Luận văn: Các yếu tố ảnh hưởng NIM Ngân hàng TMCP Việt Nam

Luận văn: Nghiên cứu các nhân tố tác động đến thu nhập lãi cận biên của ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Phân tích chuyên sâu, dữ liệu tin cậy.

• Tác giả: Lê Xuân Hoàng
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hoàng Vinh
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên của ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám Phá Tầm Quan Trọng Của Thu Nhập Lãi Cận Biên NIM

Thu nhập lãi cận biên (Net Interest Margin - NIM) là một chỉ số tài chính cốt lõi, phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh chính của một ngân hàng thương mại (NHTM). Chỉ số này đo lường chênh lệch giữa thu nhập từ lãi suất (từ các hoạt động cho vay và đầu tư) và chi phí lãi phải trả (cho các khoản tiền gửi và vốn huy động), sau đó chia cho tổng tài sản sinh lời bình quân. Về bản chất, tỷ lệ thu nhập lãi cận biên cho biết ngân hàng đang thực sự hưởng lợi bao nhiêu từ chênh lệch lãi suất. Trong bối cảnh ngành ngân hàng Việt Nam hội nhập sâu rộng, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc duy trì một chỉ số NIM ổn định và tăng trưởng là yếu tố sống còn. Nghiên cứu của Trịnh Thị Thuý Hồng và cộng sự (2018) chỉ ra rằng, thu nhập của các NHTM Việt Nam vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động tín dụng, với nguồn thu từ lãi chiếm tỷ trọng lớn. Cụ thể, Nguyễn Thị Loan (2017) khẳng định thu nhập từ lãi chiếm từ 70% đến 90% tổng thu nhập hoạt động của ngân hàng giai đoạn 2004-2017. Điều này nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của NIM trong việc đánh giá sức khỏe tài chính và năng lực cạnh tranh. Một chỉ số NIM cao không chỉ đồng nghĩa với lợi nhuận lớn mà còn thể hiện khả năng quản trị tài sản và nguồn vốn hiệu quả của ban lãnh đạo. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng thu nhập lãi cận biên NHTM trở thành nhiệm vụ cấp thiết cho các nhà quản trị để đưa ra chiến lược phù hợp, tối ưu hóa lợi nhuận và đảm bảo sự phát triển bền vững. Các yếu tố này có thể xuất phát từ nội tại ngân hàng như quy mô, rủi ro tín dụng, hoặc từ môi trường kinh tế vĩ mô. Hiểu rõ các yếu tố này giúp ngân hàng chủ động điều chỉnh chính sách, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

1.1. Định nghĩa Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên NIM là gì

Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên, hay NIM, được định nghĩa là thước đo sự chênh lệch giữa thu nhập lãi mà một định chế tài chính tạo ra và số tiền lãi phải trả cho người cho vay (ví dụ: tiền gửi), được tính theo tỷ lệ phần trăm trên tổng tài sản sinh lời của họ. Công thức cơ bản được Peter S. Rose (1999) nêu rõ: NIM = (Thu nhập lãi - Chi phí lãi) / Tài sản sinh lời bình quân. Chỉ số này là một công cụ thiết yếu để đánh giá khả năng sinh lời và hiệu quả hoạt động của một ngân hàng. Nó phản ánh năng lực của ban quản trị trong việc kiểm soát tài sản và nợ phải trả để tạo ra lợi nhuận tối đa từ chênh lệch lãi suất.

1.2. Vai trò của NIM trong đánh giá hiệu quả kinh doanh NHTM

NIM đóng vai trò là một thước đo hiệu suất quan trọng vì nó cho thấy mức độ thành công của một ngân hàng trong việc đầu tư tài sản để tạo ra lợi nhuận. Một chỉ số NIM dương và ổn định cho thấy ngân hàng đang quản lý hiệu quả chênh lệch lãi suất. Các nhà phân tích và nhà đầu tư thường xuyên theo dõi chỉ số này để so sánh hiệu quả hoạt động giữa các ngân hàng thương mại trong cùng một ngành. Một NIM cao hơn thường được coi là tốt hơn, tuy nhiên, một NIM quá cao cũng có thể báo hiệu rằng ngân hàng đang chấp nhận rủi ro lớn hơn trong danh mục cho vay của mình. Do đó, việc phân tích NIM cần được đặt trong bối cảnh chung của chiến lược quản trị rủi ro của ngân hàng.

II. Thách Thức Khi Tối Ưu Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Cận Biên NHTM

Việc tối ưu hóa tỷ lệ thu nhập lãi cận biên là một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa nhiều yếu tố mâu thuẫn. Thách thức lớn nhất đến từ môi trường cạnh tranh khốc liệt, nơi các NHTM phải liên tục điều chỉnh lãi suất huy động để thu hút tiền gửi, đồng thời giữ lãi suất cho vay ở mức cạnh tranh để giữ chân khách hàng. Sự cân bằng mong manh này trực tiếp tác động đến NIM. Một thách thức khác là quản lý rủi ro tín dụng. Mở rộng cho vay để tăng thu nhập lãi thường đi kèm với rủi ro nợ xấu gia tăng. Khi nợ xấu tăng, ngân hàng phải tăng cường trích lập dự phòng, làm tăng chi phí và bào mòn lợi nhuận, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến NIM. Lý thuyết “quản lý kém” (bad management theory) của Berger và DeYoung (1997) cho rằng rủi ro tín dụng cao là hệ quả của quản lý yếu kém, dẫn đến thu nhập giảm. Hơn nữa, các quy định từ Ngân hàng Nhà nước, chẳng hạn như giới hạn về tỷ lệ cho vay trên vốn huy động (LDR), cũng đặt ra những ràng buộc đối với khả năng mở rộng tín dụng của các ngân hàng. Áp lực tăng vốn chủ sở hữu để đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn (như Basel II, Basel III) cũng là một thách thức. Mặc dù vốn chủ sở hữu lớn giúp tăng năng lực tài chính, việc sử dụng nguồn vốn này sao cho hiệu quả để cải thiện NIM là một bài toán không đơn giản. Cuối cùng, hiệu quả quản lý chi phí là một yếu tố then chốt. Chi phí hoạt động cồng kềnh, thiếu hiệu quả sẽ trực tiếp làm giảm lợi nhuận ròng, ngay cả khi thu nhập từ lãi cao. Việc tìm ra các yếu tố ảnh hưởng thu nhập lãi cận biên NHTM và mức độ tác động của chúng là bước đi đầu tiên để xây dựng một chiến lược quản trị hiệu quả và vượt qua các thách thức này.

2.1. Cân bằng giữa rủi ro tín dụng và mục tiêu lợi nhuận

Rủi ro tín dụng (CRISK) là một trong những thách thức cố hữu. Để gia tăng NIM, các ngân hàng có thể có xu hướng cho vay các phân khúc khách hàng rủi ro hơn với lãi suất cao hơn. Tuy nhiên, điều này làm tăng xác suất vỡ nợ. Việc quản lý danh mục cho vay để tối đa hóa lợi nhuận mà không làm gia tăng nợ xấu vượt mức kiểm soát là một nghệ thuật. Các NHTM cần xây dựng hệ thống thẩm định tín dụng chặt chẽ, chính sách trích lập dự phòng thận trọng và các biện pháp thu hồi nợ hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực của rủi ro tín dụng lên NIM.

2.2. Áp lực cạnh tranh lãi suất trên thị trường liên ngân hàng

Thị trường tài chính Việt Nam ngày càng có nhiều người chơi, bao gồm cả các ngân hàng nước ngoài với tiềm lực mạnh. Sự cạnh tranh này tạo ra áp lực lớn lên cả lãi suất huy động và lãi suất cho vay. Các NHTM buộc phải đưa ra các mức lãi suất hấp dẫn để cạnh tranh, điều này có thể làm thu hẹp biên độ lãi suất. Để đối phó, các ngân hàng cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ, phát triển sản phẩm đa dạng và xây dựng mối quan hệ khách hàng bền vững, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá (lãi suất).

III. Top Yếu Tố Tác Động Tích Cực Đến Thu Nhập Lãi Cận Biên

Nghiên cứu thực nghiệm về các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã chỉ ra một số yếu tố có ảnh hưởng cùng chiều, góp phần gia tăng tỷ lệ thu nhập lãi cận biên. Hai trong số các yếu tố nổi bật nhất là quy mô ngân hàng và quy mô vốn chủ sở hữu. Thứ nhất, quy mô ngân hàng (BSIZE), được đo bằng logarit tổng tài sản, cho thấy tác động tích cực đến NIM. Điều này phù hợp với lý thuyết lợi thế kinh tế theo quy mô (economies of scale). Các ngân hàng lớn thường có lợi thế trong việc huy động vốn với chi phí thấp hơn nhờ vào uy tín thương hiệu, mạng lưới chi nhánh rộng khắp và khả năng tiếp cận các nguồn vốn đa dạng trên thị trường liên ngân hàng và quốc tế. Chi phí đầu vào thấp hơn cho phép họ duy trì một biên độ lãi suất tốt hơn ngay cả khi lãi suất cho vay cạnh tranh. Hơn nữa, các ngân hàng lớn có khả năng đa dạng hóa danh mục cho vay và đầu tư, giúp phân tán rủi ro và ổn định nguồn thu. Thứ hai, quy mô vốn chủ sở hữu (EQUITY), đo bằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, cũng có mối tương quan dương mạnh mẽ với NIM. Một nền tảng vốn chủ sở hữu vững chắc giúp ngân hàng nâng cao năng lực tài chính, tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc và tạo dựng niềm tin với khách hàng cũng như các nhà đầu tư. Khi có vốn chủ sở hữu lớn, ngân hàng ít phụ thuộc hơn vào vốn huy động phải trả lãi, từ đó giảm chi phí vốn bình quân. Điều này trực tiếp làm tăng chênh lệch giữa thu nhập và chi phí lãi, cải thiện NIM. Nghiên cứu của Lê Xuân Hoàng (2018) đã sử dụng phân tích hồi quy GLS và kết luận rằng cả quy mô ngân hàng và quy mô vốn chủ sở hữu đều có ảnh hưởng cùng chiều đến NIM của 13 NHTM trong giai đoạn 2008-2017.

3.1. Ảnh hưởng của Quy mô ngân hàng Bank Size đến NIM

Quy mô ngân hàng lớn hơn mang lại nhiều lợi thế. Các NHTM có tổng tài sản lớn thường được hưởng lợi từ tính kinh tế theo quy mô, giúp giảm chi phí hoạt động trên mỗi đơn vị tài sản. Họ cũng có khả năng đàm phán các điều khoản huy động vốn tốt hơn, dẫn đến chi phí lãi suất đầu vào thấp. Nghiên cứu của Doliente (2005) cũng cho thấy mối quan hệ cùng chiều này. Dữ liệu thực nghiệm tại Việt Nam củng cố giả thuyết này, cho thấy các ngân hàng lớn hơn có xu hướng đạt được NIM cao hơn.

3.2. Tác động của Quy mô vốn chủ sở hữu Equity đến lợi nhuận

Vốn chủ sở hữu mạnh không chỉ là tấm đệm an toàn chống lại rủi ro mà còn là một yếu tố thúc đẩy lợi nhuận. Một tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản cao cho thấy ngân hàng ít sử dụng đòn bẩy tài chính từ nguồn vốn vay, do đó chi phí lãi phải trả thấp hơn. Điều này tạo ra một lợi thế chi phí, trực tiếp đóng góp vào việc gia tăng tỷ lệ thu nhập lãi cận biên. Kết quả nghiên cứu của Fungáčová & Poghosyan (2009) và Kasman & cộng sự (2010) cũng ủng hộ mối quan hệ tương quan dương này.

IV. Cách Quản Trị Yếu Tố Ảnh Hưởng Tiêu Cực Đến NIM Của NHTM

Bên cạnh các yếu tố tích cực, nghiên cứu cũng xác định rõ các nhân tố có ảnh hưởng ngược chiều đến tỷ lệ thu nhập lãi cận biên, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ các nhà quản trị. Ba yếu tố chính bao gồm: quy mô cho vay, rủi ro tín dụng và hiệu quả quản lý chi phí. Thứ nhất, quy mô cho vay (LSIZE), đo bằng tỷ lệ tổng dư nợ trên tổng tài sản, lại cho thấy tác động tiêu cực. Điều này có vẻ phản trực giác, nhưng có thể được giải thích rằng khi các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng lớn, đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng một cách ồ ạt để chiếm lĩnh thị phần, họ có thể phải chấp nhận một mức lợi nhuận thấp hơn trên mỗi khoản vay. Zhou & Wong (2008) cho rằng một số ngân hàng lớn tích cực phát triển kinh doanh tín dụng ở mức lợi nhuận thấp. Thứ hai, rủi ro tín dụng (CRISK), đo bằng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ, là yếu tố có tác động tiêu cực rõ ràng. Khi nợ xấu tăng, chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng cũng tăng theo, trực tiếp ăn mòn vào lợi nhuận. Mặc dù một số lý thuyết cho rằng rủi ro cao đi kèm lợi nhuận kỳ vọng cao, nhưng kết quả thực nghiệm tại Việt Nam cho thấy tác động tiêu cực của nợ xấu là hiện hữu và lấn át. Cuối cùng, hiệu quả quản lý chi phí (QOM), được đo bằng tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập hoạt động, có mối quan hệ ngược chiều chặt chẽ với NIM. Một tỷ lệ QOM cao cho thấy ngân hàng đang hoạt động kém hiệu quả, lãng phí nguồn lực. Việc kiểm soát tốt chi phí vận hành là một trong những cách trực tiếp nhất để cải thiện lợi nhuận ròng. Phân tích hồi quy GLS trong nghiên cứu của Lê Xuân Hoàng (2018) đã xác nhận ảnh hưởng ngược chiều của cả ba yếu tố này đến thu nhập lãi cận biên của các NHTM Việt Nam.

4.1. Kiểm soát quy mô cho vay để đảm bảo hiệu quả sinh lời

Tăng trưởng tín dụng cần đi đôi với chất lượng. Thay vì chỉ tập trung vào việc tăng quy mô cho vay, các NHTM cần chú trọng vào việc lựa chọn các phân khúc khách hàng có khả năng sinh lời cao và rủi ro chấp nhận được. Việc áp dụng các mô hình chấm điểm tín dụng tiên tiến, phân tích dữ liệu lớn để hiểu rõ hành vi khách hàng có thể giúp ngân hàng tối ưu hóa danh mục cho vay, đảm bảo mỗi đồng vốn cho vay ra đều tạo ra lợi nhuận bền vững.

4.2. Các biện pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng và nợ xấu

Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là chìa khóa. Các biện pháp bao gồm: (1) Thắt chặt quy trình thẩm định và phê duyệt tín dụng; (2) Giám sát chặt chẽ các khoản vay sau khi giải ngân để phát hiện sớm dấu hiệu rủi ro; (3) Đa dạng hóa danh mục cho vay để tránh tập trung rủi ro vào một ngành hoặc một nhóm khách hàng; (4) Xây dựng chính sách xử lý và thu hồi nợ xấu quyết liệt. Giảm được tỷ lệ nợ xấu sẽ trực tiếp giảm chi phí dự phòng và cải thiện NIM.

4.3. Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí hoạt động QOM

Tối ưu hóa chi phí hoạt động là một đòn bẩy quan trọng. Các NHTM cần rà soát lại toàn bộ quy trình vận hành, ứng dụng công nghệ số để tự động hóa các tác vụ, giảm thiểu chi phí giấy tờ và nhân sự không cần thiết. Việc đầu tư vào ngân hàng số, phát triển các kênh giao dịch trực tuyến không chỉ giúp giảm chi phí vận hành tại quầy mà còn nâng cao trải nghiệm khách hàng. Một chỉ số QOM thấp là dấu hiệu của một ngân hàng được quản trị tốt và có khả năng cạnh tranh cao.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Nghiệm Về Thu Nhập Lãi Cận Biên

Nghiên cứu của Lê Xuân Hoàng (2018) về "Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên của ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam" cung cấp những bằng chứng thực nghiệm giá trị. Sử dụng dữ liệu bảng (panel data) của 13 NHTM trong giai đoạn 10 năm (2008-2017), nghiên cứu đã áp dụng phương pháp phân tích hồi quy theo GLS (Generalized Least Squares) để khắc phục các khuyết tật của mô hình, đảm bảo kết quả có độ tin cậy cao. Kết quả phân tích đã làm rõ mức độ và chiều hướng tác động của các yếu tố nội tại đến tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM). Cụ thể, mô hình hồi quy cho thấy quy mô ngân hàng (BSIZE) và quy mô vốn chủ sở hữu (EQUITY) có ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến NIM. Điều này khẳng định rằng các ngân hàng lớn hơn và có vốn hóa tốt hơn có xu hướng đạt được hiệu quả sinh lời từ lãi suất cao hơn. Ngược lại, quy mô cho vay (LSIZE), rủi ro tín dụng (CRISK) và hiệu quả quản lý chi phí (QOM) đều có ảnh hưởng ngược chiều và có ý nghĩa thống kê. Kết quả này cho thấy việc tăng trưởng tín dụng nóng, quản lý rủi ro lỏng lẻo và chi phí hoạt động cao là những rào cản chính làm suy giảm NIM. Một phát hiện đáng chú ý khác là tỷ lệ cho vay trên vốn huy động (LDR) và sự tăng trưởng của ngân hàng (GROWTH) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình. Điều này gợi ý rằng việc chỉ đơn thuần tăng trưởng quy mô tài sản hay đẩy mạnh cho vay từ vốn huy động không phải là yếu tố quyết định trực tiếp đến hiệu quả sinh lời từ chênh lệch lãi suất.

5.1. Phân tích hồi quy GLS và các phát hiện chính

Việc lựa chọn mô hình hồi quy GLS là phù hợp sau khi các kiểm định cho thấy sự tồn tại của các khuyết tật như phương sai sai số thay đổi trong mô hình hồi quy dữ liệu bảng. Kết quả từ GLS cung cấp các hệ số ước lượng vững chắc hơn. Các phát hiện chính đã lượng hóa được tác động của từng biến: mỗi sự gia tăng trong quy mô ngân hàng và vốn chủ sở hữu đều liên quan đến sự cải thiện NIM, trong khi sự gia tăng của quy mô cho vay, nợ xấu và tỷ lệ chi phí/thu nhập đều dẫn đến sự sụt giảm NIM.

5.2. Các yếu tố không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu

Việc tỷ lệ cho vay trên vốn huy động (LDR) và sự tăng trưởng của ngân hàng (GROWTH) không có ý nghĩa thống kê là một kết quả thú vị. Đối với LDR, có thể do các ngân hàng thường duy trì tỷ lệ này trong một biên độ an toàn theo quy định của NHNN, do đó sự biến động của nó không đủ lớn để tạo ra tác động rõ rệt lên NIM. Đối với GROWTH, sự tăng trưởng tổng tài sản có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ từ hoạt động tín dụng sinh lời, do đó nó không phản ánh trực tiếp hiệu quả của hoạt động kinh doanh cốt lõi.

VI. Hướng Dẫn Gia Tăng Thu Nhập Lãi Cận Biên Cho Nhà Quản Trị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm, các nhà quản trị tài chính NHTM có thể xây dựng các chiến lược cụ thể nhằm gia tăng tỷ lệ thu nhập lãi cận biên. Đây không chỉ là việc điều chỉnh lãi suất mà là một tổng thể các giải pháp quản trị toàn diện. Đầu tiên, cần có chiến lược mở rộng quy mô ngân hàng một cách hợp lý, tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô để giảm chi phí huy động vốn và chi phí hoạt động. Việc này có thể thực hiện thông qua tăng trưởng hữu cơ hoặc các hoạt động sáp nhập và mua lại (M&A). Thứ hai, việc gia tăng quy mô vốn chủ sở hữu là ưu tiên hàng đầu. Ngân hàng cần có kế hoạch tăng vốn điều lệ, giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư, nhằm củng cố năng lực tài chính và giảm sự phụ thuộc vào các nguồn vốn phải trả lãi cao. Thứ ba, hoạt động cho vay cần được kiểm soát hiệu quả. Thay vì chạy theo tăng trưởng tín dụng bằng mọi giá, ngân hàng nên tập trung vào chất lượng tín dụng, hướng đến các phân khúc khách hàng có lợi nhuận cao và rủi ro thấp. Quản trị rủi ro tín dụng phải được đặt lên hàng đầu, với các biện pháp quyết liệt để kiểm soát và xử lý nợ xấu. Cuối cùng, cải thiện hiệu quả quản lý chi phí là một giải pháp bền vững. Đầu tư vào công nghệ, số hóa quy trình và tối ưu hóa mạng lưới hoạt động sẽ giúp giảm tỷ lệ chi phí trên thu nhập, trực tiếp đóng góp vào việc cải thiện NIM. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp các NHTM không chỉ tối ưu hóa được thu nhập lãi cận biên mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển một cách bền vững trong môi trường kinh doanh đầy thách thức.

6.1. Gợi ý chính sách về mở rộng quy mô và tăng vốn chủ sở hữu

Nhà quản trị nên xây dựng lộ trình tăng vốn rõ ràng, kết hợp phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, cổ đông chiến lược và sử dụng lợi nhuận giữ lại. Kế hoạch mở rộng quy mô cần được đánh giá cẩn thận để đảm bảo rằng lợi ích từ tính kinh tế theo quy mô không bị triệt tiêu bởi sự gia tăng phức tạp trong quản lý và chi phí hoạt động. Việc duy trì một hệ số an toàn vốn (CAR) ở mức cao là một mục tiêu quan trọng.

6.2. Chiến lược kiểm soát rủi ro và tối ưu hóa chi phí vận hành

Cần thành lập một ủy ban quản lý rủi ro mạnh mẽ, độc lập, có khả năng đưa ra các cảnh báo sớm. Đồng thời, các chương trình đánh giá hiệu quả chi phí cần được thực hiện định kỳ. Việc áp dụng các chỉ số đo lường hiệu suất (KPIs) liên quan đến hiệu quả quản lý chi phí cho các phòng ban và cá nhân có thể tạo động lực để tối ưu hóa nguồn lực. Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả trong dài hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Tiếp cận góc độ tài chính, chương này đã chỉ ra tầm quan trọng của tỷ lệ thu nhập lãi cận biên đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng và tính cấp thiết trong việc tìm hiểu các nhân tố có thể ảnh hưởng tới tỷ lệ này để từ đó kết hợp với các bằng chứng thực nghiệm, đề tài đã khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu. Từ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, chương này cũng đưa 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể và sẽ được xác định giải quyết thông qua 3 câu hỏi nghiên cứu. Bên cạnh đó, đề tài cũng đã chỉ ra đối tượng nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu về nội dung, thời gian và không gian. Sau khi khái quát nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, chương này đã khẳng định ý nghĩa, đóng góp của đề tài đối với nhà quản trị ngân hàng.

Cuối cùng, chương này đã cung cấp thông tin khái quát 5 chương của đề tài. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM Chương 2 sẽ thực hiện khảo lược cơ sở lý thuyết và các bằng chứng thực nghiệm trong và ngoài nước về các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên tại các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, qua đó chương này sẽ thảo luận để xác định khoảng trống nghiên cứu và thiết kế mô hình nghiên cứu cho đề tài. Lý thuyết về thu nhập lãi cận biên Để nói về lý thuyết về thu nhập lãi cận biên đã có rất nhiều định nghĩa từ học thuật cho tới những bằng chứng thực nghiệm như: Thu nhập lãi cận biên của một ngân hàng được xác định bằng chênh lệch giữa tổng số tiền lãi nhận được từ hoạt động cho vay và tổng số tiền lãi phải trả cho các khoản nợ và các tài khoản tiền gửi, rồi chia cho tổng tài sản của ngân hàng đó (Maudos và Guevara, 2004; Fungáčová v Poghosyan, 2009). Thu nhập lãi cận biên hay còn gọi là tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) được đo bằng chênh lệch giữa thu nhập từ lãi cho vay và chi phí từ lãi tiền gửi trên tổng tài sản (Peter S.

Nó thể hiện hiệu quả trong việc điều hành của cấp quản trị trong việc duy trì sự tăng trưởng của các nguồn thu (nguồn thu chủ yếu từ các khoản cho vay, đầu tư và thu từ phí dịch vụ….) so với mức tăng của chi phí (chủ yếu là chi phí trả lãi cho tiền gửi, những khoản vay trên thị trường tiền tệ, tiền lương nhân viên và phúc lợi…). Thu nhập lãi - chi phí lãi Thu nhập lãi cận biên = Tài sản sinh lời bình quân Nguồn: Peter S.Rose, Quản trị ngân hàng thương mại, 1999 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Qua các định nghĩa được khái quát ở trên, có thể thấy được rõ các yếu tố cấu thành nên tỷ lệ này. Và từ đó giúp ta hiểu được bản chất của thu nhập lãi cận biên như một công cụ rất cần thiết trong việc đo lường hiệu quả kinh doanh của một ngân hàng. Bên cạnh đó, tỷ lệ này còn đóng vai trò như một thước đo những thay đổi và xu hướng trong biên độ lãi suất và dễ dàng so sánh được tỷ lệ này giữa các ngân hàng.

Về mặt ý nghĩa, chỉ số này cho ta thấy năng lực của ngân hàng trong việc đảm bảo sự tăng trưởng của các nguồn thu so với mức tăng của chi phí. Thông qua chỉ tiêu này, ngân hàng sẽ kiểm soát được tài sản nào có khả năng sinh lời tốt nhất, từ đó phân bổ nguồn lực vào các tài sản sinh lời đó, mang lại thu nhập từ lãi trong kỳ tốt nhất do hoạt động huy động vốn và cho vay đạt hiệu quả. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Thứ nhất, quy mô ngân hàng ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Theo lý thuyết lợi thế kinh tế vì quy mô (economies of scale theory), quy mô ngân hàng càng lớn thì chi phí trong dài hạn giảm và do đó góp phần gia tăng thu nhập cho ngân hàng; tuy nhiên lý thuyết bất lợi kinh tế vì quy mô thì ngược lại lợi thế về quy mô chỉ phát huy trong một giới hạn nhất định nào đó mà khi quá ngưỡng trên việc tăng quy mô không còn đem lại lợi thế nữa khi chi phí bình quân trong dài hạn có xu hướng gia tăng từ đó lợi nhuận sẽ giảm đi. Do đó, việc quy mô ngân hàng có ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập lãi cận biên sẽ còn phụ thuộc vào mức độ quy mô của ngân hàng hiện tại có thực sự phù hợp và dựa trên cơ sở là hai lý thuyết trên.

Thứ hai, rủi ro tín dụng ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Theo lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính, NHTM cấp tín dụng cho khách hàng và kỳ vọng mang cho NHTM một khoản thu nhập; tuy nhiên thu nhập mà NHTM đạt được có thể cao, bằng hoặc thấp hơn kỳ vọng, điều này được lý giải bởi ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến thu nhập, có thể không có ảnh hưởng của rủi ro tín dụng làm giảm thu nhập của NHTM, nhưng cũng có thể rủi ro tín dụng có ảnh hưởng làm giảm thu nhập của NHTM. Ngoài ra, Berger và DeYoung (1997) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 đưa ra hai giả thuyết nhằm giải thích tác động của rủi ro tín dụng đến thu nhập của NHTM là lý thuyết “kém may mắn” – “bad luck” theory và lý thuyết “quản lý kém” – “bad management” theory, hai lý thuyết này cho rằng rủi ro tín dụng càng cao sẽ ảnh hưởng giảm thu nhập của NHTM, vì khi đó các NHTM phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng nhiều hơn, làm tăng chi phí và giảm thu nhập ròng của các NHTM. Như vậy, rủi ro tín dụng là một trong những nhân tố mà nếu được quản trị tốt thì thu nhập lãi cận biên của các NHTM được đảm bảo như kỳ vọng, và ngược lại, nghĩa là NHTM có rủi ro tín dụng càng lớn thì thu nhập lãi cận biên càng thấp. Thứ ba, quy mô cho vay ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Lý thuyết chung về quản trị tài chính, đầu tư là một trong những quyết định tài chính chủ yếu và là cơ sở tạo ra thu nhập cho các chủ thể trong nền kinh tế.

Cho vay được xem là một trong những khoản mục tài sản hình thành từ quyết định đầu tư của NHTM, là cơ sở mang lại thu nhập cho NHTM, vì vậy quy mô cho vay càng lớn thì càng mang lại cho NHTM nhiều thu nhập hơn. Tuy vậy, ở một khía cạnh khác, theo lý thuyết rủi ro và lợi nhuận đã được đề cập ở trên nếu thị trường nhiều rủi ro kèm theo sự gia tăng rủi ro tín dụng cũng có thể làm cho sự gia tăng quy mô cho vay ảnh hưởng đến thu nhập của NHTM theo chiều hướng xấu. Thứ tư, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Theo lý thuyết chức năng trung gian tài chính của NHTM, NHTM huy động vốn, trong đó chủ yếu là huy động tiền gửi của khách hàng và sử dụng vốn huy động để cung ứng vốn cho chủ thể thiếu vốn trong nền kinh tế nhằm hưởng chênh lệch lãi suất (Nguyễn Minh Kiều, 2007), vì vậy tỷ lệ cho vay trên tiền gửi của khách hàng cho biết mức độ sử dụng nguồn vốn huy động được để cho vay nhằm tạo ra thu nhập cho ngân hàng. Việc quản lý tỷ lệ này mang tính chất quản lý nhà nước và được quy định bằng văn bản pháp luật nhằm đảm bảo tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, cơ cấu tín dụng phù hợp, trong đó tập trung vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, nhất là các lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ.

Thứ năm, quy mô vốn chủ sở hữu ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn được tạo nên từ sự góp vốn ban đầu bởi chủ sở hữu của các ngân hàng và được bổ sung dần thêm trong quá trình hoạt động kinh doanh sau này bao gồm vốn điều lệ, thăng dư vốn, lợi nhuận chưa phân phối và các nguồn vốn khác. Quy mô vốn chủ sở hữu không trực tiếp ảnh hưởng đến vốn chủ sở hữu nhưng ảnh hưởng thông qua áp lực tăng trưởng tín dụng. Việc tăng quy mô vốn có thể dẫn đến một sự tăng trưởng quy mô cho vay và có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi cận biên như đã phân tích tại ý thứ ba. Bên cạnh đó, tăng vốn cũng giúp các ngân hàng nâng cao năng lực tài chính để đảm bảo hệ số an toàn vốn (CAR).

Thứ năm, sự tăng trưởng của ngân hàng ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Sự tăng trưởng của ngân hàng thể hiện qua sự gia tăng của nhiều yếu tố như tổng tài sản, vốn chủ sở hữu hay tăng trưởng quy mô cho vay. Nhân tố này không trực tiếp ảnh hưởng nhưng thông qua hệ quả từ việc tăng tổng tài sản hoặc nguồn vốn nhằm cung ứng cho hoạt động tín dụng với mục tiêu gia tăng lợi nhuận. Thứ sáu, hiệu quả quản lý chi phí của ngân hàng ảnh hưởng đến thu nhập lãi cận biên Theo lý thuyết chung về chi phí và lợi nhuận, sự gia tăng về chi phí có ảnh hưởng ngược chiều với biến động của lợi nhuận. Do đó việc quản lý hiệu quả chi phí có vai trò quan trọng trong việc tiết kiệm chi phí nhằm cải thiện lợi nhuận của các NHTM hiện nay.

Một ngân hàng có những chính sách hoạt động hiệu quả, tránh lãng phí sẽ có được một nguồn lợi nhuận tốt như một hệ quả. BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM Trong thời gian qua, đã có rất nhiều nghiên cứu trong nước và ngoài nước về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi cận biên của các NHTM. Trong khi có nhiều nghiên cứu tập trung vào việc tìm hiểu thu nhập lãi cận biên của các ngân hàng ở một khu vực hay một nhóm các quốc gia (ví dụ như nghiên cứu của Doliente (2005) ở các nước Đông Nam Á, Maudos và Guevara (2004) ở các nước Châu Âu, Garza-García, J. (2010) ở các nước đang phát triển,…) thì một số nghiên cứu khác lại tập trung vào một quốc gia cụ thể (ví dụ như nghiên cứu của Fentaw TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 Leykun (2016) ở Ethiophia, Kaiguo Zhou and Michael C.