Ảnh Hưởng Của Các Nhân Tố Kinh Tế Vĩ Mô Đến Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế vĩ mô đến thị trường chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Đỗ Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: Gs. Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Các Nhân Tố Kinh Tế Vĩ Mô Đến Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến chỉ số giá chứng khoán
• 2.1.1. Lạm phát
• 2.1.2. Tỷ giá hối đoái
• 2.1.3. Lãi suất
• 2.1.4. Cung tiền
• 2.1.5. Chỉ số sản xuất công nghiệp
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa các nhân tố kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán
• 2.3. Nhận xét chung về các kết quả nghiên cứu trước đây
• 3. DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Các biến trong mô hình
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Thống kê mô tả
• 3.3.2. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 3.3.3. Kiểm định đồng liên kết theo phương pháp Johansen
• 3.3.4. Kiểm định nhân quả Granger
• 3.3.5. Mô hình hệ phương trình tự hồi quy VAR
• 3.3.6. Sử dụng phần mềm hỗ trợ kinh tế lượng EVIEWS 8, STATA12, EXCEL
• 4. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ TRÌNH BÀY KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết luận nghiên cứu
• 5.2. Hướng mở rộng
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Của Nhân Tố Kinh Tế Vĩ Mô Đến Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những năm qua. Các nhân tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của thị trường này. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa các yếu tố này là rất quan trọng để các nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định đúng đắn. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố chính và tác động của chúng đến thị trường chứng khoán.

1.1. Tình Hình Kinh Tế Vĩ Mô Việt Nam Hiện Nay

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh kinh tế toàn cầu. Tình hình lạm phát, tỷ giá hối đoái và lãi suất có sự biến động mạnh mẽ, ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư và hoạt động của thị trường chứng khoán. Các số liệu thống kê cho thấy sự thay đổi của các chỉ số này có thể dẫn đến sự thay đổi lớn trong chỉ số VNINDEX.

1.2. Vai Trò Của Thị Trường Chứng Khoán Trong Nền Kinh Tế

Thị trường chứng khoán không chỉ là nơi giao dịch cổ phiếu mà còn là kênh huy động vốn quan trọng cho doanh nghiệp. Sự phát triển của thị trường chứng khoán có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Các Nhân Tố Kinh Tế Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến Thị Trường Chứng Khoán

Các nhân tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái có tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu và tâm lý nhà đầu tư. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào từng yếu tố và phân tích cách mà chúng ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán Việt Nam.

2.1. Tác Động Của Lạm Phát Đến Thị Trường Chứng Khoán

Lạm phát có thể ảnh hưởng tiêu cực đến giá cổ phiếu. Khi lạm phát tăng, chi phí sản xuất cũng tăng, dẫn đến lợi nhuận của doanh nghiệp giảm. Nghiên cứu cho thấy rằng lạm phát có mối quan hệ ngược chiều với giá cổ phiếu, điều này được chứng minh qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm.

2.2. Tác Động Của Lãi Suất Đến Thị Trường Chứng Khoán

Lãi suất là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chi phí vay vốn của doanh nghiệp. Khi lãi suất tăng, chi phí vay mượn cũng tăng, dẫn đến giảm lợi nhuận và giá cổ phiếu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng lãi suất có mối quan hệ ngược chiều với giá cổ phiếu trên thị trường.

2.3. Tác Động Của Tỷ Giá Hối Đoái Đến Thị Trường Chứng Khoán

Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Khi đồng nội tệ giảm giá, hàng hóa xuất khẩu trở nên rẻ hơn, có thể thúc đẩy doanh thu của các công ty xuất khẩu. Tuy nhiên, sự biến động của tỷ giá cũng có thể gây ra rủi ro cho các nhà đầu tư.

III. Phân Tích Mối Quan Hệ Giữa Nhân Tố Kinh Tế Vĩ Mô Và Thị Trường Chứng Khoán

Phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về cách mà các yếu tố này tương tác với nhau. Nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp phân tích thống kê để làm rõ mối quan hệ này.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Dữ Liệu

Nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp thống kê như kiểm định ADF, kiểm định đồng liên kết và mô hình VAR để phân tích dữ liệu. Các phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các biến và đánh giá tác động của chúng đến thị trường chứng khoán.

3.2. Kết Quả Phân Tích Mối Quan Hệ

Kết quả phân tích cho thấy có sự tương quan giữa các nhân tố kinh tế vĩ mô và chỉ số VNINDEX. Cụ thể, lạm phát và lãi suất có tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu, trong khi tỷ giá hối đoái có thể có tác động tích cực trong một số trường hợp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Đối Với Thị Trường Chứng Khoán

Nghiên cứu này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cho các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách. Việc hiểu rõ các nhân tố kinh tế vĩ mô có thể giúp các bên liên quan đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn.

4.1. Đề Xuất Chính Sách Đối Với Thị Trường Chứng Khoán

Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét các yếu tố kinh tế vĩ mô khi thiết kế chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán. Việc điều chỉnh lãi suất và tỷ giá hối đoái có thể giúp ổn định thị trường và thu hút đầu tư.

4.2. Chiến Lược Đầu Tư Dựa Trên Phân Tích Kinh Tế Vĩ Mô

Các nhà đầu tư có thể áp dụng các chiến lược đầu tư dựa trên phân tích các nhân tố kinh tế vĩ mô. Việc theo dõi lạm phát, lãi suất và tỷ giá hối đoái sẽ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

V. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nhân tố kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn đến thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu thêm để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này. Hướng nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến thị trường.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tương quan rõ ràng giữa các nhân tố kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán. Các yếu tố như lạm phát, lãi suất và tỷ giá hối đoái đều có tác động đáng kể đến chỉ số VNINDEX.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Hướng nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra các yếu tố khác như chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các yếu tố toàn cầu ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc nghiên cứu sâu hơn sẽ giúp cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào vận hành từ tháng 7/2000 với hai mã cổ phiếu niêm yết đầu tiên là REE và SAM. Trải qua hơn 14 năm phát triển đến cuối năm 2014, quy mô thị trường đã có bước tăng trưởng vượt bậc: giá trị vốn hóa thị trường tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh tăng từ mức sơ khai lên gần 150.000 tỷ đồng vào cuối năm 2006 (gấp hơn 20 lần so với năm 2005) và thanh khoản bình quân phiên năm 2014 đạt 123,5 triệu cổ phiếu, tương ứng giá trị giao dịch 2.171 tỷ đồng/ngày. Diễn biến chỉ số VNINDEX ghi nhận biên độ dao động mạnh mẽ, xác lập mức thấp nhất 101,55 điểm vào tháng 7/2000 và đạt đỉnh kỷ lục 1.137,69 điểm vào tháng 2/2007, tương đương mức tăng gấp 11,2 lần.

Tuy nhiên, thị trường tài chính non trẻ của Việt Nam thường xuyên chịu tác động mạnh từ các biến động kinh tế vĩ mô phức tạp như lạm phát tăng vọt lên 12,63% năm 2007 và đỉnh điểm trên 23% vào tháng 8/2011, cùng các đợt thắt chặt tín dụng và biến động tỷ giá. Vấn đề cốt lõi đặt ra là cần làm rõ cơ chế truyền dẫn và lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố vĩ mô đến sự ổn định của thị trường cổ phiếu.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là kiểm định, phân tích chiều hướng, độ lớn và thời lượng tác động của 5 biến số kinh tế vĩ mô chủ chốt bao gồm: tỷ lệ lạm phát (CPI), lãi suất liên ngân hàng (IR), tỷ giá hối đoái USD/VND (EX), cung tiền mở rộng (M2) và chỉ số sản xuất công nghiệp (IP) lên chỉ số VNINDEX. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sàn giao dịch HOSE với chuỗi dữ liệu thời gian gồm 174 quan sát hàng tháng từ tháng 7/2000 đến tháng 12/2014. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng khung điều hành ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời cung cấp công cụ định lượng giúp các tổ chức tài chính và nhà đầu tư cá nhân phòng ngừa rủi ro danh mục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các nền tảng lý thuyết tài chính hiện đại để giải thích mối liên hệ giữa các chỉ báo vĩ mô và giá tài sản. Trọng tâm là Mô hình Định giá Chiết khấu Dòng tiền (DCF) và Mô hình Chiết khấu Cổ tức (DDM), trong đó giá trị trị trường của cổ phiếu bằng hiện giá của các dòng tiền hoặc cổ tức kỳ vọng trong tương lai chiết khấu theo tỷ suất lợi nhuận đòi hỏi. Sự biến động của các biến số vĩ mô sẽ tác động trực tiếp đến dòng tiền doanh nghiệp và tỷ lệ chiết khấu danh nghĩa.

Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp Lý thuyết Định giá Kinh doanh Chênh lệch (APT) của Ross và Giả thuyết Thị trường Hiệu quả (EMH) của Fama để xác định các yếu tố rủi ro hệ thống chi phối lợi suất chứng khoán. Sáu khái niệm và biến số trung tâm trong mô hình gồm:

• Chỉ số VNINDEX: Biến phụ thuộc đại diện cho biến động giá và tỷ suất sinh lợi thị trường chứng khoán.
• Chỉ số giá tiêu dùng CPI: Thước đo mức độ lạm phát và sức mua của đồng nội tệ.
• Cung tiền mở rộng M2: Thể hiện quy mô thanh khoản và định hướng chính sách tiền tệ.
• Tỷ giá hối đoái liên ngân hàng USD/VND: Phản ánh giá trị tương đối của nội tệ và áp lực cán cân thanh toán.
• Lãi suất liên ngân hàng IR: Đại diện cho chi phí vốn vay ngắn hạn trên thị trường tiền tệ.
• Chỉ số sản xuất công nghiệp IP: Đại diện cho quy mô hoạt động kinh tế thực và tăng trưởng sản lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng toàn bộ dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian theo tháng với cỡ mẫu 174 quan sát liên tục từ tháng 7/2000 đến tháng 12/2014. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn thể theo chuỗi lịch sử từ thời điểm khai sinh thị trường chứng khoán Việt Nam, đảm bảo tính liên tục và độ tin cậy cao. Nguồn dữ liệu được thu thập từ các cơ quan uy tín: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF với mã code lãi suất 582 và chuỗi tỷ giá bình quân), Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE).

Về phương pháp phân tích, tác giả lựa chọn Mô hình Hệ phương trình Vector Tự hồi quy (VAR) làm công cụ phân tích chủ đạo. Lý do lựa chọn mô hình VAR là vì phương pháp này xử lý hiệu quả mối quan hệ tương tác hai chiều và cấu trúc trễ phức tạp giữa các biến nội sinh mà không áp đặt định kiến chủ quan về tính ngoại sinh như hồi quy đơn biến OLS, đồng thời khắc phục triệt để hiện tượng hồi quy giả mạo đối với chuỗi thời gian kinh tế lượng.

Quy trình phân tích định lượng trên phần mềm Eviews 8 và Stata 12 bao gồm các bước:

1. Thống kê mô tả và phân tích ma trận tương quan giữa các chuỗi biến số.
2. Kiểm định tính dừng bằng phương pháp Dickey-Fuller mở rộng (ADF) và kiểm định Zivot-Andrews để xác định bậc tích hợp dữ liệu.
3. Xác định độ trễ tối ưu của mô hình dựa trên các tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC) và Schwarz (SC).
4. Kiểm định đồng liên kết Johansen nhằm xác định mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa các biến tại mức ý nghĩa 5%.
5. Kiểm định quan hệ nhân quả Granger đa biến.
6. Ước lượng mô hình VAR, thực hiện phân tích Hàm phản ứng xung (Impulse Response Function) và Phân rã phương sai (Variance Decomposition) để đánh giá chiều hướng, cường độ và sự phân bổ tác động của các cú sốc vĩ mô qua các mốc thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thống kê mô tả cho thấy chuỗi VNINDEX đạt giá trị trung bình 419,34 điểm, độ lệch chuẩn 218,63 điểm, hệ số bất đối xứng Skewness đạt 1,19 và hệ số nhọn Kurtosis đạt 4,62 (> 3), phản ánh phân phối dữ liệu tập trung lệch phải với đỉnh nhọn vào chu kỳ tăng trưởng nóng năm 2007. Kiểm định nghiệm đơn vị ADF khẳng định tất cả các chuỗi dữ liệu vĩ mô và VNINDEX đều không dừng ở chuỗi nguyên phân I(0) nhưng đạt trạng thái dừng hoàn toàn ở sai phân bậc nhất I(1) tại mức ý nghĩa 1%. Kiểm định đồng liên kết Johansen xác nhận sự hiện diện của vector đồng liên kết, chứng minh tồn tại mối quan hệ cân bằng dài hạn bền vững giữa các nhân tố vĩ mô và thị trường chứng khoán Việt Nam.

Từ kết quả ước lượng mô hình VAR, Hàm phản ứng xung và Phân rã phương sai, nghiên cứu ghi nhận 4 phát hiện cốt lõi:

• Cung tiền mở rộng M2 có mối quan hệ tương quan dương với VNINDEX. Khi cung tiền tăng lên, thanh khoản dồi dào chảy vào hệ thống tài chính thúc đẩy chỉ số giá chứng khoán tăng trưởng. Minh chứng thực tế năm 2010 khi tốc độ tăng cung tiền của Việt Nam đạt 33,3% (cao vượt trội so với mức 17,8% của Trung Quốc hay 13% của Indonesia), quy mô giao dịch chứng khoán đã có sự bứt phá mạnh mẽ.
• Lạm phát (CPI) và Lãi suất liên ngân hàng (IR) tác động ngược chiều mạnh mẽ đến VNINDEX. Khi lạm phát leo thang lên mức 12,63% năm 2007 hoặc trên 23% vào tháng 8/2011, chi phí vốn và chi phí sản xuất tăng vọt, buộc nhà đầu tư chuyển dịch dòng vốn sang các kênh tài sản an toàn, làm suy giảm định giá cổ phiếu.
• Tỷ giá hối đoái USD/VND (EX) và Chỉ số sản xuất công nghiệp (IP) có tương quan ngược chiều với biến động ngắn hạn của VNINDEX trên sàn HOSE. Áp lực tỷ giá tăng làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu và kích hoạt xu hướng rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài.
• Phân rã phương sai chỉ ra mức độ đóng góp vào phương sai sai số dự báo của VNINDEX giảm dần theo thứ tự: Chỉ số sản xuất công nghiệp, Tỷ giá hối đoái, Lãi suất liên ngân hàng, Lạm phát và Cung tiền mở rộng.

Thảo luận kết quả

Mối tương quan cùng chiều giữa Cung tiền M2 và chỉ số chứng khoán tại Việt Nam hoàn toàn tương đồng với các phát hiện thực nghiệm của Mukherjee và Naka (1995) tại Nhật Bản và Hosseini (2011) tại Trung Quốc. Cơ chế giải thích là do hiệu ứng tăng thu nhập và thanh khoản thị trường từ việc mở rộng tiền tệ đã lấn át các tác động tiêu cực của áp lực lạm phát trong ngắn hạn.

Ngược lại, tác động tiêu cực của lãi suất và lạm phát củng cố vững chắc kết luận của Geske và Roll (1983) cũng như Chen, Roll và Ross (1986) tại thị trường Mỹ. Tại Việt Nam, lãi suất liên ngân hàng tăng phản ánh thanh khoản hệ thống bị thắt chặt, làm tăng lãi suất chiết khấu trong mô hình định giá DCF, từ đó kéo giảm giá thị trường của cổ phiếu. Đối với chỉ số sản xuất công nghiệp, tác động nghịch biến trong ngắn hạn tương đồng với quan sát của Hosseini (2011) tại thị trường Trung Quốc, khi nhu cầu vốn đầu tư vào khu vực sản xuất thực tăng cao làm tăng lãi suất vay mượn ngắn hạn, dẫn đến sự dịch chuyển phân bổ dòng tiền ra khỏi thị trường vốn cổ phần.

Về phương thức biểu diễn trực quan, các mối quan hệ này được thể hiện rõ nét qua các đồ thị phân tích chuỗi thời gian và bảng ma trận tương quan trong luận văn. Biểu đồ đường biến động giai đoạn 2000-2014 cho thấy sự đối nghịch rõ nét giữa các pha tăng đỉnh của lạm phát, lãi suất và các pha sụt giảm sâu của VNINDEX (đặc biệt giai đoạn 2007-2008 khi chỉ số giảm từ 1.137,69 điểm xuống dưới 400 điểm). Bảng ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc cung cấp căn cứ số liệu vững chắc, xác nhận tính chính xác của các phản ứng xung trong mô hình kinh tế lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm duy trì sự phát triển ổn định cho thị trường chứng khoán Việt Nam:

1. Điều hành chính sách tiền tệ thận trọng và kiểm soát cung tiền: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần duy trì mục tiêu kiểm soát lạm phát CPI bình quân hàng năm dưới ngưỡng 8%, điều tiết tốc độ tăng trưởng cung tiền M2 ở mức hợp lý từ 14% đến 16%/năm trong giai đoạn 2015-2020. Việc nới lỏng tiền tệ đột ngột cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn nguy cơ hình thành bong bóng tài sản trên thị trường chứng khoán và bất động sản.
2. Ổn định tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia: Ngân hàng Nhà nước cần nâng cao quy mô dự trữ ngoại hối đạt mức an toàn tương đương từ 12 đến 16 tuần nhập khẩu, điều hành tỷ giá USD/VND theo cơ chế linh hoạt nhưng duy trì biên độ dao động trong tầm kiểm soát 2% đến 3%/năm. Mục tiêu này giúp ổn định tâm lý thị trường, giảm thiểu rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp nhập khẩu và duy trì sức hút đối với dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII).
3. Thắt chặt giám sát an toàn tín dụng trong lĩnh vực chứng khoán: Ngân hàng Nhà nước phối hợp cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tăng cường giám sát việc tuân thủ quy định an toàn vốn theo tinh thần Chỉ thị 03/2007/CT-NHNN và Thông tư 36/2014/TT-NHNN, khống chế tỷ lệ cấp tín dụng đầu tư cổ phiếu dưới 5% tổng dư nợ của các ngân hàng thương mại, ngăn chặn rủi ro nợ xấu lan truyền giữa hệ thống ngân hàng và thị trường cổ phiếu.
4. Nâng cao tính minh bạch và chất lượng hàng hóa niêm yết: Bộ Tài chính và Sở Giao dịch Chứng khoán HOSE cần siết chặt tiêu chuẩn niêm yết, đẩy mạnh áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao chất lượng quản trị công ty tại hơn 300 doanh nghiệp niêm yết, từng bước đáp ứng các tiêu chí nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu hệ thống mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách vĩ mô: Chuyên viên tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thể sử dụng mô hình VAR và các hệ số co giãn để mô phỏng tác động của việc thay đổi lãi suất điều hành, cung tiền hay tỷ giá lên thị trường tài chính, phục vụ công tác xây dựng kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô.
• Các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính: Giám đốc danh mục tại các công ty quản lý quỹ và quỹ đầu tư nước ngoài có thể ứng dụng kết quả phân rã phương sai và hàm phản ứng xung để tối ưu hóa mô hình phân bổ tài sản, thiết lập các chỉ báo cảnh báo sớm rủi ro thị trường theo chu kỳ lạm phát và lãi suất.
• Chuyên viên phân tích thị trường tại các công ty chứng khoán: Đội ngũ phân tích chiến lược tại hơn 100 công ty chứng khoán có thể sử dụng phương pháp định lượng và nguồn chuỗi dữ liệu 174 tháng làm cơ sở xây dựng các báo cáo nhận định xu hướng VNINDEX định kỳ cho khách hàng.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng có thể tham khảo khung phương pháp luận kiểm định chuỗi thời gian chuẩn mực (ADF, Johansen, VAR, Granger) để làm tiền đề mở rộng các đề tài nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Nhân tố kinh tế vĩ mô nào có mức độ ảnh hưởng lớn nhất đến phương sai của VNINDEX? Kết quả phân rã phương sai từ mô hình VAR với 174 quan sát chỉ ra rằng Chỉ số sản xuất công nghiệp (IP) và Tỷ giá hối đoái (EX) là hai yếu tố có tỷ trọng giải thích lớn nhất đối với sự biến động phương sai sai số của VNINDEX, tiếp sau đó là Lãi suất liên ngân hàng (IR) và Lạm phát (CPI).

Tại sao cung tiền mở rộng M2 lại có tác động tích cực đến chỉ số VNINDEX? Khi mức cung tiền M2 mở rộng (như mức tăng 33,3% trong năm 2010), lượng tiền mặt và thanh khoản trong hệ thống ngân hàng dồi dào hơn, làm giảm chi phí cơ hội của vốn và kích thích các dòng vốn thặng dư tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường cổ phiếu, tạo lực đẩy tăng giá cho VNINDEX.

Lạm phát gia tăng ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường chứng khoán Việt Nam qua cơ chế nào? Khi lạm phát tăng cao (đạt 12,63% năm 2007 và đỉnh điểm trên 23% năm 2011), chi phí nguyên liệu đầu vào tăng làm xói mòn lợi nhuận ròng của các doanh nghiệp niêm yết. Đồng thời, chính sách tiền tệ buộc phải thắt chặt làm tăng lãi suất chiết khấu, khiến định giá cổ phiếu sụt giảm.

Độ trễ tác động của các cú sốc chính sách tiền tệ đến VNINDEX thường kéo dài bao lâu? Phân tích từ hàm phản ứng xung cho thấy các cú sốc về lãi suất và tỷ giá tác động ngay trong tháng đầu tiên, thể hiện mức ảnh hưởng mạnh nhất trong khoảng từ 3 đến 6 tháng tiếp theo và cần từ 10 đến 12 kỳ quan sát hàng tháng để thị trường hấp thụ hoàn toàn và tái lập trạng thái cân bằng.

Nhà đầu tư cá nhân nên theo dõi những chỉ báo vĩ mô nào để quản trị rủi ro đầu tư? Nhà đầu tư nên chủ động theo dõi dữ liệu CPI, lãi suất liên ngân hàng và chỉ số sản xuất công nghiệp do Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước công bố định kỳ. Khi CPI vượt ngưỡng kiểm soát 8% hoặc lãi suất liên ngân hàng có dấu hiệu tăng vọt, nhà đầu tư nên chủ động hạ tỷ trọng đòn bẩy ký quỹ để phòng ngừa rủi ro điều chỉnh của thị trường.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa thành công tác động của 5 nhân tố kinh tế vĩ mô cốt lõi lên chỉ số VNINDEX xuyên suốt 174 kỳ quan sát hàng tháng từ tháng 7/2000 đến tháng 12/2014.
• Kết quả thực nghiệm khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn, trong đó Cung tiền M2 tác động cùng chiều, còn CPI, Lãi suất liên ngân hàng, Tỷ giá và Chỉ số sản xuất công nghiệp tác động ngược chiều đến chỉ số giá chứng khoán.
• Phương pháp Vector Tự hồi quy (VAR) kết hợp Hàm phản ứng xung và Phân rã phương sai đã chứng minh tính ưu việt trong việc mô tả động thái phản ứng của thị trường tài chính trước các cú sốc vĩ mô.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp khuyến nghị cung cấp cơ sở khoa học xác thực cho Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc điều hành chính sách tiền tệ và phát triển thị trường vốn giai đoạn 2015-2020.
• Về định hướng tiếp theo, nghiên cứu gợi mở việc mở rộng mô hình phân tích với các biến số quốc tế như giá dầu thô thế giới và lãi suất Fed nhằm nâng cao khả năng dự báo trong bối cảnh hội nhập tài chính sâu rộng.

Các nhà đầu tư và chuyên gia tài chính hãy khai thác nguồn dữ liệu và mô hình thực nghiệm từ luận văn để xây dựng chiến lược quản trị danh mục đầu tư hiệu quả và bền vững trước các biến động của nền kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tóm tắt về đề tài bao gồm mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc của luận văn. Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước đây của các tác giả trên thế giới làm cơ sở về mặt lý thuyết cho việc thực hiện đề tài. Chương 3: Phương thức thu thập dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Phân tích dữ liệu và trình bày các kết quả nghiên cứu để từ đó đưa ra hàm ý chính sách có liên quan.

Chương 5: Tổng hợp các kết quả đạt được và gợi mở những phương hướng phát triển đề tài trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến chỉ số giá chứng khoán 2.1 Lạm phát Lạm phát tác động đến giá cổ phiếu thông qua hai giác độ, làm tăng giá cổ phiếu hoặc làm giảm giá cổ phiếu. Trường phái thứ nhất: lạm phát tương quan ngược chiều với giá chứng khoán Giác độ thứ nhất lạm phát làm tăng chi phí đầu vào kết quả là, giá bán sản phẩm tăng lên sẽ đưa đến vấn đề cầu về hàng hóa thu hẹp lại. Trong tương lai, lợi nhuận của doanh nghiệp tất yếu giảm sút, vì vậy sẽ gây ra biến động giảm đối với giá cổ phiếu.

Bên cạnh đó, lạm phát khiến niềm tin công chúng vào đồng nội tệ bị giảm sút và người dân có xu hướng tìm đến kênh đầu tư không bị mất giá như vàng, đô la, bất động sản, trái phiếu chính phủ hay gửi tiết kiệm nếu lãi suất tăng. Như vậy lạm phát tăng ảnh hưởng theo chiều hướng tiêu cực đến giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Mukherjee và Naka (1995) trình bày quan điểm cho rằng: lạm phát tăng làm tăng tỷ lệ rủi ro danh nghĩa và tăng tỷ lệ lãi suất chiết khấu trong mô hình định giá chứng khoán. Ảnh hưởng của tỷ lệ chiết khấu cao sẽ được trung hòa với việc tăng dòng tiền trong lạm phát, tuy nhiên dòng tiền có thể tăng không cùng tỷ lệ với lạm phát (như đối với các hợp đồng danh nghĩa không cho phép điều chỉnh doanh thu và chi phí trong ngắn hạn), do vậy dòng tiền có thể điều chỉnh nhanh hơn để tăng lạm phát so với sản lượng đầu ra, nghiên cứu thực nghiệm của Fama và Schwert (1977), Geske và Roll (1983) cho rằng giá chứng khoán tương quan âm với lạm phát kỳ vọng và lạm phát ngoài kỳ vọng, Chen, Roll, Ross (1986) và nhiều học giả khác cũng ghi nhận quan hệ ngược chiều giữa lạm phát và lợi nhuận vốn cổ phần.

Trường phái thứ 2: lạm phát tương quan cùng chiều với giá chứng khoán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Lạm phát khiến nhà đầu tư đòi hỏi một tỷ suất sinh lợi cao hơn tỷ lệ lạm phát, do đó có tương quan dương giữa giá chứng khoán với lạm phát. Anari và Kolari (2011) nghiên cứu tại 6 quốc gia Mỹ, Canada, Vương quốc Anh, Pháp, Đức, Nhật trong khoảng thời gian từ 1953-1998, nghiên cứu của tác giả tập trung lượng hóa mối quan hệ giữa lạm phát và giá chứng khoán bằng việc ứng dụng phân rã phương sai Chokeski và mô hình Var, kết quả chứng minh được trong dài hạn, giá chứng khoán co giãn nhiều so với giá hàng hóa, đạt giá trị từ 1.65 ở cả 6 quốc gia. Trong dài hạn giá chứng khoán ở cả 6 quốc gia tương quan dương với lạm phát.

Hosseini (2011) nghiên cứu tại thị trường Trung Quốc và Ấn Độ trong khoảng thời gian từ 1/1999 đến 1/2009) với phương pháp đồng liên kết và VECM đi đến kết luận trong dài hạn và ngắn hạn tại mỗi thị trường như sau: Tại Trung Quốc: lạm phát tương quan cùng chiều với chỉ số Shanghai Stock Exchange Index với hệ số 0,139. Ảnh hưởng của lạm phát đối với chỉ số giá chứng khoán có độ trễ 1 tháng Tại Ấn Độ là mối quan hệ cùng chiều với chỉ số Bombay Stock Exchange Index với hệ số 0,32.2 Tỷ giá hối đoái Mukherjee và Naka (1995) chứng minh việc tồn tại mối quan hệ đồng biến giữa tỷ giá hối đoái với giá cổ phiếu, ông cho rằng khi đồng Yên Nhật giảm giá so với đồng đô la Mỹ, sản phẩm hàng hóa của Nhật Bản sẽ rẻ hơn một cách tương đối so với sản phẩm của Mỹ. Nếu cầu đối với hàng hóa co giãn nhiều, khi giá cả giảm xuống khiến lượng cầu xuất khẩu tăng lên làm cho dòng tiền chảy vào trong nước đến với các công ty Nhật Bản. Chiều ngược lại sẽ xảy ra khi đồng Yên Nhật được đánh giá cao so với Đô La Mỹ.

Sử dụng phương pháp Johansen, kiểm định đồng liên kết và phương pháp VECM, tác giả cho thấy thị trường chứng khoán Tokyo có tương quan dương đối với tỷ giá hối đoái với hệ số tương quan là 0. Khi tỷ giá tăng 1% thì chỉ số TSE sẽ tăng lên tương ứng là 0.39% và ngược lại. Bên cạnh đó có rất nhiều nghiên cứu đã kết luận về mối quan hệ giữa tỷ giá và thị trường chứng khoán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Tangjitprom (2012) phân tích tại Thái Lan cho thấy tác động của tỷ giá đến giá chứng khoán là ngược chiều, Acikalin (2008) tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ quan hệ là ngược chiều Trái lại, Islam (2003) tại Thái Lan cho kết quả cùng chiều, Kuworno (2012) nghiên cứu tại thị trường Ghana cho kết quả mối quan hệ thuận chiều trong dài hạn.3 Lãi suất Tài chính doanh nghiệp hiện đại chứng minh rằng: giá cổ phần hiện tại chính là tổng hiện giá các khoản thu nhập cổ tức trong tương lai cho đến vô hạn: Trong đó: Po : Giá cổ phần thời điểm hiện tại DIVt: Dòng cổ tức thời điểm t r: lãi suất Như vậy về lý thuyết, kinh tế học thừa nhận mối tương quan ngược chiều giữa lãi suất và giá chứng khoán.

Đối với doanh nghiệp có sử dụng vốn vay, lãi suất tăng khiến doanh nghiệp đối diện với một khoản gia tăng chi phí sử dụng vốn dẫn đến kỳ vọng lợi nhuận trong tương lai của doanh nghiệp bị ảnh hưởng, vì vậy giá trị cổ phiếu của doanh nghiệp trên thị trường bị sụt giảm. Như vậy trên giác độ đầu tư, lãi suất tương quan ngược chiều với chỉ số giá chứng khoán trên thị trường. Nghiên cứu thực nghiệm của các tác giả đều cho rằng: lãi suất có tác động ngược chiều đến thị trường chứng khoán. Mukherjee và Naka (1995) đã chứng minh cho luận điểm này tại thị trường chứng khoán Nhật bản thông qua chỉ số chứng khoán Tokyo Stock Exchange, đồng quan điểm với ông có Geske và Roll (1983) ở thị trường Mỹ.

Học giả Gan (2006) ở New Zealand chứng minh quan hệ ngược chiều lãi suất và giá cổ phiếu. Humpe and Macmillan (2007) khám phá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 quan hệ giá chứng khoán và lãi suất ở Nhật Bản trong dài hạn cũng có quan hệ ngược chiều. Ở chiều ngược lại, Tác giả Kuwornu (2012) nghiên cứu tại Ghana phát hiện ra tỷ suất sinh lợi của chỉ số GSE All Share Index tương quan dương với lãi suất tín phiếu chính phủ trong dài hạn cũng như ngắn hạn. Goswami và Jung (1997) nghiên cứu ở Hàn Quốc phát hiện ra lãi suất ngắn hạn có quan hệ đồng biến trong khi lãi suất dài hạn có quan hệ nghịch biến với giá chứng khoán.4 Cung tiền Mukherjee và Naka (1995) thực nghiệm tại thị trường Nhật Bản từ năm 1971-1990 phát hiện: lạm phát có quan hệ dương với tỷ lệ tăng trưởng cung tiền mở rộng, sự tăng lên của cung tiền mở rộng có thể dẫn tới tăng tỷ lệ lãi suất chiết khấu gây ra hiệu ứng âm với giá chứng khoán trong mô hình định giá, tuy nhiên những gói kích thích kinh tế có khả năng tạo ra nhiều thu nhập cho các công ty làm tăng dòng tiền và từ đó gia tăng giá chứng khoán.

Cung tiền mở rộng tăng lên 1% sẽ khiến giá chứng khoán tăng 3.79%, thông qua việc tích tụ thu nhập của công ty lấn át những hiệu ứng âm nảy sinh khi tăng cung tiền mở rộng làm gia tăng lạm phát. Hosseini (2011) nghiên cứu tại thị trường tại Trung Quốc và Ấn Độ đi đến kết luận trong ngắn hạn chỉ số giá chứng khoán Trung Quốc tương quan dương nhưng không đáng kể với cung tiền mở rộng M2 với độ lớn 0,701. Trong dài hạn, mối tương quan dương này là do việc bơm các quỹ công vào thị trường dẫn đến thu nhập của công ty tăng lên, bên cạnh đó là do chính sách tiền tệ của quốc gia này có tính thuận chu kỳ. Tại Ấn Độ, chỉ số giá chứng khoán tương quan ngược chiều với cung tiền mở rộng M2 với độ lớn là (-22,53) là do chính sách tiền tệ có hiệu ứng nghịch chu kỳ.

Hiệu ứng âm này phù hợp với kỳ vọng rằng khi tăng cung tiền mở rộng thì lạm phát sẽ tăng cao hơn và lợi nhuận tăng thấp hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Chỉ số sản xuất công nghiệp Mukherjee và Naka (1995) chứng minh rằng chỉ số sản xuất công nghiệp có quan hệ dương với tỷ lệ tăng trưởng cung tiền mở rộng, sự tăng lên của cung tiền mở rộng có thể dẫn tới tăng tỷ lệ lãi suất chiết khấu dẫn đến hiệu ứng âm với giá chứng khoán trong mô hình định giá, tuy nhiên những gói kích thích kinh tế có khả năng tạo ra nhiều thu nhập cho các công ty làm tăng dòng tiền và từ đó gia tăng giá chứng khoán. Chen, Roll, Ross (1986) nghiên cứu tại Mỹ cũng đi đến kết luận hoạt động kinh tế thực tương quan cùng chiều với giá chứng khoán. Fama (1990) nghiên cứu tại Mỹ cũng cho kết quả hoạt động kinh tế thực tương quan cùng chiều với giá chứng khoán, tương tự như Geske và Roll (1983), Lee (1992) nghiên cứu ở Hoa Kỳ thời kỳ hậu chiến cũng cho kết quả tương quan dương.

Hosseini (2011) nghiên cứu tại Trung Quốc chứng minh trong ngắn hạn, chỉ số sản xuất công nghiệp tác động nhiều nhất đến giá chứng khoán (-17,74) nhưng với độ trễ 1 tháng thì tương quan lại đảo chiều dương, điều này là do sự gia tăng năng suất thực của vốn sẽ dẫn đến tăng sản lượng dự kiến trong tương lai. Lợi nhuận dự kiến cao hơn thúc đẩy nhà đầu tư vay mượn trong thực tại để tạo ra sản lượng tương lai dự kiến. Việc tăng cầu các quỹ cho vay sẽ làm tăng lãi suất dẫn đến giảm hiện giá dòng tiền tương lai từ đó đưa đến thu nhập thấp hơn và giá cổ phần đi xuống.