CHƯƠNG 1 Chương này giới thiệu đề tài nghiên cứu tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu; mục tiêu nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; đối tượng nghiên cứu; phạm vi nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn và bố cục của đề tài nghiên cứu. 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Tổng quan về bảo hiểm y tế 2.1 Khái niệm về bảo hiểm y tế Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (1995), BHYT là loại bảo hiểm do Nhà nước tổ chức, quản lý nhằm huy động sự đóng góp của cá nhân, tập thể và cộng đồng xã hội để chăm lo sức khỏe, khám bệnh và chữa bệnh cho nhân dân. Theo Khoản 1, Điều 2 Luật Bảo hiểm y tế số năm 2008 sửa đổi, bổ sung năm 2014: BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện. BHYT là loại hình bảo hiểm thuộc lĩnh vực chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Theo đó, người mua BHYT sẽ được chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí thăm khám, điều trị, phục hồi sức khỏe,…nếu không may xảy ra tai nạn, ốm đau. Ở Việt Nam tồn tại hai loại hình BHYT là BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện. - BHYT bắt buộc là loại hình BHYT chỉ áp dụng đối với một nhóm đối tượng nhất định. - BHYT tự nguyện là loại hình BHYT thứ hai đang áp dụng ở nước ta.
So với BHYT bắt buộc, BHYT tự nguyện, BHYT hộ gia đình có số lượng tham gia đông đảo đa dạng về thành phần và nhận thức xã hội, có điều kiện kinh tế và có nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác nhau. Được triển khai theo địa giới hành chính, áp dụng cho hộ gia đình, và hội viên các đoàn thể.2 Bản chất của BHYT BHYT là một trong những bộ phận quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội. Là một chính sách xã hội, BHYT vừa mang bản chất xã hội vừa mang bản chất kinh tế. 6 - Bản chất xã hội của BHYT được thể hiện ở sự trợ giúp mang tính nhà nước và sự tương hỗ mang tính cộng đồng.
BHYT thể hiện bản chất nhân đạo và trình độ văn minh của xã hội phát triển với mục đích đảm bảo khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho đa số dân chúng, thực hiện công bằng trong chăm sóc sức khỏe. - BHYT là một chính sách xã hội, hoạt động vì mục tiêu trợ giúp xã hội, không vì lợi nhuận nhưng lại mang yếu tố kinh tế, thuộc phạm trù kinh tế - y tế. Thực hiện BHYT có hiệu quả là giải một bài toán về kinh tế y tế. BHYT có chức năng phân phối lại thu nhập.
Có hai góp độ thể hiện chính đó là phân phối trực tiếp và phân phối gián tiếp. Phân phối trực tiếp thể hiện ở sự chuyển phần thu nhập của người tạm thời khỏe mạnh sang người đang ốm, của người bệnh nhẹ sang người bệnh nặng, của người trẻ khỏe sang người già yếu thông qua sự điều hành luân chuyển của chính phần thu nhập đóng trực tiếp cho quỹ BHYT. Phân phối gián tiếp thể hiện ở sự hỗ trợ giữa người giàu và người nghèo, người có thu nhập cao và người có thu nhập thấp.3 Vai trò của BHYT trong đời sống xã hội BHYT từng bước thu hẹp và xóa bỏ sự bất công giữa người giàu và người nghèo, để mọi người bị ốm đau, bệnh tật đều được điều trị với điều kiện họ mua BHYT. Với BHYT mọi người sẽ được bình đẳng hơn, được điều trị bệnh.
BHYT mang tính nhân đạo cao cả và được xã hội hóa theo nguyên tắc số đông bù số ít. Số đông người tham gia để hình thành quỹ bảo hiểm và quỹ này được dùng để chi trả chi phí khám chữa bệnh cho số ít người không may gặp rủi ro, bệnh tật. Mua BHYT vừa có lợi cho mình, vừa có lợi cho xã hội. Sự đóng góp của mọi người chỉ là đóng góp phần nhỏ so với chi phí khám chữa bệnh khi gặp phải ốm đau.
Do vậy, sự đóng góp của cộng đồng xã hội để hình thành quỹ BHYT là rất cần thiết và được thực hiện theo phương châm “Mình vì mọi người, mọi người vì mình”, đều này đã thực sự mang lại sự công bằng trong khám chữa bệnh. BHYT giúp cho người dân khắc phục khó khăn cũng như ổn định về mặt tài chính khi không may gặp rủi ro, ốm đau. Nhờ có BHYT, người dân sẽ an tâm được phần 7 nào về sức khỏe cũng như kinh tế, đặc biệt với những người có thu nhập thấp, người nghèo chẳng may mắc bệnh. BHYT ra đời còn góp phần giáo dục cho mọi người dân trong xã hội về tinh thần tương thân tương ái, “nhường cơm sẻ áo”, “lá lành đùm lá rách”.
BHYT làm tăng chất lượng khám chữa bệnh và quản lý y tế thông qua hoạt động quỹ BHYT. Có điều kiện để đầu tư trang thiết bị về y tế sẽ đầy đủ và hiện đại hơn, có điều kiện nâng cấp các cơ sở khám chữa bệnh một cách có hệ thống và đồng bộ, giúp cơ sở khám chữa bệnh chăm sóc y tế cho người dân tốt hơn. Đồng thời đội ngũ cán bộ y tế sẽ được đào tạo tốt hơn, các y, bác sỹ sẽ có điều kiện nâng cao tay nghề, tích lũy kinh nghiệm, có trách nhiệm đối với công việc, dẫn đến sự quản lý dễ dàng và chặt chẽ hơn trong khám chữa bệnh. BHYT có tác dụng góp phần giảm nhẹ gánh nặng cho NSNN.
BHYT góp phần đề phòng và hạn chế những bệnh hiểm nghèo theo phương châm “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Với sự kết hợp các cơ sở khám chữa bệnh BHYT kiểm tra sức khỏe, chăm sóc sức khỏe cho đại đa số những người đã mua BHYT, từ đó kịp thời phát hiện những căn bệnh hiểm nghèo và có biện pháp chữa trị kịp thời, tránh những hậu quả xấu, mà nếu không mua BHYT tâm lý người dân thường sợ tốn kém khi đi khám bệnh, do đó mà coi thường hoặc bỏ qua những căn bệnh có thể dẫn đến tử vong.4 Đối tượng tham gia BHYT Từ khi BHYT ra đời, chính sách BHYT đã có nhiều thay đổi để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu chăm sóc ý tế của người dân. Theo Luật BHYT sửa đổi, bổ sung năm 2014 và Nghị định số 146/NĐ-CP/2018 quy định chi tiết về 6 nhóm đối tượng tham gia BHYT gồm: - Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng; - Nhóm do cơ quan BHXH đóng; 8 - Nhóm do NSNN đóng; - Nhóm do NSNN hỗ trợ mức đóng; - Nhóm tham gia BHYT theo hộ gia đình; - Nhóm do người sử dụng lao động đóng.5 Nhận thức của người dân về lợi ích khi mua BHYT Cùng với sự phát triển về chính sách BHYT, sự vào cuộc của các cấp, các ngành, chất lượng công tác truyền thông ngày càng được nâng cao cũng đã giúp cho một bộ phận người dân có nhận thức đúng đắn về tính ưu việt của chính sách BHYT từ đó tự nguyện tham gia, đồng thời vận động người thân và gia đình tham gia BHYT. Với nhiều thay đổi trong chính sách BHYT, người dân đã có sự quan tâm nhiều hơn đến việc khám chữa bệnh.
Tuy nhiên, từ chỗ quan tâm đến việc chấp nhận bỏ tiền ra mua để được hưởng quyền lợi khi đi khám chữa bệnh hiện vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm. Tìm hiểu thực tế ở nhiều nơi, có thể nhận thấy một đặc điểm chung khá phổ biến đó là: người dân đều có quan tâm nhưng lại thiếu tin tưởng để quyết định bỏ tiền ra tham gia BHYT. Họ cũng nhận thấy việc mua BHYT là cần thiết, phòng khi đau ốm, bệnh tật. Nhưng cũng còn nhiều băn khoăn về thủ tục đăng ký mua BHYT còn khó thực hiện, không biết chất lượng khám chữa bệnh ra sao? phải mất nhiều thời gian chờ đợi, và nhiều người cho rằng thuốc của BHYT thì thuốc không tốt.
Những vướng mắc như trên dẫn đến sự thiếu tin tưởng của người dân với chính sách BHYT. Để chính sách BHYT thật sự đi vào lòng dân, vấn đề trước mắt là phải làm thay đổi nhận thức của người dân, để họ thấy việc tham gia BHYT là lợi ích của chính mình chứ không phải là nghĩa vụ. Các ngành chức năng cần tăng cường tuyên truyền, vận động sâu rộng trong nhân dân, giúp họ hiểu được mục đích, ý nghĩa của việc tham gia BHYT; đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra công khai, minh bạch nhằm bảo đảm tốt nhất quyền lợi của người tham gia BHYT kịp thời phát hiện và xử lý 9 nghiêm những trường hợp lợi dụng chính sách BHYT để trục lợi của cá nhân, đơn vị, nhằm từng bước tạo dựng niềm tin trong nhân dân.6 Nội dung của BHYT hộ gia đình 2.1 Khái niệm về BHYT hộ gia đình Theo Luật BHYT năm 2018 quy định về hộ gia đình tham gia BHYT : “Hộ gia đình tham gia BHYT (sau đây gọi chung là hộ gia đình) bao gồm toàn bộ người có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú”. Tuy nhiên, theo Luật Cư trú năm 2020 điều chỉnh khái niệm về hộ gia đình, theo đó khái niệm hộ gia đình tham gia BHYT cũng có sự điều chỉnh “Hộ gia đình tham gia BHYT là những người cùng đăng ký thường trú hoặc cùng đăng ký tạm trú tại một chỗ ở hợp pháp theo quy định của pháp luật về cư trú”.
Từ ngày 1/7/2021 Luật Cư trú năm 2020 chính thức có hiệu lực thì hộ gia đình tham gia BHYT không còn bó hẹp ở phạm vi những người có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú. Các đối tượng được mua BHYT hộ gia đình được mở rộng là những người cùng đăng ký thường trú hoặc cùng đăng ký tạm trú tại một chỗ ở hợp pháp.2 Sự cần thiết của BHYT hộ gia đình Nhiều chính sách mới về BHYT có hiệu lực từ ngày 1/7/2021, theo đó, BHYT được chuyển đổi từ hình thức tự nguyện sang hình thức BHYT hộ gia đình. Mua BHYT theo hộ gia đình có nhiều lợi ích, cụ thể như sau: - Việc tham gia BHYT theo hộ gia đình là nhằm bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho tất cả các thành viên trong hộ gia đình, phù hợp với mục tiêu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe toàn dân mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới.
