Luận văn thạc sĩ những yếu tố tác động đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo ở thành thị nghiên cứu tại thành phố vinh tỉnh nghệ an

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo tại thành phố Vinh, Nghệ An. Tìm hiểu và phân tích sâu sắc.

• Tác giả: Phan Thị Thúy Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Văn Tùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Những Yếu Tố Tác Động Đến Việc Tiếp Cận Dịch Vụ Y Tế Của Hộ Nghèo Ở Thành Thị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• Tình hình nghiên cứu trong nƣớc
• Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa thực tiễn
• Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• Đối tƣợng nghiên cứu
• Khách thể nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
• Phƣơng pháp luận nghiên cứu của đề tài
• Phƣơng pháp thu thập và xử lý thông tin
• Mẫu nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. PHẦN NỘI DUNG
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Một số khái niệm công cụ của đề tài
• 1.1.2. Dịch vụ y tế. Tiếp cận dịch vụ y tế
• 1.1.3. Nghèo và chuẩn nghèo
• 1.1.4. Các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu đề tài
• 1.1.4.1. Lý thuyết hành động
• 1.1.4.2. Lý thuyết hệ thống xã hội – bốn chức năng của Talcott Parsons
• 1.1.5. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 1.1.6. Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội của thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An
• 1.1.7. Tình hình hộ nghèo trên địa bàn nghiên cứu
• 1.1.8. Tiểu kết chƣơng 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TẾ TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ CỦA HỘ NGHÈO Ở THÀNH THỊ
• 2.1. Thực tế tiếp cận y tế của hộ nghèo khi không ốm đau
• 2.2. Thực tế tiếp cận với dịch y tế của hộ nghèo khi bị ốm đau
• 2.3. Tiếp cận với dịch vụ khám bệnh
• 2.4. Tiếp cận với dịch vụ chữa bệnh
• 2.5. Tiếp cận với dịch vụ thuốc chữa bệnh
• 2.6. Tiểu kết chƣơng 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN DIỆN MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ CỦA HỘ NGHÈO Ở THÀNH THỊ
• 3.1. Tác động của một số yếu tố nhân khẩu xã hội đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo thành phố Vinh
• 3.2. Mối quan hệ giữa đặc điểm nhân khẩu hộ nghèo với việc tiếp cận dịch vụ y tế. Sự thoã mãn của hộ nghèo về dịch vụ y tế
• 3.3. Một số yếu tố khác
• 3.4. Các chính sách về y tế
• 3.5. Mối quan hệ giữa các cơ sở y tế với việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo
• 3.6. Tiểu kết chƣơng 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận dịch vụ y tế hộ nghèo

Tiếp cận dịch vụ y tế là một vấn đề quan trọng đối với hộ nghèo, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của họ. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố tác động đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo tại thành phố Vinh, Nghệ An. Các yếu tố này bao gồm điều kiện kinh tế, chính sách y tế, và các yếu tố xã hội khác.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dịch vụ y tế

Dịch vụ y tế bao gồm các hoạt động chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh và điều trị bệnh. Đối với hộ nghèo, việc tiếp cận dịch vụ y tế không chỉ là quyền lợi mà còn là nhu cầu thiết yếu để đảm bảo sức khỏe và phát triển bền vững.

1.2. Tình hình tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo

Hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế do nhiều nguyên nhân như chi phí cao, thiếu thông tin và khoảng cách địa lý. Điều này dẫn đến tình trạng sức khỏe kém và gia tăng tỷ lệ tử vong trong nhóm này.

II. Vấn đề và thách thức trong tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo

Hộ nghèo phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận dịch vụ y tế. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố kinh tế mà còn từ các yếu tố xã hội và chính sách. Việc hiểu rõ các vấn đề này là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Khó khăn về tài chính và chi phí y tế

Chi phí khám chữa bệnh, thuốc men và các dịch vụ y tế khác là gánh nặng lớn đối với hộ nghèo. Nhiều hộ gia đình không đủ khả năng chi trả cho các dịch vụ y tế cần thiết, dẫn đến việc họ phải từ bỏ việc điều trị.

2.2. Thiếu thông tin và nhận thức về dịch vụ y tế

Nhiều hộ nghèo không có đủ thông tin về các dịch vụ y tế sẵn có, cũng như quyền lợi của họ trong hệ thống y tế. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách tiếp cận dịch vụ y tế một cách hiệu quả.

III. Phương pháp cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo

Để cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các giải pháp này cần được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng và khả năng tài chính của hộ nghèo.

3.1. Tăng cường chính sách bảo hiểm y tế cho hộ nghèo

Chính sách bảo hiểm y tế cần được điều chỉnh để đảm bảo rằng hộ nghèo có thể tiếp cận dịch vụ y tế mà không phải lo lắng về chi phí. Việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm y tế sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho họ.

3.2. Cung cấp thông tin và giáo dục sức khỏe

Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức của hộ nghèo về quyền lợi và dịch vụ y tế. Thông tin cần được truyền tải một cách dễ hiểu và dễ tiếp cận.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tiếp cận dịch vụ y tế

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo không chỉ giúp nâng cao sức khỏe mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội. Các kết quả từ nghiên cứu sẽ được áp dụng để điều chỉnh chính sách y tế tại địa phương.

4.1. Kết quả từ các chương trình can thiệp

Các chương trình can thiệp đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo. Tỷ lệ sử dụng dịch vụ y tế đã tăng lên đáng kể sau khi áp dụng các chính sách hỗ trợ.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chính sách y tế

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chính sách y tế hiện hành để xác định những điểm mạnh và điểm yếu, từ đó đưa ra các điều chỉnh cần thiết nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cho hộ nghèo.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tiếp cận dịch vụ y tế hộ nghèo

Việc tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và nỗ lực từ nhiều phía. Cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo rằng mọi người dân, đặc biệt là hộ nghèo, đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa chính phủ, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng là rất quan trọng trong việc cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo. Các bên cần phối hợp chặt chẽ để đạt được mục tiêu chung.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong y tế

Cần xây dựng các chính sách y tế bền vững, đảm bảo rằng hộ nghèo không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội thành phố Vinh, tính đến cuối năm 2013, thành phố có 71.548 hộ gia đình, trong đó có 878 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 1,23%. Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo không lớn, nhưng thực trạng này đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững của thành phố, đặc biệt là trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế của nhóm đối tượng này. Luận văn tập trung nghiên cứu những yếu tố tác động đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2013 đến tháng 10 năm 2015. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo khi không ốm đau và khi bị ốm đau, đồng thời nhận diện các yếu tố nhân khẩu xã hội, chính sách y tế và cơ sở cung cấp dịch vụ y tế ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho các nhà hoạch định chính sách nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo công bằng xã hội thông qua cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo tại đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết xã hội học chủ đạo để phân tích vấn đề:

1. Lý thuyết hành động của Max Weber: Nhấn mạnh hành động xã hội là hành động có ý thức, có mục đích và chịu ảnh hưởng bởi các giá trị, chuẩn mực xã hội. Việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo được xem là hành động duy lý công cụ, trong đó hộ nghèo cân nhắc lợi ích và chi phí khi quyết định sử dụng dịch vụ y tế. Môi trường xã hội và đặc điểm cá nhân như tuổi tác, trình độ học vấn, thu nhập ảnh hưởng đến hành vi tiếp cận này.

2. Lý thuyết hệ thống xã hội – bốn chức năng của Talcott Parsons: Hệ thống y tế được xem là một hệ thống xã hội phức tạp với các chức năng thích nghi, mục tiêu, tích hợp và duy trì khuôn mẫu. Việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo phụ thuộc vào sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành phần trong hệ thống y tế (nhân lực, cơ sở vật chất, chính sách) và sự thích nghi của hệ thống với môi trường kinh tế - xã hội địa phương.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: dịch vụ y tế (bao gồm khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe), tiếp cận dịch vụ y tế (khả năng sử dụng dịch vụ khi cần thiết), nghèo và chuẩn nghèo (dựa trên mức thu nhập bình quân đầu người theo quy định của Nhà nước).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo điều tra hộ nghèo, thống kê y tế của thành phố Vinh; đồng thời thu thập dữ liệu sơ cấp qua phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 15 chủ hộ nghèo, 3 bác sĩ và 2 cán bộ chính sách; quan sát tham dự tại các cơ sở y tế; và điều tra bằng bảng hỏi với 208 hộ nghèo tại 8 phường/xã đại diện.

• Phương pháp phân tích: Kết hợp phân tích định tính (phỏng vấn sâu, quan sát) và định lượng (bảng hỏi, thống kê mô tả). Phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố nhân khẩu xã hội, chính sách y tế, cơ sở cung cấp dịch vụ với mức độ tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 10/2013 đến tháng 10/2015, gồm thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo: Khi không ốm đau, phần lớn hộ nghèo không tiếp cận các dịch vụ y tế (khoảng 70-80%). Khi bị ốm đau, tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận dịch vụ y tế tăng lên nhưng vẫn thấp hơn các nhóm xã hội khác, chỉ khoảng 60%. Hộ nghèo chủ yếu sử dụng thẻ Bảo hiểm Y tế (BHYT) trong khám chữa bệnh, với tỷ lệ sử dụng BHYT trên 85%, trong khi dịch vụ y tế tư nhân và dịch vụ chất lượng cao chỉ chiếm dưới 10%.

2. Ảnh hưởng của yếu tố nhân khẩu xã hội: Giới tính, trình độ học vấn và nghề nghiệp của chủ hộ có tác động rõ rệt đến việc tiếp cận dịch vụ y tế. Ví dụ, hộ nghèo có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên có tỷ lệ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh cao hơn 20% so với nhóm mù chữ hoặc biết đọc biết viết. Giới tính nữ có xu hướng tiếp cận dịch vụ y tế nhiều hơn nam giới khoảng 15%.

3. Tác động của yếu tố kinh tế và chi phí: Thu nhập hộ gia đình và chi phí khám chữa bệnh là rào cản lớn nhất. Chi phí thuốc chiếm phần lớn trong tổng chi phí y tế, làm giảm khả năng tiếp cận dịch vụ của hộ nghèo. Khoảng 40% hộ nghèo cho biết chi phí là lý do chính không sử dụng dịch vụ y tế khi cần.

4. Ảnh hưởng của chính sách BHYT và cơ sở y tế: Chính sách BHYT cho hộ nghèo đã giúp tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm gánh nặng tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 20-30% hộ nghèo chưa được cấp thẻ BHYT. Cơ sở vật chất, thái độ phục vụ của nhân viên y tế và thủ tục hành chính rườm rà cũng là những yếu tố hạn chế tiếp cận dịch vụ. Thời gian chờ đợi trung bình tại các cơ sở y tế công là 45 phút, gây khó khăn cho người nghèo.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo tại thành phố Vinh còn nhiều hạn chế, đặc biệt khi so sánh với các nhóm dân cư khác. Nguyên nhân chủ yếu là do điều kiện kinh tế khó khăn, chi phí y tế cao, và các rào cản về chính sách và cơ sở vật chất. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với nhận định rằng thu nhập thấp và khoảng cách địa lý là những rào cản lớn nhất đối với nhóm nghèo trong tiếp cận y tế.

Việc sử dụng BHYT đã góp phần giảm bớt gánh nặng tài chính, tuy nhiên, sự chưa bao phủ toàn diện và thủ tục hành chính phức tạp làm giảm hiệu quả chính sách. Thái độ phục vụ và chất lượng cơ sở y tế cũng ảnh hưởng đến sự hài lòng và quyết định tiếp tục sử dụng dịch vụ của hộ nghèo. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ sử dụng dịch vụ y tế theo nhóm trình độ học vấn, bảng so sánh chi phí y tế trung bình giữa các nhóm thu nhập, và biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng về dịch vụ y tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường cấp phát và nâng cao hiệu quả sử dụng thẻ BHYT cho hộ nghèo: Đẩy mạnh công tác truyền thông, đơn giản hóa thủ tục cấp thẻ, đảm bảo 100% hộ nghèo được hưởng chính sách BHYT trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, Sở Lao động Thương binh và Xã hội.

2. Giảm chi phí khám chữa bệnh và thuốc cho hộ nghèo: Áp dụng chính sách miễn giảm viện phí, hỗ trợ chi phí thuốc cho các bệnh mãn tính và bệnh nặng trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, các cơ sở y tế công lập.

3. Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và thái độ phục vụ: Tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao kỹ năng giao tiếp, thái độ phục vụ cho nhân viên y tế; cải thiện cơ sở vật chất tại các trạm y tế xã, phường trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, các bệnh viện tuyến tỉnh và huyện.

4. Rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong khám chữa bệnh: Xây dựng quy trình khám chữa bệnh thân thiện, giảm thời gian chờ đợi, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý bệnh nhân trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, các cơ sở y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách y tế: Để có cơ sở khoa học trong việc xây dựng, điều chỉnh chính sách BHYT và các chính sách hỗ trợ y tế cho hộ nghèo, đảm bảo công bằng và hiệu quả.

2. Cán bộ quản lý y tế các cấp: Nắm bắt thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ và quy trình phục vụ.

3. Nhà nghiên cứu xã hội học và y tế công cộng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, cũng như các lý thuyết xã hội học ứng dụng trong lĩnh vực y tế.

4. Tổ chức phi chính phủ và các đơn vị hỗ trợ phát triển: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình can thiệp, hỗ trợ nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho nhóm nghèo tại đô thị.

Câu hỏi thường gặp

1. Hộ nghèo tại thành phố Vinh tiếp cận dịch vụ y tế như thế nào khi bị ốm đau?
   Phần lớn hộ nghèo sử dụng dịch vụ y tế công và thẻ BHYT để khám chữa bệnh, với tỷ lệ tiếp cận khoảng 60%. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ chưa tiếp cận do chi phí và thủ tục phức tạp.

2. Yếu tố nhân khẩu xã hội nào ảnh hưởng nhiều nhất đến việc tiếp cận dịch vụ y tế?
   Trình độ học vấn và giới tính là hai yếu tố quan trọng. Hộ nghèo có trình độ học vấn cao hơn và nữ giới có xu hướng tiếp cận dịch vụ y tế nhiều hơn.

3. Chính sách BHYT đã tác động như thế nào đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo?
   BHYT giúp giảm chi phí khám chữa bệnh, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Tuy nhiên, khoảng 20-30% hộ nghèo chưa được cấp thẻ, làm giảm hiệu quả chính sách.

4. Chi phí y tế ảnh hưởng ra sao đến quyết định sử dụng dịch vụ của hộ nghèo?
   Chi phí thuốc và viện phí là rào cản lớn, khiến nhiều hộ nghèo phải hạn chế hoặc trì hoãn việc khám chữa bệnh, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

5. Có giải pháp nào để cải thiện thái độ phục vụ của nhân viên y tế đối với hộ nghèo?
   Đào tạo kỹ năng giao tiếp, nâng cao nhận thức về công bằng xã hội và trách nhiệm nghề nghiệp cho nhân viên y tế là giải pháp hiệu quả đã được đề xuất.

Kết luận

• Hộ nghèo tại thành phố Vinh tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế, đặc biệt khi không ốm đau và trong việc sử dụng dịch vụ tư nhân, dịch vụ chất lượng cao.
• Yếu tố kinh tế, chi phí y tế, trình độ học vấn và chính sách BHYT là những nhân tố chính ảnh hưởng đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo.
• Chính sách BHYT đã góp phần nâng cao khả năng tiếp cận nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về bao phủ và thủ tục hành chính.
• Cơ sở vật chất, thái độ phục vụ và thủ tục hành chính tại các cơ sở y tế công cũng ảnh hưởng đến sự hài lòng và quyết định sử dụng dịch vụ của hộ nghèo.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào tăng cường chính sách BHYT, giảm chi phí y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ và đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế cho hộ nghèo trong 1-3 năm tới.

Hành động tiếp theo: Các nhà hoạch định chính sách và cơ sở y tế cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để đảm bảo quyền lợi chăm sóc sức khỏe cho hộ nghèo, góp phần phát triển bền vững thành phố Vinh và các đô thị tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Con ngƣời là trung tâm của sự phát triển. Sự cấu thành chất lƣợng của nhân tố con ngƣời bao hàm nhiều mặt, trong đó yếu tố sức khỏe rất cơ bản. Yếu tố sức khỏe của nhân dân có vai trò to lớn trong sự phát triển kinh tế chính trị của mỗi quốc gia.

Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nƣớc nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công”, “Dân cƣờng thì quốc thịnh”, “sức khỏe của nhân dân có vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc” [46].Ngƣời dân có sức khỏe tốt sẽ làm tăng khả năng lao động, tạo ra nguồn của cải cho đất nƣớc và ngƣợc lại. Thế nhƣng, một tỷ lệ lớn dân số trên thế giới vẫn đang phải sống trong tình trạng thiếu thốn về nhà ở, lƣơng thực, thực phẩm, nguồn nƣớc sạch, vệ sinh môi trƣờng không đảm bảo. Điều này đã tác động tiêu cực đến sức khỏe của ngƣời dân. Bên cạnh đó, sự phân biệt đối xử giữa các nhóm ngƣời khác nhau trong xã hội vẫn đang tồn tại và tiếp tục thắng thế, dẫn đến sự mất cân bằng về chất lƣợng cuộc sống, trong đó có sự không ngang bằng nhau về tiếp cận các dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe.

Sau Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), Việt Nam chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng dƣới sự quản lý của nhà nƣớc. Những thành tựu về tăng trƣởng kinh tế, phát triển văn hóa xã hội cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong thời gian qua đã và đang làm thay đổi một cách rõ rệt cuộc sống của mỗi gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế là sự gia tăng về khoảng cách thu nhập của các nhóm dân cƣ, tạo nên bức tranh về sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội. Bên cạnh một bộ phận dân cƣ ngày càng trở nên giàu có thì vẫn còn không ít những hộ nghèo, ngƣời nghèo; họ đang tồn tại bơ vơ, lạc lõng trong sự hội nhập và không tiếp cận đƣợc những thành quả của sự phát triển.

Thành phố Vinh là một thành phố trẻ, thuộc vào đô thị loại I trên dải đất miền Trung, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, cũng nhƣ các thành phố khác, thành phố Vinh không 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tránh khỏi quy luật trên, sự phân hóa giàu nghèo ở đây ngày càng trở nên sâu sắc. Theo báo cáo của Phòng Lao động, thƣơng binh và xã hội thành phố Vinh, tính đến cuối năm 2013, cả thành phố có 71.548 hộ gia đình, trong đó số hộ nghèo là 878 hộ, chiếm tỷ lệ 1,23%. Số khẩu nghèo là 1.Đây là một con số không lớn, nhƣng thực trạng đó đã làm hạn chế sự phát triển của thành phố theo nghĩa phát triển bền vững, làm cho bức tranh về bất bình đẳng xã hội thêm sâu sắc, dẫn đến sự khác nhau về cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội trong đó có sự tiếp cận các dịch vụ y tế.

Bản thân các hộ gia đình nghèo với tƣ cách là một đơn vị của xã hội, họ cũng có các năng lực để thực hiện các hoạt động đáp ứng chức năng của chính bản thân mình và chức năng chung của toàn xã hội, bên cạnh đó, họ cũng có các nhu cầu về sự tồn tại và phát triển, trong đó, nhu cầu về tiếp cận các dịch vụ y tế là một trong những nhu cầu thiết yếu, căn bản nhất, nó là một phần trong nhu cầu đƣợc an toàn của các hộ gia đình. Nghiên cứu về chất lƣợng cuộc sống tại một số thành phố cho thấy kinh tế là yếu tố có tầm ảnh hƣởng nhất đến sức khỏe, bao hàm cả về thể chất và tinh thần. Điều đó cho thấy những ngƣời nghèo không thể tiếp cận với các dịch vụ y tế bằng ngƣời giàu. Tuy nhiên, năng lực tiếp cận dịch vụ y tế còn liên quan đến cấu trúc hệ thống y tế và thậm chí là chính sách bảo hiểm, chƣơng trình xóa đói giảm nghèo của chính phủ và cả thói quen tìm kiếm dịch vụ chăm sóc sức khỏe, thái độ với bệnh tật,.

của ngƣời dân. Vậy thì, những yếu tố nào tác động đến việc tiếp cận các dịch vụ y tế của ngƣời dân, đặc biệt là với các hộ gia đình nghèo? Hiện nay, tại Việt Nam vẫn chƣa có nhiều nghiên cứu tìm hiểu về vấn đề này. Với những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Những yếu tố tác động đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo ở thành thị” (nghiên cứu tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An) làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình. Qua nghiên cứu này, chúng tôi muốn làm rõ bức tranh về thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế của hộ nghèo ở thành thị, làm rõ những yếu tố tác động đến việc tiếp cận các dịch vụ y tế của hộ nghèo.

Từ đó đƣa ra những kiến nghị điều chỉnh hay 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thay đổi các chính sách đối với hộ nghèo nhằm nâng cao và cải thiện chất lƣợng cuộc sống trƣớc hết cho các hộ nghèo ở thành phố Vinh cũng nhƣ trợ giúp cho các nhóm tƣơng tự. Điều này mang tính nhân văn sâu sắc, phù hợp với chủ trƣơng chung của Đảng và Nhà nƣớc cũng nhƣ kế hoạch cụ thể của chính quyền thành phố: xây dựng thành phố Vinh xứng tầm là đô thị loại I của vùng Bắc Trung Bộ nói riêng và cả nƣớc nói chung. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu trong nước Nghiên cứu về sức khỏe và dịch vụ y tế cho ngƣời nghèo là một vấn đề đƣợc nhiều tổ chức và nhà nghiên cứu trong nƣớc quan tâm.

Mang tính lý luận bàn về khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội, trong đó có dịch vụ y tế, một số tác giả đã đi sâu luận bàn về cách dùng các phƣơng pháp tiếp cận xã hội học để nhìn nhận các vấn về y tế và việc tiếp cận các dịch vụ y tế. Tác giả Nguyễn Bá Ngọc, Bùi Xuân Dự đã phân tích, luận giải và đƣa ra khung lý thuyết nghiên cứu khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội nhằm tạo nền tảng cho các nội dung nghiên cứu tiếp theo cũng nhƣ các ứng dụng vào thiết kế, thực hiện chính sách xã hội. Khung lý thuyết nghiên cứu khả năng tiếp cận nhìn từ quan hệ tiếp cận của ngƣời dân đến dịch vụ xã hội bao gồm yếu tố chính sách và hệ thống cung cấp dịch vụ, hai yếu tố này đều nằm ở phía cung và yếu tố nhóm đối tƣợng (ngƣời dân) bao gồm đặc điểm của nhóm đối tƣợng và sự thỏa mãn mà đối tƣợng cảm nhận ở phía cầu [62]. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Bá Ngọc và Bùi Xuân Dự mặc dù chỉ đi phân tích, luận giải và trình bày khung lý thuyết nghiên cứu về khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội chứ chƣa đi sâu đi sâu nghiên cứu về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và áp dụng nghiên cứu vào thực tiễn, nhƣng khung lý luận này đã cho ta một hình dung tổng quát khi nghiên cứu về tiếp cận dịch vụ y tế.

Nghiên cứu đã cho thấy: nội dung nghiên cứu năng lực tiếp cận phải đƣợc xem xét dƣới nhiều chiều cạnh khác nhau trong quan hệ giữa các chủ thể, giữa các nhóm yếu tố ảnh hƣởng tới khả năng tiếp cận; đặc biệt, việc nghiên cứu các rào cản trong quá trình tiếp cận các dịch vụ 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] xã hội cần phải nhấn mạnh đến các đặc điểm nhu cầu của nhóm đối tƣợng và lý giải đƣợc nguyên nhân dẫn đến, làm giảm động cơ tham gia của nhóm đối tƣợng để từ đó đề xuất đƣợc các giải pháp phù hợp, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội của ngƣời dân. Cũng mang tính lý luận, tác giả Nguyễn Đức Chính đã chỉ ra các quan điểm xã hội học về hệ thống và các lý thuyết hệ thống, từ đó tác giả đi phân tích cách tiếp cận hệ thống trong lĩnh vực xã hội học y tế sức khỏe. Tác giả xem xét y tế nhƣ một hệ thống trong hệ thống xã hội. Trong đó hệ thống bao gồm các yếu tố: môi trƣờng hệ thống, đầu vào hệ thống, đầu ra hệ thống, mạng lƣới thông tin và quá trình chuyển đổi.

(1) Môi trƣờng hệ thống. Đó là cấu trúc kinh tế xã hội. Chiến lƣợc tổng thể phát triển kinh tế xã hội. Cấu trúc dân số, cộng đồng dân cƣ.

Các nghành liên quan đến y tế. Các tổ chức xã hội liên quan đến y tế. Luật pháp và chính sách liên quan đến y tế. Lịch sử và truyền thống phát triển chăm sóc sức khỏe.

Hệ thống giao thông vận tải. Hệ thống dịch vụ xã hội. Hệ thống sản xuất và cung cấp các dịch vụ, thuốc cho y tế. Đạo đức, tôn giáo, tập quán của nhân dân.

Nhu cầu khám chữa bệnh,…Đây là các yếu tố môi trƣờng tác động đến hoạt động của y tế. Cũng có thể coi đây là các biến số can thiệp theo quan điểm toán logic. (2) Đầu vào của hệ thống y tế. Là các yếu tố tác động trực tiếp đến hoạt động y tế, là nguồn năng lƣợng của hệ thống và là các biến số độc lập trong toán học.

Đầu vào của hệ thống y tế có thể là: cơ cấu tổ chức nghành y tế, nhân lực nghành y tế; cộng đồng dân cƣ và bệnh nhân; vấn đề trang thiết bị, cơ sở vật chất của nghành y tế; vấn đề tài chính, nguồn thu chi, ngân sách chính phủ dành cho y tế; hệ thống an sinh xã hội có liên quan; sự tham gia của cộng đồng,… (3) Đầu ra của hệ thống. Có hai loại đầu ra của hệ thống là đầu ra mong muốn và đầu ra ngẫu nhiên. Đầu ra mong muốn có liên quan trực tiếp và tích cực tới mục tiêu của hệ thống. Đó có thể là khả năng cung cấp dịch 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vụ y tế cho nhân dân.

Chất lƣợng y tế đƣợc cải thiện. Đó có thể là tăng cƣờng khả năng tiếp cận và đảm bảo tính công bằng hiệu quả trong việc sử dụng dịch vụ y tế. Đầu ra ngẫu nhiên là sản phẩm phụ của hệ thống. (4) Hệ thống thông tin.

Có ba kênh thông tin chính của hệ thống.