Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của các hoạt động khai thác khoáng sản đến chất lượng môi trường huyện đại từ tỉnh thái nguyên và giải pháp khắc phục

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của khai thác khoáng sản đến môi trường huyện Đại Từ, Thái Nguyên và đề xuất giải pháp khắc phục.

• Tác giả: Nguyễn Thế Cường
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Các Hoạt Động Khai Thác Khoáng Sản Đến Chất Lượng Môi Trường Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên Và Giải Pháp Khắc Phục
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về hoạt động khoáng sản
• 1.2. Hiện trạng khai thác khoáng sản ở Việt Nam
• 1.3. Khai thác khoáng sản và những vấn đề môi trường liên quan
• 1.4. Thay đổi cảnh quan, suy giảm diện tích rừng
• 1.5. Ô nhiễm môi trường
• 1.6. Ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư
• 1.7. Tổng quan về huyện Đại Từ
• 1.8. Điều kiện tự nhiên - tài nguyên thiên nhiên
• 1.8.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 1.8.2. Sông ngòi thủy văn
• 1.8.3. Điều kiện khí hậu thời tiết
• 1.8.4. Hiện trạng quản lý và sử dụng đất
• 1.9. Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ
• 1.9.1. Điều kiện kinh tế
• 1.9.2. Điều kiện xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn ngoài thực địa
• 2.2.3. Phương pháp thu mẫu và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm
• 2.2.4. Phương pháp lấy mẫu ngoài thực địa
• 2.2.5. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu hiện trạng khu vực Mỏ than Núi Hồng
• 3.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng môi trường do khai thác khoáng sản Núi Pháo
• 3.2.1. Kết quả nghiên cứu môi trường không khí khu dân cư xung quanh Núi Pháo
• 3.2.2. Chất lượng môi trường nước mặt suối Cát tiếp nhận nước thải Núi Pháo
• 3.2.3. Chất lượng môi trường đất khu dân cư gần Núi Pháo
• 3.2.4. Chất lượng môi trường nước ngầm
• 3.3. Đề xuất các giải pháp khắc phục và kiểm soát ô nhiễm
• 3.3.1. Giải pháp quản lý
• 3.3.2. Giải pháp kĩ thuật
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng khai thác khoáng sản đến môi trường Đại Từ

Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, nổi bật với nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú. Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Việc khai thác không chỉ làm suy giảm chất lượng đất, nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này sẽ làm rõ những tác động này và đề xuất giải pháp khắc phục.

1.1. Tình hình khai thác khoáng sản tại huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ có nhiều mỏ khoáng sản, chủ yếu là than và khoáng sản kim loại. Việc khai thác diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Theo báo cáo, nồng độ bụi và khí thải tại các khu vực khai thác vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

1.2. Tác động đến chất lượng môi trường

Khai thác khoáng sản đã gây ra ô nhiễm không khí, nước và đất. Nguồn nước tại các khu vực gần mỏ bị ô nhiễm bởi chất thải, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Ô nhiễm không khí do bụi và khí thải từ các hoạt động khai thác cũng là một vấn đề nghiêm trọng.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường do khai thác khoáng sản tại Đại Từ

Ô nhiễm môi trường do khai thác khoáng sản tại Đại Từ đang trở thành một thách thức lớn. Các hoạt động khai thác không chỉ làm suy giảm chất lượng môi trường mà còn ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Cần có những biện pháp khắc phục hiệu quả để bảo vệ môi trường.

2.1. Ô nhiễm không khí và nước

Ô nhiễm không khí tại Đại Từ chủ yếu do bụi và khí thải từ các mỏ khai thác. Nguồn nước cũng bị ô nhiễm bởi chất thải từ các hoạt động khai thác, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và sinh thái địa phương.

2.2. Tác động đến sức khỏe cộng đồng

Người dân sống gần các khu vực khai thác khoáng sản thường gặp phải các vấn đề sức khỏe như bệnh hô hấp, dị ứng do bụi và ô nhiễm nước. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá tác động này một cách toàn diện.

III. Phương pháp giảm thiểu tác động môi trường từ khai thác khoáng sản

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ khai thác khoáng sản, cần áp dụng các phương pháp quản lý và công nghệ hiện đại. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế trong khai thác.

3.1. Giải pháp công nghệ trong khai thác

Áp dụng công nghệ khai thác hiện đại giúp giảm thiểu ô nhiễm và tiết kiệm tài nguyên. Các công nghệ mới có thể giúp giảm thiểu bụi và khí thải, đồng thời cải thiện chất lượng nước thải.

3.2. Chính sách quản lý môi trường

Cần có các chính sách quản lý môi trường chặt chẽ hơn để kiểm soát hoạt động khai thác. Việc này bao gồm việc cấp phép khai thác, giám sát chất lượng môi trường và xử lý vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về môi trường

Nghiên cứu về ảnh hưởng của khai thác khoáng sản đến môi trường tại Đại Từ đã chỉ ra nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả quan trắc môi trường

Kết quả quan trắc cho thấy nồng độ bụi và ô nhiễm nước tại các khu vực khai thác vượt mức cho phép. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.2. Đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường

Đề xuất các giải pháp như cải thiện công nghệ khai thác, tăng cường giám sát môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của khai thác khoáng sản tại Đại Từ

Khai thác khoáng sản tại Đại Từ cần được thực hiện một cách bền vững để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tương lai của khai thác khoáng sản

Khai thác khoáng sản cần được thực hiện với các biện pháp bảo vệ môi trường chặt chẽ hơn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện Đại Từ.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường

Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và tham gia vào các hoạt động giám sát khai thác khoáng sản. Sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khai thác khoáng sản đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, với diện tích tự nhiên 57.790 ha và nhiều loại tài nguyên khoáng sản đa dạng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, chất lượng môi trường tại đây đang chịu nhiều áp lực nghiêm trọng. Theo số liệu quan trắc, không khí tại các vùng khai thác khoáng sản bị ô nhiễm do bụi và khí SO2; nguồn nước sông Công và nước ngầm bị ô nhiễm bởi các chất hữu cơ, dầu mỡ và vi sinh vật; diện tích rừng bị suy giảm, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và đời sống cộng đồng dân cư. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ hiện trạng và diễn biến chất lượng môi trường do các hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn huyện, từ đó đề xuất các giải pháp bảo vệ và khắc phục ô nhiễm môi trường, góp phần phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khu vực đặc trưng như mỏ than Núi Hồng và công ty TNHH khai thác khoáng sản Núi Pháo, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2003-2013. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường tại địa phương, đồng thời hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về tác động môi trường của hoạt động khai thác khoáng sản, bao gồm:

• Lý thuyết về ô nhiễm môi trường khoáng sản: Phân tích các nguồn ô nhiễm không khí, nước và đất phát sinh từ khai thác, chế biến khoáng sản, đặc biệt là bụi, khí thải và chất thải rắn.
• Mô hình đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Áp dụng các tiêu chuẩn quốc gia về chất lượng không khí, nước và đất để đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động đến cộng đồng dân cư.
• Khái niệm phát triển bền vững: Kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan.

Các khái niệm chính bao gồm: bụi TSP và PM10, các chỉ tiêu ô nhiễm không khí (NO2, SO2, CO), chất lượng nước (BOD5, COD, kim loại nặng), và tác động xã hội của khai thác khoáng sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các quan trắc môi trường thực địa tại mỏ than Núi Hồng và mỏ Núi Pháo, bao gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu: Sử dụng tài liệu hiện có từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, kết hợp điều tra, phỏng vấn người dân và cán bộ quản lý môi trường.
• Phương pháp lấy mẫu và phân tích: Mẫu không khí, nước mặt, nước thải, nước ngầm và đất được lấy theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và phân tích bằng các phương pháp chuẩn như SMEWW, ICPMS.
• Phương pháp phân tích số liệu: Xử lý thống kê, phân tích tương quan và vẽ đồ thị bằng phần mềm Excel để đánh giá diễn biến và mức độ ô nhiễm.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu quan trắc môi trường được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2003-2013, tập trung vào các thời điểm trước và sau khi các dự án khai thác đi vào hoạt động.

Cỡ mẫu lấy mẫu đa dạng, bao gồm nhiều điểm quan trắc tại các khu vực dân cư và khu vực khai thác, nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng không khí tại mỏ than Núi Hồng: Các chỉ tiêu bụi, NO2, SO2, CO đều nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 06,26:2009/BTNMT và Quyết định 3733/2002/QĐ-BYT. Nồng độ bụi tổng số (TSP) trung bình dao động từ 0,13 đến 0,28 mg/m³ trong các năm 2011-2013, thấp hơn giới hạn 0,3 mg/m³.

2. Chất lượng nước thải và nước mặt tại mỏ than Núi Hồng: Nước thải đạt hầu hết các chỉ tiêu theo QCVN 24:2009/BTNMT, ngoại trừ hàm lượng sắt (Fe) vượt giới hạn cho phép tại cửa xả thải. Nước suối tiếp nhận nước thải có chất lượng tương đối tốt, các chỉ tiêu như pH, TSS, coliform đều trong giới hạn QCVN 08:2008, tuy nhiên hàm lượng asen (As) vượt 1,09 lần quy chuẩn, phản ánh ảnh hưởng từ hoạt động nông nghiệp và khai thác.

3. Ô nhiễm bụi và tiếng ồn tại khu vực mỏ Núi Pháo: Ước tính lượng bụi phát sinh hàng năm khoảng 4.848 tấn, chủ yếu từ hoạt động nổ mìn, xúc bốc và vận chuyển quặng, đất đá thải. Tiếng ồn dao động từ 50,5 đến 64,9 dBA, đều dưới giới hạn 70 dBA theo QCVN. Nồng độ bụi TSP và PM10 tại các khu dân cư xung quanh mỏ có xu hướng tăng so với năm 2003, với mức độ biến đổi bụi TSP tại Xóm 3 tăng đến 194%, bụi PM10 tăng đến 546%, vượt quy chuẩn cho phép.

4. Ảnh hưởng đến môi trường đất và nước ngầm: Hoạt động khai thác gây xáo trộn đất, mất đất sản xuất và tạo ra khoảng 86,5 triệu tấn chất thải rắn, trong đó 20% có khả năng sinh ra dòng thải axit mỏ. Nước thải phức tạp về thành phần, ảnh hưởng đến chất lượng nước sông suối và nước ngầm khu vực lân cận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm không khí là do bụi phát sinh từ các hoạt động khai thác, vận chuyển và chế biến khoáng sản, đặc biệt là tại mỏ Núi Pháo với khối lượng bụi phát sinh lớn. Mức độ ô nhiễm bụi tăng cao so với giai đoạn trước khi dự án đi vào hoạt động cho thấy sự tác động rõ rệt của hoạt động khai thác. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong ngành khai thác khoáng sản tại các vùng trung du miền núi, nơi có địa hình phức tạp và hoạt động khai thác quy mô lớn.

Chất lượng nước thải và nước mặt tại mỏ than Núi Hồng tương đối đảm bảo, tuy nhiên sự vượt ngưỡng của một số chỉ tiêu như Fe và As cảnh báo nguy cơ ô nhiễm lâu dài nếu không có biện pháp xử lý hiệu quả. Tác động cơ học và hóa học của khai thác khoáng sản làm thay đổi địa hình, dòng chảy và thành phần hóa học của nguồn nước, ảnh hưởng đến sinh kế và sức khỏe cộng đồng.

Ảnh hưởng đến môi trường đất và đa dạng sinh học thể hiện qua sự suy giảm diện tích rừng sản xuất và đặc dụng, mất đất canh tác do bãi thải và moong khai thác. Điều này làm giảm khả năng cung cấp nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ diễn biến nồng độ bụi TSP, PM10 theo thời gian và bảng so sánh chất lượng nước thải với quy chuẩn quốc gia, giúp minh họa rõ ràng mức độ ô nhiễm và xu hướng biến đổi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường: Thiết lập hệ thống quan trắc môi trường tự động tại các khu vực khai thác để theo dõi liên tục các chỉ tiêu bụi, khí thải và chất lượng nước, đảm bảo phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vi phạm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên; Thời gian: trong vòng 1 năm.

2. Áp dụng công nghệ giảm bụi và xử lý nước thải: Lắp đặt hệ thống phun sương, che phủ bãi thải, sử dụng thiết bị giảm bụi tại các điểm khai thác và vận chuyển; đồng thời nâng cấp hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn quốc gia. Chủ thể thực hiện: Các công ty khai thác khoáng sản; Thời gian: 2 năm.

3. Phục hồi môi trường sau khai thác: Thu hồi lớp đất mặt, trồng lại rừng và cải tạo đất tại các khu vực khai thác đã đóng cửa để giảm thiểu suy thoái đất và tăng cường đa dạng sinh học. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Đại Từ phối hợp với doanh nghiệp; Thời gian: 3-5 năm.

4. Nâng cao nhận thức và hỗ trợ cộng đồng dân cư: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ môi trường và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân vùng khai thác, đồng thời xây dựng cơ chế đền bù, hỗ trợ hợp lý. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức xã hội; Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

2. Doanh nghiệp khai thác khoáng sản: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý môi trường nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực, nâng cao hiệu quả sản xuất và tuân thủ pháp luật.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường, địa chất: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu thực địa và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu hơn về tác động môi trường của khai thác khoáng sản.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội tại vùng khai thác: Hiểu rõ tác động của hoạt động khai thác đến môi trường và sức khỏe, từ đó tham gia giám sát và đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động khai thác khoáng sản ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng không khí?
   Hoạt động khai thác tạo ra bụi TSP và PM10 từ nổ mìn, xúc bốc và vận chuyển vật liệu. Tại mỏ Núi Pháo, lượng bụi phát sinh ước tính gần 4.848 tấn/năm, làm tăng nồng độ bụi trong không khí vượt quy chuẩn, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2. Chất lượng nước thải từ các mỏ có đảm bảo tiêu chuẩn không?
   Nước thải tại mỏ than Núi Hồng đa phần đạt quy chuẩn quốc gia, ngoại trừ chỉ tiêu sắt (Fe) vượt giới hạn. Điều này đòi hỏi nâng cấp hệ thống xử lý nước thải để tránh ô nhiễm nguồn nước mặt và ngầm.

3. Các biện pháp kỹ thuật nào được đề xuất để giảm ô nhiễm bụi?
   Bao gồm phun sương giảm bụi, che phủ bãi thải, sử dụng thiết bị vận chuyển kín và bảo dưỡng máy móc thường xuyên nhằm hạn chế phát tán bụi ra môi trường.

4. Tác động của khai thác khoáng sản đến đất và rừng như thế nào?
   Khai thác làm mất đất sản xuất, phá hủy lớp đất mặt và giảm diện tích rừng sản xuất, đặc dụng. Việc này ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và khả năng cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư được hưởng lợi từ hoạt động khai thác?
   Cần xây dựng cơ chế đền bù, hỗ trợ sinh kế bền vững, đồng thời tăng cường đào tạo, tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường và sức khỏe cho người dân vùng khai thác.

Kết luận

• Hoạt động khai thác khoáng sản tại huyện Đại Từ đã gây ra các tác động tiêu cực đến chất lượng không khí, nước và đất, đặc biệt là tăng nồng độ bụi và ô nhiễm kim loại nặng.
• Mỏ than Núi Hồng và mỏ Núi Pháo là hai khu vực điển hình với các chỉ tiêu ô nhiễm được đánh giá chi tiết, cho thấy sự cần thiết của các biện pháp quản lý và kỹ thuật giảm thiểu ô nhiễm.
• Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp quản lý, kỹ thuật và phục hồi môi trường phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển bền vững và bảo vệ môi trường tại huyện Đại Từ.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát liên tục và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và môi trường.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tại huyện Đại Từ là trách nhiệm của toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Chƣơng 1 - TỔNG QUAN 1. Tổng quan về hoạt động khoáng sản 1. Hiện trạng khai thác khoáng sản ở Việt Nam 1. Phân loại tài nguyên khoáng sản ở Việt Nam Những điều tra cơ bản và tìm kiếm khoáng sản của các nhà địa chất Việt Nam cùng với các kết quả nghiên cứu của các nhà địa chất Pháp từ trƣớc cách mạng tháng Tám đến nay đã phát hiện Việt Nam có trên 5000 điểm mỏ và tụ khoáng của hơn 60 loại khoáng sản khác nhau từ các khoáng sản năng lƣợng, kim loại đến khoáng chất công nghiệp và vật liệu xây dựng.

Đặc điểm chung của tài nguyên khoáng sản Việt Nam phần lớn là tụ khoáng có quy mô vừa và nhỏ, phân bố rải rác, các loại khoáng sản có quy mô công nghiệp không nhiều. Phần lớn các mỏ đều nằm ở vùng sâu vùng xa không thuận lợi về giao thông, cơ sở hạ tầng kỹ thuật yếu kém, nên khả năng khai thác gặp nhiều khó khăn, hiệu quả kinh tế không cao. Có thể chia ra khoáng sản nƣớc ta thành 3 nhóm nhƣ sau: * Nhóm khoáng sản năng lượng Việt Nam có tiềm năng trung bình, nhƣng do đặc điểm đã khai thác trong nhiều năm qua nên có nguy cơ bị cạn kiệt trong thời gian tới. Theo tính toán trữ lƣợng dầu khí đã đƣợc thăm dò cho đến nay của Việt Nam chỉ đảm bảo khai thác trong vòng 30 năm nữa.

Tiềm năng than đƣợc dự báo rất lớn (bể than Đông Bắc, bể than Đồng bằng sông Hồng) nhƣng trữ lƣợng đã đƣợc thăm dò đến nay là rất nhỏ. Theo Báo cáo Nghiên cứu đánh giá thực trạng về quản lý và sử dụng tài nguyên khoáng sản Việt Nam, trong tổng số khoảng 929 tỷ tấn trữ lƣợng than tin cậy của thế giới tính đến tháng 1 năm 2006, Việt Nam chỉ đƣợc gộp trong số các nƣớc còn lại của châu Á không nằm trong tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD - Organization for Economic Cooperation and Development) với tổng trữ lƣợng chung chỉ có 9,7 tỷ tấn. Trong đó, Than biến chất thấp (lignit - á bitum) ở phần lục địa trong bể than sông Hồng tính đến chiều sâu 1700m có tài nguyên trữ lƣợng đạt - 11 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 36,960 tỷ tấn. Nếu tính đến độ sâu 3.500m thì dự báo tổng tài nguyên than đạt đến 210 tỷ tấn.

Than biến chất trung bình (bitum) đã đƣợc phát hiện ở Thái Nguyên, vùng sông Đà và vùng Nghệ Tĩnh với trữ lƣợng không lớn, chỉ đạt tổng tài nguyên gần 80 triệu tấn. Than biến chất cao (anthracit) phân bố chủ yếu ở các bể than Quảng Ninh, Thái Nguyên, sông Đà, Nông Sơn với tổng tài nguyên đạt trên 18 tỷ tấn, trong đó bể than Quảng Ninh là lớn nhất với trữ lƣợng đạt trên 3 tỷ tấn. * Nhóm khoáng chất công nghiệp và vật liệu xây dựng Việt Nam có nhiều loại khoáng chất công nghiệp nhƣ apatit, phosphorit, baryt, than bùn, sét gốm sứ, magnesit, dolomit, kaolin, pyrophylit, quartzit, cát thuỷ tinh, thạch anh tinh thể…. Các khoáng chất công nghiệp ở Việt Nam đã đƣợc đánh giá và nhiều mỏ đã đƣợc khai thác phục vụ cho các ngành nông, công nghiệp.

Các mỏ lớn đáng chú ý là apatit, baryt và graphit. + Apatit phân bố dọc bờ phải sông Hồng, từ biên giới Việt Trung ở phía Bắc đến vùng Văn Bàn, Lào Cai dài trên 100km, rộng trung bình 1km, đƣợc đánh giá có tài nguyên đến độ sâu 100m là 2,5 tỷ tấn và trữ lƣợng đã đƣợc thăm dò đạt 900 triệu tấn. + Baryt phân bố chủ yếu ở miền Bắc Việt Nam, thƣờng đi kèm với quặng Pb- Zn và đất hiếm. Tổng tài nguyên dự báo đạt 25 triệu tấn [19] (trong tụ khoáng Đông Pao, Lai Châu có 4 triệu tấn).

+ Graphit có ở Lào Cai, Yên Bái và Quảng Ngãi với tổng tài nguyên và trữ lƣợng đạt gần 20 triệu tấn. Việt Nam có nhiều mỏ vật liệu xây dựng nhƣ: sét gạch ngói, sét xi măng, puzzolan, cát sỏi, đá vôi, đá hoa trắng, đá ốp lát, đá ong. phân bố ở nhiều khu vực trên cả nƣớc. * Nhóm các loại khoáng sản kim loại quý hiếm Nhóm kim loại quý hiếm mà thế giới đang rất cần nhƣ vàng, bạc, đồng, chì, kẽm, thiếc… thì trữ lƣợng của Việt Nam lại ít và chỉ khai thác mấy chục năm nữa sẽ cạn kiệt.

Việt Nam chƣa phát hiện đƣợc kim cƣơng, các loại đá quý nhƣ ruby, saphia, peridot tuy có nhƣng chƣa rõ trữ lƣợng. Một số loại khoáng sản có trữ lƣợng - 12 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đáng kể nhƣ bôxít, đất hiếm, ilmenit… nhƣng chủ yếu vẫn đang ở dạng tiềm năng dự báo. Ngoài ra, thế giới cũng có rất nhiều các loại khoáng sản này và nhu cầu tiêu dùng trên thế giới đối với các loại khoáng sản này là không cao và hiện tại gần nhƣ bão hòa. + Tài nguyên bôxít đƣợc đánh giá khá dồi dào nhƣng chất lƣợng thấp và có nhiều thách thức, bất lợi lớn khi khai thác tài nguyên này nhƣ vốn đầu tƣ cao, nguồn nƣớc và đặc biệt là vấn đề môi trƣờng.

+ Quặng titan, theo báo cáo nghiên cứu đánh giá thực trạng về quản lý và sử dụng tài nguyên khoáng sản Việt Nam đƣợc biết Titan trong cồn cát đỏ ở tỉnh Bình Thuận dự báo khoảng 130 triệu tấn. Uớc tính trữ lƣợng titan trong cả nƣớc đạt mức 500 - 600 triệu tấn và có thể còn lớn hơn. Nhƣ vậy, tài nguyên khoáng sản của Việt Nam đa dạng về chủng loại nhƣng tiềm năng hạn chế. Các loại khoáng sản có giá trị, đƣợc thị trƣờng thế giới ƣa chuộng thì Việt Nam không có nhiều (nhƣ vàng, bạc…) hoặc đã khai thác gần nhƣ cạn kiệt (nhƣ dầu mỏ, than).

Những loại khoáng sản chúng ta có nhiều (nhƣ bôxít, ilminite, đất hiếm…) một mặt chƣa đƣợc đánh giá một cách đầy đủ, mặt khác các loại khoáng sản này trên thế giới cũng có nhiều, nhu cầu tiêu thụ lại không cao, còn có thể sử dụng hàng trăm năm tới. Các hình thức khai thác, chế biến khoáng sản Có thể chia các hình thức khai thác, chế biến khoáng sản ra thành 3 nhóm: * Khai thác, chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp Việc khai thác, chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp tập trung ở các tổ chức sau: Tổng công ty Khoáng sản khai thác và chế biến chì, kẽm, đồng, thiếc, ilmenit, chromit. Tổng công ty Thép khai thác các mỏ quặng sắt, các mỏ nguyên liệu phụ gia luyện kim, vật liệu chịu lửa. Tổng công ty Than khai thác vùng than Quảng Ninh và một số mỏ than rải rác ở các tỉnh khác.

Tổng công ty Hoá chất khai thác mỏ apatit Lào Cai, các mỏ pyrit, các mỏ nguyên liệu hoá chất. Tổng công ty Xi măng khai thác các mỏ đá vôi xi măng, sét xi măng và các mỏ nguyên liệu phụ gia xi măng. Tổng công ty Dầu - Khí khai thác các mỏ dầu, khí đốt thiên nhiên. - 13 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Một số Công ty liên doanh có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài khai thác đồng, chì, kẽm, ilmenit, vàng, dầu-khí, đá vôi trắng, v.

Khai thác, chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp đang từng bƣớc đƣợc nâng cao về năng lực công nghệ, thiết bị, quản lý. Hoạt động sản xuất, kinh doanh nhìn chung đảm bảo theo nội dung phƣơng án, đề án, thiết kế, báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng đã đƣợc phê duyệt; từng bƣớc gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu lợi nhuận, kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trƣờng, an toàn lao động, bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Do khả năng đầu tƣ còn hạn chế nên các mỏ khai thác quy mô công nghiệp ở nƣớc ta hiện chƣa đồng đều về hiệu quả kinh tế, về việc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản, pháp luật về bảo vệ môi trƣờng. * Khai thác, chế biến khoáng sản quy mô nhỏ, tận thu Khai thác tận thu là hình thức khai thác khoáng sản trong điều kiện việc đầu tƣ khai thác quy mô công nghiệp không có hiệu quả tại các khu vực có khoáng sản phân bố không tập trung, khu vực khai thác lại ở các mỏ đã quyết định đóng cửa; khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thƣờng không theo quy mô công nghiệp.

Hình thức khai thác này đang diễn ra phổ biến ở hầu hết các địa phƣơng trong cả nƣớc và tập trung chủ yếu vào các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng, ngoài ra nhiều tỉnh phía Bắc khai thác quặng sắt, antimon, thiếc, chì, kẽm, bôxít, quặng ilmenit dọc theo bờ biển để xuất khẩu. Mặc dầu đƣợc cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép khai thác theo quy định, có đề án khai thác, chế biến, có bản đăng ký đạt tiêu chuẩn chất lƣợng môi trƣờng đƣợc phê duyệt, nhƣng do vốn đầu tƣ ít, khai thác bằng phƣơng pháp thủ công hoặc bán cơ giới là chính nên trong quá trình khai thác, chế biến đã ảnh hƣởng đến môi trƣờng, cảnh quan. * Khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản Hoạt động khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản đang là một vấn đề thời sự, đòi hỏi các cơ quan quản lý, các cấp chính quyền phải quan tâm, xử lý. Việc khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản kéo theo các hậu quả nghiêm trọng nhƣ - 14 - TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tàn phá môi trƣờng, làm thất thoát, lãng phí tài nguyên, gây mất an toàn lao động, làm mất trật tự, an ninh, an toàn xã hội, v.

Việc khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản gây hậu quả lớn đến môi trƣờng chủ yếu là nạn khai thác vàng, sử dụng cyanur, hoá chất độc hại để thu hồi vàng đã diễn ra ở Quảng Nam, Lào Cai, Lâm Đồng, Đà Nẵng; khai thác chì, kẽm, thiếc ở các tỉnh miền núi phía Bắc; khai thác quặng ilmenit dọc bờ biển đã phá hoại các rừng cây chắn sóng, chắn gió, chắn cát ven biển; khai thác cát, sỏi lòng sông gây xói lở bờ, đê, kè, ảnh hƣởng các công trình giao thông, gây ô nhiễm nguồn nƣớc; khai thác đá vật liệu xây dựng phá hoại cảnh quan, môi trƣờng, gây ô nhiễm không khí. Khai thác khoáng sản và những vấn đề môi trường liên quan Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của cả nƣớc, các hoạt động khai thác khoáng sản đã và đang góp phần to lớn vào công cuộc đổi mới đất nƣớc. Ngành công nghiệp khai thác mỏ đã và đang ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế của Việt Nam. Trong những năm qua, hoạt động khai khoáng sản đã đóng góp tới 5,6% GDP.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đạt đƣợc, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trƣờng.