Chương 1: Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu + Chương 2: Cơ sở thực tiễn của nghiên cứu + Chương 3: Phương pháp nghiên cứu + Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu và kiến nghị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU 1. LÝ THUYẾT VỀ NHU CẦU VÀ SỰ HÀI LÕNG CỦA NHÂN VIÊN ĐỐI VỚI CÔNG VIỆC 1.1 Nhu cầu của ngƣời lao động Từ lâu, nhu cầu đã trở thành đối tượng nghiên cứu của hầu hết các ngành khoa học nghiên cứu sinh học và xã hội. Trong lĩnh vực kinh tế- xã hội, vấn đề về nhu cầu được tìm thấy trong nghiên cứu của các nhà khoa học tên tuổi như Jeremy Bentham, Benfild, William Stanley Jevons, John Ramsay McCulloch, Edward S. Đó là hiện tượng phức tạp, đa diện, đặc trưng cho mọi sinh vật.
Sự hiện diện của nhu cầu ở bất kỳ sinh vật nào, ngay cả ở bất kỳ xã hội nào được xem như cơ thể sống phức tạp, là đặc điểm để phân biệt chủ thể đó với môi trường xung quanh. Theo bách khoa toàn thư mở Kiwipedia thì nhu cầu là một trạng thái tâm lý của con người; là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau. Nhu cầu là cảm giác thiếu hụt một cái gì đó mà con người cảm nhận được.
- Quan điểm của Nhà tâm lý học Abraham Maslow (1908-1970): Abraham Maslow (1908-1970) cho rằng hành vi của con người bắt nguồn từ nhu cầu và nhu cầu này được sắp xếp theo thứ tự từ thấp đến cao về tầm quan trọng, đó là : + Nhu cầu cơ bản (physiological needs): Các nhu cầu ban đầu để con người tồn tại như ăn, uống, ngủ, không khí để thở, các nhu cầu làm cho con người thoải mái,… đây là những nhu cầu cơ bản nhất và mạnh nhất của con người. Maslow cho rằng, những nhu cầu ở mức độ cao hơn sẽ không xuất hiện trừ khi những nhu cầu cơ bản này được thỏa mãn và những nhu cầu cơ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 bản này sẽ chế ngự, hối thúc, giục giã con người hành động khi nhu cầu cơ bản chưa đạt được. Chúng ta có thể kiểm chứng dễ dàng điều này khi cơ thể không khỏe mạnh, đói, khát hoặc bệnh tật, lúc ấy, các nhu cầu khác chỉ còn là thứ yếu. Đối với nhân viên, nhu cầu cơ bản của họ là thu nhập.
Họ làm việc sẽ tốt hơn nếu như thu nhập của họ đủ để trang trãi các khoản chi phí cho bản thân, gia đình và có thể tích luỹ cho tương lai + Nhu cầu về an toàn, an ninh (safety and security): Khi con người đã được đáp ứng các nhu cầu cơ bản, tức là các nhu cầu này không còn điều khiển suy nghĩ và hành động nữa, con người sẽ cần gì tiếp theo? Khi đó con người sẽ có nhu cầu về an toàn, an ninh. Nhu cầu an toàn và an ninh thể hiện trong cả thể chất lẫn tinh thần. Nhu cầu này cũng thường được khẳng định thông qua các mong muốn về sự ổn định trong cuộc sống, được sống trong các khu phố an ninh, sống trong xã hội có pháp luật, có nhà cửa để ở,… Nhiều người tìm đến sự che chở bởi các niềm tin tôn giáo, triết học cũng là do nhu cầu an toàn này, đây chính là việc tìm kiếm sự an toàn về mặt tinh thần. Các chế độ bảo hiểm xã hội, chế độ khi về hưu, kế hoạch để dành tiết kiệm, …cũng chính là thể hiện sự đáp ứng nhu cầu an toàn.
Đối với nhân viên, các nhu cầu đó là: có công việc ổn định để yên tâm làm việc và cống hiến tài năng cho Công ty; nhân viên luôn mong muốn làm việc ở môi trường tốt, có văn hóa phù hợp mình; nhu cầu về sự an toàn về sức khoẻ như các chế độ bảo hiểm y tế, bảo hộ lao động tốt,… + Nhu cầu về xã hội (love and belonging): Là các nhu cầu về tình cảm, tình thương. Nhu cầu này thể hiện qua quá trình giao tiếp như việc tìm kiếm, kết bạn, tìm người yêu, lập gia đình, tham gia một cộng đồng nào đó, làm việc, đi picnic, tham gia các câu lạc bộ, làm việc nhóm… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Đây là nhu cầu tham gia vào các quan hệ xã hội, gia nhập vào cộng đồng nơi sinh sống, làm việc như quan hệ với đồng nghiệp, gia nhập vào các tổ chức tại nơi làm việc như: tổ chức Công đoàn, tổ chức Đảng, tổ chức đoàn thanh niên,… + Nhu cầu được quý trọng (self-esteem): Nhu cầu này còn được gọi là nhu cầu tự trọng vì nó thể hiện 2 cấp độ: nhu cầu được người khác quý mến, nể trọng thông qua các thành quả của bản thân và nhu cầu cảm nhận, quý trọng chính bản thân, danh tiếng của mình, có lòng tự trọng, sự tự tin vào khả năng của bản thân. Sự đáp ứng và đạt được nhu cầu này sẽ làm cho người lao động làm việc tích cực hơn. Trong công việc, nhân viên mong muốn mình có ích trong một lĩnh vực nào đó, được người khác công nhận và đánh giá cao và xứng đáng được như vậy.
+ Nhu cầu được thể hiện mình (self-actualization): Đây là nhu cầu được sử dụng hết khả năng, tiềm năng của mình để tự khẳng định mình, để làm việc, đạt các thành quả trong xã hội. Nhu cầu này cũng chính là mục tiêu cao nhất mà giáo dục hiện đại nhắm đến. Là nhân viên giỏi, có năng lực thì ai cũng mong muốn khẳng định tài năng của mình, muốn được mọi người biết đến và công nhận sự nỗ lực, cố gắng của mình. Với các nhà quản lý, những nhân viên có hướng phấn đấu tốt, luôn đem lại thành tích cao trong công việc thì cơ hội thăng tiến sẽ là động lực thúc đẩy họ hăng say làm việc và cống hiến nhiều hơn cho tổ chức.
Maslow đã chia các nhu cầu thành hai cấp: cấp cao và cấp thấp. Nhu cầu cấp thấp là các nhu cầu về sinh lý và an toàn, an ninh. Nhu cầu cấp cao gồm các nhu cầu xã hội, tự trọng và tự thể hiện. Hai loại này khác biệt nhau ở chỗ: nhu cầu cấp thấp dược thỏa mãn chủ yếu từ bên ngoài, nhu cầu cấp cao lại được thỏa mãn chủ yếu từ nội tại con người.
Ông đã sắp xếp các nhu cầu của con người theo một hệ thống trật tự cấp bậc, các nhu cầu ở mức độ cao hơn muốn xuất hiện thì các nhu cầu ở mức độ thấp hơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 phải được thỏa mãn trước. Nói khác đi, theo Maslow, trình tự thỏa mãn các nhu cầu của con người đi từ cấp thấp đến cấp cao. Ứng dụng thuyết này, các nhà quản trị muốn lãnh đạo nhân viên thì điều quan trọng là phải hiểu người lao động đang ở cấp độ nhu cầu nào, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp cho việc thỏa mãn nhu cầu của người lao động đồng thời đảm bảo đạt đến mục tiêu của tổ chức. - Quan điểm của Clayton Alderfer- giáo sư đại học Yale: Clayton Alderfer cho rằng: hành động của con người bắt nguồn từ nhu cầu và con người cùng lúc theo đuổi ba nhu cầu cơ bản : + Nhu cầu tồn tại (Existence needs): gồm những đòi hỏi về vật chất tối cần thiết cho sự tồn tại của con người, nhóm nhu cầu này có nội dung gống như nhu cầu cơ bản (sinh lý) và an toàn của Maslow.
+ Nhu cầu quan hệ (Relatedness needs): là những đòi hỏi về quan hệ tương tác qua lại giữa các cá nhân. Nhu cầu quan hệ gồm nhu cầu xã hội và một phần nhu cầu tự trọng (được tôn trọng). + Nhu cầu phát triển (Growth needs): là đòi hỏi bên trong của con người cho sự phát triển cá nhân, nó gồm nhu cầu tự thể hiện và một phần nhu cầu tự trọng (tự trọng và tôn trọng người khác). Một điểm khác với Maslow là, Alderfer cho rằng con người cùng lúc theo đuổi việc thỏa mãn tất cả các nhu cầu và khi một nhu cầu nào đó bị cản trở và không được thỏa mãn thì con người có xu hướng dồn nỗ lực của mình sang thỏa mãn các nhu cầu khác.
Nếu vận dụng thuyết này, nhà quản trị cần chú ý để có những giải pháp hữu hiệu trong công tác quản lý của mình chẳng hạn như nhà quản trị cần tạo đều kiện thuận lợi (đào tạo nâng cao, giao việc thử thách,…) cho những nhân viên có năng lực và có hướng phấn đấu tốt để thăng tiến cho họ nhằm kích thích sự hăng say làm việc, cống hiến tài năng của họ cho sự phát triển của doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Quan điểm của David Mc.Clelland: David Mc.Clelland lại cho rằng con người có ba nhu cầu cơ bản: nhu cầu thành tựu, nhu cầu liên minh và nhu cầu quyền lực + Nhu cầu thành tựu: người có nhu cầu thành tựu cao là người luôn theo đuổi việc giải quyết công việc tốt hơn. Họ muốn vượt qua khó khăn trở ngại. Họ muốn cảm thấy rằng thành công hay thất bại của họ là do kết quả của những hành động của họ.
+ Nhu cầu liên minh: giống nhu cầu xã hội của Maslow, đó là được chấp nhận tình yêu, bạn bè,… người lao động có nhu cầu này mạnh sẽ làm việc tốt ở những loại công việc tạo ra sự thân thiện và các quan hệ xã hội. + Nhu cầu quyền lực: là nhu cầu kiểm soát và ảnh hưởng đến môi trường làm việc của người khác, kiểm soát và ảnh hưởng đến người khác. Người có nhu cầu quyền lực mạnh và nhu cầu thành tựu có xu hướng trở thành các nhà quản trị. Nhà quản trị thành công là người có nhu cầu quyền lực mạnh nhất, kế đến là nhu cầu thành tựu và sau cùng là nhu cầu cần liên minh.
Tóm lại: Hành vi của con người xuất phát từ nhu cầu là để thỏa mãn nhu cầu và khi nhu cầu được thỏa mãn thì con người sẽ hài lòng, từ đó sẽ kích thích sự nỗ lực của họ. Song, nhu cầu của con người nói chung và nhân viên nói riêng là rất phong phú, đa dạng, vì thế điều quan trọng là người lãnh đạo phải nắm được nhu cầu này để động viên kích thích họ, làm cho họ hài lòng đối với công việc từ đó tạo ra năng suất lao động cao và đó cũng chính là mục tiêu mà mọi nhà quản lý doanh nghiệp đều muốn hướng đến.