CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ CÁC NHÂN TỐ KINH TẾ VĨ MÔ TÁC ĐỘNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Thị trường chứng khoán 1.1 Khái niệm Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường vốn dài hạn, thực hiện cơ chế trực tiếp từ nhà đầu tư sang nhà phát hành, qua đó thực hiện chức năng của thị trường tài chính là cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Thị trường chứng khoán là thuật ngữ dùng để chỉ cơ chế của hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán dài hạn như các loại trái phiếu, cổ phiếu và các công cụ tài chính khác như chứng chỉ quỹ đầu tư, công cụ phái sinh- hợp đồng tương lai, quyền chọn, quyền mua cổ phiếu, chứng quyền. Bùi Kim Yến và TS. Thân Thị Thu Thủy chủ biên, “Thị trường chứng khoán”, NXB Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh).
Thị trường chứng khoán là một bộ phận quan trọng của thị trường vốn, hoạt động của nó nhằm huy động những nguồn vốn tiết kiệm nhỏ trong xã hội tập trung thành nguồn vốn lớn tài trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và Chính phủ để phát triển sản xuất, tăng trưởng kinh tế hay cho các dự án đầu tư. Việc mua bán chứng khoán được diễn ra ở hai thị trường sơ cấp và thứ cấp. Thị trường chứng khoán là nơi chứng khoán được phát hành và trao đổi. Hàng hóa giao dịch trên thị trường chứng khoán bao gồm: các loại cổ phiếu, trái phiếu và một số công cụ tài chính khác có thời hạn phát hành trên một năm.org) Như vậy: Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường vốn, hoạt động của thị trường chứng khoán nhằm mục đích huy động các nguồn vốn trong xã hội để cung cấp vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp, các tổ chức và Chính phủ nhằm phục vụ phát triển kinh tế, xã hội của một quốc gia.
Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các hoạt động phát hành, và trao đổi mua bán các chứng khoán TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 đã được phát hành. Hàng hóa giao dịch trên thị trường chứng khoán gồm có các loại cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ tài chính có thời hạn phát hành trên một năm.2 Phân loại thị trường chứng khoán 1.1 Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn vốn: Thị trường chứng khoán được chia thành thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp Thị trường sơ cấp: Thị trường sơ cấp là thị trường mua bán các chứng khoán mới phát hành. Trên thị trường này, vốn từ nhà đầu tư sẽ được chuyển sang nhà phát hành thông qua việc nhà đầu tư mua các chứng khoán mới phát hành Vai trò của thị trường sơ cấp: Thị trường sơ cấp nhằm chứng khoán hóa nguồn vốn cần huy động, vốn của công ty được huy động thông qua việc phát hành chứng khoán. Thực hiện quá trình chu chuyển tài chính trực tiếp đưa các khoản tiền nhàn rỗi tạm thời trong dân chúng vào đầu tư, chuyển tiền sang dạng vốn dài hạn.
Đặc điểm của thị trường sơ cấp: Thị trường sơ cấp là nơi duy nhất mà các chứng khoán đem lại vốn cho người phát hành. Là thị trường tạo vốn cho đơn vị phát hành và đồng thời cũng tạo ra hàng hóa cho thị trường giao dịch. Đối với nền kinh tế, thị trường sơ cấp làm tăng vốn đầu tư. Những người bán chứng khoán trên thị trường sơ cấp được xác định thường là Kho bạc, Ngân hàng Nhà nước, công ty phát hành, tập đoàn bảo lãnh phát hành.
Thị trường sơ cấp chỉ được tổ chức một lần cho một loại chứng khoán nhất định, trong một thời hạn xác định. Thị trường thứ cấp: Thị trường thứ cấp là nơi giao dịch các chứng khoán đã được phát hành trên thị trường sơ cấp, là thị trường chuyển nhượng quyền sở hữu chứng khoán. Thị trường thứ cấp đảm bảo tính thanh khoản cho các chứng khoán đã phát hành. Vai trò của thị trường thứ cấp: Thị trường thứ cấp là nơi tạo điều kiện cho các nhà đầu tư mua-bán các loại chứng khoán đã được phát hành một cách dễ dàng.
Các nhà đầu tư có thể dễ dàng chuyển đổi chứng khoán thành tiền nhanh, thuận tiện khi cần thiết. Thị trường thứ cấp ra đời giúp thị trường sơ cấp hoạt động thuận tiện hơn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Đặc điểm của thị trường thứ cấp: Trên thị thứ cấp, các khoản tiền thu được từ việc bán chứng khoán thuộc về các nhà đầu tư và các nhà kinh doanh chứng khoán chứ không thuộc nhà phát hành. Thị trường thứ cấp là một bộ phận quan trọng của thị trường chứng khoán, gắn bó chặt chẽ với thị trường sơ cấp.
Giao dịch trên thị trường thứ cấp phản ánh nguyên tắc cạnh tranh tự do, giá chứng khoán trên thị trường thứ cấp do cung cầu quyết định. Thị trường thứ cấp là thị trường hoạt động liên tục, các nhà đầu tư có thể mua và bán các chứng khoán nhiều lần trên thị trường thứ cấp.2 Căn cứ vào phương thức hoạt động của thị trường: Thị trường chứng khoán bao gồm Sở giao dịch chứng khoán (thị trường tập trung) và thị trường OTC (thị trường phi tập trung). Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK): Tại Sở giao dịch chứng khoán, các giao dịch được tập trung tại một địa điểm, các lệnh được chuyển tới sàn giao dịch và tham gia vào quá trình ghép lệnh để hình thành nên phiên giao dịch. Chỉ có các loại chứng khoán đủ tiêu chuẩn niêm yết mới được giao dịch tại đây.
Thị trường OTC (thị trường phi tập trunng): Thị trường OTC là thị trường phi tập trung cùng với thị trường tập trung tạo nên một thị trường chứng khoán hoàn chỉnh. Thị trường OTC là một thị trường có tổ chức dành cho những chứng khoán không niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán. Thị trường OTC không có địa điểm giao dịch chính thức, thay vào đó các nhà môi giới (các công ty chứng khoán) kết nối các giao dịch qua mạng máy tính diện rộng giữa các công ty chứng khoán và trung tâm quản lý hệ thống.3 Căn cứ vào hàng hóa trên thị trường: Thị trường chứng khoán được phân thành các thị trường: thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu, thị trường các công cụ chứng khoán phái sinh. Thị trường cổ phiếu: là thị trường giao dịch và mua bán các loại cổ phiếu, bao gồm cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Thị trường trái phiếu: là thị trường giao dịch và mua bán các loại trái phiếu đã được phát hành, các trái phiếu này bao gồm trái phiếu chính phủ, trái phiếu công ty, trái phiếu đô thị. Thị trường các công cụ phái sinh: là thị trường phát hành và mua đi bán lại các chứng từ tài chính khác như quyền mua cổ phiếu, chứng quyền, hợp đồng quyền chọn.3 Chức năng của thị trường chứng khoán 1.1 Huy động vốn cho nền kinh tế: Thị trường chứng khoán góp phần tạo vốn cho các doanh nghiệp bằng nhiều cách khác nhau, thông qua thị trường chứng khoán các doanh nghiệp có thể phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng thông qua thị trường sơ cấp, bán chứng khoán phát hành thêm ra thị trường chứng khoán. Thông qua thị trường chứng khoán, Chính phủ và chính quyền các địa phương cũng huy động được các nguồn vốn cho mục đích sử dụng và đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu cầu xã hội. Với chức năng hỗ trợ này, thị trường chứng khoán đã có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế.
Thị trường chứng khoán không những thu hút các nguồn vốn trong nước mà còn giúp Chính phủ và các doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu hoặc cổ phiếu công ty ra thị trường vốn quốc tế để thu hút thêm vốn ngoại tệ. Việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài qua kênh chứng khoán là an toàn và hiệu quả vì các chủ thể phát hành được toàn quyền sử dụng vốn huy động cho mục đích riêng mà chịu ít các điều kiện ràng buộc.2 Cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng: Thị trường chứng khoán cung cấp cho công chúng một môi trường đầu tư lành mạnh với các cơ hội lựa chọn phong phú. Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, thời hạn và độ rủi ro, cho phép các nhà đầu tư có thể lựa chọn loại hàng hóa phù hợp với khả năng, mục tiêu và sở thích của mình để có thể mang lại lợi nhuận tốt nhất cho quyết định đầu tư. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Tạo môi trường giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế: Các chỉ báo của thị trường chứng khoán phản ánh động thái của nền kinh tế một cách nhạy bén và khá chính xác.
Giá các chứng khoán tăng lên cho thấy đầu tư đang mở rộng, nền kinh tế tăng trưởng, và ngược lại giá chứng khoán giảm sẽ cho thấy các dấu hiệu tiêu cực của nền kinh tế như lạm phát, lãi suất tăng cao, nền kinh tế suy giảm. Vì thế, thị trường chứng khoán được gọi là “phong vũ biểu của nền kinh tế” và là một công cụ quan trọng giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô. Thông qua thị trường chứng khoán, Chính phủ có thể mua và bán trái phiếu Chính phủ tạo ra nguồn bù đắp thâm hụt ngân sách và quản lý lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế nhằm kiểm soát lạm phát.4 Tạo tính thanh khoản cho các chứng khoán: Nhờ có thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư có thể chuyển đổi các chứng khoán họ sở hữu thành tiền mặt hoặc các loại chứng khoán khác khi họ muốn, để có thể mang lại lợi nhuận đầu tư tối ưu. Khả năng thanh khoản là một trong những đặc tính hấp dẫn của chứng khoán đối với nhà đầu tư.5 Đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp: Trong một thị trường thông tin minh bạch, những biến động giá cổ phiếu của doanh nghiệp, tình hình hoạt động kinh doanh, sức khỏe tài chính và các cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp được phản ánh một cách tổng hợp và khá chính xác, giúp cho việc đánh giá và so sánh hoạt động của các doanh nghiệp được nhanh chóng và thuận tiện.
Nhờ sự biến động của giá cổ phiếu, các nhà đầu tư có thể đánh giá doanh nghiệp một cách khách quan và khoa học nhất tại bất kỳ thời điểm nào. Bên cạnh đó, yêu cầu minh bạch hóa thông tin đối với các Công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán, giúp các nhà đầu tư, nhà quản lý thị trường có thể đánh giá tình hình hoạt động của các doanh nghiệp.