BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN BẰNG PHI CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MINH BẠCH THÔNG TIN TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Mã chuyên ngành: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2020 Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh. Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Hữu Phước. Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại Hội đồng chấm bảo vệ Luận văn thạc sĩ Trường Đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh ngày 05 tháng 10 năm 2020. Thành phần Hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ gồm: 1. Lê Thị Lanh . - Chủ tịch Hội đồng 2. Nguyễn Duy Sữu . Nguyễn Hoàng Hưng . Phạm Ngọc Vân . - Thư ký CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG TRƯỞNG KHOA TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG BỘ CÔNG THƯƠNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ Họ tên học viên: NGUYỄN BẰNG PHI MSHV: 16083631 Ngày, tháng, năm sinh: 19/01/1975 Nơi sinh: Hà Nam Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã chuyên ngành: 60340201 I. TÊN ĐỀ TÀI: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MINH BẠCH THÔNG TIN TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG: Tìm hiểu và nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến minh bạch thông tin tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam nhằm đưa ra các giải pháp hoàn thiện và tăng cường tính minh bạch thông tin tài chính của các doanh nghiệp niêm yết để xây dựng một thị trường lành mạnh và phát triển tốt. NGÀY GIAO NHIỆM VỤ: 27/09/2018 (Theo Quyết định giao đề tài số 2018/QĐ-ĐHCN) III. NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ: IV. NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: Tiến sĩ Bùi Hữu Phước. Hồ Chí Minh, ngày ____ tháng ____ năm 2020 NGƯỜI HƯỚNG DẪN CHỦ NHIỆM BỘ MÔN ĐÀO TẠO TS. Bùi Hữu Phước TRƯỞNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận văn “Các yếu tố ảnh hưởng đến minh bạch thông tin tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam”, trước tiên, tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến các Thầy Cô Khoa Sau Đại học, Khoa Tài chính – Ngân hàng Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM đã trang bị cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong thời gian học tập tại trường. Đặc biệt, tôi trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Thầy TS. Bùi Hữu Phước người đã tận tâm hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình, người thân đã giúp đỡ cũng như động viên khích lệ tinh thần giúp tôi hoàn thiện đề tài của mình. Trân trọng cảm ơn! i TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ Đề tài: “Các yếu tố ảnh hưởng đến minh bạch thông tin tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam”. Chất lượng thông tin của các doanh nghiệp niêm yết là mối quan tâm lớn của nhiều chủ thể trên thị trường chứng khoán, đặc biệt là các nhà đầu tư. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều vụ việc sai phạm liên quan đến minh bạch thông tin tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán đã làm ảnh hưởng lớn đến niềm tin của các nhà đầu tư cũng như tính ổn định của thị trường này. Luận văn được thực hiện để xây dựng các chỉ số lượng hóa mức độ minh bạch thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Sau khi thu thập và xử lý dữ liệu mẫu nghiên cứu 200 doanh nghiệp niêm yết chọn ngẫu nhiên trên thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2019 (không bao gồm các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm), tác giả sử dụng phương pháp OLS (Ordinary Least Squares) để kiểm định và ước lượng mô hình hồi quy đề xuất. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố tài chính (quy mô doanh nghiệp, hiệu suất sử dụng tài sản), và yếu tố quản trị (công ty kiểm toán, sự kiêm nhiệm giữa chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc) có ảnh hưởng đến mức độ minh bạch thông tin tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra các kết luận và đề xuất các kiến nghị đối với các chủ thể liên quan về các giải pháp để nâng cao tính minh bạch thông tin vào thị trường chứng khoán Việt Nam. ii ABSTRACT Subject: "The factors are affecting to the transparency of financial information of companies listed on Vietnam's stock market". The quality of information of listed companies is a major concern of many entities in the stock market, especially investors. However, in recent years, many cases of violations related to the transparency of financial information of the companies listed on the stock exchange have greatly affected to the confidence of investors as well as stability of this market. The dissertation was conducted to build indicators to quantify the level of information transparency of the companies listed on Vietnam's stock market. After collecting and processing the sample data of 200 randomly listed companies on Vietnam's stock market in 2019 (excluding businesses operating in the fields of finance, banking, securities and insurance), I used the OLS (Ordinary Least Squares) method to test and estimate the proposed regression model. The result showed that financial factors (firm size, asset efficiency), and the governance factors (audit firm, the concurrently between the Chairman of the Board of Directors and the General Director) affected the transparency of financial information of the companies listed on Vietnam's stock market. From the results of the study, I showed conclusions and recommended to improve information transparency in Vietnam's stock market. iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi. Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận văn là trung thực, không sao chép từ bất kỳ một nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào. Việc tham khảo các nguồn tài liệu (nếu có) đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định. Học viên Nguyễn Bằng Phí iv MỤC LỤC MỤC LỤC . v DANH MỤC HÌNH ẢNH . vi DANH MỤC BẢNG BIỂU . vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.viii CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .2 Mục tiêu nghiên cứu.1 Mục tiêu chung .2 Mục tiêu cụ thể .3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu.4 Phương pháp nghiên cứu.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.1 Ý nghĩa khoa học .2 Ý nghĩa thực tiễn .6 Kết cấu luận văn .4 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Tổng quan về minh bạch thông tin.1 Thông tin tài chính công bố .2 Minh bạch thông tin tài chính .3 Tầm quan trọng của minh bạch thông tin tài chính trên TTCK .4 Các tiêu chí đánh giá minh bạch thông tin .5 Cách đo lường minh bạch thông tin .2 Một số lý thuyết liên quan đến minh bạch thông tin tài chính .1 Lý thuyết đại diện (Agency theory).3 Lý thuyết chi phí chính trị (Political costs theory) .4 Lý thuyết chi phí sở hữu (Proprietary costs theory) .5 Lý thuyết chi phí vốn (Cost of capital theory) .6 Lý thuyết ngẫu nhiên (Contingency theory) .7 Lý thuyết tính hợp pháp (Legitimacy theory) .3 Các nghiên cứu thực nghiệm về minh bạch thông tin tài chính .1 Các nghiên cứu nước ngoài .2 Các nghiên cứu trong nước về minh bạch thông tin .3 Khoảng trống nghiên cứu về minh bạch thông tin .37 CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .1 Xây dựng thang đo .2 Mô hình đề xuất .3 Giả thuyết nghiên cứu .3 Dữ liệu nghiên cứu .4 Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp nghiên cứu định tính .2 Phương pháp nghiên cứu định lượng .64 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Kết quả nghiên cứu .1 Kết quả thống kê mô tả .2 Phân tích tương quan.3 Kiểm định mô hình nghiên cứu.4 Kết quả ước lượng mô hình hồi quy .5 Kiểm tra phần dư, các yếu tố bên ngoài mô hình có phân phối chuẩn hay không .6 Kiểm định mô hình sai dạng hàm .7 Kiểm định tổ hợp tuyến tính giữa các tham số .8 Phương trình hồi quy và các giả thiết được chấp nhận .2 Thảo luận kết quả nghiên cứu .84 vi CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .1 Một số hàm ý từ kết quả nghiên cứu .1 Đối với các doanh nghiệp niêm yết.2 Đối với công ty kiểm toán .3 Đối với Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam .4 Đối với Chính Phủ, Bộ tài chính và Ủy ban chứng khoán Nhà nước .5 Đối với nhà đầu tư:.3 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo .1 Hạn chế của đề tài .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo .103 TÀI LIỆU THAM KHẢO.109 LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN .152 vii DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 2.1 Mô hình CBTT của doanh nghiệp (Jeffrey và Marie E.2 Mô hình nghiên cứu của nhóm tác giả Cheung và cộng sự .1 Sơ đồ quy trình nghiên cứu .41 viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Các thành phần ảnh hưởng đến minh bạch thông tin công ty .2 Tổng hợp các nghiên cứu nước ngoài.3 Tổng hợp các nghiên cứu trong nước .1 Các tiêu chí đo lường mức độ minh bạch thông tin tài chính của các DNNY .2 Ý kiến chuyên gia đồng ý về các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch thông tin của DNNY trên TTCK Việt Nam.3 Tổng hợp ý kiến đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch thông tin đến TTCK Việt Nam .4 Các tiêu chí đo lường mức độ minh bạch thông tin tài chính của các DNNY (Thang đo chính thức) .5 Một số nhân tố ảnh hưởng đến mức độ minh bạch thông tin tài chính từ một số nghiên cứu trước.1 Thống kê mô tả các biến trong mô hình .2 Ma trận tương quan các biến .3 Kết quả Kiểm định Breusch –Godfrey .4 Hệ số VIF .5 Kết quả kiểm định Breusch-Pagan-Godfrey .6 Kết quả hồi quy mô hình với biến phụ thuộc TRANS .7 Kết quả kiểm định Jarque-Bera .8 Kiểm định Reset .9 Kiểm định WALD .10 Tóm tắt kết quả nghiên cứu .
