Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ VÀ NGÂN HÀNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1. Tình hình nghiên cứu về khoa học đo lường và đánh giá 1. Trên thế giới Các phương pháp trắc nghiệm đo lường thành quả học tập đầu tiên được tiến hành vào thế kỷ XVII - XVIII tại Châu Âu.
Sang thế kỉ XIX đầu thể kỉ XX , các phương pháp trắc nghiệm đo lường thành quả học tập đã được chú ý. Năm 1904 nhà tâm lí học người Pháp - Alfred Binet trong quá trình nghiên cứu trẻ em mắc bệnh tâm thần, đã xây dựng một số bài trắc nghiệm về trí thông minh. Năm 1916, Lewis Terman đã dịch và soạn các bài trắc nghiệm này ra tiếng Anh từ đó trắc nghiệm trí thông minh được gọi là trắc nghiệm Stanford - Binet. Vào đầu thế kỷ XX, E.
Thorm Dike là người đầu tiên đã dùng trắc nghiệm khách quan như là phương pháp "khách quan và nhanh chóng" để đo trình độ học sinh, bắt đầu dùng với môn số học và sau đó là một số môn khác. Những mốc quan trọng trong quá trình phát triển khoa học đo lường đánh giá, nhất là trắc nghiệm khách quan, như Trắc nghiệm trí tuệ Simon-Binet được xây dựng bởi hai nhà tâm lý học người Pháp Alfred Binet và Theodore Simon vào khoảng năm 1905, tiếp đến được cải tiến tại Đại học Standford tại Mỹ bởi Lewis Terman năm 1916, sau đó được cải tiến liên tục và được sử dụng ngày nay với tên gọi là Trắc nghiệm trí tuệ IQ (Intelligence Quotient). Bộ trắc nghiệm thành quả học tập đầu tiên Standford Achievement Test ra đời vào năm 1923 ở Mỹ. Một ngành công nghiệp về trắc nghiệm đã hình thành kể từ khi đưa vào chấm trắc nghiệm bằng máy của IBM năm 1935, và việc thành lập Hội quốc gia về Đo lường trong giáo dục vào thập niên 1950, cùng với sự ra đời của hai tổ chức tư nhân Educational Testing Services (ETS) năm 1947 và American College Testing (ACT) năm 1959.
Trang 7 Các thành tựu lý luận quan trọng của khoa học về đo lường trong giáo dục đạt được cho đến thập niên 1970 bao gồm trong “lý thuyết trắc nghiệm cổ điển”. Trong khoảng những năm gần đây, “lý thuyết trắc nghiệm hiện đại” hay “lý thuyết ứng đáp câu hỏi” (Item Response Theory – IRT) được hình thành và phát triển mạnh. IRT đã được thành tựu quan trọng nâng cao độ chính xác của trắc nghiệm, và trên cơ sở lý thuyết đó, công nghệ Trắc nghiệm Thích ứng nhờ máy tính (Computer Adaptive Test – CAD) ra đời. Hiện nay trên thế giới, trong các kì kiểm tra, thi tuyển một số môn đã sử dụng trắc nghiệm khá phổ biến.
Có thể kể ra một số tổ chức và kỳ thi trắc nghiệm phổ biến như: “Dịch vụ trắc nghiệm giáo dục” (Educational Testing Services – ETS) là một tập đoàn tư nhân sản xuất các đề thi và tổ chức các kỳ thi trắc nghiệm tiêu chuẩn hóa lớn nhất Hoa Kỳ. Trong số các kỳ thi trắc nghiệm nổi tiếng của công ty này có thể kể đến: Trắc nghiệm Đánh giá Học vấn (Scholastic Assesment Test – SAT) để phục vụ kỳ thi tuyển sinh đại học; các kỳ thi Ghi nhận Sau đại học (Graduate Record Examination – GRE) bao gồm đề thi đại cương và các đề thi theo một số môn học xác định; Trắc nghiệm tuyển sinh Sau đại học ngành Quản lý (Graduate Management Admission Test – GMAT) hỗ trợ tuyển sinh sau đại học vào các ngành quản trị kinh doanh; Trắc nghiệm Ngoại ngữ tiếng Anh (Test of English as a Foreign Language – TOEFL) “Trắc nghiệm Đại học Hoa Kỳ” (American College Testing – ACT) là một tập đoàn phi chính phủ khác của Hoa Kỳ tổ chức kỳ thi trắc nghiệm phục vụ tuyển sinh đại học…. Trong nước Từ thập niên 50 của thế kỷ XX, trắc nghiệm cũng đã được đề cập đến. Kiến thức về trắc nghiệm được thu thập qua các tài liệu giáo dục học và tâm lý học chủ yếu của Liên Xô.
Ở miền Nam Việt Nam, năm 1964 đã thành lập một cơ quan đặc Trang 8 trách về trắc nghiệm có tên là “Trung tâm trắc nghiệm và hướng dẫn”, là cơ quan phổ biến tài liệu hướng dẫn về trắc nghiệm. Năm học 1965 – 1966, kỳ thi trung học đệ nhất cấp, các môn Sử, Địa, Công dân thi dưới hình thức trắc nghiệm. Năm học 1973-1974, tất cả các môn học trong kỳ thi tú tài đều thi trắc nghiệm. Tuy vậy, loại tài liệu hướng dẫn giáo viên biên soạn trắc nghiệm vẫn còn ít phổ biến.
Từ năm 1975 đến 1993, hình thức trắc nghiệm được áp dụng trong kiểm tra thành tích học tập của học sinh, nhưng không phổ biến rộng rãi, thường chỉ áp dụng cho các môn Ngoại Ngữ. Việc nghiên cứu trắc nghiệm vẫn còn nhiều hạn chế. Từ đầu năm 1994, khi Bộ GD-ĐT có những hoạt động cụ thể như tập huấn về trắc nghiệm, khuyến khích sử dụng phương pháp trắc nghiệm thì tại nhiều trường đại học đã sử dụng trắc nghiệm thành tích học tập cho các môn thi, kiểm tra. Sau khi triển khai kỳ thi tuyển sinh đại học bằng giải pháp “3 chung”, Bộ GD- ĐT đã chủ trương từng bước đưa phương pháp TNKQ vào kỳ thi tuyển sinh đại học và kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Bắt đầu từ năm học 2006-2007, Bộ GD-ĐT đã sử dụng đề thi theo hình thức trắc nghiệm cho một số môn trong các kỳ thi tuyển sinh đại học và kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ngoài ra, các trường đại học đã đưa vào hình thức kiểm tra trắc nghiệm kết thúc học phần cũng như kỳ thi đầu ra cho một số môn học. Ngày 5 tháng 5 năm 2006, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT về việc ban hành Chương trình giáo dục phổ thông. Cũng từ năm học 2006-2007 môn Tin học được chính thức đưa vào giảng dạy ở cấp THPT như một môn học chính khóa.
Cũng như các môn học khác, môn Tin học THPT được giảng dạy dựa trên khung Chương trình giáo dục phổ thông môn Tin học. Trong Chương trình giáo dục phổ thông, Chuẩn kiến thức kĩ năng được thể hiện, cụ thể hóa ở các chủ đề của chương trình môn học. Trang 9 Việc dạy học, kiểm tra đánh giá môn Tin học phải dựa trên Chuẩn kiến thức kĩ năng, tạo nên sự thống nhất trong cả nước, khắc phục tình trạng quá tải trong giảng dạy, học tập. Nhìn chung, ở các trường THPT hiện nay, bước đầu đã vận dụng được Chuẩn kiến thức kĩ năng trong giảng dạy, học tập, kiểm tra đánh giá.
Công nghệ thông tin (CNTT) ngày càng phát triển và được ứng dụng mạnh mẽ trong dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT về việc tăng cường giảng dạy và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành Giáo dục “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo xu hướng sử dụng công nghệ thông tin như là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập ở tất cả các môn học”. Sau đây là một số định hướng việc ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá: a) Đẩy mạnh một cách hợp lý việc triển khai ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học ở từng cấp học. b) Tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 47/2008/CT-BGDĐT của Bộ GD & ĐT về “Đẩy mạnh một cách hợp lý việc triển khai ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học ở từng cấp học”.
c) Khai thác mặt kĩ thuật thì CNTT là phương tiện dạy học hiệu quả. d) Đẩy mạnh khai thác mặt tiềm năng sư phạm thì CNTT làm thay một số công việc của người thầy giáo. Vấn đề KTĐG môn Tin học còn có nhiều bất cập, cụ thể là, GV ra đề còn mang nhiều cảm tính, nghĩa là ra đề một cách tự phát, chủ quan mà không hoặc ít dựa trên Chuẩn kiến thức, kĩ năng. Mặt khác, việc ra đề kiểm tra còn thiếu một quy trình chung thống nhất nên GV gặp khó khăn khi ra đề.
Cuối cùng, các phần mềm máy tính hỗ trợ biên soạn câu hỏi và đề kiểm tra chưa đủ đáp ứng nhu cầu của GV. Trang 10 Các công trình nghiên cứu về KTĐG môn Tin học nói chung và KTĐG môn Tin học theo hình thức trắc nghiệm khách quan còn rất hạn chế. Sau đây là một số tài liệu tiêu biểu liên quan đến vấn đề KTĐG và trắc nghiệm môn Tin học: 1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009).
Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Tin học THPT. NXB Giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009). Tài liệu Đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá có sự hỗ trợ của Công nghệ thông tin cho giáo viên cấp Trung học phổ thông.
Dự án phát triển giáo viên THPT và TCCN. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010). Tài liệu Tập huấn giáo viên – dạy học, kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Tin học cấp THPT. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010).
Tài liệu Tập huấn giáo viên biên soạn đề kiểm tra theo chuẩn KTKN. Lê Viết Chung (chủ biên 2010). Bài tập Tin học 10, 11, 12. NXB Giáo dục.
Bài tập Tin học 10, 11, 12. NXB Giáo dục. Bài tập trắc nghiệm và đề kiểm tra Tin học 10, 11, 12. NXB Giáo dục.
Bùi Việt Hà (2012). Mô hình tin học hóa quản lý ngân hàng câu hỏi và đề kiểm tra. Công ty công nghệ tin học nhà trường schoolnet. Đậu Mạnh Hoàn, Trần Dũng (2007).
Phương pháp giải các bài tập Tin học 11. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Đào Hải Tiệp, Lê Thái Hòa (2007). Câu hỏi và bài tập trắc nghiệm Tin học 11.
NXB Hà Nội. Các phần mềm máy tính nước ngoài hỗ trợ biên soạn câu hỏi trắc nghiệm và đề kiểm tra tiêu biểu như: Microsoft Powerpoint, Platin Violet, Adobe Presenter, Lecture Maker, Quiz Builder, Wondershare QuizCreator, Adobe Captivate, Hot Potatoes, Netop School, Adobe Flash, Moodle, eXe, Reload, Lectora, … 12. Các phần mềm máy tính trong nước hỗ trợ biên soạn câu hỏi trắc nghiệm và đề kiểm tra tiêu biểu như: McMix, TestPro, TestPro Plus, EmpTest, Examgen, iQB, VMind, TracNghiem, … Trang 11 Các công trình trên đây chủ yếu là giới thiệu các chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Tin học, cơ sở lý luận về vấn đề kiểm tra đánh giá nói chung và môn Tin học nói riêng, các câu hỏi và đề trắc nghiệm tham khảo. Các phần mềm trên đây chủ yếu là hỗ trợ giáo viên trong việc biên soạn câu hỏi và đề kiểm tra, định dạng đề kiểm tra, trộn đề kiểm tra và hỗ trợ kiểm tra trắc nghiệm trên máy.