Chương 1 đã trình bày một vài khái niệm để chúng ta hiểu rõ hơn và cũng là công cụ để có thể tiếp nối những phần sau. Bên cạnh đó, cũng đã giới thiệu đôi nét về văn hóa Trung Quốc, trào lưu văn hóa Trung Quốc. Trong quá trình toàn cầu hóa, hòa bình và hợp tác cùng phát triển là nét chủ đạo thì “sức mạnh mềm” càng đóng vai trò quan trọng, giữ vững và ổn định quốc gia, gia tăng hội nhập quốc tế, phát huy ảnh hưởng của quốc gia trên toàn thế giới.2 Với lợi thế đất nước có ngành giải trí phát triển, chương trình truyền hình thực tế có vị trí quan trọng trong việc lan truyền văn hóa của đất nước. 14 CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA TRUNG QUỐC TRÊN CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ VÀ HIỆN TRẠNG TẠI VIỆT NAM 2.1 Sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc trên chương trình truyền hình thực tế tại Việt Nam Bài nghiên cứu khoa học này tập trung đến các vấn đề ảnh hưởng sau đây: 2.1 Ảnh hưởng đến trang phục Trang phục cổ Việt Nam có nét tương đồng với Hanfu (một loại trang phục cổ ở Trung Quốc, là một trong những loại trang phục lâu đời và lưu truyền đến ngày nay).1 Giao lĩnh và phi phong (áo Hình 2.2 Hán phục Trung Quốc khoác ngoài) của phụ nữ thời Lê Đặc trưng mỗi loại trang phục của mọi quốc gia đều dựa trên đặc điểm khí hậu, môi trường, lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng cũng như phong tục tập quán mà có những 15 đặc điểm khác nhau.
Tuy trang phục có thể có mặt tương đồng về kiểu dáng do ảnh hưởng văn hóa nhưng mỗi loại trang phục đều có nét đẹp và văn hóa riêng của đất nước đó. Ngày nay, không chỉ riêng giới trẻ Trung Quốc thích mặc Hán phục mà giới trẻ Việt Nam cũng rất thích mặc Hán phục, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp các bạn trẻ mặc Hán phục chụp hình trên đường phố. Có rất nhiều ngày hội mặc cổ phục được mở ra như triển lãm một số trang phục người Việt dưới thời Nguyễn tại Hà Nội, Ngày hội Việt phục Tóc xanh – Vạt áo do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức. Vô hình chung nó tạo nên một nét văn hóa mới cũng như là một cách để trân trọng và lưu giữ văn hóa.
Ngoài ra, giới trẻ Việt Nam hiện nay rất thích mặc đồ đặt mua từ Trung Quốc và ăn mặc theo giới trẻ Trung Quốc vì với giá thành rẻ, các mẫu mã đa dạng và chất lượng ổn. Bạn có thể đặt đồ từ nhiều trang thương mại điện tử như Taobao, Tianmao, 1688, … 2.2 Ảnh hưởng đến âm nhạc Thị trường âm nhạc Việt Nam càng ngày càng mở rộng, phát triển ra thế giới như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc… Nhờ sự phát triển của các trang mạng, các nền tảng xã hội mà giới trẻ ngày nay bắt kịp các xu hướng, khán giả các nước tiếp xúc với nhiều bài hát đến từ các nước khác nhau, và tạo ra các phiên bản khác nhau. Các bài hát tiếng Trung cũng được giới trẻ Việt Nam đón nhận và trở thành trào lưu trên các video, các trang mạng xã hội với nhiều phiên bản khác nhau, từ lồng tiếng, nhảy, hát lại, … Hiện nay, ở các quán cafe, các chương trình truyền hình, các trang mạng xã hội,… chúng ta sẽ rất dễ dàng bắt gặp các bản nhạc Trung Quốc nổi tiếng hiện nay từ hiện đại như “Thời không sai lệch” 《错位时空》, “Phi điểu và ve sầu” 《飞鸟和蝉》, “Dũng khí” 《勇气》, “Đảo không người” 《无人之岛》, … đến các bài hát cổ trang như “Xích linh” 《赤伶》, “Yến vô hiết” 《燕无歇》, “Ái thương” 《爱殇》, “Tay trái chỉ trăng” 《左手指月》, … Ngoài ra, các bài hát tiếng Trung cũng được đông đảo giới trẻ và các nghệ sĩ Việt Nam phiên dịch thành bản tiếng Việt 16 như “Độ ta không độ nàng” (ca sĩ Khánh Phương), “Thần thoại” (ca sĩ Hương Ly), “Tân dòng sông ly biệt” (ca sĩ Đan Trường), … Không chỉ âm nhạc Trung Quốc mà các video ngắn cũng được lan truyền và tiếp thu ở Việt Nam. Không riêng gì những bạn trẻ Việt Nam mà các nghệ sĩ Việt Nam cũng hát lại, tiếp thu bằng cách quay clip đăng lên mạng xã hội, trên sóng truyền hình, các chương trình truyền hình thực tế.3 Ảnh hưởng nền văn hóa ẩm thực Là đất nước láng giềng nên hai đất nước Việt Nam – Trung Quốc có sự ảnh hưởng văn hóa ít nhiều, nhưng vẫn có những tinh hoa riêng của dân tộc.
Do cả hai nước đều có nền văn minh lúa nước, nên chúng ta không cảm thấy có gì lạ khi giống nhau về dụng cụ ăn uống, đó chính là đũa. Đây là một dụng cụ không thể thiếu trong mỗi bữa ăn. Các món ăn đều được trang trí, sắp xếp tỉ mỉ, tinh tế, đa dạng, tạo cảm giác hài hòa, đẹp mắt tăng hương vị cho người ăn. Cả hai nền ẩm thực đều cho rằng không chỉ trình bày đẹp mắt mà còn cần sự hài hòa giữa các nguyên liệu, tạo nên hương vị mãi không quên.
Sự đa dạng văn hóa ẩm thực của Trung Quốc như ẩm thực Tứ Xuyên, ẩm thực Quảng Đông, ẩm thực Phúc Kiến, ẩm thực Hồ Nam … đã ảnh hưởng rất lớn với ẩm thực Việt Nam. Trong đó có nhiều món ăn được chế biến lại từ ẩm thực Trung Quốc để phù hợp hơn với khẩu vị người Việt như cơm chiên Dương Châu, hoành thánh, sủi cảo, lẩu… Hình 2.3 Các món ăn Trung Quốc được chế biến lại 17 2.4 Ảnh hưởng đến quan niệm làm đẹp Vì xã hội ngày càng phát triển, khi mức sống con người tăng lên thì nhu cầu làm đẹp của con người cũng dần tăng cao, không chỉ riêng nữ giới mà còn có cả nam giới. Khi cuộc sống hiện đại ép con người ta cần chỉnh chu, sang trọng hơn thì việc chăm sóc sắc đẹp cũng như quan niệm làm đẹp càng đổi mới hơn. Hình ảnh mọi người trang điểm, ăn diện khi ra đường không còn gì xa lạ với chúng ta, nó giúp mọi người trở nên tự tin, rạng rỡ và quyến rũ hơn.
Giới trẻ Việt Nam cũng chạy theo xu hướng, nên cách ăn mặc cũng như cách trang điểm của giới trẻ Trung Quốc ngày càng được đón nhận, tiếp thu. Các bạn trẻ Việt Nam học theo cách phối đồ, cách trang điểm, cách sử dụng mỹ phẩm của các bạn trẻ Trung Quốc. Chúng ta cũng ảnh hưởng về quan niệm làm đẹp của họ như da phải trắng “không tì vết”, mắt phải hai mí, môi đầy đặn…Vì thế, các sản phẩm làm đẹp nội địa Trung trở nên nổi tiếng ở Việt Nam với giá thành rẻ nhưng đem lại hiệu quả tốt. Các chương trình, video làm đẹp ở Việt Nam ngày càng được lan truyền rộng rãi như chương trình “Đẹp không giới hạn”… Hình 2.4 Chương trình “Đẹp không giới hạn” 18 2.2 Tình hình sự phát triển của chương trình truyền hình thực tế Trung Quốc tại Việt Nam Nền kinh tế Việt Nam ngày càng thay đổi và phát triển, văn hóa cũng như thị trường Việt Nam ngày càng đổi mới, đa dạng và phong phú hơn.
Song song, áp lực để đáp ứng thị hiếu của con người cũng ngày càng tăng và khó khăn hơn. Từ những năm 80 của thế kỷ 20, các bộ phim và các chương trình truyền hình thực tế nước ngoài bắt đầu du nhập vào Việt Nam và Đài truyền hình Việt Nam cũng mua lại bản quyền để phát sóng. Lúc đó chủ yếu là từ Mỹ, Nga,… Từ năm 1991, quan hệ hợp tác Việt – Trung được bình thường hóa, lúc này những chương trình truyền hình thực tế và các bộ phim của Trung Quốc bắt đầu tiến vào thị trường phim ảnh Việt Nam. Hiện nay, với hơn 30 năm trải qua đầy thăng trầm của chương trình truyền hình thực tế Trung Quốc tại Việt Nam đã tạo nên một tầm quan trọng không thể thiếu.
Các chương trình truyền hình thực tế Trung Quốc du nhập vào Việt Nam chủ yếu thông qua các con đường sau: Các kênh truyền hình quốc tế Trung Quốc Đây cũng là phương thức quan trọng để xuất khẩu các chương trình truyền hình thực tế Trung Quốc. Các kênh quốc tế của Đài Truyền hình trung ương Trung Quốc như CCTV-4, CCTV-English,… Năm 1996, kênh CCTV-4 phủ sóng tại Việt Nam và đã phủ sóng các quốc gia và nhiều khu vực trên thế giới (Wikipedia, 2022). Tại Việt Nam, Đài truyền hình Hồ Nam là kênh được giới trẻ yêu thích và săn đón nhiều nhất. Ngoài ra còn có các Đài truyền hình khác như Đài truyền hình Giang Tô, Đài truyền hình Phượng Hoàng,….
Các truyền hình mạng Ngày nay, xã hội phát triển nhiều người không còn xem chương trình tại nhà trên tivi mà là qua các thiết bị internet như điện thoại, máy tính,… Sự phát triển và tiến bộ của công nghệ hiện đại đã đem lại cho con người nhiều cách giải trí khác nhau. Hầu như 90% giới trẻ không xem các chương trình truyền hình thực tế trên tivi mà xem qua Youtube, Tiktok, Youku, các trang mạng, họ có thể vừa xem phim vừa bình luận, đánh giá bộ phim và có thể lựa chọn xem những bộ phim mà họ yêu thích cũng như các bộ phim mới phát sóng. Các chương trình truyền hình thực tế này sau khi phát sóng chỉ 19 mất nửa ngày đến một ngày để có bản phụ đề tiếng Việt hoàn chỉnh, các bạn trẻ dễ dàng bắt kịp với tiến độ phát sóng của chương trình.3 Những thuận lợi và khó khăn của chương trình thực tế tại Việt Nam Trong vòng hơn 30 năm trở lại đây, các tác phẩm chương trình truyền hình thực tế Trung Quốc trải qua nhiều thăng trầm, đặc biệt là từ những năm đầu của thế kỷ 21 khi các tác phẩm Hàn Quốc phát triển mạnh mẽ, ảnh hưởng không ngừng đến Việt Nam.1 Thuận lợi Các chương trình thực tế Trung Quốc có tình tiết hấp dẫn, lôi cuốn và đa dạng thu hút được sự yêu thích của giới trẻ Việt Nam. So với các chương trình truyền hình Âu Mỹ, giá bản quyền của các chương trình thực tế Trung Quốc có thể nói là khá rẻ.
Ngoài ra các chương trình thực tế Trung Quốc thu hút giới trẻ Việt Nam thông qua sự tương tác giữa các diễn viên với người xem đem lại nhiều cảm xúc, và có nhiều câu truyện liên quan đến đời sống thực tế. Do Trung Quốc và Việt Nam có sự tương đồng về văn hóa. Một bộ phim, một chương trình được yêu thích nó phải phù hợp với nhân sinh tương quan và sự tương đồng về tâm lý, văn hóa. Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc từ lịch sử, văn hóa của Trung Quốc nên tìm thấy được nhiều điểm tương đồng trong cuộc sống, không cảm thấy xa lạ như các văn hóa của phương Tây.