phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày gồm 03 chƣơng:. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc trong đơn vị hành chính sự nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc tại Sở Văn hóa và Thể thao Bình Định. Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc tại Sở Văn hóa và Thể thao Bình Định.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRONG ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP 1. Tổng quan về ngân sách nhà nƣớc và ngân sách nhà nƣớc cấp tỉnh 1. Ngân sách nhà nước Thuật ngữ NSNN xuất hiện khi Nhà nƣớc phát triển đến một giai đoạn nhất định mà ở đó có sự phân biệt giữa tài chính công và tài chính tƣ. Nhƣ vậy, NSNN là một phạm trù kinh tế mang tính lịch sử, phản ánh các quan hệ kinh tế, thuộc lĩnh vực phân phối sản phẩm xã hội trong điều kiện tồn tại quan hệ hàng hóa - tiền tệ.
Theo quan điểm của các nhà kinh tế cổ điển, NSNN là một văn kiện tài chính, trong đó mô tả các khoản thu, chi của Chính phủ đƣợc thiết lập hàng năm. Theo Luật ngân sách nhà nƣớc Việt Nam năm 2015 khẳng định: “Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. Xét theo góc độ quản lý thì NSNN là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nƣớc hay bảng cân đối thu, chi chủ yếu của Nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định (thƣờng là một năm và đƣợc gọi là năm ngân sách). Tại hầu hết các nƣớc trong đó có Việt Nam, năm ngân sách trùng với năm dƣơng lịch, bắt đầu từ 01/01 kết thúc vào 31/12.
Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi đó là các quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nƣớc. Đối tƣợng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN là giá trị của cải xã hội. Mục đích phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN là đáp ứng cho các nhu cầu gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong từng thời gian cụ thể. 8 Vì vậy, nghiệp vụ chủ yếu của NSNN là thu, chi nhƣng không đơn thuần là việc tăng giảm số lƣợng tiền tệ mà còn phản ánh quan hệ kinh tế - tài chính giữa Nhà nƣớc với các tác nhân khác nhau của nền kinh tế trong quá trình phân bổ các nguồn lực và phân phối thu nhập mới đƣợc tạo ra.
Chức năng của ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc có hai chức năng cơ bản là chức năng phân phối và chức năng giám đốc. Chức năng phân phối của NSNN bao gồm phân phối thu nhập và các yếu tố đầu vào của sản xuất, đặc biệt là các nguồn lực tài chính. Chức năng giám đốc thể hiện ở việc giám sát, đôn đốc, thanh tra, kiểm tra trong quá trình thu, chi NSNN. Ngân sách nhà nƣớc có tính niên hạn với niên độ hay năm tài khoá thƣờng là một năm.
Ở nƣớc ta hiện nay, năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dƣơng lịch. NSNN đƣợc quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Trong đó, Quốc hội là cơ quan cao nhất có quyền quyết định dự toán và phê chuẩn quyết toán NSNN. Ngân sách nhà nước cấp tỉnh Ngân sách địa phƣơng thực hiện cân đối các khoản thu và các khoản chi của Nhà nƣớc tại địa phƣơng, cùng Ngân sách Trung ƣơng thực hiện vai trò của NSNN, điều tiết kinh tế vĩ mô nền kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội.
Ngân sách địa phƣơng gồm: ngân sách cấp tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh), ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện), ngân sách cấp xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách xã). - Ngân sách tỉnh: Phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo lãnh thổ đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ quản lý toàn diện kinh tế - xã hội của chính quyền cấp tỉnh nhằm khai thác các thế mạnh trên địa bàn tỉnh để tăng thu và thực hiện cân đối ngân sách. 9 - Ngân sách huyện: Là một bộ phận của ngân sách địa phƣơng thực hiện kế hoạch thu, chi tài chính để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của bộ máy Nhà nƣớc cấp huyện. - Ngân sách xã: Nguồn thu của ngân sách xã đƣợc khai thác trên địa bàn và nhiệm vụ chi cũng đƣợc bố trí phục vụ cho cộng đồng dân cƣ trong xã mà không qua một khâu trung gian nào.
Ngân sách xã là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, đảm bảo tài chính cho chính quyền xã chủ động khai thác thế mạnh về đất đai, phát triển kinh tế xã hội và xây dựng nông thôn mới. Trong nền kinh tế thị trƣờng, vai trò NSNN cấp tỉnh là đảm bảo nguồn tài chính để thực hiện các chức năng Nhà nƣớc công quyền, duy trì sự tồn tại của hệ thống chính trị trong tỉnh. NSNN là công cụ quan trọng để thúc đẩy sự phát triển về kinh tế, tạo đà tăng trƣởng và ổn định nền kinh tế vĩ mô của địa phƣơng, bù đắp những khiếm khuyết của nền kinh tế thị trƣờng. Chi thƣờng uyên ngân sách nhà nƣớc cấp tỉnh 1.
Khái niệm, đặc điểm, vai trò chi thường xuyên ngân sách nhà nước 1. Khái niệm về chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi thƣờng xuyên là quá trình phân bổ và sử dụng thu nhập từ các quỹ tài chính công nhằm đáp ứng các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ thƣờng xuyên của nhà nƣớc về quản lý kinh tế - xã hội. Chi thƣờng xuyên có phạm vi rộng, gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ thƣờng xuyên của nhà nƣớc. Khoản chi này mang tính chất tiêu dùng, quy mô và cơ cấu chi thƣờng xuyên phụ thuộc chủ yếu vào tổ chức bộ máy Nhà nƣớc.
Với xu thế phát triển của xã hội, nhiệm vụ chi thƣờng xuyên của Nhà nƣớc ngày càng gia tăng chính vì vậy chi thƣờng xuyên cũng có xu hƣớng mở rộng (Dƣơng Đăng Chinh, 2009). Điều 4 luật NSNN năm 2015 chỉ rõ: “Chi TX là nhiệm vụ chi của NSNN nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ TX 1 của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh”. Đặc điểm của chi thường xuyên ngân sách nhà nước Chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nƣớc theo những nguyên tắc nhất định. Chi thƣờng xuyên NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào NSNN và đƣa chúng đến mục đích sử dụng.
Do đó, chi thƣờng xuyên NSNN là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hƣớng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nƣớc. Cụ thể đặc điểm của chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc: Thứ nhất, gắn với bộ máy Nhà nƣớc và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nƣớc đảm đƣơng trong từng thời kỳ. Chi Ngân sách nhà nƣớc phải đảm bảo các hoạt động của Nhà nƣớc trên tất cả các lĩnh vực, nhƣng nguồn thu Ngân sách nhà nƣớc có đƣợc trong từng năm, từng thời kỳ lại có hạn, điều này làm hạn chế phạm vi hoạt động của Nhà nƣớc, buộc Nhà nƣớc phải lựa chọn để xác định rõ phạm vi chi Ngân sách nhà nƣớc. Nói cách khác, Nhà nƣớc không thể bao cấp tràn lan qua Ngân sách nhà nƣớc mà phải tập trung nguồn tài chính vào phạm vi đã hoạch định để giải quyết các vấn đề lớn của đất nƣớc.
Thứ hai, gắn với quyền lực của Nhà nƣớc. Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất quyết định quy mô, nội dung, cơ cấu chi Ngân sách nhà nƣớc và phân bổ nguồn vốn Ngân sách nhà nƣớc cho các mục tiêu quan trọng nhất. Chính phủ là cơ quan hành pháp, có nhiệm vụ quản lý, điều hành các khoản chi Ngân sách nhà nƣớc. Thứ ba, đánh giá hiệu quả phải xem xét trên tầm vĩ mô.
Hiệu quả chi Ngân sách nhà nƣớc khác với hiệu quả sử dụng vốn của các doanh nghiệp, nó đƣợc xem xét trên tầm vĩ mô và là hiệu quả kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng,… dựa vào việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế, xã hội, an ninh, quốc 1 phòng,… mà các khoản chi Ngân sách nhà nƣớc đảm nhận. Thứ tư, chi Ngân sách nhà nƣớc là những khoản chi không hoàn trả trực tiếp. Các khoản cấp phát từ Ngân sách nhà nƣớc cho các cấp, các ngành, cho các hoạt động văn hóa xã hội, giúp đỡ ngƣời nghèo,… không phải trả giá hoặc hoàn lại cho Nhà nƣớc. Đặc điểm này giúp phân biệt các khoản chi Ngân sách nhà nƣớc với các khoản tín dụng.
Tuy vậy, Ngân sách nhà nƣớc cũng có những khoản chi cho việc thực hiện các chƣơng trình mục tiêu, mà thực chất là cho vay ƣu đãi có hoàn trả gốc và lãi với lãi suất thấp hoặc không có lãi (chẳng hạn các khoản cho Ngân sách nhà nƣớc để giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo,…). Thứ năm, chi Ngân sách nhà nƣớc là một bộ phận cấu thành luồng vận động tiền tệ và nó gắn liền với sự vận động của các phạm trù giá trị khác nhƣ: giá cả, tiền lƣơng, tỷ giá hối đoái,…Trong tất cả mọi lĩnh vực của hoạt động kinh tế - xã hội nói chung, để đảm bảo hoạt động bình thƣờng đều phải có vai trò của con ngƣời tác động vào. Những tác động mang tính chủ quan đó gọi là quản lý. Nói cách khác, quản lý thực chất là việc thiết lập và tổ chức thực hiện hệ thống các phƣơng pháp và biện pháp, tác động một cách có chủ định tới các đối tƣợng quan tâm nhằm đạt đƣợc kết quả nhất định.