Chương 1 T NG U N NGHI N C U 1. Giới thiệu đề tài Ngành xây dựng là ngành sản xuất vật chất có chức năng tái sản xuất tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân. Nó tạo nên cơ sở vật chất cho xã hội, tăng tiềm lực kinh tế của đất nước. Hơn thế nữa, đầu tư xây dựng gắn liền với việc ứng dụng các công nghệ hiện đại nên góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật đối với các ngành sản xuất vật chất.
Phát triển doanh nghiệp xây dựng còn có mối quan hệ tác động mạnh mẽ tới hiệu quả của quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, một bộ phận lớn của thu nhập quốc dân nói chung và quỹ tích lũy nói riêng với nguồn vốn đầu tư, tài trợ của nước ngoài được sử dụng trong lĩnh vực xây dựng. So với các ngành sản xuất khác, xây dựng có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật đặc thù, được thể hiện rất rõ ở sản phẩm xây lắp và quá trình sáng tạo ra sản phẩm của doanh nghiệp xây dựng. Đặc thù sản phẩm của doanh nghiệp xây dựng là có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, thời gian sử dụng lâu dài, cơ cấu lao động không đồng đều, kiến trúc đặc trưng, có giá trị lớn đòi hỏi các nhà xây dựng phải dự đoán trước xu hướng tiến bộ xã hội để tránh bị lạc hậu.
Phong cách kiến trúc và kiểu dáng một sản phẩm cần phải phù hợp với văn hóa dân tộc. Trên thực tế, đã có không ít các công trình xây dựng trở thành biểu tượng của một quốc gia và do đó chất lượng của các công trình xây dựng cũng phải được đặc biệt chú ý. Nó không chỉ ảnh hưởng tới tuổi thọ của công trình mà còn ảnh hưởng tới sự an toàn cho người sử dụng. Phát triển doanh nghiệp xây dựng chính là quan tâm đến sản phẩm xây dựng mang tính tổng hợp phát huy tác dụng về chính sách nhà nước, nguồn tài chính, nguồn nhân lực, kết nối thị trường, môi trường, công nghệ, kiến trúc xây dựng,.
Nó rất đa dạng nhưng lại mang tính độc lập, mỗi một công trình được xây dựng theo một thiết kế, kỹ thuật riêng, có giá trị dự toán riêng và tại một địa điểm nhất định, nơi sản xuất ra sản phẩm cũng đồng thời là nơi sau này khi sản phẩm hoàn thành được đưa vào sử dụng và phát huy tác dụng. Những đặc điểm này có tác động lớn tới quá trình phát triển doanh nghiệp xây dựng. 123doc 2 Phát triển các doanh nghiệp xây dựng đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc gia, bởi vì nó tạo ra cơ sở vật chất để phát triển đô thị, tạo công ăn việc làm cho người lao động, tạo thu nhập quốc dân. Để Việt Nam trở thành quốc gia công nghiệp, hiện đại, cần phải đổi mới các doanh nghiệp xây dựng theo bước đột phá hướng hiện đại trên thế giới, phát triển doanh nghiệp xây dựng đáp ứng được nhu cầu phát triển hiện tại mà không ảnh hưởng đến nhu cầu phát triển tương lai.
Trên thế giới đối với phát triển doanh nghiệp là một khái niệm không mới, có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển doanh nghiệp như lĩnh vực xây dựng, ngành công nghiệp xây dựng,… Song song với sự quan tâm ngày càng tăng trong việc phát triển doanh nghiệp nhỏ đã có một sự gia tăng trong phạm vi, chất lượng và chiều sâu nghiên cứu của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Vương quốc Anh (Curran, 1989). Cơ sở của các nghiên cứu hiện tại đã được thực hiện trên các vấn đề về định nghĩa, vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong phát triển kinh tế đặc biệt là tạo việc làm, phát triển doanh nghiệp, mô hình tăng trưởng của các doanh nghiệp nhỏ và những kỹ thuật tốt nhất để thúc đẩy các doanh nghiệp nhỏ (Timberg, 1992). Nhưng vấn đề đặt ra là phát triển các doanh nghiệp ở địa phương bị tác động bởi những yếu tố nào. Đồng thời, những yếu tố nào có khả năng tác động đến phát triển doanh nghiệp xây dựng ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay.
Tuy các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực kinh doanh khác nhau như ngành công nghiệp xây dựng, tác động của các dịch vụ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ khá hạn chế trong bối cảnh các nước đang phát triển (Timberg, 1992). Điển hình là nghiên cứu khảo sát các yếu tố tác động đến sự tăng trưởng và phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Khan (2004); Khan, Nazmul, Hossain, Rahmatullah, (2012); Chowdhury, Islam, Alam, (2013). Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được nghiên cứu ở các khía cạnh như các yếu tố khả năng doanh nhân, hỗ trợ tài chính, kết nối thị trường, hỗ trợ chính sách nhà nước, công nghệ phù hợp, cơ sở hạ tầng đầy đủ. Từ vấn đề đặt ra, định hướng nghiên cứu phát triển doanh nghiệp xây dựng, tác giả sử dụng mô hình của Chowdhury, Islam, Alam (2013) để làm sáng tỏ lý thuyết trong nghiên cứu doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng.
Với những lý do 123doc 3 trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu các yếu tố tác động đến phát triển doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng”.2 Thực trạng phát triển doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng 1.1 Giới thiệu doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng Tỉnh Sóc Trăng được biết đến là một trong những tỉnh nghèo nhất nước, kinh tế chậm phát triển, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, hệ thống giao thông xuống cấp nghiêm trọng,… Nhưng với ý thức tự lực, tự cường tỉnh đã không ngừng nỗ lực ra sức khai thác các tiềm năng, phát huy lợi thế, tranh thủ các nguồn lực để xây dựng, phát triển và đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trên lĩnh vực kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, tình hình chung của các doanh nghiệp xây dựng đang gặp rất nhiều khó khăn; chi phí sản xuất kinh doanh tăng cao, thị trường tiêu thụ thu hẹp do bởi sức mua bị giảm mạnh, lượng hàng tồn kho lớn và tập trung chủ yếu ở một số doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực bất động sản, xây dựng và vật liệu xây dựng, công nghiệp chế biến, chế tạo, thương mại, vận tải kho bãi,… Trong bối cảnh đó, cộng đồng doanh nghiệp cả nước cũng như ở tỉnh Sóc Trăng mong muốn các nỗ lực điều hành chính sách của Chính phủ, của tỉnh thể hiện ở chính sách kinh tế vĩ mô thông qua chi phí đầu vào của doanh nghiệp giảm, cũng như hỗ trợ giải quyết vấn đề thị trường đầu ra, với việc tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính và tạo niềm tin cho doanh nghiệp xây dựng ổn định kinh doanh. Đặc biệt là tốc độ phát triển doanh nghiệp rất nhanh, cụ thể ở lĩnh vực phát triển doanh nghiệp xây dựng tăng dần từ khi mới tái lập tỉnh đến nay, cụ thể giai đoạn năm 2009-2013 số lượng doanh nghiệp mới thành lập tăng đều qua các năm, như năm 2009 là 1.230 doanh nghiệp thành lập mới đến năm 2013 là 1.540 doanh nghiệp thành lập. Cụ thể hơn, tình hình thành lập doanh nghiệp mới năm 2014 của tỉnh Sóc Trăng có thêm 145 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 93% so cùng kỳ, tổng nguồn vốn đăng ký đầu tư 349 tỷ đồng, tăng 6,3%; bên cạnh đó, có 31 doanh nghiệp đăng ký giải thể, tăng 29%, với tổng nguồn vốn 56,5 tỷ đồng.
Tính đến nay, toàn tỉnh có 1.672 doanh nghiệp, với số nguồn vốn đăng ký 5. Số lượng doanh nghiệp xây dựng được trình bày trong bảng 1.1: Số lượng doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng giai đoạn 2010 - 2014 Số lượng doanh Tỷ trọng Stt Năm thành lập Tổng số doanh nghiệp xây (%) DN xây doanh nghiệp nghiệp dựng dựng 1 2010 1.672 389 23,3% Nguồn: Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sóc Trăng Nhìn chung các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng thành lập tăng đều qua các năm, năm 2010 thành lập 260 doanh nghiệp xây dựng, chiếm 19,8% trong tổng số doanh nghiệp thành lập, tăng đều đến năm 2014 là 389 doanh nghiệp xây dựng, chiếm 23,3% tổng số doanh nghiệp. So với các ngành nghề kinh doanh khác (trên 10 ngành nghề tiêu biểu của tỉnh) ngoài xây dựng thì doanh nghiệp xây dựng mang tính đặc trưng trong tỉnh, chiếm tỷ trọng rất cao trên 23,3% hàng năm.2 Thực trạng các yếu tố tác động phát triển doanh nghiệp xây dựng Yếu tố môi trường xây dựng Hiện nay, không ít cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng bước đầu đã mở rộng quy mô sản xuất, sử dụng các thiết bị và công nghệ tiên tiến, góp phần phát triển công nghiệp bền vững trên địa bàn. Trong quá trình đó, công nghệ lò gạch không nung liên tục được các doanh nghiệp xây dựng quan tâm đầu tư.
Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn một số lò gạch xây dựng bằng thủ công vẫn còn hoạt động gây ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng và chất lượng gạch cũng không đảm bảo. Các chất ô nhiễm trong ngành xây dựng chủ yếu là tiếng ồn xây dựng, bụi xây dựng, chất thải xây dựng trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng. Thực trạng các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Sóc Trăng thời gian qua, phần lớn chưa quan tâm nhiều đến việc bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển doanh nghiệp. Có nhiều doanh nghiệp xây dựng bị vi phạm về môi trường và bị xử phạt vi phạm hành chính về lĩnh vực môi trường tăng rất nhanh, như năm 2010 có 123doc 5 20 doanh nghiệp bị vi phạm môi trường sang năm 2011 tăng lên 28 doanh nghiệp và tiếp tục đến năm 2014 tăng đến 69 doanh nghiệp (bảng 1.2: Doanh nghiệp xây dựng vi phạm pháp luật môi trường Stt Khoản mục 2010 2011 2012 2013 2014 1 Doanh nghiệp chưa tuân thủ đúng các quy định về pháp luật môi trường.
13 19 23 31 45 2 Doanh nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính về lĩnh vực môi trường 7 9 14 18 24 Tổng cộng doanh nghiệp 20 28 37 49 69 Nguồn: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sóc Trăng năm 2015 ản thân doanh nghiệp và chính quyền địa phương chưa thể hiện được mối quan hệ chặt chẽ đến công tác kiểm tra, kiểm soát và tổ chức quản lý, giám sát cộng đồng để quản lý môi trường và áp dụng các hình thức xử phạt nghiêm đối với các cơ sở sản xuất không tuân thủ quy định của Luật ảo vệ môi trường để giảm thiểu tình trạng xả thải tùy tiện của các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường.