CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VỀ ẢNH HƯỞNG CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Tổng quan về thị trường chứng khoán và giá cổ phiếu 1. Thị trường chứng khoán 1. Khái niệm TTCK là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán trung và dài hạn, qua đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán.
Việc giao dịch chứng khoán có thể được thực hiện thông qua các Sở giao dịch chứng khoán hoặc giao dịch qua quầy. Xét về bản chất, TTCK là nơi tập trung và phân phối các nguồn vốn tiết kiệm để phân phối lại cho những ai muốn sử dụng các nguồn tiết kiệm đó theo giá mà người sử dụng sẵn sàng trả và theo phán đoán của thị trường về khả năng sinh lời từ các dự án của người sử dụng. Theo Cecchetti (2006), TTCK gồm có thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu và thị trường phái sinh. Trong đó, thị trường cổ phiếu là nơi mua bán trao đổi các loại cổ phiếu đã được phát hành.
Thị trường trái phiếu là thị trường giao dịch các công cụ nợ trung và dài hạn, cho phép chuyển nhượng vốn từ người cho vay sang người đi vay. Thị trường phái sinh là thị trường mua bán các hợp đồng phái sinh như: hợp đồng giao sau, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi với mục đích chính là chuyển nhượng rủi ro. Vì vậy, TTCK thực chất là quá trình vận động của tư bản tiền tệ. Các chứng khoán mua bán trên TTCK có thể đem lại thu nhập cho người nắm giữ nó sau một thời gian nhất định và được lưu thông trên TTCK theo giá cả thị trường.
Đây là nơi mua bán các quyền sở hữu về tư bản và là hình thức phát triển cao của nền sản xuất hàng hoá. Đặc điểm của TTCK bao gồm: (i) Tính thanh khoản: chứng khoán có tính lỏng cao hơn so với các tài sản khác, thể hiện qua khả năng mua bán trên thị trường. Các chứng khoán khác nhau có khả năng chuyển nhượng là khác nhau. Trong đó, cổ phiếu có mức thanh khoản cao nhất, (ii) Tính rủi ro: chứng khoán là tài sản tài chính mà giá trị của nó chịu tác động lớn của rủi ro (Rủi ro thị trường, rủi ro lạm phát, rủi ro chính trị .), (iii) Tính sinh lợi: Chứng khoán là một tài sản tài chính mà khi nhà đầu tư sở 4 hữu đều mong muốn nhận được một thu nhập lớn hơn trong tương lai.
Thu nhập này có được từ các khoản thu nhập định kỳ chia hoặc việc tăng giá chứng khoán trên thị trường. Cấu trúc thị trường chứng khoán: Xét theo sự luân chuyển các nguồn vốn, TTCK được phân thành 2 loại: - Thị trường sơ cấp: là thị trường mua bán chứng khoán mới phát hành. Trên thị trường này, vốn của NĐT sẽ được chuyển sang nhà phát hành thông qua việc mua bán các chứng khoán mới phát hành. - Thị trường thứ cấp: là thị trường giao dịch các chứng khoán đã được phát hành trên thị trường sơ cấp.
NĐT mua đi và bán lại chứng khoán nhằm mục đích như cất giữ tài sản chính, nhận một khoản thu thập cố định hàng năm hoặc hưởng chênh lệch giá. Thị trường thứ cấp đảm bảo tính thanh khoản cho các chứng khoán đã phát hành. Xét về phương thức hoạt động thị trường, TTCK bao gồm: - TTCK tập trung: các giao dịch được tổ chức tập trung theo một địa điểm vật chất. Hình thức điển hình của TTCK tập trung là SGDCK.
Tại đó, các giao dịch được tập trung tại một điểm và các lệnh được chuyển tới sàn giao dịch, tham gia vào quá trình khớp lệnh để hình thành nên giá giao dịch. - TTCK phi tập trung hay còn được gọi là thị trường OTC: là thị trường mà các giao dịch được tiến hành qua mạng lưới các công ty chứng khoán trên khắp quốc gia và được nối với nhau qua mạng điện tử. Giá cổ phiếu trên thị trường này được hình thành theo phương thức thỏa thuận. Xét theo hàng hóa trên thị trường, TTCK được phân thành 03 loại: - Thị trường cổ phiếu: là thị trường giao dịch và mua bán các loại cổ phiếu, bao gồm cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi.
- Thị trường trái phiếu: là thị trường giao dịch và mua bán các loại trái phiếu đã được phát hành, các trái phiếu này bao gồm trái phiếu công ty, trái phiếu đô thị và trái phiếu chính phủ. 5 - Thị trường các công cụ chứng khoán phái sinh: là thị trường phát hành và giao dịch mua đi bán lại các chứng từ tài chính khác như quyền mua cổ phiếu, chứng quyền, hợp đồng quyền chọn. Vai trò của thị trường chứng khoán TTCK là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống tài chính kinh tế thế giới cũng như kinh tế Việt Nam, là cầu nối giữa nguồn cung và cầu vốn trong nền kinh tế. Một TTCK hoạt động có hiệu quả sẽ tạo điều kiện khai thác tốt các tiềm năng của nền kinh tế, giúp cho việc thu hút và phân phối vốn trong nền kinh tế đạt hiệu quả cao nhất.
- Huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế: TTCK hoạt động như một trung tâm thu hút các nguồn vốn tiết kiệm lớn nhỏ của từng hộ dân cư, nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi từ các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính tạo thành nguồn vốn khổng lồ tài trợ cho nền kinh tế mà các phương thức khác không thể làm được. Bên cạnh đó, TTCK là công cụ cho phép vừa thu hút vừa kiểm soát vốn đầu tư nước ngoài một cách tốt nhất vì nó hoạt động theo nguyên tắc công khai. Thông qua TTCK, Chính phủ sẽ kiểm soát được việc tham gia đầu tư của các định chế, cá nhân nước ngoài vào các công ty hay các loại chứng khoán ở từng thời điểm nhất định. TTCK tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp có vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh và thu lợi nhuận nhiều hơn, đồng thời góp phần quan trọng trong việc kích thích các doanh nghiệp làm ăn ngày càng hiệu quả bằng cách vừa sản xuất kinh doanh hàng hóa vừa mua bán thêm chứng khoán tạo thêm lợi nhuận.
Bằng cách hỗ trợ các hoạt động đầu tư của doanh nghiệp, TTCK đã có những tác động quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Thông qua TTCK, Chính phủ và chính quyền các địa phương huy động được các nguồn vốn cho mục đích sử dụng và đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu cầu chung của xã hội. 6 - Cung cấp môi trường đầu tư và tạo tính thanh khoản cho chứng khoán: Từ khi TTCK ra đời, công chúng có thêm một kênh đầu tư mới, đa dạng và phong phú hơn. Những người tiết kiệm có thể tự mình hoặc thông qua những nhà tài chính chuyên nghiệp lựa chọn những loại cổ phiếu, trái phiếu của các công ty khác nhau từ nhiều ngành nghề, lĩnh vực khác nhau.
TTCK cung cấp cho công chúng một môi trường đầu tư lành mạnh với cơ hội lựa chọn phong phú. Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, thời hạn và độ rủi ro, vì thế cho phép các NĐT có thể lựa chọn loại hàng hóa phù hợp với khả năng, mục tiêu và sở thích của mình. Chính vì vậy, TTCK góp phần đáng kể làm tăng mức tiết kiệm quốc gia và tác động đến sự giàu có của hộ gia đình cũng như tiêu dùng của họ. Các hộ gia đình sẽ tăng tiêu dùng khi các tài sản của họ tăng thêm giá trị và ngược lại.
Do đó, khi giá cổ phiếu tăng, sự giàu có của hộ gia đình tăng lên dẫn đến chi cho tiêu dùng tăng và kết quả là GDP tăng trưởng. Bên cạnh đó, nhờ có TTCK mà các NĐT có thể chuyển đổi các chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại. Khả năng thanh khoản là một trong những đặc tính hấp dẫn của chứng khoán đối với NĐT. Đây là yếu tố cho thấy tính linh hoạt, an toàn của vốn đầu tư.
TTCK hoạt động càng năng động và hiệu quả thì càng có khả năng nâng cao tính thanh khoản của các chứng khoán giao dịch trên thị trường. - Kích thích các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn: Khi tham gia niêm yết trên TTCK tập trung, các doanh nghiệp niêm yết cần phải đáp ứng được một số điều kiện cụ thể, nhất định theo quy định như: vốn điều lệ, tình hình tài chính và phải công khai kết quả hoạt động SXKD theo chế độ báo cáo định kỳ. Với sức ép thường xuyên của thị trường, với quyền tự do lựa chọn mua chứng khoán của NĐT đòi hỏi các nhà quản lý doanh nghiệp phải biết tính toán, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Từ đó, tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, khuyến khích áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng sản phẩm, tối đa hóa lợi nhuận.
7 - Tạo tiền đề cho quá trình cổ phần hóa: TTCK là nơi tập trung được toàn bộ cung cầu về vốn và cũng là nơi hội tụ nhiều nhất các NĐT, do đó nó có tác động rất lớn trong việc nhanh chóng chuyển các DNNN thành các công ty cổ phần một cách có hiệu quả nhất. Với nguyên tắc hoạt động trung gian, đấu giá, công khai và là nơi mà hoạt động mua bán chứng khoán diễn ra hàng ngày, hàng giờ. TTCK chính là cơ sở làm cho quá trình cổ phần hóa theo đúng pháp luật và phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế. Chỉ có thông qua TTCK, Nhà nước mới có thể thực hiện được cổ phần hóa đối với bất kỳ loại hình doanh nghiệp nào.
Mục tiêu chủ yếu của cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước và các loại hình doanh nghiệp khác là thu hút mọi nguồn vốn nhỏ lẻ trong dân chúng vào đầu tư. Vì vậy, TTCK còn là tiền đề cho quá trình cổ phần hóa. - Đánh giá giá trị của doanh nghiệp và của nền kinh tế: TTCK là nơi đánh giá giá trị của doanh nghiệp và của nền kinh tế một cách tổng hợp và chính xác (kể cả giá trị hữu hình và vô hình) thông qua chỉ số giá chứng khoán trên thị trường. Từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới, cải tiến sản phẩm.
- Tạo môi trường giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô và phát triển kinh tế - xã hội: Các chỉ số của TTCK phản ánh động thái của nền kinh tế một cách nhạy bén và chính xác.