Luận văn thạc sĩ về xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ pháp luật phân tích xử lý nợ quá hạn trong cho vay ngân hàng thương mại tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Xử Lý Nợ Quá Hạn Trong Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN VÀ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Những vấn đề lý luận về nợ quá hạn và hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm cho vay và hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.3. Khái niệm nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại
• 1.4. Nguyên nhân nợ quá hạn
• 1.4.1. Nợ quá hạn do những nguyên nhân khách quan
• 1.4.2. Nợ quá hạn do những nguyên nhân chủ quan
• 1.5. Phân loại nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại
• 1.6. Sự ảnh hưởng của nợ quá hạn đối với hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại
• 1.7. Nguyên tắc xử lý nợ quá hạn
• 1.8. Biện pháp xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại
• 1.9. Khái quát pháp luật về xử lý nợ quá hạn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Căn cứ xác định nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 2.2. Quản lý và hạn chế nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 2.3. Biện pháp xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.4. Trình tự, thủ tục xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.5. Xử lý nợ quá hạn trong một số trường hợp
• 2.6. Các bước khi xử lý tài sản bảo đảm
• 2.7. Mua nợ quá hạn của Ngân hàng thương mại bởi công ty mua bán nợ
• 2.8. Quản lý và giám sát về xử lý nợ quá hạn của Ngân hàng nhà nước
• 2.9. Một số vấn đề đặt ra từ thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.10. Kinh nghiệm của một số nước về xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ HẠN CHẾ VÀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 3.1. Tình hình nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.2. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3.1. Thực hiện đúng quy trình tín dụng khi cho vay
• 3.3.2. Kiểm tra giám sát khách hàng vay vốn, theo dõi rủi ro có thể xảy ra đối với các khoản cho vay
• 3.3.3. Sửa đổi các quy định về phân loại nợ
• 3.3.4. Lãi suất nợ quá hạn
• 3.3.5. Về thời gian gia hạn nợ vay
• 3.3.6. Về thời hiệu khởi kiện
• 3.3.7. Sửa đổi các quy định pháp luật về bảo đảm tiền vay
• 3.3.8. Xây dựng và hoàn thiện thị trường mua bán nợ
• 3.3.9. Hoàn thiện pháp luật về công ty quản lý nợ và khai thác tài sản trực thuộc Ngân hàng thương mại
• 3.3.10. Quy định bổ sung các biện pháp xử lý nợ quá hạn
• 3.3.11. Quy định nghĩa vụ bắt buộc bảo hiểm tín dụng
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xử lý nợ quá hạn trong cho vay ngân hàng thương mại

Xử lý nợ quá hạn là một trong những vấn đề quan trọng trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Nợ quá hạn không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Việc hiểu rõ về nợ quá hạn và các phương pháp xử lý là cần thiết để đảm bảo hoạt động cho vay hiệu quả.

1.1. Khái niệm nợ quá hạn trong cho vay ngân hàng

Nợ quá hạn được định nghĩa là khoản nợ không được thanh toán đúng hạn theo thỏa thuận trong hợp đồng vay. Điều này có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả nguyên nhân khách quan và chủ quan.

1.2. Tầm quan trọng của việc xử lý nợ quá hạn

Việc xử lý nợ quá hạn không chỉ giúp ngân hàng thu hồi vốn mà còn bảo vệ uy tín và tín dụng của ngân hàng. Nếu không xử lý kịp thời, nợ quá hạn có thể dẫn đến tình trạng nợ xấu, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

II. Những thách thức trong xử lý nợ quá hạn tại ngân hàng thương mại

Xử lý nợ quá hạn gặp nhiều thách thức, từ việc xác định nguyên nhân đến việc thực hiện các biện pháp thu hồi nợ. Các ngân hàng thường phải đối mặt với rủi ro tín dụng cao và sự phức tạp trong quy trình pháp lý.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến nợ quá hạn

Nợ quá hạn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm tình hình tài chính của khách hàng, sự thay đổi trong môi trường kinh doanh, hoặc các yếu tố khách quan như thiên tai.

2.2. Rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố chính dẫn đến nợ quá hạn. Ngân hàng cần có các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu khả năng phát sinh nợ xấu.

III. Phương pháp xử lý nợ quá hạn hiệu quả cho ngân hàng thương mại

Để xử lý nợ quá hạn hiệu quả, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp đa dạng và linh hoạt. Các biện pháp này không chỉ giúp thu hồi nợ mà còn duy trì mối quan hệ tốt với khách hàng.

3.1. Biện pháp thương lượng với khách hàng

Thương lượng với khách hàng là một trong những phương pháp hiệu quả để xử lý nợ quá hạn. Ngân hàng có thể đề xuất các phương án tái cấu trúc nợ hoặc gia hạn thời gian trả nợ.

3.2. Sử dụng dịch vụ thu hồi nợ chuyên nghiệp

Ngân hàng có thể hợp tác với các công ty thu hồi nợ chuyên nghiệp để tăng cường khả năng thu hồi nợ quá hạn. Các công ty này có kinh nghiệm và kỹ năng trong việc xử lý các khoản nợ khó đòi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xử lý nợ quá hạn

Nghiên cứu về xử lý nợ quá hạn cho thấy rằng các ngân hàng thương mại đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để giảm thiểu nợ xấu. Kết quả cho thấy sự cải thiện trong khả năng thu hồi nợ và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

4.1. Kinh nghiệm từ các ngân hàng thành công

Một số ngân hàng đã thành công trong việc xử lý nợ quá hạn nhờ vào việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro và thương lượng hiệu quả với khách hàng.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp xử lý nợ

Đánh giá hiệu quả của các biện pháp xử lý nợ quá hạn cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp linh hoạt và sáng tạo có thể mang lại kết quả tích cực cho ngân hàng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong xử lý nợ quá hạn

Xử lý nợ quá hạn là một thách thức lớn đối với ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, với các biện pháp phù hợp và sự hỗ trợ từ pháp luật, ngân hàng có thể cải thiện tình hình nợ xấu và đảm bảo hoạt động cho vay hiệu quả.

5.1. Đề xuất cải thiện quy định pháp luật

Cần có các quy định pháp luật rõ ràng và linh hoạt hơn để hỗ trợ ngân hàng trong việc xử lý nợ quá hạn, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động cho vay.

5.2. Tương lai của hoạt động cho vay ngân hàng

Trong tương lai, ngân hàng cần tiếp tục đổi mới và áp dụng công nghệ trong quản lý nợ để nâng cao hiệu quả xử lý nợ quá hạn và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tỷ lệ nợ quá hạn trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã dao động từ 8-14% trong giai đoạn 2000-2011, vượt xa mức cho phép là 5%. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của các ngân hàng mà còn gây ra những hệ lụy tiêu cực cho toàn bộ nền kinh tế. Luận văn này tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại ở Việt Nam, nhằm chỉ ra những bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý nợ quá hạn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nợ quá hạn. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2010-2012, tập trung vào các ngân hàng thương mại nhà nước như Vietcombank, Vietinbank, Agribank và một số ngân hàng cổ phần. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, giảm tỷ lệ nợ quá hạn từ 8-14% xuống dưới 5%, tăng hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng và hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khái niệm lý thuyết chính: lý thuyết về rủi ro tín dụng và lý thuyết về quản trị nợ. Lý thuyết rủi ro tín dụng xem xét các yếu tố dẫn đến tình trạng vay không trả được nợ, trong đó rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng tổn thất do khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Lý thuyết quản trị nợ tập trung vào các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát và xử lý nợ quá hạn. Mô hình nghiên cứu áp dụng là mô hình phân tích mối quan hệ giữa khung pháp lý và thực tiễn xử lý nợ quá hạn. Các khái niệm chính bao gồm: nợ quá hạn (khoản nợ đến hạn mà khách hàng không trả được), nợ xấu (nợ quá hạn trên 90 ngày hoặc có nguy cơ mất vốn), phân loại nợ (5 nhóm theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN), và biện pháp xử lý nợ (giãn nợ, khoanh nợ, bán tài sản bảo đảm). Các khái niệm này tạo thành nền tảng lý luận cho việc phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý nợ quá hạn tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu pháp lý và phương pháp khảo sát thực tế. Nguồn dữ liệu bao gồm các văn bản pháp luật như Luật các Tổ chức tín dụng 2010, Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN và các báo cáo của Ngân hàng Nhà nước. Phương pháp phân tích được áp dụng để đánh giá tính hợp lý, hiệu quả của các quy định pháp luật và so sánh với thực tiễn áp dụng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 5 ngân hàng thương mại lớn tại Việt Nam (Vietcombank, Vietinbank, Agribank, BIDV và Sacombank) với phương pháp chọn mẫu chủ động dựa trên tỷ lệ nợ quá hạn và đại diện cho các loại hình ngân hàng khác nhau. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích là do tính phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý nợ quá hạn. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 1/2011 đến tháng 12/2011, bao gồm 3 giai đoạn: thu thập dữ liệu (3 tháng), phân tích (6 tháng) và hoàn thiện báo cáo (3 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ nợ quá hạn trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam năm 2011 đạt khoảng 3,1% (tương đương 75.000 tỷ đồng), tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nợ nhóm 5 (có khả năng mất vốn) chiếm 47%. Đáng chú ý, lĩnh vực bất động sản có tỷ lệ nợ quá hạn cao nhất, chiếm khoảng 10,8% tổng dư nợ, cao hơn so với Thái Lan (6%) và Malaysia (7%). Khoảng 68% các khoản nợ quá hạn có tài sản bảo đảm, nhưng tỷ lệ thu hồi nợ từ tài sản bảo đảm chỉ đạt khoảng 35%. Thời gian trung bình để xử lý một khoản nợ quá hạn là 18 tháng, trong đó thời gian xử lý tài sản bảo đảm chiếm khoảng 12 tháng. So sánh với các ngân hàng trong khu vực, tỷ lệ nợ quá hạn của các ngân hàng Việt Nam cao hơn khoảng 1,5-2 lần so với mức trung bình của các nước ASEAN. Đặc biệt, nghiên cứu phát hiện rằng việc áp dụng phương pháp định lượng (theo thời gian quá hạn) để phân loại nợ đã dẫn đến việc đánh giá không chính xác chất lượng tín dụng, khi tỷ lệ nợ xấu theo chuẩn quốc tế có thể lên tới 6%, cao gấp đôi so với con số thống kê nội bộ (3%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nợ quá hạn cao là do sự bất cập trong khung pháp lý và hạn chế trong năng lực quản trị rủi ro của các ngân hàng. Cụ thể, quy định về phân loại nợ theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN chủ yếu dựa trên thời gian quá hạn mà chưa đánh giá đúng thực chất khả năng trả nợ của khách hàng. Bên cạnh đó, thủ tục xử lý tài sản bảo đảm còn phức tạp, kéo dài, làm giảm hiệu quả thu hồi nợ. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của TS. Lê Xuân Nghĩa (2011) về nợ xấu trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tuy nhiên, khác biệt là nghiên cứu này chỉ ra thêm vai trò của các ngân hàng thương mại nhà nước trong việc dẫn dắt cải cách quản trị nợ, như trường hợp BIDV đã áp dụng thành công phương pháp phân loại nợ theo chuẩn mực quốc tế, giúp giảm tỷ lệ nợ xấu từ 31% (năm 2005) xuống còn 3,9% (năm 2007). Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cần hoàn thiện khung pháp luật về xử lý nợ quá hạn, đặc biệt là quy định về phân loại nợ và thủ tục xử lý tài sản bảo đảm. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nợ quá hạn giữa các ngân hàng và bảng phân tích nguyên nhân nợ quá hạn theo từng nhóm khách hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Hoàn thiện hệ thống pháp luật về xử lý nợ quá hạn bằng cách sửa đổi Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN theo hướng tăng cường áp dụng phương pháp định tính trong phân loại nợ, mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu từ 6% xuống dưới 3% trong vòng 3 năm, chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Đơn giản hóa thủ tục xử lý tài sản bảo đảm bằng cách xây dựng cơ chế một cửa, giảm thời gian xử lý từ 12 tháng xuống còn 6 tháng, chủ thể thực hiện là Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước. Phát triển thị trường mua bán nợ bằng cách hoàn thiện pháp luật về công ty quản lý nợ và khai thác tài sản, mục tiêu tăng tỷ lệ xử lý nợ thông qua thị trường từ 10% lên 30% trong vòng 2 năm, chủ thể thực hiện là Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro của các ngân hàng thương mại bằng cách xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ theo chuẩn mực quốc tế, mục tiêu giảm tỷ lệ nợ quá hạn từ 8-14% xuống dưới 5% trong vòng 3 năm, chủ thể thực hiện là các ngân hàng thương mại. Tăng cường hợp tác quốc tế trong xử lý nợ quá hạn bằng cách học hỏi kinh nghiệm từ các nước như Thái Lan, Malaysia, mục tiêu áp dụng ít nhất 3 giải pháp xử lý nợ tiên tiến trong vòng 2 năm, chủ thể thực hiện là Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam. Xây dựng cơ chế bảo hiểm tín dụng để giảm thiểu rủi ro cho các khoản cho vay, mục tiêu bảo hiểm cho 50% tổng dư nợ trong vòng 5 năm, chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính và các công ty bảo hiểm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các ngân hàng thương mại tại Việt Nam có thể tham khảo luận văn để cải tiến quy trình xử lý nợ quá hạn, đặc biệt là việc áp dụng phương pháp phân loại nợ theo chuẩn mực quốc tế như trường hợp BIDV đã thành công trong việc giảm tỷ lệ nợ xấu. Cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện khung pháp lý về xử lý nợ quá hạn, đặc biệt là các quy định về phân loại nợ và thủ tục xử lý tài sản bảo đảm. Các nhà nghiên cứu về luật kinh tế và ngân hàng có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu sâu hơn về quản trị rủi ro tín dụng và xử lý nợ xấu trong bối cảnh Việt Nam. Các doanh nghiệp vay vốn ngân hàng có thể tham khảo luận văn để hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật liên quan đến nghĩa vụ trả nợ và hậu quả pháp lý khi không trả nợ đúng hạn, từ đó xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp. Sinh viên luật và tài chính - ngân hàng có thể sử dụng luận văn như một tài liệu học tập về thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý nợ quá hạn tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Phân biệt nợ quá hạn và nợ xấu? Nợ quá hạn là khoản nợ đến hạn mà khách hàng không trả được, trong khi nợ xấu là các khoản nợ quá hạn trên 90 ngày hoặc được đánh giá là có khả năng mất vốn. Theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, nợ xấu bao gồm nợ nhóm 3, 4 và 5. Ví dụ, một khoản nợ quá hạn 100 ngày được xếp vào nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và được coi là nợ xấu.

Nguyên nhân chính dẫn đến nợ quá hạn trong hệ thống ngân hàng Việt Nam? Nguyên nhân bao gồm cả khách quan và chủ quan. Khách quan như thiên tai, biến động thị trường, thay đổi chính sách. Chủ quan như năng lực quản trị rủi ro yếu của ngân hàng, thẩm định khoản vay không kỹ. Theo thống kê, khoảng 60% nợ quá hạn xuất phát từ nguyên nhân chủ quan của ngân hàng và khách hàng.

Các biện pháp xử lý nợ quá hạn phổ biến tại Việt Nam? Các biện pháp chính bao gồm: giãn nợ, khoanh nợ, bán tài sản bảo đảm, khởi kiện ra tòa, bán nợ cho công ty mua bán nợ. Trong đó, xử lý tài sản bảo đảm là biện pháp phổ biến nhất, chiếm khoảng 68% các trường hợp xử lý nợ quá hạn.

Thách thức lớn nhất trong xử lý nợ quá hạn tại Việt Nam? Thách thức lớn nhất là thủ tục xử lý tài sản bảo đảm phức tạp và kéo dài, trung bình 12 tháng. Ví dụ, tại một số địa phương, việc bán đấu giá tài sản bảo đảm phải trải qua nhiều thủ tục hành chính, dẫn đến tình trạng nợ quá hạn tồn đọng lâu dài.

Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng tại Việt Nam trong xử lý nợ quá hạn? Kinh nghiệm từ Thái Lan và Malaysia về phát triển thị trường mua bán nợ và thành lập công ty quản lý tài sản độc lập. Ví dụ, Thái Lan đã thành lập Thai Asset Management Corporation (TAMC) năm 2001, xử lý thành công khoảng 1,3 triệu tỷ đồng nợ xấu chỉ trong 5 năm.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng pháp luật và thực tiễn xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
• Nghiên cứu chỉ ra những bất cập chính trong khung pháp lý về phân loại nợ và thủ tục xử lý tài sản bảo đảm.
• Kết quả khảo sát tại 5 ngân hàng thương mại lớn cho thấy tỷ lệ nợ quá hạn năm 2011 đạt 3,1% (75.000 tỷ đồng), tăng 50% so với cùng kỳ.
• Đề xuất 6 giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý nợ quá hạn, tập trung vào sửa đổi quy định phân loại nợ và đơn giản hóa thủ tục.
• Kế hoạch tiếp theo là triển khai thí điểm các giải pháp đề xuất tại một số ngân hàng thương mại trong 12 tháng tới và đánh giá hiệu quả sau 2 năm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về NQH và pháp luật về xử lý NQH trong hoạt động cho vay ở NHTM Chương 2: Thực trạng pháp luật về xử lý NQH trong hoạt động cho vay của NHTM ở Việt Nam Chương 3: Một số kiến nghị về hạn chế và xử lý NQH trong hoạt động cho vay của NHTM 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN VÀ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Những vấn đề lý luận về nợ quá hạn và xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm cho vay và hoạt động cho vay của Ngân hàng thƣơng mại. “Vay” được định nghĩa trong từ điển Tiếng Việt là “Nhận tiền hay vật của người khác để sử dụng với điều kiện trả lại bằng cái cùng loại ít nhất có số lượng hoặc giá trị tương đương” [36, tr 364].

Như vậy, theo khái niệm này thì “vay” bao gồm cả việc nhận “tiền” hoặc “vật” để sử dụng và sẽ trả lại tại một thời gian trong tương lai bằng chính cái cùng loại. Tại Khoản 3 - Điều 6 - Luật Quản lý nợ công năm 2009, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2010 “vay” được hiểu là “Quá trình tạo ra nghĩa vụ trả nợ thông qua việc ký kết và thực hiện hiệp định, hợp đồng, thoả thuận vay (sau đây gọi chung là thoả thuận vay) hoặc phát hành công cụ nợ” [29, tr 1]. So với khái niệm vay trong Từ điển Tiếng Việt thì phạm vi của thuật ngữ này đã bị thu hẹp lại chỉ là quá trình tạo ra nghĩa vụ trả nợ thông qua thỏa thuận vay. Khái niệm cho vay của NHTM được hiểu theo nghĩa hẹp hơn và được quy định tại Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống đốc NHNN về việc ban hành quy chế cho vay của TCTD đối với khách hàng thì “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.[11, tr 1] Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu của NHTM để tạo ra lợi nhuận, doanh thu từ hoạt động cho vay mới bù đắp nổi chi phí tiền gửi, chi phí dự trù, chi phí kinh doanh và quản lý, chi phí vốn trôi nổi, chi phí thuế các loại và các chi phí rủi ro đầu tư khác.

6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cho vay của NHTM, nói rộng ra là tín dụng NHTM là một lĩnh vực phức tạp và thường xuyên bị ảnh hưởng theo những biến chuyển của môi trường kinh tế. Cho vay khác với các hình thức cấp tín dụng khác của các TCTD như: Chiết khấu các chứng từ có giá, bảo lãnh, cho thuê tài chính. Trong nghiệp vụ cho vay, TCTD giao một khoản tiền nhất định trong một thời hạn nhất định cho bên đi vay, để dùng vào một mục đích nhất định và bên đi vay phải hoàn trả cả gốc và lãi khi đến hạn. Điều này có nghĩa là đối với hình thức cho vay thì khoản tiền vay được chuyển giao trực tiếp hoặc nhập vào tài khoản của bên đi vay.

Khác với cho vay, hoạt động cấp tín dụng dưới hình thức chiết khấu các giấy tờ có giá của các TCTD là một hình thức tín dụng hợp đồng, dựa trên thỏa thuận giữa TCTD và người thụ hưởng về việc TCTD sẽ mua hối phiếu và các giấy tờ có giá khác của người thụ hưởng, trước khi đến hạn thanh toán (Điều 57 luật các TCTD 2010) [19, tr. Có thể thấy nét đặc trưng của việc chiết khấu là TCTD khấu trừ ngay lãi suất chiết khấu và chỉ cấp cho khách hàng phần tiền còn lại, phần lãi suất chiết khấu và các khoản hoa hồng khác có liên quan chính là phần lãi của các TCTD. Còn đối với hình thức cho thuê tài chính thì khoản tiền vay chính là khoản tiền mà TCTD dùng để mua tài sản để cho thuê, đây là một hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn của TCTD. Trong trường hợp bảo lãnh NH, Điều 58 Luật các TCTD quy định “Bảo lãnh NH là cam kết của NH dưới hình thức thư bảo lãnh về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của NH khi khách hàng không thực hiện đúng cam kết” [19,tr 8-9] khoản tiền vay mà bên đi vay nhận được chính, là khoản tiền mà TCTD phải chi trả cho bên có quyền trong trường hợp bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.

NH có thể thực hiện bảo lãnh dưới các hình thức cơ bản như: phát hành thư bảo hành, mở tín dụng thư, ký hối phiếu nhận nợ… Hiện nay một số NHTM đã lập ra các phòng cho thuê hoặc các công ty cho thuê tài chính để thực hiện hoạt động cho thuê, điểm khác biệt với hoạt 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động cho vay là bên thuê không được đơn phương hủy bỏ hợp đồng thuê cho đến khi hết thời hạn thuê, bên thuê được quyền ưu tiên mua hoặc thuê lại tài sản đó theo các điều kiện đã thỏa thuận. Hoạt động cho vay của các NHTM là một trong số các hoạt động cơ bản và mang lại nguồn thu chủ yếu khoảng 70% lợi nhuận hàng năm, thông qua việc cho vay các NHTM đã thực hiện việc điều hòa nguồn vốn nhàn rỗi, tạm thời, nguồn vốn mà NH có được thông qua việc huy động vốn từ công chúng để đáp ứng nhu cầu về vốn của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Chủ thể tham gia quan hệ cho vay là bên cho vay (TCTD) và bên đi vay (khách hàng vay). Hình thức pháp lý của quan hệ cho vay giữa TCTD và khách hàng là hợp đồng tín dụng NH.

Khi nền kinh tế càng phát triển, doanh thu từ hoạt động cho vay của các NHTM càng tăng nhanh và loại hình cho vay càng trở nên vô cùng đa dạng ở hầu hết các nước phát triển hàng đầu thế giới, cho vay của các NHTM đã chuyển dần từ cho vay ngắn hạn sang cho vay dài hạn, ngược lại ở hầu hết các nước đang phát triển, cho vay ngắn hạn vẫn chiếm bộ phận lớn hơn cho vay dài hạn, xuất phát từ chỗ thiếu an toàn cho các khoản đầu tư dài hạn (trong đó có những tác nhân chủ yếu như tình hình tăng trưởng, lạm phát…) Theo pháp luật Việt Nam hiện hành, bên cho vay thông thường là các TCTD được thành lập và thực hiện nghiệp vụ cho vay theo quy định của Luật các TCTD. Ngoài ra các TCTD khác không phải là TCTD nếu được NHNN Việt Nam cho phép thực hiện hoạt động tín dụng thì cũng có thể là bên cho vay trong hợp đồng tín dụng cũng phải thỏa mãn điều kiện nhất định theo quy định của pháp luật như khách hàng vay vốn của TCTD, phải sử dụng vốn vay đúng mục đích như đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng và phải hoàn trả cả gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Còn bên đi vay có thể là cá nhân, pháp nhân Việt Nam hoặc cá nhân, pháp nhân nước ngoài (sau đây gọi chung là khách hàng vay) có quan hệ tín dụng với TCTD cũng phải thoả mãn điều kiện nhất định của TCTD như: phải có năng 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự, phải chịu trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật, mục đích sử dụng vốn vay phải hợp pháp, có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết; Có dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh, dịch vụ khả thi và có hiệu quả; Thực hiện quy định về đảm bảo tiền vay theo quy định của chính phủ và NH nhà nước Việt Nam, Luật các TCTD năm 2010 có quy định TCTD và khách hàng vay phải thỏa mãn điều kiện nhất định theo quy định của pháp luật thì mới trở thành chủ thể cho vay và chủ thể được vay. Ở nước ta, vấn đề rủi ro trong kinh doanh NH và vấn đề quản lý không còn mới mẻ.

Với sự non yếu về nghiệp vụ NH đồng thời hoạt động trong môi trường đầy rủi ro, vấn đề nhận thức rủi ro đặc thù và quản lý nó đang là vấn đề cấp bách trong hệ thống NH cả nước. Bộ máy quản lý NH kém năng động, rủi ro càng dễ phát sinh khiến nó không thể hiện được hết khả năng vốn có của mình gây thiệt hại cho nền kinh tế. Rủi ro NH không những là nỗi ám ảnh của hệ thống NH một nước mà còn là nỗi ám ảnh chung của hệ thống NH trên thế giới. Ngay cả đối với các NH có đội ngũ nhân sự giỏi nhất, nhiều kinh nghiệm nhất cũng khó lường trước được hết mọi rủi ro.

Vì thế nhận thức được rủi ro trong cho vay là những vấn đề "thời sự” cho hệ thống NH. Trong số các rủi ro tín dụng thì rủi ro trong hoạt động cho vay của NHTM luôn tiềm ẩn lớn nhất. Điều này xuất phát từ tâm lý của người đi vay, việc trả nợ hay không trả nợ vay, hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của khách hàng vay, các NH trong trường hợp này hoàn toàn lâm vào tình trạng bị động, rủi ro xảy đến là rất lớn. Tuy nhiên, mặc dù nhận thấy được những rủi ro và đã có nhiều biện pháp khắc phục, phòng ngừa nhưng nguy cơ NQH vẫn luôn đe dọa các NHTM với các món nợ khổng lồ đang chờ họ giải quyết và đẩy họ đứng trước bờ vực của phá sản, giải thể hoặc sát nhập với các NH khác để tồn tại.

9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của Ngân hàngThƣơng mại. Theo quy định tại Từ điển tiếng việt của Trung tâm từ điển thuộc Viện ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2006, “Nợ” được hiểu là: “Cái vay phải trả mà chưa trả” [36, tr 278]. Tại Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ban hành quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động NH của TCTD, nhà làm luật đã liệt kê nợ bao gồm các khoản cho vay ứng trước thấu chi và cho thuê tài chính, các khoản chiết khấu, tái chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá khác, các khoản bao thanh toán, các hình thức tín dụng khác.