phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận. Trong đó phần nội dung bao gồm 2 chƣơng với những nội dung chính sau: Chƣơng 1. Khái quát chung về vi phạm hành chính và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng. Thực trạng pháp luật và hƣớng hoàn thiện về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng.
1 5 Pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng - Thực trạng và hƣớng giải quyết CHƢƠNG 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VI PHẠM HÀNH CHÍNH VÀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG 1.1 Vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng 1.1 Khái niệm vi phạm hành chính Vi phạm hành chính là một loại vi phạm xảy ra khá phổ biến trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Để xác định rõ tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của loại vi phạm này, đặc biệt là xác định ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm, tạo cơ sở cần thiết để quy định, xử lý cũng nhƣ đấu tranh, phòng, chống có hiệu quả đối với các vi phạm hành chính, cần thiết phải đƣa ra khái niệm về vi phạm hành chính. Định nghĩa vi phạm hành chính đã đƣợc quy định ở nhiều văn bản khác nhau1.
Tuy nhiên ở các văn bản trƣớc đây, VPHC chỉ đƣợc định nghĩa gián tiếp, nhƣ tại Khoản 2, Điều 1 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính 2002 quy định: “Xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức (sau đây gọi chung là cá nhân, tổ chức) có hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính”. Cách trình bày gián tiếp này làm cho việc phát hiện và kết luận hành vi VPHC không có cơ sở rõ ràng mà chỉ dựa trên cách hiểu đƣợc đúc rút ra từ khái niệm xử phạt vi phạm hành chính. Khắc phục hạn chế này, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 đã đƣa ra khái niệm vi phạm hành chính một cách trực tiếp nhƣ sau: “vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính”. Nhƣ vậy, có thể thấy vi phạm hành chính có 04 đặc điểm cơ bản, đó là2: - Tính có lỗi: VPHC là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý.
Lỗi là dấu hiệu cơ bản và bắt buộc phải có trong mọi hành vi vi phạm do cá nhân thực hiện, là thái độ chủ quan của cá nhân, tổ chức đối với hành vi vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nƣớc của mình và hậu quả của hành vi đó gây ra. 1 Nguyễn Huỳnh Anh Nhƣ (2007), Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện (qua thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh), Khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật, Trƣờng đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh, tr. 10 2 Nguyễn Ngọc Duy (2014), Bình luận 2014 Luật Xử lý vi phạm hành chính và trình tự, thủ tục xem xét quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, Nhà xuất bản Hồng Đức, tr.
7 Lê Thảo Trang - Khóa luận tốt nghiệp - 2015 6 Pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng - Thực trạng và hƣớng giải quyết - Tính trái pháp luật: hành vi VPHC là hành vi vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nƣớc (nhƣ vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng đất đai, quy định về khám chữa bệnh, quy định về BVMT). Hành vi đó có thể đƣợc biểu hiện ra bên ngoài ở dạng hành động hoặc không hành động. Ví dụ: hành động lái xe quá tốc độ quy định hoặc hành vi không hành động nhƣ không đăng ký khai sinh. - Tính không phải là tội phạm: VPHC có tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi chƣa đến mức phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc hành vi đó chƣa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm cụ thể theo quy định của bộ luật hình sự hiện hành.
- Tính bị xử phạt hành chính (XPHC): Đây đƣợc xem là thuộc tính của vi phạm hành chính, vì một hành vi vi phạm sẽ không bị coi là VPHC nếu hành vi đó không đƣợc pháp luật về xử phạt VPHC quy định phải bị XPHC. Các đặc điểm nói trên là những đặc điểm mà bất kỳ một VPHC nói chung hay VPHC trong những lĩnh vực cụ thể đều phải có, nhằm phân biệt với các loại vi phạm pháp luật khác, đảm bảo việc áp dụng pháp luật chính xác, hiệu quả.2 Khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường VPHC trong lĩnh vực BVMT là một loại vi phạm pháp luật hành chính, xảy ra trong một lĩnh vực cụ thể của hoạt động quản lý nhà nƣớc. Hiện nay chƣa có văn bản nào đƣa ra khái niệm về VPHC trong lĩnh vực BVMT, dựa trên khái niệm VPHC trong Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và tham khảo Khoản 2, Điều 1 Nghị định số 81/2006/NĐ-CP, có thể đƣa ra khái niệm VPHC trong lĩnh vực BVMT nhƣ sau: VPHC trong lĩnh vực BVMT là những hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý mà không phải là tội phạm về môi trường theo quy định của pháp luật và phải bị xử phạt VPHC về BVMT. Tuy nhiên, đây là một bất cập của pháp luật và sẽ đƣợc trình bày cụ thể tại chƣơng 2 của Khóa luận.2 Cấu thành của hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng VPHC trong lĩnh vực BVMT là một loại vi phạm pháp luật hành chính nên cũng có đầy đủ đặc điểm của một VPHC nói chung.
Đó là tính có lỗi, tính trái pháp luật, tính không phải là tội phạm môi trƣờng và tính bị xử phạt hành chính. Ngoài những đặc điểm chung đó, VPHC trong lĩnh vực BVMT còn có những đặc trƣng sau: Lê Thảo Trang - Khóa luận tốt nghiệp - 2015 7 Pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng - Thực trạng và hƣớng giải quyết Thứ nhất: hậu quả của hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT thƣờng khó xác định ngay sau khi hành vi vi phạm đƣợc thực hiện và thƣờng có quá trình chuyển hóa rất lâu. Đối tƣợng bị xâm phạm đầu tiên và trực tiếp của hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT là môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng sinh thái, cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên. Tuy nhiên, ngay tại thời điểm thực hiện hành vi vi phạm, rất khó xác định đƣợc hậu quả thực tế, bao gồm hậu quả trƣớc mắt và hậu quả lâu dài.
Bởi lẽ môi trƣờng xung quanh ta rất rộng lớn, là một chỉnh thể gồm nhiều yếu tố hài hòa, thống nhất với nhau. Vì vậy, ngay khi hành vi vi phạm diễn ra, con ngƣời chƣa thể phát hiện, nhận thấy những thay đổi tiêu cực của môi trƣờng mà phải trải qua một khoảng thời gian tƣơng đối dài, khi hành vi vi phạm đƣợc lặp lại ngày càng nhiều, sự tác động tới môi trƣờng ngày càng tăng thì những thiệt hại mà nó gây ra mới dễ dàng xác định đƣợc. Thứ hai: đa số các VPHC trong lĩnh vực BVMT thƣờng đƣợc thực hiện bởi cá nhân, tổ chức gắn liền hoạt động sản xuất, kinh doanh có gây hại đến môi trƣờng. VPHC trong lĩnh vực BVMT nhƣ đã trình bày là hành vi của cá nhân, tổ chức nói chung xâm phạm các quy định của pháp luật về BVMT.
Tuy nhiên, có thể thấy các hành vi VPHC đƣợc liệt kê trong Nghị định số 179/2013/NĐ-CP hầu hết đều gắn liền với hoạt động sản xuất, kinh doanh của cá nhân, tổ chức. Để tiến hành sản xuất, kinh doanh, con ngƣời phải vận hành khối máy móc phức tạp với tần suất hàng trăm lần/ngày, sử dụng hàng ngàn tấn nguyên - nhiên - vật liệu và do đó, lƣợng chất thải (rắn, lỏng, khí) vào môi trƣờng (đất, nƣớc, không khí) nhiều đến mức không thể kiểm soát đƣợc. Các hoạt động sinh hoạt, tiêu dùng thƣờng ngày tuy có tác động xấu tới môi trƣờng nhƣng phạm vi, tính chất, mức độ nhẹ hơn rất nhiều lần so với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thứ ba: VPHC trong lĩnh vực BVMT phải đƣợc phát hiện thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra bởi những chủ thể có trình độ chuyên môn nghề nghiệp về quản lý môi trƣờng.
VPHC về BVMT tồn tại khá lâu và rất khó phát hiện sớm, vì thế cần tăng cƣờng, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra trên phạm vi cả nƣớc, đặc biệt là thanh tra, kiểm tra đột xuất. Dấu hiệu vi phạm, thiệt hại do hành vi VPHC về BVMT gây ra nhƣ lƣợng nƣớc thải, các thông số ô nhiễm môi trƣờng, độ rung, nồng độ khí thải… hầu hết tồn tại ở trạng thái ẩn. Vì vậy, để phát hiện, xác định hành vi vi phạm trên thực tế, đòi hỏi phải do các chủ thể có trình độ, kiến thức chuyên môn về BVMT, đƣợc trang bị đầy đủ các thiết bị, máy móc chuyên dụng và đƣợc Nhà nƣớc trao quyền tiến hành thanh, kiểm tra. Lê Thảo Trang - Khóa luận tốt nghiệp - 2015 8 Pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng - Thực trạng và hƣớng giải quyết Để xác định một hành vi xảy ra có phải là VPHC trong lĩnh vực BVMT cần căn cứ vào các dấu hiệu pháp lý của nó.
Cũng giống các loại VPPL khác, VPHC trong lĩnh vực BVMT cũng có các yếu tố cấu thành gồm mặt khách quan, chủ quan, khách thể và chủ thể của hành vi vi phạm. Mặt khách quan: là hệ thống những dấu hiệu đƣợc pháp luật dự liệu trƣớc, đặc trƣng cho những biểu hiện bên ngoài của vi phạm, bao gồm hành vi trái pháp luật, tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi, hậu quả, mối liên hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, thời gian, địa điểm, cách thức, phƣơng tiện vi phạm. - Hành vi trái pháp luật: Tính trái pháp luật thể hiện ở chỗ có hành vi đi ngƣợc lại những quy định của pháp luật về BVMT. Hành vi có thể ở dạng hành động hoặc không hành động.
