Phần mở đầu: Giới thiệu nghiên cứu Chƣơng 1: Tổng quan cơ sở lý luận chung về xây dựng mô hình tổ chức theo triết lý quản trị tinh gọn Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Phân tích điều kiện cơ sở để xây dựng mô hình tổ chức theo triết lý quản trị tinh gọn Chƣơng 4: Đề xuất mô hình tổ chức 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC THEO TRIẾT LÝ QUẢN TRỊ TINH GỌN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản trị tinh gọn. Nội dung chủ yếu của các công trình này đều xoay quanh : Sản xuất tinh gọn (Lean manufacturing / production) nghiên cứu về các mô hình sản xuất tiêu biểu, đánh giá và đúc kết các phƣơng pháp và công cụ để xây dựng lên mô hình sản xuất đấy.
Ngoài ra các công trình liên quan đến sản xuất tinh gọn còn là áp dụng các lý thuyết tinh gọn để xây dựng lên mô hình sản xuất tổ chức tinh gọn cho một tổ chức, từ đó đánh giá hiệu quả cũng nhƣ đƣa ra các cải tiến cho các lý thuyết đấy. Tổ chức tinh gọn (Lean Organization) nghiên cứu về việc xây dựng mô hình tổ chức dựa trên lý thuyết tinh gọn, từ đó đƣa ra các phƣơng pháp cũng nhƣ cách thức đánh giá mức độ tinh gọn của tổ chức. Sự kết hợp giữa triết lý quản trị tinh gọn với các triết lý quản trị khác là các nghiên cứu mà ở đấy thực hiện việc kết hợp triết lý quản trị tinh gọn với các triết lý quản trị khác lên việc xây dựng lên mô hình tổ chức hoặc mô hình sản xuất. Từ đó đƣa ra sự bổ sung lẫn nhau về mặt lý thuyết giữa các triết lý quản trị cũng nhƣ trong quá trình xây dựng thực tế.
Một số công trình tiêu biểu: Jefrey K. Liker : The Toyota way. Đây là cuốn sách đề cập đến 14 nguyên tắc trong hệ thống sản phẩm của Toyota. 14 nguyên tắc này đƣợc tác giả chia làm 4 mục chính: Triết lý, Quy trình, Con ngƣời/đối tác, và Giải quyết vấn đề.Xoay quanh các nguyên tắc này là Toyota Production System (TPS) nêu ra các cách thức hoạt động sản xuất của Toyota gồm các mục chính: Liên tục cải 4 z thiện (kaizen), Tôn trọng con ngƣời (people), Triết lí lâu dài (long term philosophy), Đúng quy trình thì làm ra đúng sản phẩm (process), Phát triển con ngƣời và đối tác (people and partner), và Giải quyết gốc rễ vấn đề (problem solving).
Những nhà lãnh đạo của Toyota đã xây dựng và áp dụng TPS của riêng mình để loại bỏ lãng phí, tồn kho, công vận chuyển. Các phƣơng pháp của Toyota đã áp dụng nhƣ 5S, kaizen, one-piece flow, jidoka, heijunka đem lại kết quả lớn trong sản xuất tinh gọn. Toyota là minh chứng rõ nét nhất cho việc áp dụng triết lý quản trị tinh gọn trong mô hình sản xuất. ED Arnheiter, J Maleyeff : The integration of lean management and Six Sigma.
Đây là một nghiên cứu với mục đích loại bỏ các quan niệm sai lầm về Six Sigma và quản trị tinh gọn bằng cách mô tả và nêu rõ các khái niệm nền tảng cũng nhƣ phƣơng pháp cốt lõi để thực hiện hai phƣơng pháp. Cách thức tiếp cận là so sánh hai phƣơng pháp dựa trên các tài liệu hiện có, nghiên cứu cũng nhƣ kinh nghiệm của tác giả. Tác giả cũng tiến hành thực hiện chung phƣơng pháp Six Sigma và quản trị tinh gọn lên cùng một tổ chức, từ đó đƣa ra một phân tích toàn diện về sự bổ sung lẫn nhau cũng nhƣ các thiếu sót khi thực hiện riêng rẽ các phƣơng pháp. Nghiên cứu mang lại một góc nhìn và cách thức tận dụng thế mạnh của hai phƣơng pháp lên việc quản trị tổ chức, cách thức cải tiến và bổ sung lẫn nhau của hai phƣơng pháp để đem lại một mô hình quản trị hiệu quả cao cho tổ chức.
A De Toni, S Tonchia : Lean organization, management by process and performance measurement. Nghiên cứu này mô tả quá trình thay đổi thành công của một tổ chức thành tổ chức hoạt động bằng quy trình (management by process organization) dựa trên triết lý quản trị tinh gọn. Nghiên cứu cũng chỉ ra việc áp dụng quản trị bằng quy trình tới hệ thống đo lƣờng hiệu suất công việc (Perfomance measurement system – PMS). Đối tƣợng nghiên cứu là công ty Zanussi – Elextrolux, nhà sản xuất thiết bị điện tử gia dụng lớn nhất Châu Âu.
Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam hiện nay đã có nhiều học giả nghiên cứu về quản trị tinh gọn. Việc nghiên cứu quản trị tinh gọn chủ yếu xoay quanh sản xuất tinh gọn, chƣa có nhiều công trình xoay quanh các chủ đề khác. Một số công trình tiêu biểu : Nguyễn Hồng Sơn, Nguyễn Đăng Minh : Quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào hai nội dung lớn.
Một là xây dựng mô hình áp dụng quản trị tinh gọn trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam thông qua việc đƣa ra các công cụ cải tiến chất lƣợng, các yêu cầu của việc thay đổi cơ cấu tổ chức, nhận thức các loại lãng phí và phân tích các yếu tố tác động đến kỳ vọng của của ngƣời lao động trong quá trình chuyển sang sản xuất tinh gọn. Hai là việc đƣa ra một số các nghiên cứu thực tế của quá trình áp dụng quản trị tinh gọn tại một loạt tổ chức nhƣ Midway Metals, Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Đông Nam Á (SeABANK). Lê Thị Kiều Oanh: Lean – sản xuất tinh gọn và việc áp dụng trong các doanh nghiệp ngành may Việt Nam. Nghiên cứu đƣa ra một số các kết quả của việc áp dụng sản xuất tinh gọn tại các công ty may lớn tại Việt Nam nhƣ Nike, Tổng công ty may Nhà bè, Tổng công ty may Việt tiến.
Nghiên cứu chỉ ra việc áp dụng sản xuất tinh gọn giúp nâng cao năng suất cũng nhƣ tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trƣờng cho các công ty may. Ngoài ra nghiên cứu cũng chỉ ra một số các sai lầm mà các doanh nghiệp dệt may mắc phải khi xây dƣng mô hình sản xuất tinh gọn dẫn tới kết quả không đƣợc nhƣ ý muốn. Đặng Minh Trang: Áp dụng lean trong ngành cơ khí và sản xuất công nghiệp. Trong nghiên cứu này, TS Đặng Minh Trang đã chỉ ra các công cụ đƣợc sử dụng trong sản xuất tinh gọn và cách áp dụng cụ thể của các công cụ này trong ngành cơ khí và sản xuất công nghiệp.
Các công cụ này bao gồm: Khai triển chính sách, các tổ làm việc, nhà máy hiển thị, thử tránh sai hỏng, 6 z tiêu chuẩn hóa công việc, thay đổi đầu loạt nhanh, bảo trì năng suất toàn diện, giải quyết vấn đề, hệ thống sản xuất kéo. Các khái niệm cơ bản về mô hình tổ chức theo triết lý quản trị và vai trò của nó đối với phát triển doanh nghiệp 1. Khái niệm về triết lý quản trị tinh gọn Quản trị tinh gọn đƣợc bắt nguồn sâu xa từ lý luận về phân công lao động của Adam Smith, sau đó Eli Whitney (1765-1825), ngƣời đầu tiên đặt ra tiêu chuẩn cho việc chế tạo súng ở Hoa Kỳ, cũng nhƣ Frederick Taylor, cha đẻ của “quản lý theo khoa học” đã tiếp tục đóng góp vào lý thuyết quản trị tinh gọn. Ngƣời có cống hiến to lớn tiếp theo chính là Henry Ford (1863- 1947), cha đẻ của phƣơng pháp sản xuất hàng loạt – nền tảng của phƣơng pháp sản xuất tinh gọn ngày này.
Tuy vậy phƣơng thức quản trị tinh gọn đƣợc biết đến nhiều nhất thông qua việc Toyota phát minh ra phƣơng thức TPS (Toyota production system). Thông qua phƣơng thức này, Toyota đã có các bƣớc phát triển ngoạn mục, đƣa công ty lên vị trí hàng đầu về sản xuất ô tô nói riêng và cũng là nhà sản xuất lớn nhất thế giới nói chung. Quản trị tinh gọn có rất nhiều những định nghĩa khác nhau : Theo Lean thinking, James Womack & Daniel Jones : “Sản xuất tinh gọn là một hệ thống các phƣơng pháp áp dụng trong sản xuất nhằm hạn chế tối đa sự lãng phí thông qua tập trung vào chính xác những gì khách hàng mong muốn”. Theo The Machine that Changed the World, James Womack: “Quản trị tinh gọn là phƣơng pháp quản lý định hƣớng vào việc giảm thiểu lãng phí để nâng cao năng suất, chất lƣợng, hiệu quả toàn bộ quán trình sản xuất”.
Theo Liker, John Shook: “Tinh gọn là một triết lý sản xuất rút ngắn thời gian khi nhận đƣợc đơn hàng của khách hàng đến khi giao hàng bằng cách cắt giảm lãng phí”. 7 z Các khái niệm trên đều xuất phát từ việc tinh gọn trong quá trình sản xuất, tuy nhiên dƣới cách nhìn khái quát, triết lý tinh gọn có thể hiểu là “Sự tập trung vào cắt giảm tối đa lãng phí để nâng cao giá trị gia tăng cho doanh nghiệp”. Khái niệm về mô hình tổ chức tinh gọn Theo voer.vn, bài giảng về Mô hình tổ chức: Mô hình tổ chức là một hệ thống các mối quan hệ hoạt động chính thức bao gồm nhiều công việc riêng rẽ, cũng nhƣ những công việc tập thể. Mô hình tổ chức là tổng hợp các bộ phận (đơn vị, cá nhân) có mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, đƣợc chuyên môn hoá và có những trách nhiệm, quyền hạn nhất định, đƣợc bố trí thành những khâu, những cấp khác nhau nhằm thực hiện các chức năng quản trị và phục vụ mục tiêu chung của tổ chức.
Từ khái niệm quản trị tinh gọn và khái niệm về mô hình tổ chức, chúng ta có thể rút ra khái niệm một mô hình tổ chức theo triết lý quản trị tinh gọn nhƣ sau: “Mô hình tổ chức theo tƣ tƣởng tinh gọn đó là một mô hình đƣợc thiết kế một cách tối ƣu nhất với các bộ phận, các khâu đảm bảo không thừa và không thiếu đáp ứng đƣợc các yêu cầu mục tiêu của tổ chức. Đó là một mô hình đảm bảo cắt giảm tối đa những lãng phí không cần thiết của các bộ phận trong tổ chức và giúp gia tăng giá trị của các bộ phận, các khâu trong tổ chức một cách tốt nhất. Các mô hình tổ chức và ưu nhược điểm Mô hình tổ chức có vai trò rất lớn trong hoạt động của doanh nghiệp. Mỗi doanh nghiệp khác nhau lại có cách thức quản lý khác nhau do vậy mà hình thành nên các mô hình tổ chức bộ máy quản lý doanh nghiệp khác nhau.
Lý thuyết và thực tế quản lý doanh nghiệp đã hình thành nhiều kiểu tổ chức trong doanh nghiệp.