CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU RAU QUẢ 1. Một số khái niệm 1. Rau quả Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, rau là tên gọi chung cho những bộ phận của thực vật được con người hay động vật dùng làm thực phẩm. Ý nghĩa này hiện vẫn được sử dụng phổ biến và áp dụng cho những thực vật có bộ phận ăn được, bao gồm hoa, quả, thân, lá, rễ và hạt.
Quả là một phần của những loại thực vật có hoa, chuyển hóa từ những mô riêng biệt của hoa, có thể có một hoặc nhiều bầu nhụy và trong một số trường hợp thì là mô phụ. Quả là phương tiện để thực vật phân tán hạt của chúng. Nhiều loại thực vật cho quả ăn được, được nhân giống bởi sự di chuyển của con người và các loài động vật theo mối quan hệ cộng sinh như là cách phát tán hạt giống và chất dinh dưỡng nói riêng. Trong nghiên cứu này, nhóm nghiên cứu sử dụng khái niệm rau quả là các loại thực phẩm được con người sử dụng để làm thực phẩm tiêu dùng hàng ngày và có nguồn gốc từ thực vật.
Trong đó có thể phân loại thành 02 loại chính đó là rau, củ, quả tươi sống và rau của quả đã qua sơ chế, chế biến. Vậy rau quả có thể hiểu là sản phẩm của nông nghiệp, vì nó chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện tự nhiên như: khí hậu, đất đai, nhiệt độ, lượng mưa…. việc sản xuất mang tính thời vụ, từ đó cũng hình thành thời vụ trong trao đổi, kể cả đối với xuất nhập khẩu. Và là một mặt hàng thiết yếu đối với đời sống xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng nên vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm là hết sức quan trọng.
Đồng thời nó còn ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp sản xuất chế biến. Để đảm bảo được yếu tố này, các doanh nghiệp xuất khẩu Nông sản cần có sự giám sát trong mọi khâu: từ sản xuất trồng trọt, thu mua, chế biến….cùng hướng tới việc đáp ứng nhu cầu ngày một khắt khe của người tiêu dùng. Xuất khẩu Một định nghĩa về xuất khẩu được đưa ra trong giáo trình Thương mại quốc tế của Feenstra and Taylor (2010) [76] đó là ”Các quốc gia mua và bán hàng hóa, dịch vụ từ nhau. Xuất khẩu là sản phẩm được bán từ nước này sang nước khác”.
Theo Luật thương mại 2005 tại Điều 28, khoản 1:“Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Vậy xuất khẩu là hình thức cơ bản và chủ yếu của hoạt động ngoại thương. Hoạt động xuấ khẩu đã ra đời từ rất sớm và phát triển mạnh mẽ. Nó diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện kinh tế và mục đích chủ yếu là đem lại lợi ích cho các quốc gia tham 11 gia.
Ban đầu, xuất khẩu chỉ dưới hình thức hàng đổi hàng. Tuy nhiên đến nay nó đã rất phát triển và có hình thức rất đa dạng. Xuất khẩu rau quả Xuất khẩu rau quả là việc xuất khẩu mà mặt hàng được xuất khẩu ở đây là rau quả. Rau quả xuất khẩu là toàn bộ danh mục sản phẩm rau, củ, quả tươi sống và chế biến mà quốc gia, doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường nước ngoài được hiểu trên các khía cạnh sau: - Thứ nhất là chiều rộng: phản ánh quy mô, kim ngạch xuất khẩu.
- Thứ hai là chiều sâu phản ánh cơ cấu, chất lượng xuất khẩu. Bao gồm cơ cấu mặt hàng, cơ cấu thị trường. Đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về chất lượng – thời điểm – chi phí – dịch vụ xuất khẩu theo động thái nhu cầu của thị trường mục tiêu. Trong thương mại xuất nhập khẩu hiện nay, mặt hàng rau quả được phân loại theo hệ thống HS của Hải quan quốc tế bao gồm 03 nhóm: nhóm rau ăn được (bao gồm các loại rau và một số rễ, củ ăn được (HS 07); nhóm quả bao gồm trái cây và các loại hạt ăn được (HS 08); nhóm các sản phẩm chế biến từ rau, trái cây hoặc các bộ phận khác của cây (HS 20) (Tổng cục Hải quan, 2020).
Các hình thức và đặc điểm của xuất khẩu rau quả 1. Các hình thức xuất khẩu Thực chất xuất khẩu là việc bán một sản phẩm hay một dịch vụ ra thị trường nước ngoài để thu ngoại tệ. Xuất khẩu thuần tuý là một chức năng của hoạt động thương mại. Hoạt động xuất khẩu có thể đem lại những lợi nhuận lớn cho nền sản xuất trong nước, tuy nhiên cũng có thể gặp nhiều rủi ro.
Trong thực tế, xuất khẩu hàng hóa được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, đó là xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu qua trung gian, xuất khẩu tại chỗ, tái xuất khẩu và gia công xuất khẩu: - Xuất khẩu trực tiếp là hình thức doanh nghiệp xuất khẩu và người mua trực tiếp thực hiện các giao dịch kinh tế với nhau (gặp mặt, qua thư từ, điện tín). - Xuất khẩu qua trung gian là hình thức việc xuất khẩu hàng hóa được thực hiện nhờ sự giúp đỡ của bên trung gian, và người thứ ba này sẽ được hưởng một khoản tiền nhất định. - Xuất khẩu tại chỗ là doanh nghiệp bán hàng cho người nước ngoài ngay tại đất nước mình. - Tái xuất khẩu là hình thức doanh nghiệp xuất khẩu mua hàng hóa ở nước này rồi bán lại với giá cao hơn ở nước khác để thu lợi nhuận (mà không thực hiện gia công, chế biến).
12 - Gia công xuất khẩu (gia công quốc tế) là hình thức doanh nghiệp nhận gia công nhập khẩu nguyên liệu (hoặc bán thành phẩm) của doanh nghiệp đặt gia công để tổ chức quá trình sản xuất sản phẩm theo nhu cầu của bên đặt gia công. Đặc điểm của xuất khẩu rau quả Đặc điểm của xuất khẩu rau quả gắn liền với những đặc thù chung của sản phẩm rau quả: - Xuất khẩu rau quả có tính thời vụ: do sản xuất trong nước có tính thời vụ nên nguồn cung cho xuất khẩu cũng có tính thời vụ, đặc biệt với sản phẩm tươi sống. Ngoài ra nhu cầu rau quả nhập khẩu ở một số nước cũng có thể có tính thời vụ do thị hiếu tiêu dùng hoặc mùa vụ của nước nhập khẩu .Điều này có ý nghĩa tìm kiếm các thị trường mà mùa vụ sản phẩm của nước nhập khẩu không trùng với mùa vụ của nước xuất khẩu mang ý nghĩa quan trọng. - Xuất khẩu rau quả chịu ảnh hưởng lớn của các điều kiện tự nhiên, dịch bệnh: do phụ thuộc vào chu kỳ sản xuất nên các yếu tố trên có thể tác động làm thay đổi nguồn cung cho xuất khẩu , trong trường hợp rau quả là nguyên liệu chế biến hoặc sản phẩm cho xuất khẩu tươi.
Điều này có thể ảnh hưởng tới các hợp đồng và giảm độ tin cậy của các nhà nhập khẩu đối với quốc gia xuất khẩu. Đại dịch (ví dụ Covid) cũng có ảnh hưởng tới xuất khẩu nông sản nói chung và rau quả nói riêng khi nhà nhập khẩu bị hạn chế sang kiểm tra, thẩm định vùng trồng và sản phẩm, và làm đứt gãy các chuỗi cung ứng. - Xuất khẩu rau quả, giống như các thực phẩm khác, phải tuân thủ các yêu cầu của nước nhập khẩu về an toàn thực phẩm; chất lượng sản phẩm; tuân thủ các yêu cầu về xã hội, môi trường và kinh doanh. Các quy định này không giống nhau đối với các nước nhập khẩu, bởi vậy các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả cần rất chú trọng đảm bảo các yêu cầu này.
- Xuất khẩu rau quả cần có sự phối hợp của toàn bộ các tác nhân trong chuỗi từ người sản xuất sơ cấp tới công ty chế biến, xuất khẩu và phân phối. Do các yêu cầu (ngày càng gia tăng) của nước nhập khẩu về an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ v.v nên cần tổ chức chuỗi sản xuất – chế biến – xuất khẩu rau quả một cách chặt chẽ. Hoạt động của bất kỳ tác nhân nào trong chuỗi này cũng có ảnh hưởng tới chất lượng và mức độ đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu, do đó họ cần phải nâng cao ý thức về chấp hành và đảm bảo an toàn thực phẩm. Vai trò của xuất khẩu rau quả 1.
Đối với nền kinh tế Ở một số nước vẫn còn là nước nông nghiệp nền kinh tế thị trường đang phát triển. Các vùng nông thôn mà đại bộ phận dân cư ở khu vực này sống bằng nghề nông. Rau quả sản xuất ra không chỉ để tiêu dùng hàng ngày trong thị trường nội địa mà còn dùng để xuất khẩu, làm tăng giá trị của rau quả. Xuất khẩu các mặt hàng rau quả tạo động lực cho phát triển rau quả đẫn đến thu thập tăng cho bộ phận dân cư ở nông thôn.
Xuất khẩu rau quả là một phần trong kim ngạch xuất khẩu đóng góp vào tăng trường GDP tạo nguồn vốn đầu tư và phát triển. Xuất khẩu rau quả cũng đã góp phần giải quyết vấn nạn thất nghiệp cho một số người lao dộng. Đó là xuất khẩu rau quả yêu cầu sản phẩm phẩm thường xuyên, ổn định để phục vụ rau quả tươi đảm bảo chất lượng phục cho công nghiệp chế biến, người tiêu dùng, vì thế tạo cho người lao động cơ hội sản xuất quanh năm. Trước đây nông nghiệp chỉ cung cấp cho thị trường trong nước vì không có đầu ra, về sau thông qua khoạt dộng xuất khẩu ra quả tươi và hình thành nên các nhà máy chế biến rau quả, đóng gói,những người sản xuất tiền tới thâm canh, tăng vụ, thời gian nông nhạn giảm, lượng thất nghiệp theo mùa giảm đáng kể.
Xuất khẩu ra quả tạo ra khả năng mở rông thị trường tiêu thụ cho sản xuất phát triển. Do đặc điểm về khí hậu mà ở mỗi quốc gia lại có những điều kiện về khí hậu khác nhau. Điều đó đã ảnh hưởng tới sự có mặt của các loại rau quả trên mỗi quốc gia và mỗi quốc gia sẽ có các loại rau quả riêng biệt. Hay là ở những nơi thời tiết khô và lạnh sẽ khó trồng rau quả hơn những nơi nóng ẩm.
Việc xuất khẩu rau quả giúp cho người tiêu dùng ở các nước được trải nghiệm những sản phẩm mới và những nơi thiếu hụt rau quả sẽ có nguồn rau quả để sử dụng. Từ đó thị trường tiêu thụ rau quả của quốc gia xuất khẩu sẽ được mở rộng phát triển. Xuất khẩu rau quả còn làm đòn bẩy cho khu vực nông thôn tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.