Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN VIỆT NAM 1. Khái niệm về giai cấp công nhân và sự ra đời của tổ chức Công đoàn Việt Nam 1. Khái niệm về giai cấp công nhân Trong tiếng Việt thuật ngữ: “giai cấp công nhân” là một cụm từ ghép giai cấp và công nhân. Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, xuất bản năm 1994.
Cụm từ giai cấp được giải thích là: tập đoàn người đông đảo, có địa vị như nhau trong hệ thống sản xuất, trong quan hệ đối với tư liệu sản xuất, trong tổ chức lao động xã hội, trong sự hưởng thụ và do đó có lợi ích chung. Xã hội có giai cấp thì có mâu thuẫn giai cấp và dẫn đến đấu tranh giai cấp. Cụm từ công nhân được giải thích là người lao động chân tay, làm việc ăn lương. Xuất phát từ cơ sở khoa học và thực tiễn trên có thể rút ra những thuộc tính bản chất nhất của giai cấp công nhân là: - Thứ nhất là: Giai cấp công nhân vừa là khách thể vừa là chủ thể; vừa là sản phẩm vừa là chủ nhân của nền sản xuất đại công nghiệp hiện đại, đại biểu cho phương thức sản xuất tiên tiến, hiện đại, xuyên suốt tiến trình phát triển của nhân loại từ Chủ nghĩa tư bản lên Chủ nghĩa xã hội và Chủ nghĩa cộng sản.
- Thứ hai là: Trong xã hội có giai cấp, giai cấp công nhân có lợi ích cơ bản đối lập với giai cấp tư sản vì vậy giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử là đấu tranh xóa bỏ chế độ bóc lột (Tư bản chủ nghĩa) xây dựng chế độ xã hội XHCN và chủ nghĩa cộng sản ở mỗi nước và trên phạm vi thế giới. - Thứ ba là: Địa vị kinh tế - xã hội ở những nước mà giai cấp công nhân nắm quyền thì giai cấp công nhân làm chủ xí nghiệp, làm chủ về chính 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trị, kinh tế và văn hóa, làm chủ vận mệnh đất nước. Ở các nước tư bản thì giai cấp công nhân là những người làm thuê, bị bóc lột về giá trị thặng dư. - Thứ tư là: Giai cấp công nhân Việt Nam là một bộ phận của giai cấp công nhân thế giới, có đầy đủ các đặc trưng của giai cấp công nhân thế giới, là giai cấp được hình thành và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của công nghiệp.
Họ là những người lao động sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội gắn với các quy trình công nghiệp hiện đại; là lực lượng sản xuất cơ bản và tiên tiến nhất của xã hội, có lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích cơ bản của nhân dân lao động và của toàn dân tộc; là giai cấp có hệ tư tưởng tiên tiến, khoa học, có bộ tham mưu là Đảng tiên phong lãnh đạo, có ý thức tổ chức kỷ luật cao, có tinh thần triệt để cách mạng, có khả năng tổ chức và lãnh đạo toàn thể nhân dân để thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. Ngày nay thực hiện đường lối đổi mới của Đảng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giai cấp công nhân nước ta ngày càng phát triển cả về số lượng và chất lượng. Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X, đã chỉ rõ: “Giai cấp công nhân Việt Nam là một lực lượng xã hội to lớn, đang phát triển bao gồm những người lao động chân tay và trí óc, làm công, hưởng lương trong các loại hình sản xuất kinh doanh và dịch vụ công nghiệp, hoặc sản xuất kinh doanh và dịch vụ có tính chất công nghiệp, là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiền phong là Đảng cộng sản Việt Nam, đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, đi đầu trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; là lực lượng nòng cốt trong liên minh công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng”. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy có thể hiểu giai cấp công nhân Việt Nam nói riêng là những người lao động chân tay và lao động trí óc, làm công, hưởng lương trong các loại hình sản xuất kinh doanh và dịch vụ công nghiệp, hoặc sản xuất kinh doanh và dịch vụ có tính chất công nghiệp, là lực lượng xã hội to lớn, đang phát triển, là lực lượng sản xuất cơ bản nhất; đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến tạo ra nhiều của cải vật chất vì sự thống nhất về lợi ích giữa cá nhân và xã hội; là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng cộng sản Việt Nam làm nòng cốt trong liên minh công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức, thực hiện sứ mệnh lịch sử xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam; là giai cấp có thế giới quan khoa học và nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nền tảng tinh thần của xã hội.
Vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX công nhân được hiểu là giai cấp những người lao động làm thuê gắn liền với nền sản xuất cơ khí. Ngày nay với sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại, khi mà khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp như Mác từng tiên đoán, nền công nghiệp “Ống khói” đã được thay thế dần bằng nền công nghiệp ngày càng mang hàm lượng trí tuệ cao, với kỹ thuật điều khiển từ xa, vi tính, công nghệ sinh học, siêu dẫn.17-18] thì khái niệm về giai cấp công nhân cần được mở rộng, bao gồm mọi người lao động thuộc đủ loại ngành nghề và lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả trong nghiên cứu, ứng dụng, sản xuất và dịch vụ. có quan hệ trực tiếp với quá trình sản xuất vật chất hiện đại. Người đại diện cho phương thức sản xuất hiện đại tiên tiến nhất trong giai đoạn hiện nay chính là một giai cấp công nhân như thế.
Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lê nin về giai cấp công nhân Trong các tác phẩm của mình, C.Angghen đã sử dụng nhiều thuật ngữ để chỉ giai cấp công nhân, như: giai cấp công nhân, giai cấp vô sản, giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ dựa vào việc bán sức lao động của mình, lao 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động làm thuê ở thế kỷ XIX, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp. Trong tác phẩm: “Tư bản” C.Mác đã chỉ rõ: “Sự khác nhau căn bản là sự khác nhau giữa những công nhân thực sự đứng máy công tác. Thuộc về những người này có một số công nhân trông coi máy phát đông, nghĩa là cho nó ăn than, dầu và những người giúp việc (hầu hết là trẻ em) cho những công nhân cơ khí đó. Trên một mức độ nhiều hay ít, tất cả những “feeders” (những người chỉ nạp nguyên liệu cho máy móc) đều là những người giúp việc.
Bên cạnh những loại thợ chính đó còn có những người, với số lượng không đáng kể, làm công tác kiểm tra toàn bộ máy móc và thường xuyên sữa chữa máy móc như: kỹ sư, thợ máy, thợ mộc. Đó là lớp công nhân cao cấp, một phần có tri thức khoa học, một phần có tính chất thủ công, đứng ngoài giới công nhân xưởng và chỉ được kết hợp với những công nhân này thôi. Sự phân công lao động đó có tính chất thuần túy kỹ thuật” [1.Angghen có đề cấp đến nhiều tên gọi khác nhau để chỉ giai cấp công nhân, nhưng về cơ bản cũng chỉ có hai thuộc tính: Một là: Những người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hóa cao.Angnghe đã khẳng định: “Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp” “Công nhân cũng là một phát minh của thời đại mới, giống như máy móc vậy. Công nhân Anh là đứa con đầu lòng của nền công nghiệp hiện đại” [1,T1.113-116] Hai là: Nhừng người lao động không có tư liệu sản xuất phải bán sức lao động cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột về giá trị thằng dư.
Vì vậy Mác và Ăngnghen đã gọi họ là giai cấp vô sản: “giai cấp tư sản-tức là tư bản- mà lớn lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại - tức là giai cấp chỉ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có thể sống với điều kiện là kiếm được việc làm và chỉ kiếm được việc làm nếu lao động của họ làm tăng thêm tư bản – cũng phát triển theo. Những công nhân ấy buộc phải tự bán mình để kiếm ăn từng bữa một, là một hàng hóa, tức là một món hàng đem bán như bất cứ món hàng nào khác; vì thế, họ phải chịu hết mọi sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường”.92] Phát triển theo những quan điểm của C.Angghen trong thời đại Đế quốc chủ nghĩa và trong Chủ nghĩa xã hội hiện thực, Lê nin đã có những cống hiến mới cả về lý luận cũng như thực tiễn về giai cấp công nhân. Trong nhiều tác phẩm của Người như: “Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga”; “Nhà nước Cách mạng”; “Sáng kiến vĩ đại”. Lê nin đã chỉ ra rằng: Khi cách mạng vô sản thành công, giai cấp công nhân trở thành giai cấp thống trị thì nó không còn ở vào địa vị bị áp bức bóc lột nữa.
Địa vị kinh tế-xã hội của giai cấp công nhân sau khi có chính quyền đã căn bản khác trước. Giai cấp công nhân đã trở thành giai cấp thống trị về chính trị ( thông qua đội tiên phong Đảng Cộng sản của giai cấp công nhân), là giai cấp lãnh đạo toàn xã hội trong cuộc đấu tranh cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới. Nay là giai cấp công nhân nhưng họ không vô sản như trước vì nó đã cùng với toàn thể nhân dân lao động trở thành người làm chủ tư liệu sản xuất.