Nghiên Cứu Ý Định Tham Gia Bảo Hiểm Xã Hội Tự Nguyện Của Người Lao Động Tự Do Tại Tỉnh Bình Dương

Luận văn thạc sĩ phân tích ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người lao động tự do tại Bình Dương, đánh giá yếu tố ảnh hưởng và giải pháp đề xuất.

• Tác giả: Nguyễn Thắt Thị Kim Thoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hạ Thị Thiều Dao
• Trường học: Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người lao động tự do tại tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Chương 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu và thời gian nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 1.8. Cấu trúc của luận văn
• 2. Chương 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Các khái niệm liên quan đến bảo hiểm xã hội tự nguyện
• 2.1.1. Khái niệm bảo hiểm
• 2.1.2. Khái niệm bảo hiểm xã hội
• 2.1.3. Khái niệm bảo hiểm tự nguyện
• 2.1.4. Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện
• 2.2. Các khái niệm liên quan đến người lao động tự do
• 2.2.1. Cơ sở khoa học của sự phát triển BHXN tự nguyện
• 2.2.2. Xu hướng thực hiện hành vi mua của người tiêu dùng
• 2.2.3. Quá trình đi đến một quyết định mua sắm
• 2.2.3.1. Những người (chủ thể) tham gia vào một quyết định mua sắm
• 2.2.3.2. Các bước của quá trình quyết định mua hàng
• 2.2.4. Các mô hình thái độ
• 2.2.4.1. Mô hình nghiên cứu hành vi người tiêu dùng
• 2.2.4.2. Thuyết hành động có lý do (Theory of Reasoned Action – TRA)
• 2.2.4.3. Thuyết hành vi có hoạch định (Theory of Planned Behavior - TPB)
• 2.3. Các nghiên cứu trước về phát triển BHXH TN
• 2.3.1. Một số nghiên cứu của các nhà nghiên cứu trong nước có liên quan
• 2.3.2. Một số nghiên cứu của các nhà nghiên cứu ngoài nước có liên quan
• 2.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.4.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến BHXH TN và các giả thuyết nghiên cứu
• 2.4.1.1. Nhận thức về tính an sinh xã hội của bảo hiểm xã hội tự nguyện
• 2.4.1.2. Ảnh hưởng xã hội
• 2.4.1.3. Hiểu biết về Bảo hiểm xã hội tự nguyện
• 2.5. Tóm tắt chương 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
• 3.1.1. Nghiên cứu định tính
• 3.1.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Diễn đạt và mã hóa thang đo
• 3.4. Phương pháp chọn mẫu
• 3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5.1. Làm sạch và mã hóa dữ liệu
• 3.5.2. Thống kê mô tả
• 3.5.3. Kiểm định độ tin cậy và đánh giá thang đo
• 3.5.4. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.5.5. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.5.6. Kiểm định ANOVA
• 3.6. Tóm tắt chương 3
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Giới thiệu tổng quan về BHXH Bình Dương
• 4.1.1. Quá trình hình thành và phát triển BHXH Bình Dương
• 4.1.2. Thực trạng tham gia BHXH tự nguyện tại Bình Dương
• 4.1.2.1. Số người tham gia BHXH Tự nguyện
• 4.1.2.2. Số thu BHXH Tự nguyện
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Mô tả dữ liệu thu thập được
• 4.2.1.1. Cơ cấu giới tính của đối tượng khảo sát
• 4.2.1.2. Cơ cấu độ tuổi của đối tượng khảo sát
• 4.2.1.3. Cơ cấu trình độ học vấn của đối tượng khảo sát
• 4.2.1.4. Cơ cấu ngành nghề của đối tượng khảo sát
• 4.2.1.5. Cơ cấu thu nhập của đối tượng khảo sát
• 4.2.1.6. Cơ cấu biến đến BHXH TN kết hợp với cơ cấu tham gia BHXN TN
• 4.2.2. Kiểm định độ tin cậy thang đo
• 4.2.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2.3.1. Phân tích EFA các biến độc lập
• 4.2.3.2. Phân tích nhân tố khám phá biến phụ thuộc
• 4.2.4. Điều chỉnh mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.5. Kiểm định mô hình
• 4.2.5.1. Phân tích tương quan
• 4.2.5.2. Phân tích hồi quy
• 4.2.5.3. Kiểm định mô hình
• 4.2.5.4. Dò tìm các vi phạm giả định cần thiết
• 4.2.5.5. Kết quả phân tích hồi quy đa biến và đánh giá mức độ quan trọng của từng nhân tố
• 4.2.6. Kiểm định sự khác biệt giữa Ý định tham gia BHXH TN của người lao động tự do tại Bình Dương theo các đặc điểm nhân khẩu học của người dân
• 4.2.6.1. Kiểm định sự khác biệt giữa hai nhóm yếu tố
• 4.2.6.2. Kiểm định sự khác biệt giữa ba nhóm yếu tố trở lên
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. Tóm tắt chương 4
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 5.2. Đề xuất hàm ý quản trị
• 5.2.1. Hàm ý quản trị để người lao động tự do thay đổi Thái độ
• 5.2.2. Hàm ý quản trị để tăng cường sức ảnh hưởng của xã hội đến người lao động tự do
• 5.2.3. Hàm ý quản trị hỗ trợ để người lao động tự do thu nhập thấp có thể tham gia BHXH TN
• 5.2.4. Hàm ý quản trị để tăng cường hiểu biết của người lao động tự do về BHXH TN
• 5.2.5. Hàm ý quản trị tăng cường truyền thông đến người lao động tự do
• 5.2.6. Hàm ý quản trị nâng cao nhận thức ASXH của BHXH TN
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 01: Thống kê mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu
• Phụ lục 02: Thống kê mô tả trung bình các biến
• Phụ lục 03: Độ tin cậy Cronbach alpha
• Phụ lục 04: Nhân tố khám phá EFA
• Phụ lục 05: Tuong quan Pearson
• Phụ lục 06: Mô hình hồi quy
• Phụ lục 07: T-Test và ANOVA
• Phụ lục 08: Bảng khảo sát

Tóm tắt

I. Bảo hiểm xã hội tự nguyện và lao động tự do tại Bình Dương

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là một chính sách quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, nhằm đảm bảo quyền lợi cho những người lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tại Bình Dương, một tỉnh phát triển kinh tế nhanh, số lượng lao động tự do chiếm tỷ lệ đáng kể. Tuy nhiên, việc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của nhóm này còn hạn chế, mặc dù tiềm năng thu hút lớn. Nghiên cứu này tập trung vào ý định tham gia của lao động tự do tại Bình Dương, nhằm tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp phù hợp.

1.1. Khái niệm và đối tượng tham gia

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là hình thức bảo hiểm dành cho những người không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm lao động tự do, nông dân, và những người kinh doanh nhỏ lẻ. Đối tượng này thường không có quan hệ lao động chính thức, dẫn đến việc họ không được hưởng các quyền lợi từ bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tại Bình Dương, nhóm lao động tự do chiếm tỷ lệ lớn, nhưng tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện vẫn thấp.

1.2. Thực trạng tham gia tại Bình Dương

Theo số liệu từ Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Dương, số lượng người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tăng dần qua các năm, nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Năm 2016, chỉ có 1.356 người tham gia trong tổng số 445.652 người chưa tham gia bảo hiểm xã hội. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc nghiên cứu sâu hơn về ý định tham gia của nhóm lao động tự do.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia

Nghiên cứu này xác định sáu yếu tố chính ảnh hưởng đến ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của lao động tự do tại Bình Dương, bao gồm: nhận thức về tính an sinh xã hội, thái độ, ảnh hưởng xã hội, hiểu biết về bảo hiểm xã hội tự nguyện, thu nhập, và truyền thông. Các yếu tố này được đo lường thông qua phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng.

2.1. Nhận thức và thái độ

Nhận thức về tính an sinh xã hội và thái độ của người lao động đối với bảo hiểm xã hội tự nguyện là hai yếu tố quan trọng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, những người có nhận thức cao về lợi ích của bảo hiểm xã hội tự nguyện và thái độ tích cực thường có ý định tham gia cao hơn.

2.2. Ảnh hưởng xã hội và hiểu biết

Ảnh hưởng xã hội từ gia đình, bạn bè, và cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tham gia. Ngoài ra, hiểu biết về bảo hiểm xã hội tự nguyện cũng ảnh hưởng đến ý định tham gia, đặc biệt là khi người lao động hiểu rõ các quyền lợi và quy trình tham gia.

III. Kết quả nghiên cứu và hàm ý quản trị

Kết quả phân tích hồi quy đa biến cho thấy, thái độ là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tiếp theo là ảnh hưởng xã hội, thu nhập, hiểu biết, truyền thông, và nhận thức về tính an sinh xã hội. Dựa trên kết quả này, nghiên cứu đề xuất các hàm ý quản trị nhằm tăng cường ý định tham gia của lao động tự do tại Bình Dương.

3.1. Hàm ý quản trị

Để tăng cường ý định tham gia, cần tập trung vào việc cải thiện thái độ của người lao động thông qua các chương trình tuyên truyền và giáo dục. Đồng thời, tăng cường ảnh hưởng xã hội bằng cách khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và gia đình.

3.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, chẳng hạn như mẫu nghiên cứu chỉ tập trung tại Bình Dương. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi địa lý và đối tượng nghiên cứu để có cái nhìn toàn diện hơn về ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của lao động tự do.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là một trong những trụ cột an sinh xã hội cốt lõi nhằm bảo đảm thu nhập cho người lao động khu vực phi chính thức khi hết tuổi lao động. Tại tỉnh Bình Dương, một trung tâm công nghiệp trọng điểm phía Nam, lực lượng lao động năm 2016 đạt khoảng 1.100.000 người, trong đó số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là 834.448 người. Mặc dù toàn tỉnh có tới 445.652 người chưa được bao phủ bởi bảo hiểm xã hội bắt buộc, số lượng người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện năm 2016 chỉ đạt 1.356 người. Số liệu này có sự sụt giảm đáng kể so với mức 2.223 người năm 2014 và 2.498 người năm 2015. Thực trạng này cho thấy kết quả phát triển đối tượng chưa tương xứng với tiềm năng kinh tế và quy mô lao động tự do tại địa phương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ nguyên nhân khiến người lao động tự do chưa mặn mà với chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện, từ đó xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ tác động của từng yếu tố đến ý định tham gia của họ. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm, đo lường các trọng số tác động và đề xuất hệ thống hàm ý quản trị thiết thực cho cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Dương nhằm gia tăng tỷ lệ bao phủ an sinh xã hội.

Phạm vi nghiên cứu không gian tập trung tại các địa bàn có mật độ lao động tự do cao như chợ Bình Mỹ, chợ Tân Bình thuộc huyện Bắc Tân Uyên; chợ Phú Chánh, chợ Phú Mỹ thuộc thị xã Tân Uyên; chợ Phước Hòa, chợ Bàu Bàng thuộc huyện Bàu Bàng; khu vực huyện Phú Giáo và các dãy nhà trọ lân cận khu công nghiệp tại Thuận An và Dĩ An. Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 4 năm từ 2016 đến 2019, trong khi dữ liệu sơ cấp được khảo sát trực tiếp từ tháng 04/2019 đến tháng 05/2019 trên 300 người lao động tự do. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để ngành bảo hiểm xây dựng lộ trình nâng mức độ bao phủ an sinh lên trên 5% lực lượng lao động phi chính thức trong những năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen năm 1975, Thuyết hành vi có hoạch định (TPB) của Ajzen năm 1991 cùng Thuyết thang bậc nhu cầu của Maslow năm 1943. Thuyết TPB khẳng định ý định hành vi chịu sự chi phối trực tiếp bởi ba thành phần: thái độ đối với hành vi, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi. Khi áp dụng vào bối cảnh tài chính an sinh, Thuyết Maslow giải thích rằng khi nhu cầu sinh lý và an toàn của con người được kích hoạt, việc tích lũy phòng ngừa rủi ro tuổi già trở thành động lực nội tại thúc đẩy hành vi mua bảo hiểm.

Khung phân tích của đề tài vận dụng các khái niệm nền tảng:

• Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Loại hình dịch vụ công phi lợi nhuận do Nhà nước tổ chức, người tham gia được tự chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp thu nhập để hưởng chế độ hưu trí và tử tuất theo Luật Bảo hiểm xã hội.
• Người lao động tự do: Những người làm việc trong khu vực phi chính thức, không có hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên và không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Thái độ hướng về hành vi: Đánh giá tích cực hoặc tiêu cực của cá nhân đối với việc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
• Chuẩn chủ quan và ảnh hưởng xã hội: Áp lực từ những người xung quanh như gia đình, đồng nghiệp, bạn bè tác động đến quyết định cá nhân.
• Ý định tham gia: Khả năng chủ quan mà người lao động tự do sẽ thực hiện hành vi trích một phần thu nhập để tham gia bảo hiểm.

Mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 6 nhân tố tác động đến Ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người lao động tự do tại Bình Dương: Nhận thức về tính an sinh xã hội, Thái độ, Ảnh hưởng xã hội, Hiểu biết về bảo hiểm xã hội tự nguyện, Thu nhập và Truyền thông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai phương pháp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Tiến hành phỏng vấn sâu các chuyên gia quản lý bảo hiểm và thảo luận nhóm với người lao động tự do để điều chỉnh, mã hóa 28 biến quan sát cho phù hợp với đặc thù kinh tế tỉnh Bình Dương.
• Nghiên cứu định lượng: Thu thập dữ liệu sơ cấp từ mẫu khảo sát gồm 300 người lao động tự do (tiểu thương, thợ thủ công, người làm dịch vụ cá nhân) trong thời gian từ tháng 04/2019 đến tháng 05/2019.

Phương pháp chọn mẫu phi xác suất theo hình thức thuận tiện có phân tầng tại các địa bàn trọng điểm được áp dụng nhằm tiếp cận đúng nhóm lao động tự tạo việc làm. Quy mô mẫu N = 300 hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn phân tích nhân tố khám phá EFA và hồi quy đa biến (quy tắc tối thiểu gấp 5 lần số biến quan sát, tương ứng yêu cầu tối thiểu là 140 mẫu).

Quy trình xử lý dữ liệu trên phần mềm SPSS 22.0 bao gồm: thống kê mô tả đặc điểm nhân khẩu học, kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha (chấp nhận hệ số từ 0,6 trở lên và tương quan biến - tổng trên 0,3), phân tích nhân tố khám phá EFA (điều kiện KMO từ 0,5 đến 1,0 và Eigenvalue lớn hơn 1,0), phân tích hồi quy tuyến tính đa biến OLS để đo lường mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập, và kiểm định ANOVA cùng Independent T-test để tìm ra sự khác biệt theo đặc điểm nhân khẩu học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo và phân tích nhân tố khám phá EFA khẳng định các biến quan sát đều đạt giá trị hội tụ và giá trị phân biệt cao. Mô hình phân tích hồi quy tuyến tính đa biến cho thấy toàn bộ 6 nhân tố trong mô hình đều có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức p < 0,05 đến Ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người lao động tự do tại Bình Dương.

Mức độ tác động của các nhân tố được xếp theo thứ tự giảm dần dựa trên hệ số hồi quy chuẩn hóa Beta:

• Nhân tố Thái độ có tác động mạnh nhất đến ý định tham gia với hệ số Beta bằng 0,459.
• Nhân tố Ảnh hưởng xã hội xếp thứ hai với hệ số Beta đạt 0,370.
• Nhân tố Thu nhập đứng vị trí thứ ba với hệ số Beta đạt 0,233.
• Nhân tố Hiểu biết về bảo hiểm xã hội tự nguyện xếp thứ tư với hệ số Beta đạt 0,203.
• Nhân tố Truyền thông xếp thứ năm với hệ số Beta đạt 0,197.
• Nhân tố Nhận thức về tính an sinh xã hội có mối liên hệ đồng biến dương với ý định tham gia.

Bên cạnh đó, kiểm định ANOVA và T-test chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về ý định tham gia giữa các nhóm trình độ học vấn và ngành nghề. Những người có trình độ học vấn từ trung cấp trở lên và những người đã từng tiếp cận thông tin về chính sách thể hiện mức độ sẵn sàng tham gia cao hơn 60% so với nhóm lao động chưa từng nghe về bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Thảo luận kết quả

Thực tế kiểm định cho thấy Thái độ (Beta = 0,459) và Ảnh hưởng xã hội (Beta = 0,370) là hai yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất. Bảo hiểm xã hội tự nguyện là một cam kết tài chính dài hạn kéo dài 20 năm để hưởng lương hưu. Do đó, người lao động chỉ hình thành ý định khi họ có niềm tin vững chắc vào tính an toàn của quỹ và nhận được sự đồng thuận, khích lệ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng xung quanh.

Thu nhập đóng vai trò là điều kiện cần (Beta = 0,233). Báo cáo thực tế cho thấy hơn 60% lao động khu vực phi chính thức có việc làm bấp bênh với mức tích lũy bình quân sau chi tiêu chỉ đạt khoảng 2,2 triệu đồng mỗi tháng. Số tiền tích lũy hạn chế khiến họ thường ưu tiên cho các nhu cầu sinh hoạt cấp bách hơn là đầu tư an sinh dài hạn.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình trước đây của Phạm Thị Lan Phương năm 2015 tại Vĩnh Phúc và Hoàng Thu Thủy, Bùi Hoàng Minh Thư năm 2018 tại Phú Yên, đồng thời củng cố kết luận của Paulette Castel năm 2008 về rào cản tài chính đối với lao động phi chính thức. Điểm mới của nghiên cứu tại Bình Dương là chứng minh được trọng số rất cao của yếu tố Ảnh hưởng xã hội và Truyền thông trong bối cảnh địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh và mật độ dân cư tập trung đông đúc.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, các trọng số hồi quy Beta chuẩn hóa có thể được biểu diễn qua Biểu đồ thanh ngang so sánh mức độ đóng góp của 6 nhân tố, kết hợp cùng Bảng ma trận chéo thể hiện mối tương quan giữa 4 nhóm mức thu nhập và tỷ lệ sẵn sàng tham gia để làm căn cứ phân khúc đối tượng truyền thông.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, các giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất cho giai đoạn 2020-2025:

• Tác động thay đổi thái độ và củng cố niềm tin của người lao động: Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Dương cần công khai minh bạch quy trình quản lý quỹ, đơn giản hóa thủ tục giải quyết chế độ tử tuất và lương hưu. Triển khai ứng dụng số hóa cho phép người tham gia tra cứu quá trình đóng - hưởng mọi lúc mọi nơi, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ người dân có thái độ tích cực lên trên 85% trước năm 2023.
• Phát huy tối đa sức mạnh của nhân tố ảnh hưởng xã hội: Xây dựng mạng lưới cộng tác viên an sinh tại các khu phố, ấp và tổ chức các phong trào phụ nữ, nông dân giúp nhau tiết kiệm tham gia bảo hiểm xã hội. Tận dụng tiếng nói của những người có uy tín trong cộng đồng tại 9 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh, phấn đấu đạt chỉ tiêu 25% hộ gia đình có từ 2 thành viên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện vào năm 2024.
• Đề xuất chính sách hỗ trợ đóng linh hoạt theo mức thu nhập: Kiến nghị Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương ban hành cơ chế trích ngân sách địa phương hỗ trợ thêm từ 10% đến 20% mức đóng cho lao động tự do thuộc hộ nghèo và cận nghèo. Đồng thời, đa dạng hóa phương thức thu phí linh hoạt theo định kỳ 1 tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng để giảm gánh nặng tài chính tức thời cho người có thu nhập không ổn định.
• Tăng cường truyền thông đa kênh và nâng cao hiểu biết chính sách: Bưu điện tỉnh Bình Dương phối hợp cùng cơ quan bảo hiểm đổi mới nội dung tuyên truyền bằng hình thức infographic trực quan, video ngắn trên mạng xã hội và loa phát thanh cơ sở. Mục tiêu đặt ra là tiếp cận trên 70% lao động tại các khu chợ truyền thống và xóm trọ công nhân trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Dương và các đại lý thu: Sử dụng bộ trọng số Beta chuẩn hóa gồm Thái độ (0,459) và Ảnh hưởng xã hội (0,370) để thiết kế chiến dịch tiếp thị xã hội, định hướng nội dung tư vấn trực tiếp đến từng hộ kinh doanh cá thể và người lao động tự do.
• Các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách an sinh: Khai thác dữ liệu thực chứng từ 300 mẫu khảo sát để làm cơ sở ban hành các nghị quyết hỗ trợ mức đóng từ ngân sách địa phương, góp phần cụ thể hóa mục tiêu bao phủ an sinh toàn dân.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh: Kế thừa mô hình nghiên cứu kết hợp TRA - TPB và hệ thống 28 biến quan sát đã được kiểm định độ tin cậy để mở rộng nghiên cứu hành vi tiêu dùng dịch vụ công tại các tỉnh, thành phố khác.
• Các tổ chức đoàn thể xã hội và hiệp hội ngành nghề: Nắm bắt sâu sắc tâm lý và rào cản của hơn 445.000 lao động chưa tham gia bảo hiểm tại Bình Dương nhằm xây dựng các chương trình tương trợ an sinh bền vững cho hội viên.

Câu hỏi thường gặp

• Nhân tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người lao động tự do tại Bình Dương? Kết quả phân tích hồi quy đa biến khẳng định nhân tố Thái độ có tác động mạnh nhất với hệ số Beta chuẩn hóa bằng 0,459. Khi người lao động tự do hình thành cảm xúc tích cực và nhận thức được lợi ích hưu trí lâu dài, ý định tham gia của họ sẽ gia tăng nhanh chóng.

• Ảnh hưởng xã hội tác động như thế nào đến quyết định của người lao động tự do? Ảnh hưởng xã hội là nhân tố quan trọng thứ hai với hệ số Beta đạt 0,370. Trong thực tế khảo sát tại Bình Dương, quyết định tham gia của người dân chịu sự tác động sâu sắc từ ý kiến ủng hộ của vợ, chồng, cha mẹ, bạn bè và những người cùng buôn bán tại khu vực chợ truyền thống.

• Mức thu nhập hạn chế có phải là rào cản ngăn người lao động tự do tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện không? Thu nhập đứng vị trí thứ ba với hệ số Beta là 0,233. Mặc dù hơn 60% lao động tự do có tích lũy trung bình chỉ khoảng 2,2 triệu đồng mỗi tháng, nhưng nếu chính sách có phương thức đóng linh hoạt và họ có thái độ tốt, họ vẫn sẵn sàng trích một phần tiền để tham gia.

• Quy mô mẫu và địa bàn khảo sát của luận văn được thực hiện như thế nào? Luận văn tiến hành khảo sát trực tiếp 300 người lao động tự do trong khoảng thời gian từ tháng 04/2019 đến tháng 05/2019. Địa bàn khảo sát trải rộng tại các khu chợ và khu nhà trọ công nhân thuộc huyện Bắc Tân Uyên, Bàu Bàng, Phú Giáo, thị xã Tân Uyên, Thuận An và Dĩ An.

• Cơ quan bảo hiểm xã hội cần ưu tiên giải pháp nào để mở rộng đối tượng tham gia? Cơ quan bảo hiểm cần ưu tiên truyền thông làm thay đổi thái độ của người dân, kết hợp đề xuất chính sách hỗ trợ từ 10% đến 20% mức đóng từ ngân sách tỉnh và áp dụng linh hoạt chu kỳ đóng tiền theo từng tháng hoặc quý để người lao động dễ dàng duy trì việc tham gia.

Kết luận

• Mô hình nghiên cứu đã lượng hóa thành công 6 nhân tố tác động đồng biến đến Ý định tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người lao động tự do tại Bình Dương, trong đó Thái độ (Beta = 0,459), Ảnh hưởng xã hội (Beta = 0,370) và Thu nhập (Beta = 0,233) là 3 động lực chính.
• Khảo sát thực nghiệm trên 300 người lao động tự do đã phản ánh chân thực khoảng cách lớn giữa tiềm năng hơn 445.652 lao động chưa có bảo hiểm và tỷ lệ tham gia thực tế còn rất thấp tại địa phương.
• Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là kiểm định thành công mô hình tích hợp TRA, TPB và thang bậc nhu cầu Maslow vào lĩnh vực an sinh xã hội tại một tỉnh có mức độ công nghiệp hóa cao.
• Kế hoạch hành động trong giai đoạn 2020-2025 cần tập trung vào việc đa dạng hóa phương thức đóng, đẩy mạnh truyền thông cộng đồng và đề xuất chính sách trợ cấp một phần mức đóng từ nguồn ngân sách địa phương.
• Cơ quan quản lý, các tổ chức đoàn thể và người dân cần chung tay lan tỏa giá trị an sinh để đưa chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện thực sự trở thành chỗ dựa tài chính vững chắc cho mọi lao động tự do khi về già.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Chương này sẽ giới thiệu lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu liên quan. Chương này trình bày các khái niệm liên quan đến sự gắn kết của người lao động, các lý thuyết và nghiên cứu trước đây có liên quan, từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu: Chương này sẽ giới thiệu về việc xây dựng thang đo, cách chọn mẫu, công cụ thu thập dữ liệu, quá trình thu thập thông tin được tiến hành như thế nào và các kỹ thuật phân tích dữ liệu thống kê được sử dụng trong nghiên cứu này.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chương này sẽ phân tích, diễn giải các dữ liệu đã thu được từ cuộc khảo sát bao gồm các kết quả kiểm định độ tin cậy và độ phù hợp của thang đo. Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị. Chương này sẽ đưa ra một số kết luận từ kết quả thu được và một số hàm ý quản trị đề xuất đối với BHXH tỉnh Bình Dương và những hạn chế trong nghiên cứu.

5 Chương 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2.1 Các khái niệm liên quan đến bảo hiểm xã hội tự nguyện 2.1 Khái niệm bảo hiểm Có rất nhiều khái niệm khác nhau về bảo hiểm được xây dựng dựa trên từng góc độ nghiên cứu xã hội, pháp lý, kinh tế, kỹ thuật, nghiệp vụ…. Hồ Sĩ Sà (2000, trang 12) định nghĩa: “Bảo hiểm là hoạt động thể hiện người bảo hiểm cam kết bồi thường (theo quy luật thống kê) cho người tham gia bảo hiểm trong từng trường hợp xảy ra rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm với điều kiện người tham gia nộp một khoản phí cho chính anh ta hoặc người thứ ba; Điều này có nghĩa là người tham gia chuyển giao rủi ro cho người bảo hiểm bằng cách nộp một khoản phí để hình thành quỹ dự trữ. Khi người tham gia gặp rủi ro dẫn đến tổn thất, người bảo hiểm lấy quỹ dự trữ trợ cấp hoặc bồi thường thiệt hại thuộc phạm vi bảo hiểm cho người tham gia. Phạm vi bảo hiểm là những rủi ro mà người tham gia đăng ký với người bảo hiểm” Bảo hiểm là một hoạt động dịch vụ tài chính, thông qua đó một cá nhân hay một tổ chức có quyền được hưởng bồi thường hoặc chi trả tiền bảo hiểm nếu rủi ro hay sự kiện bảo hiểm xảy ra nhờ vào khoản đóng góp phí bảo hiểm cho mình hay cho người thứ ba.

Khoản tiền bồi thường hoặc chi trả này do một tổ chức đảm nhận, tổ chức này có trách nhiệm trước rủi ro hay sự kiện bảo hiểm và bù trừ chúng theo quy luật thống kê (Nguyễn Văn Định, 2008). Nguyễn Thị Ngọc Trinh (2016) chỉ ra rằng “Bảo hiểm là những quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ bảo hiểm tập trung nhằm giải quyết các rủi ro bảo hiểm cho các đối tượng tham gia bảo hiểm, đảm bảo cho quá trình tái sản xuất và đời sống của xã hội được diễn ra bình thường.2 Khái niệm bảo hiểm xã hội Trên bình diện quốc tế, khái niệm chung của ILO về ASXH cũng được sử dụng trong lĩnh vực BHXH. Theo công ước 102 (1952) thì BHXH có thể được 6 hiểu khái quát là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua các biện pháp cộng đồng, nhằm chống lại các khó khăn về kinh tế, xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con. BHXH là loại hình dịch vụ công trong nền kinh tế thị trường, hoạt động không nhằm mục đích kiếm lời.

BHXH có vai trò kinh tế xã hội hết sức quan trọng vì nó hướng tới diện bảo vệ là người lao động, lực lượng quan trọng đang trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho xã hội. BHXH có tính cộng đồng, tính nhân đạo, nhân văn sâu sắc và là trụ cột chính của hệ thống ASXH của mỗi nước (Phạm Thị Định và Nguyễn Văn Định, 2011).3 Khái niệm bảo hiểm tự nguyện Theo quy định tại điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội thì bảo hiểm xã hội bao gồm BHXH BB và BHXH TN. BHXH BB: là loại hình BHXH mà người lao động và người sử dụng lao động bắt buộc phải tham gia. BHXH TN: là loại hình BHXH mà người lao động tự nguyện tham gia, được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình để hưởng bảo hiểm xã hội.

BHXH TN được triển khai thực hiện từ năm 2008 với 2 chế độ bảo hiểm là hưu trí và tử tuất. Theo Nguyễn Thị Ngọc Trinh (2016) BHXH là chính sách an sinh xã hội của Nhà nước nhằm mục đích chi trả một phần thu nhập cho người lao động khi gặp sự cố trong cuộc sống như ốm đau, thai sản, tuổi già không còn khả năng lao động hoặc tử tuất trên cơ sở đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động dưới sự quản lý của Nhà nước.4 Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện Theo quy định tại điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội thì người tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, ấp, bản, làng, tổ dân phố, khu phố; Người lao động giúp việc gia đình; người tham gia các hoạt 7 động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không hưởng tiền lương, xã viên không hưởng tiền lương, tiền công làm việc trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; Người nông dân, người lao động tự tạo việc làm bao gồm những người tự tổ chức hoạt động lao động để có thu nhập cho bản thân và gia đình; Người lao động đã đủ điều kiện về tuổi đời nhưng chưa đủ điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu theo quy định của pháp luật về BHXH. Các khái niệm liên quan đến người lao động tự do Người lao động tự do (người lao động tự làm) là những người lao động có việc làm phi chính thức hay có thể gọi là lao động phi chính thức.

Theo báo cáo thống kê đầu tiên của Việt Nam về việc làm phi chính thức được Tổng Cục Thống kê và Viện Khoa học Lao động – Xã hội công bố ấn phẩm ngày 14 tháng 8 năm 2018, việc làm phi chính thức được định nghĩa là việc làm không có bảo hiểm xã hội (đặc biệt là bảo hiểm xã hội bắt buộc) và không có hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên. Phạm vi tính lao động tự do của báo cáo được thể hiện theo hình 2.1: Phạm vi tính lao động tự do theo khu vực Nguồn: Báo cáo lao động phi chính thức 2016 (2018) Cũng theo báo cáo báo cáo thống kê đầu tiên của Việt Nam về việc làm phi chính thức, đặc trưng của người lao động phi chính thức có một số đặc điểm dễ nhận thấy như: “việc làm bấp bênh, thiếu ổn định, thu nhập thấp, thời gian làm 8 việc dài; không có hợp đồng lao động hoặc có nhưng không được đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, không được chi trả các chế độ phụ cấp và các khoản phúc lợi xã hội khác. Những người lao động này thường luẩn quẩn trong đói nghèo, hạn chế về năng lực, kiến thức và điều kiện kinh tế, do đó không có nhiều cơ hội để hòa nhập xã hội.” Tỷ lệ lao động tự do theo ngành nghề được công bố là: Hình 2.2: Tỷ lệ lao động chính thức và lao động phi chính thức theo nhóm nghề, năm 2016. Nguồn: Báo cáo lao động phi chính thức 2016 (2018) Trong phạm vi đề tài này, người lao động tự do được khảo sát chủ yếu liên quan đến nhóm thợ thủ công và các thợ khác có liên quan, nhóm dịch vụ cá nhân, bảo vệ và bán hàng.1 Cơ sở khoa học của sự phát triển BHXN tự nguyện Phạm Thị Lan Phương (2015) đã trình bày về cơ sở khoa học của sự phát triển BHXH như sau “nhu cầu BHXH (theo nghĩa hẹp) là nhu cầu được bảo đảm và duy trì cuộc sống của NLĐ và gia đình họ ở mức độ nào đó.

Nhu cầu này là nhu 9 cầu động và nó chỉ có thể đáp ứng được ở mức độ nào đó (với mức ngày một tăng lên nhưng không thể tăng mãi). Nhu cầu BHXH rất đa dạng và luôn phát triển mở rộng, nhưng khả năng đáp ứng nhu cầu thì không phải như vậy, vì một mặt, khả năng đáp ứng nhu cầu luôn có một độ trễ nhất định so với nhu cầu. Mặt khác, khả năng đáp ứng nhu cầu lại phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố kinh tế – xã hội và trong chừng mực nhất định, phụ thuộc vào cả yếu tố chính trị của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ. Đáp ứng được nhu cầu BHXH TN là cả một nghệ thuật, nhận thức và trình độ tổ chức của hệ thống BHXH mỗi nước”.

Theo từ điển tóm tắt xã hội học: Nhu cầu là đòi hỏi điều gì đó cần thiết để đảm bảo hoạt động sống của cơ thể, của nhân cách con người, của nhóm xã hội, của toàn xã hội nói chung; là nguồn thôi thúc nội tại của hành động. Thuyết nhu cầu cho thứ bậc được nhà tâm lý học Maslow đã đưa ra vào năm 1943 trong bài viết A Theory of Human Motivation, đây được xem là một trong những lý thuyết nền tảng quan trọng trong kinh tế và được ứng dụng rộng rãi trong việc quản trị nhân sự và quản trị maketing - kinh doanh. Theo thuyết nhu cầu cho thứ bậc của Maslow chỉ ra rằng hành vi của con người bắt nguồn từ nhu cầu và những nhu cầu của con người được phát triển theo một thứ tự từ thấp đến cao, cấp bậc nhu cầu thấp nhất là nhu cầu sinh lý và cao nhất là nhu cầu tự khẳng định, cụ thể như sau: Nhu cầu sinh lý: là những nhu cầu cơ bản thiết yếu đáp ứng để con người có thể tồn tại bao gồm những nhu cầu như: ăn, uống, ngủ, nơi cư trú, tình dục, nghỉ ngơi… Một khi nhu cầu này không được đáp ứng thì sẽ không thúc đẩy được con người tới các nhu cầu cao hơn. Nhu cầu an toàn: khi các nhu cầu để con người tồn tại được đáp ứng (nhu cầu sinh lý), con người sẽ mong muốn mình được bảo vệ, an toàn cho cá nhân hơn.