére ainsi les problématiques qui se posent lors de leur application.

DESS : Droit des affaires internationales - 3°" promotion 4 Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyễn Hoang Giang PREMIERE PARTIE : LES PRINCIPES DIRIGEANTS En raison des différences de la tradition politiques, économiques et sociales du Vietnam et de la France, le droit positif et la mise en application du droit contractuelle au stade de formation de chaque pays ont connu un processus d’évolution différente. On va donc aborder les principes fondateurs pour découvrir cette différence des deux pays, qu’est le principe de |’autonomie, régissant la formation du contrat en droit frangais (Chapitre I) et particulièrement du droit vietnamien (Chapitre II). Chapitre I : LE PRINCIPE FONDATEUR EN DROIT FRANCAIS - LAUTONOMIE DE LA VOLONTE Nous examinons la théorie générale du principe de |’autonomie (Section 1) puis les critiques qui sont la cause de son déclin (Section 2) dans le droit frangais contemporain. Section 1 : Théorie générale Le principe exprime une doctrine philosophique suivant laquelle 1’obligation contractuelle repose exclusivement sur la volonté des parties.

Elle n’est légitime que parce qu’elle repose sur la volonté individuelle, une volonté autonome, libre de créer les droits et les obligations qui lui conviennent. Corrélativement, on est libre de ne rien créer, il ne peut y avoir d’obligation non consenti. C’est tyrannique pour I’individu et contraire a la liberté individuelle'!. Ce principe de base n’est qu’une formule doctrinale que le Code n’énonce pas et n’avait pas a énoncer, mais elle n’a pas pour autant, un caractére purement théorique.

I] est constaté par les dispositions du Code civil frangais D’une part, l'article 6 du Code civil frangais interdit de «déroger par des conventions particuliéres aux lois qui intéressent |’ordre public et les bonnes mœurs ». Cela signifie que http://playmendroit.fr/droit_des_contrats/droits des _contrats_la_formation.htm DESS : Droit des affaires intemationales - 3°"° promotion A Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyễn Hoàng Giang lon peut déroger a toute autre loi: que la régle est la liberté de conclure, aux conditions que !’on veut, les contrats que l”on veut. D’autre part, si l’on considère les dispositions plus particulières de Code, on constate que le principe d’autonomie traduit très exactement la réalité concrète du droit positif. I] permet de regrouper les régles légales en matiére de contrats autour d’une idée générale.

Aller plus loin, on va voir les fondements (§1) et la portée de cette théorie (§2). Fondement du principe Pour faire reposer toute la force du contrat sur la volonté des parties, on raisonne sur deux postulats: les unes, étaient d’ordre philosophique; disons, plus précisément qu’elles étaient de philosophie politique. Les autres étaient d’ordre économique ˆ D’une part, philosophiquement l”idée de l’autonomie de la volonté vient de la croyance en la liberté naturelle de I°homme. Ce qui nous conduit a un lien étroit de la régle juridique avec la philosophie du XVIIléme siécle qui, politiquement, s’est resumée dans |’affirmation des droits individuels contre |’Etat: affirmation améne ainsi a la « Déclaration » de 1789.

La société doit reconnaitre à l°homme les droits les plus étendus qu 1Ì est possible ; la liberté « naturelle ›» doit étre consacrée pour les hommes. Par conséquent, l'homme ne doit pas étre assujetti 4 des obligations auxquelles il n’a pas consenti ; mais a |’inverse, toutes les obligations qu’il a voulues s’imposent a lui. (Une personne, a dit Kant, ne peut être soumise a d’autres lois que celles qu’elle se donne à elle-méme) ? D’autre part, les codificateurs ont édicté des régles inspirées de |’autonomie de la volonté, c’est parce qu’ils les considèrent justifiées par des raisons plus concrètes : les avantages qu’ils en attendaient dans |’ordre économique. Jacques Flour et Jean Luc Aubert-les obligations : Tom].

P 75 * Doctrine du droit, passage cité par GOUNOT, op. 54 DESS : Droit des affaires internationales - 3° promotion 6 Formation du contrat au Vietnam et en France : Etude comparatif Nguyễn Hoang Giang Ainsi, l’autonomie de la volonté est directement commandée par la doctrine du libéralisme économique, qui s’était affirmée au XXVillème siécle et réalisée dans la législation révolutionnaire : |’Etat doit « laisser faire et laisser passer » * On le justifie en disant que c’est le meilleur moyen d’établir entre hommes les rapports les plus justes et socialement les plus utiles. Le plus juste car du moment ot un débiteur s’est lié, c’est que le contrat qu’il a conclu sauvegardait ses intéréts. Fouillée résumait cela dans une formule célèbre : «qui dit contractuel, dit juste »°.

Les tenants du libéralisme le considérent comme les plus utiles car ils pensent que lorsque les individus suivent les intéréts particuliers, cela offrit spontanément et automatiquement la prospérité et l’équilibre économique. On raisonne sur la loi de offre et de la demande ainsi la concurrence qui va assurer l°adaptation du prix a la valeur, celle de la production aux besoins. On pense que les intéréts généraux de la société s’attachent aux avantages personnels, il faut alors laisser libre les hommes de les suivre a leur gré. C’est aussi un des pensés actuels dans le régime de marché de la plus part des particuliers et des fonctionnaires au Vietnam.