CHƯƠNG 1: TRUYỀN THÔNG MXH VÀ TỔNG QUAN VỀ THỰC TRẠNG DU HỌC HIỆN NAY 1. Truyền thông MXH 1. Khái niệm Social media (tiếng Việt là “truyền thông MXH”) đã không còn là một khái niệm xa lạ với con người, đặc biệt là trong thời điểm cách mạng khoa học công nghệ mạnh m như hiện nay. Khái niệm social media lần đầu được nhắc đến vào nm 1994 trong một không gian truyền thông trực tuyến Tokyo tên là Matisse, Qua thời gian, số lượng nền tảng MXH và số lượng người dùng MXH đều đã tng lên đáng kể, khiến cho MXH tr thành một trong những ứng dụng quan trọng nhất của mạng Internet.
Có rất nhiều định nghĩa được đưa ra để giải thích cho khái niệm social media, cả trong lĩnh vực truyền thông và liên đới sang những lĩnh vực khác như quan hệ công chúng, khoa học thông tin, và truyền thông đại chúng. Ở đây nhóm nghiên cứu xin trích lại một số định nghĩa tiêu biểu như sau: “Truyền thông MXH là một nhóm ứng dụng trên mạng Internet được xây dựng dựa vào những nền tảng mang tính lý tưởng và công nghệ của Web 2.0, và cho phép sự sáng tạo và trao đổi của những nội dung tạo ra bởi người dùng (User Generated Content).” (Kaplan & Haelein, 2010) “Truyền thông MXH có thể được định nghĩa thành ba phần, bao gồm (a) cấu trúc thông tin và những công cụ được sử dụng để tạo ra và phân phối nội dung; (b) nội dung dưới dạng kỹ thuật số của thông điệp cá nhân, tin tức, ý tưởng, sản phẩm văn hóa; và (c) những cá nhân, tổ chức và ngành công nghiệp có hoạt động sản xuất và tiêu thụ nội dung số.” 16 (Howard và Parks, 2012) “Truyền thông MXH là những kênh thông tin xây dựng trên nền tảng mạng Internet, cho phép người dùng tận dụng cơ hội để giao tiếp với nhau và bày tỏ bản thân một cách có chọn lọc, kể cả cùng hay khác thời điểm; với cả hai phạm vi công chúng rộng và hẹp, những người tiếp thu giá trị từ những nội dung tạo ra bởi người dùng (user-generated content) và từ nhận thức về việc tương tác, giao tiếp với người khác.” (Carr và Hayes, 2015) Có đa dạng loại hình truyền thông MXH. Trong tài liệu nghiên cứu về thách thức và cơ hội của truyền thông MXH, hai nhà nghiên cứu Kaplan và Haelein cho rằng: truyền thông MXH có thể phân thành sáu loại hình sau đây, dựa theo mức độ đáp ứng cao hay thấp cho hai tiêu chí, bao gồm tính hiện diện xã hội (social presence) và tính hiện diện cá nhân (self-presentation). Tính hiện diện xã hội/Độ đa dạng phương tiện truyền thông Thấp Trung Cao bình Tính Cao Các trang Các trang Các thế hiện diện cá blog và tiểu web MXH (ví giới xã hội ảo nhân/tính bộc blog dụ: Facebook) (ví dụ: Second lộ cá nhân Life) 17 Thấp Các dự án Các cộng Các thế hợp tác (ví dụ: đồng nội dung giới trò chơi ảo Wikipedia) (ví dụ: (ví dụ: World Youtube) of Warcraft) Bảng 1.
Phân loại truyền thông MXH dựa vào Tính hiện diện xã hội/Độ đa dạng phương tiện truyền thông và Tính hiện diện cá nhân/tính bộc lộ cá nhân 1. Đặc điểm Các định nghĩa được đưa ra cho khái niệm social media (truyền thông MXH) đều khái quát hóa các đặc điểm của khái niệm này. Tuy số lượng định nghĩa đưa ra là nhiều đáng kể, chúng đều nói về những đặc điểm sau đây của truyền thông MXH: Thứ nhất, truyền thông MXH là công cụ được tạo ra trên nền tảng mạng Internet. Thứ hai, truyền thông MXH có tính hoạt động liên tục, nhưng tính hoạt động liên tục này không phụ thuộc vào sự quan tâm, có mặt thường trực của người dùng.
Truyền thông MXH cho phép những sự tương tác giữa người dùng với nhau được diễn ra ngay cả khi thời gian hoạt động của những người dùng này không đồng nhất. Ví dụ, với Facebook, người A có thể tương tác, bình luận dưới bài đng của người B kể cả khi người B đang không trong trạng thái hoạt động trên Facebook, và sau đó bình luận của người A vẫn có thể được người B trả lời khi người B đã trong trạng thái hoạt động trên Facebook. 18 Thứ ba, giá trị (có thể hiểu là lợi ích hay sự yêu thích, hứng thú) của truyền thông MXH đối với người sử dụng các phương tiện truyền thông MXH đến t những nội dung của chính những người dùng tạo ra (user-generated content), hoặc đến t sự tương tác trên phương tiện truyền thông MXH giữa những người dùng, hơn là nội dung được tạo ra t cá nhân hoặc tổ chức đang quản lý phương tiện truyền thông MXH. Thứ tư, truyền thông MXH có biểu hiện của truyền thông liên cá nhân-đại chúng (nguyên vn: masspersonal communication).
Truyền thông liên cá nhân-đại chúng xuất hiện khi những điều sau xảy ra: (a) các cá nhân sử dụng các kênh truyền thông đại chúng thông thường cho mục đích truyền thông liên cá nhân; (b) các cá nhân sử dụng các kênh truyền thông liên cá nhân thông thường cho mục đích truyền thông đại chúng; và (c) các cá nhân đồng thời tham gia vào cả quá trình truyền thông liên cá nhân và truyền thông đại chúng. Những công cụ như Facebook, Youtube và Twitter được cho là những nơi lý tưng để nghiên cứu quá trình truyền thông liên cá nhân-đại chúng, vì những công cụ này cho phép người dùng phát đi các thông điệp tới một lượng lớn khán giả đại chúng - mass (nhưng thường vẫn mang tính liên cá nhân - interpersonal); và người nhận thông điệp (receiver) cũng có thể phản hồi với riêng cá nhân người truyền phát thông điệp hoặc qua một thông điệp đại chúng của họ. Vai trò trong cuộc sống Bắt nguồn như một phương thức kết nối giữa người với người, truyền thông MXH đang ngày càng tr thành một phần không thể thiếu trong đời sống con người. Với con số 4,74 tỷ người (2022) dùng MXH trên toàn thế giới, hiện nay, MXH đang được tận dụng trong đa dạng các lĩnh vực khác nhau bi tính phổ biến rộng rãi và sức mạnh kết nối mạnh m của chúng, không chỉ đối với các cá nhân, doanh nghiệp thậm chí là cả Nhà nước.
19 Thực tế cho thấy, MXH là một lĩnh vực không ngng thay đổi và phát triển, vì thế s dễ dàng bị đào thải nếu không có tính cập nhật liên tục. Và bản chất truyền thông cũng vậy. Trước tiên ta cần làm rõ hai khái niệm giữa truyền thông xã hội (social media) và MXH (social network). Về mặt bản chất công nghệ, hai khái niệm này đều cùng chỉ một bản thể: đó là những website dựa trên nền tảng web 2.0 để giúp người sử dụng có thể tạo lập và truyền tải thông tin.
Tuy vậy, thuật ngữ truyền thông xã hội mang nghĩa rộng hơn, bao hàm cả phương tiện lẫn nội dung truyền thông, trong khi MXH nhấn mạnh nhiều hơn đến nền tảng công nghệ tạo ra nó. Hai thuật ngữ này vẫn có thể được sử dụng thay thế cho nhau. Xét về giá trị của truyền thông MXH trong đời sống con người, trước hết, MXH là công cụ kết nối, liên lạc với bạn bè, người thân hoặc các mối quan hệ khác của cá nhân. T khi có MXH, con người có khả nng chia sẻ thông tin cá nhân của mình một cách thoải mái, thậm chí có thể tạo dựng một bản thể ảo của mình trên đó với nhiều mục đích khác nhau.
Nói một cách tích cực, truyền thông xã hội được sử dụng để kết nối các cơ hội nghề nghiệp, tìm kiếm những người trên toàn cầu có cùng chí hướng và chia sẻ suy nghĩ, cảm xúc, hiểu biết sâu sắc và cảm xúc của họ. Những sự kết nối này đã tạo nên một thế giới ảo. Tiếp theo, MXH là một công cụ quan trọng đối với các doanh nghiệp. Các công ty, doanh nghiệp tận dụng tính kết nối mạnh m của các nền tảng này để tìm kiếm và tương tác với khách hàng tiềm nng, tạo quảng cáo và khuyến mại, đánh giá xu hướng của người tiêu dùng và cung cấp dịch vụ hoặc hỗ trợ khách hàng.
Có thể nói, MXH đã góp phần tạo điều kiện giao tiếp với khách hàng, cho phép kết hợp các tương tác xã hội trên các trang thương mại điện tử. Khả nng thu thập thông tin của nó giúp tập trung vào các nỗ lực tiếp thị và nghiên cứu 20 thị trường. Nó giúp quảng bá các sản phẩm và dịch vụ, vì nó cho phép phân phối các phiếu giảm giá và bán hàng được nhắm mục tiêu, kịp thời và độc quyền cho những khách hàng s là khách hàng tiềm nng. Hơn nữa, MXH có thể giúp xây dựng mối quan hệ với khách hàng thông qua các chương trình khách hàng thân thiết được liên kết với MXH.
Các nền tảng MXH phổ biến Các nền tảng MXH t lâu đã tr nên không còn xa lạ với mọi lứa tuổi trên khắp thế giới. Theo thống kê, số lượng người dùng MXH s ngày một tng cao. Nguồn: Statista Dự đoán lượng người sử dụng MXH từ 2017-2025 Hiện nay, con số này đã vượt qua ngoài dự đoán. Có thể thấy rằng, sức ảnh hưng của MXH lớn hơn nhiều so với dự đoán của chúng ta.
Với tốc độ 21 phát triển và phủ sóng như vậy, trong tương lai, lượng người dùng MXH tại Việt Nam s còn tiếp tục bùng nổ và tr thành nơi quảng bá cho đa dạng các loại kiến thức, thông tin phổ biến nhất. Trên thế giới, các nền tảng Facebook, Youtube và Whatsapp được sử dụng nhiều nhất (theo thống kê nm 2022) Nguồn: Statista Các nền tảng MXH được sử dụng nhiều nhất trên thế giới vào tháng 10, 2022 Theo khảo sát, Youtube và Facebook là hai nền tảng thống trị vị trí dẫn đầu với tỷ lệ người dùng ổn định, dù cho vướng phải những lùm xùm liên quan đến vấn đề bảo mật và riêng tư. Con số 81% người dùng Mỹ sử dụng Youtube, tng 8% so với nm trước đó cho thấy Youtube vẫn giữ được đà tng trưng, trong khi đó Facebook vẫn giữ nguyên với 69% trong vòng 5 nm qua. Ngoài nền tảng Youtube, một số 22 MXH khác cũng giữ được mức tng trưng như MXH Reddit với 18%, tng 7% so với nm trước.
Cuộc thm dò ý kiến qua điện thoại cho thấy, có đến 40% người trưng thành nói rằng họ đã tng sử dụng Instagram và khoảng 3 trong 10 báo cáo sử dụng MXH Pinterest hoặc LinkedIn. Ngoài ra, còn có Snapchat, Twitter hoặc WhatsApp cũng được nhiều người dùng thường xuyên. Trong báo cáo cho thấy, lần đầu tiên TikTok được cho vào khảo sát với 21% người Mỹ sử dụng, 13% sử dụng nền tảng tập trung vào khu vực lân cận Nextdoor. Đối với các MXH thì phần lớn lượng người dùng đến t nhóm thanh niên dưới 30 tuổi sử dụng Instagram, Snapchat và TikTok.