CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC VĂN HÓA 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của xử lý VPHC trong lĩnh vực văn hóa 1. Khái niệm xử lý VPHC trong lĩnh vực văn hóa. - Khái niệm VPHC.
Theo Khoản 1 Điều 2 của Luật xử lý VPHC năm 2012: VPHC là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về QLNN mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt VPHC. - Khái niệm VPHC trong lĩnh vực văn hóa. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 của Luật xử lý VPHC năm 2012, VPHC trong lĩnh vực văn hóa là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về QLNN mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt VPHC. - Khái niệm của xử lý VPHC trong lĩnh vực văn hóa.
Theo Luật xử lý VPHC năm 2012. Xử lý VPHC là hoạt động của CQNN có thẩm quyền áp dụng những biện pháp cưỡng chế do pháp luật quy định đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Xử lí VPHC bao gồm xử phạt VPHC và áp dụng các biện pháp xử lí hành chính khác. - Xử phạt VPHC: Theo Khoản 2 Điều 2 Luật xử lý VPHC 2012 quy định, Xử phạt VPHC là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi VPHC theo quy định của pháp luật về xử phạt VPHC.
6 Luan van - Xử lý hành chính: Theo khoản 3, khoản 4 Điều 2 Luật Xử lý VPHC, Xử lý hành chính là biện pháp được áp dụng đối với cá nhân vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm, bao gồm biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Ngoài ra, còn có biện pháp thay thế xử lý VPHC là biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng để thay thế cho hình thức xử phạt VPHC hoặc biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên VPHC, bao gồm biện pháp nhắc nhở và biện pháp quản lý tại gia đình. Trong hoạt động xử lý VPHC lĩnh vực văn hóa gồm có nhiều hoạt động xử lý VPHC liên quan đến nhiều lĩnh vực như: Xử lý VPHC trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật; xử lý VPHC trong lĩnh vực kinh doanh hoạt động karaoke; xử lý VPHC trong lĩnh vực Lễ hội…Tuy nhiên, do tính chất phức tạp trong lĩnh vực kinh doanh karaoke nên hoạt động xử lý VPHC trong lĩnh vực kinh doanh karaoke diễn ra nhiều hơn cả. Xử lý VPHC trong lĩnh vực văn hóa là thuật ngữ pháp lý tuy rộng, nhưng nó được dùng để chỉ việc xử phạt VPHC trong lĩnh vực văn hóa (cụ thể là lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, Lễ hội, kinh doanh dịch vụ karaoke) và các biện pháp khắc phục hậu quả.
Đặc điểm của xử lý VPHC trong lĩnh vực Văn hóa. - Đặc điểm của VPHC: - Tính trái pháp luật của hành vi: Là hành vi thực hiện ngược lại với quy định của pháp luật, hành vi bị pháp luật cấm thực hiện hoặc không thực hiện hành vi mà pháp luật hành chính buộc phải thực hiện. Pháp lệnh xử lý VPHC năm 2002 đã nêu rõ “khi xét thấy hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì người có thẩm quyền phải chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền xử lý hình sự”. 7 Luan van - VPHC phải là hành vi có lỗi.
Lỗi là trạng thái tâm lý, thái độ của người vi phạm đối với hành vi, hậu quả của hành vi đó tại thời điểm thực hiện hành vi. Những người bình thường đạt tới độ tuổi nhất định đều có khả năng điều khiển, nhận thức được tính chất nguy hại cho xã hội của hành vi. Không có lỗi thì không coi là VPHC. - VPHC là hành vi bị xử phạt hành chính.
Nhà làm luật quy định những hành vi nào là VPHC và định ra biện pháp, mức phạt đối với hành vi đó. Một hành vi không bị xử phạt hành chính thì không phải là VPHC. - Tính trái pháp luật của hành vi: Là hành động thực hiện ngược lại với quy định của pháp luật, hành động bị pháp luật cấm thực hiện hoặc không thực hiện hành động mà pháp luật hành chính buộc phải thực hiện. Hành vi hành chính được biểu hiện ra bên ngoài bằng hành động hoặc không hành động (Ví dụ: Đốt vàng mã không đúng nơi quy định tại nơi tổ chức Lễ hội…).
Tóm lại dấu hiệu VPHC trong lĩnh vực văn hóa như sau: - Là hành vi thể hiện bằng hành động hoặc không hành động mà sâm hại hoặc làm ảnh hưởng đến các hoạt động văn hóa (hoạt động Lễ hội, biểu diễn nghệ thuật, Karaoke). - Là hành vi trái pháp luật. - Là hành vi có lỗi (Không có lỗi thì không coi là VPHC). - Khách thể của VPHC.
Là những quan hệ xã hội trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước bị các VPHC xâm phạm và làm tổn hại. Khách thể cụ thể của VPHC rất đa dạng, đó là: Sở hữu Nhà nước, quyền tự do, lợi ích hợp pháp của công dân; trật tự an toàn giao thông; trật tự quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, y tế. Ví dụ: Các quan hệ xã hội trong lĩnh vực du lịch, thể thao… 8 Luan van - Chủ thể của VPHC. Là cá nhân hoặc tổ chức có năng lực hành vi pháp luật hành chính.
Nghĩa là những người mắc bệnh tâm thần và các bệnh thần kinh khác, không có khả năng, hoặc hạn chế khả năng nhận thức thì không bị xử phạt VPHC. Chủ thể của VPHC trong lĩnh vực văn hóa, cụ thể là trong hoạt động Lễ hội, Biểu diễn nghệ thuật và karaoke có thể là cá nhân hay tổ chức kể trên. - Mặt khách quan của VPHC. VPHC có hình thức biểu hiện là hành vi.
Những suy nghĩ xấu chưa thể hiện ra bên ngoài bằng hành vi thì chưa phải là vi phạm pháp luật. Hành vi có thể biểu hiện dưới hình thức hành động (làm hàng giả, kinh doanh trái phép…) hoặc không hành động (không đội mũ bảo hiểm khi điều khiển xe máy…) Ngoài ra, khi xem xét mặt khách quan của VPHC cần tính đến một số yếu tố như thời gian, địa điểm, hoàn cảnh, phương tiện vi phạm. Các điều kiện của mặt khách quan của VPHC: + Được ý chí kiểm soát; + Được ý chí điều khiển. Ví dụ: Tại điểm c khoản 4 Điều 51 của Nghị định số 158/2013/NĐ-CP Quảng cáo có nội dung tạo cho trẻ em có suy nghĩ, lời nói, hành động trái với đạo đức, thuần phong mỹ tục; gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, an toàn hoặc sự phát triển bình thường của trẻ em… - Mặt chủ quan của VPHC.
Khi xem xét, đánh giá một vi phạm cần chú ý tới yếu tố lỗi của người vi phạm. Lỗi là dấu hiệu pháp lý bắt buộc của VPHC. Lỗi được chia thành 2 hình thức là: Lỗi cố ý và lỗi vô ý. Ví dụ 1: Tổ chức Lễ hội có báo cáo về CQNN có thẩm quyền nhưng không được CQNN có thẩm quyền đồng ý mà vẫn tổ chức.
Mục đích của hành vi này là tổ chức lễ hội, lỗi cố ý ở đây thể hiện ở chỗ chủ thể có hành vi 9 Luan van vi phạm, nhận thức được hành vi của mình gây ra vì đã có báo cáo gửi CQNN có thẩm quyền. Khi không được sự đồng ý nhưng vẫn thực hiện. Hoặc hành vi phát hành vé quá số ghế tại nơi tổ chức biểu diễn nghệ thuật. Lỗi cố ý ở đây thể hiện ở chỗ chủ thể cũng đã có hành vi vi phạm, nhận thức được tính chất hành vi là vượt quá số ghế so với thực tế nhưng vẫn cố tình thực hiện.
- Đặc điểm của VPHC trong lĩnh vực văn hóa. VPHC có nhiều đặc điểm. Dưới đây chỉ xem xét một số đặc điểm rõ nét của nó. Một là, VPHC là hành vi trái pháp luật xâm phạm các quy tắc QLNN trong lĩnh vực văn hóa.
Hành vi trái pháp luật hành chính được thể hiện dưới dạng hành động (chủ thể thực hiện những hành vi bị pháp luật hành chính ngăn cấm) hoặc không hành động (chủ thể không thực hiện những hành vi mà pháp luật hành chính bắt buộc phải thực hiện). Theo đó, sẽ không có VPHC nếu không có hành vi trái pháp luật xâm phạm các quy tắc QLNN. Trong lĩnh vực văn hóa thì chủ thể của hành vi VPHC đó có thể là doanh nghiệp hoặc không phải là doanh nghiệp. Ví dụ: Trong lĩnh vực kinh doanh karaoke hoặc Lễ hội thì chủ thể của hành vi VPHC còn có thể là một tổ chức hay cá nhân.
Hai là, VPHC là hành vi có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm hành chính thực hiện. Lỗi là dấu hiệu quan trọng nhất trong mặt chủ quan, thể hiện ý chí của người thực hiện. Lỗi ở đây có thể là cố ý hoặc vô ý. Trong đó: - Lỗi cố ý thể hiện ở chỗ chủ thể nhận thức được tính chất nguy hại của hành vi, thấy trước hậu quả nguy hiểm cho xã hội do hành vi của mình gây ra 10 Luan van nhưng vẫn cố tình thực hiện và mong muốn điều đó xảy ra hoặc tuy không mong muốn nhưng có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.
- Lỗi vô ý thể hiện ở chỗ chủ thể không nhận thức được tính chất nguy hại của hành vi mặc dù có thể hoặc cần phải nhận thức được hoặc nhận thức được nhưng cho rằng hậu quả không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được hậu quả xảy ra. Ba là, VPHC phải bị xử lý hành chính theo quy định của pháp luật. Luật xử lý VPHC 2012 đặt ra khung pháp lý chung nhất cho việc xử lý VPHC của chủ thể. Trong đó, Luật này đăt ra nguyên tắc xử lý vi phạm; các biện pháp xử lý VPHC áp dụng đối với các chủ thể vi phạm; các đối tượng bị xử lý VPHC;… - Tác hại của VPHC trong lĩnh vực văn hóa.
Tất cả các hành vi VPHC trong các lĩnh vực đều có ảnh hưởng đến xã hội. Những VPHC trong các lĩnh vực khác nhau thì có ảnh hưởng đến xã hội ở một mức khác nhau.