Những Điều Kiện Cơ Bản Để Xây Dựng Lối Sống Sinh Viên Trong Các Trường Đại Học Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích ussh những điều kiện cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên trong các trường đại học hiện nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Người hướng dẫn: PTS. Phùng Khắc Bình
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội
• Đề tài: Xây Dựng Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại Trong Các Trường Đại Học
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: LỐI SỐNG TRONG MỤC TIÊU ĐÀO TẠO SINH VIÊN ĐẠI HỌC
• 1.1. Lối sống và những đặc trưng của lối sống Việt Nam
• 1.2. Lối sống Việt Nam
• 1.3. Vị trí lối sống trong mục tiêu đào tạo sinh viên ở các trường đại học
• 1.4. Mặc liên đào tạo toàn diện sinh viên ở các trường đại học
• 1.5. Vị trí lối sống trong mục tiêu đào tạo sinh viên đại học
• 1.6. Những căn cơ bản của lối sống sinh viên hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LỐI SỐNG SINH VIÊN HIỆN NAY
• 2.1. Những yếu tố kinh tế xã hội quy định lối sống sinh viên hiện nay
• 2.2. Đại sơn: gia đình là cơ sở đầu liên quy định lối sống sinh viên
• 2.3. Nhà tri thức là môi trường có lạc động to lớn đến lối sống sinh viên
• 2.4. Những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong lối sống sinh viên hiện nay
• 2.5. Sự suy giảm giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong lối sống sinh viên hiện nay
• 2.6. Tác động của cơ chế thị trường trong lối sống sinh viên
• 2.7. Tích cực
• 2.8. Những tác động tiêu cực
• 2.9. Mặt của, hòa nhập với sự xâm nhập lối sống bên ngoài vào lối sống sinh viên
• 2.10. Những nhận xét rút ra
• 2.11. Về đặc điểm của lối sống sinh viên hiện nay
• 2.12. Về nguyên nhân của thực trạng đó
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG LỐI SỐNG SINH VIÊN HIỆN NAY
• 3.1. Những điều kiện cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên
• 3.1.1. Những điều kiện khách quan
• 3.1.2. Những điều kiện chủ quan
• 3.2. Những phương hướng cơ bản và những kiến nghị để xây dựng lối sống sinh viên hiện nay
• 3.2.1. Những phương hướng cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên
• 3.2.2. Một số kiến nghị
• LỜI MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại Trong Các Trường Đại Học

Lối sống sinh viên hiện đại đang trở thành một chủ đề nóng trong các trường đại học. Nó không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cách sinh viên tương tác với nhau mà còn thể hiện sự phát triển của xã hội. Việc xây dựng lối sống này không chỉ giúp sinh viên phát triển bản thân mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Các yếu tố như công nghệ, hoạt động ngoại khóa và sự hỗ trợ tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lối sống này.

1.1. Đặc Điểm Của Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại

Lối sống sinh viên hiện đại có nhiều đặc điểm nổi bật như sự kết nối qua mạng xã hội, thói quen học tập linh hoạt và sự tham gia tích cực vào các hoạt động ngoại khóa. Những yếu tố này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng mà còn tạo ra những mối quan hệ xã hội phong phú.

1.2. Vai Trò Của Công Nghệ Trong Lối Sống Sinh Viên

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành lối sống sinh viên hiện đại. Việc sử dụng các ứng dụng học tập, mạng xã hội và các công cụ trực tuyến giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận thông tin và kết nối với nhau. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn tạo ra một cộng đồng sinh viên gắn kết.

II. Những Thách Thức Trong Việc Xây Dựng Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại

Mặc dù lối sống sinh viên hiện đại mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng không thiếu những thách thức. Áp lực học tập, sự cô đơn và các vấn đề tâm lý là những yếu tố cần được chú ý. Việc nhận thức và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để sinh viên có thể phát triển một lối sống lành mạnh.

2.1. Áp Lực Học Tập Và Tâm Lý Sinh Viên

Áp lực học tập có thể dẫn đến stress và các vấn đề tâm lý khác. Sinh viên cần có những phương pháp quản lý thời gian hiệu quả để cân bằng giữa học tập và nghỉ ngơi. Việc tham gia các hoạt động thể thao và giải trí cũng giúp giảm bớt căng thẳng.

2.2. Sự Cô Đơn Trong Thời Đại Kết Nối

Dù sống trong một thế giới kết nối, nhiều sinh viên vẫn cảm thấy cô đơn. Việc xây dựng các mối quan hệ xã hội là rất quan trọng. Các hoạt động nhóm và câu lạc bộ có thể giúp sinh viên tìm kiếm bạn bè và tạo ra một cộng đồng hỗ trợ.

III. Phương Pháp Xây Dựng Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại

Để xây dựng lối sống sinh viên hiện đại, cần có những phương pháp cụ thể. Việc khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, phát triển kỹ năng mềm và tạo ra môi trường học tập tích cực là rất cần thiết. Các trường đại học cũng cần hỗ trợ sinh viên trong việc quản lý thời gian và phát triển bản thân.

3.1. Khuyến Khích Tham Gia Hoạt Động Ngoại Khóa

Tham gia các hoạt động ngoại khóa giúp sinh viên phát triển kỹ năng xã hội và tạo ra những kỷ niệm đáng nhớ. Các câu lạc bộ, đội nhóm thể thao và các sự kiện văn hóa là những cơ hội tuyệt vời để sinh viên giao lưu và học hỏi.

3.2. Phát Triển Kỹ Năng Quản Lý Thời Gian

Kỹ năng quản lý thời gian là rất quan trọng trong việc xây dựng lối sống sinh viên. Sinh viên cần học cách lập kế hoạch và ưu tiên công việc để có thể cân bằng giữa học tập và giải trí. Việc sử dụng các ứng dụng quản lý thời gian có thể giúp ích rất nhiều.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại

Lối sống sinh viên hiện đại không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên có lối sống tích cực thường có kết quả học tập tốt hơn và cảm thấy hạnh phúc hơn. Việc áp dụng các phương pháp xây dựng lối sống này có thể tạo ra những thay đổi tích cực trong cuộc sống của sinh viên.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Lối Sống Sinh Viên

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sinh viên có lối sống tích cực thường có thành tích học tập cao hơn. Họ cũng có xu hướng tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội và có mối quan hệ tốt hơn với bạn bè.

4.2. Các Hoạt Động Ngoại Khóa Và Tác Động Đến Sinh Viên

Các hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp sinh viên giải trí mà còn phát triển kỹ năng mềm. Việc tham gia vào các câu lạc bộ và sự kiện giúp sinh viên mở rộng mối quan hệ và cải thiện khả năng giao tiếp.

V. Kết Luận Về Lối Sống Sinh Viên Hiện Đại

Lối sống sinh viên hiện đại là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển bản thân và tạo ra môi trường học tập tích cực. Việc nhận thức và giải quyết các thách thức, áp dụng các phương pháp xây dựng lối sống là rất cần thiết. Tương lai của lối sống sinh viên sẽ tiếp tục phát triển và thay đổi theo thời gian.

5.1. Tương Lai Của Lối Sống Sinh Viên

Lối sống sinh viên sẽ tiếp tục phát triển với sự thay đổi của xã hội và công nghệ. Các trường đại học cần cập nhật và điều chỉnh các chương trình giảng dạy để phù hợp với nhu cầu của sinh viên.

5.2. Vai Trò Của Các Trường Đại Học Trong Việc Hỗ Trợ Sinh Viên

Các trường đại học cần đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ sinh viên xây dựng lối sống lành mạnh. Việc cung cấp các dịch vụ tư vấn tâm lý, hoạt động ngoại khóa và các chương trình phát triển kỹ năng là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu giải quyết vấn đề xây dựng lối sống cho sinh viên đại học trong bối cảnh công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa (CNH) và hiện đại hóa (HĐH) đất nước. Văn bản đặt cơ sở từ quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, xác định việc phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Nguồn lực đó đòi hỏi người lao động khỏe mạnh, có trí tuệ, tay nghề thành thạo và phẩm chất lối sống tốt đẹp.

Khoảng trống nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Quá trình này, bên cạnh mặt tích cực, đã làm nảy sinh hiện tượng lệch chuẩn ở một bộ phận xã hội với lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, phi nhân bản, phi đạo lý. Đồng thời, các chiến lược "diễn biến hòa bình" và "chiến tranh không có khói súng" của các thế lực thù địch nhắm vào mục tiêu, lý tưởng và lối sống của thanh niên, sinh viên. Đào tạo đại học là trận địa đấu tranh tư tưởng nhằm chuẩn bị đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật và quản lý tương lai. Việc nghiên cứu hệ thống các điều kiện để định hình lối sống sinh viên vừa mang tính lý luận, vừa mang tính cấp bách thực tiễn.

Mục đích nghiên cứu của tác giả là bằng lý luận và thực tiễn lối sống của sinh viên ở các trường đại học thuộc khu vực Hà Nội, chỉ ra những điều kiện cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên trong các trường đại học hiện nay. Để đạt mục đích này, luận án thực hiện 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Làm rõ những nội dung cơ bản của phạm trù lối sống, những đặc trưng và những cơ sở hình thành lối sống mới ở Việt Nam, từ đó chỉ ra những đặc thù trong lối sống của sinh viên các trường đại học và cao đẳng trong điều kiện cơ chế thị trường, những nhân tố tác động đến lối sống của họ.
2. Khái quát thực trạng lối sống của sinh viên ở một số trường đại học thuộc khu vực Hà Nội.
3. Rút ra kết luận về những điều kiện cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên đại học trong điều kiện hiện nay; đề xuất một số kiến nghị cụ thể.

Đối tượng nghiên cứu là lối sống sinh viên và hệ thống các điều kiện cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung khảo sát tại một số trường đại học thuộc khu vực Hà Nội (như Đại học Thương mại, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Thủy lợi). Phạm vi thời gian gắn liền với chặng đường đổi mới từ năm 1986 đến thời điểm hoàn thành luận án (năm 1997), đặc biệt tập trung vào giai đoạn triển khai Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan tình hình nghiên cứu, tác giả điểm lại các công trình khoa học và nguồn tư liệu liên quan đến con người và lối sống sinh viên:

• Chương trình nghiên cứu khoa học - công nghệ cấp nhà nước mã số KX-07 mang tên "Con người Việt Nam - mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội", tiêu biểu là đề tài cấp nhà nước nhánh KX-07-04: "Những đặc trưng và xu thế phát triển nhân cách của con người Việt Nam trong sự phát triển kinh tế xã hội". Đề tài này đã đi sâu khảo sát, phân tích các thang bậc giá trị, định hướng nhân cách và lối sống của các tầng lớp nhân dân, trong đó có tầng lớp thanh niên, sinh viên.
• Báo cáo tổng kết đề tài khoa học của Hội Sinh viên thành phố Hà Nội: "Tình hình nếp sống của sinh viên Hà Nội - thực trạng và giải pháp", cung cấp nguồn số liệu khảo sát thực chứng về nếp sống, thời gian tự học, quan hệ ứng xử và sinh hoạt của sinh viên thủ đô.
• Các bài viết chuyên khảo, nghiên cứu chuyên đề trên các cơ quan báo chí như Báo Nhân dân, Báo Giáo dục và Thời đại, Báo Thanh niên, Báo Hoa học trò. Các bài viết này phản ánh diện mạo, tính phong phú, xu hướng vận động cùng các nhân tố khách quan, chủ quan chi phối lối sống của giới trẻ học đường.

Vị trí của luận án được xác định là công trình kế thừa các luận điểm triết học Mác - Lênin và các kết quả điều tra xã hội học trước đó, tập trung giải quyết khoảng trống: hệ thống hóa một cách đồng bộ các điều kiện khách quan và chủ quan để xây dựng lối sống sinh viên trong môi trường giáo dục đại học dưới tác động của cơ chế thị trường tại một địa bàn cụ thể là Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và phương pháp luận của luận án dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong tác phẩm "Hệ tư tưởng Đức", C. Mác và Ph. Ăng-ghen xem xét lối sống gắn liền chặt chẽ với phương thức sản xuất và những điều kiện vật chất của đời sống xã hội: phương thức sản xuất không đơn thuần là sự tái sản xuất thể lực cá nhân mà là một phương thức hoạt động nhất định, một kiểu sinh hoạt, một lối sống nhất định. Chủ nghĩa Mác - Lênin đòi hỏi xem xét lối sống mang tính giai cấp và quan điểm lịch sử cụ thể; cơ sở kinh tế của một chế độ xã hội (lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất) quy định lối sống của các giai cấp, tầng lớp tương ứng. Đồng thời, tác giả viện dẫn luận điểm của Ph. Ăng-ghen: con người trước hết cần phải ăn, uống, ở và mặc trước khi có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật.

Tác giả phê phán quan điểm của các học giả tư sản khi đồng nhất lối sống với "mức sống" (phạm trù kinh tế đo bằng thu nhập, số lượng vật phẩm tiêu dùng) hoặc thu hẹp lối sống vào "chất lượng sống" (điều kiện kinh tế - xã hội, sinh thái học, thời gian rảnh rỗi). Luận án xác lập định nghĩa: Lối sống là một tổng thể những đặc điểm căn bản của hoạt động sống của xã hội, của các tập đoàn xã hội, của các giai cấp và các cá nhân trong điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định. Mối quan hệ biện chứng được phân tích theo chuỗi: Giá trị quy định nhân cách, nhân cách quy định hành vi, hoạt động và giao tiếp của con người. Ba nhóm nhân tố quy định lối sống bao gồm:

1. Bản chất con người với tư cách chủ thể hoạt động sống.
2. Những điều kiện kinh tế - xã hội (trình độ phát triển lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, mức sống).
3. Hoàn cảnh địa lý tự nhiên (môi trường, khí hậu, tài nguyên). Ngoài ra, lối sống có tính độc lập tương đối, gắn liền với việc kế thừa giá trị truyền thống dân tộc và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích lý luận, phương pháp lịch sử - logic và phương pháp xã hội học thực nghiệm. Tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, xử lý số liệu điều tra bảng hỏi, kết hợp phỏng vấn sâu sinh viên, cán bộ quản lý sinh viên, cán bộ quản lý ký túc xá tại các trường đại học khu vực Hà Nội. Nguồn số liệu thứ cấp được khai thác từ Đề tài KX-07, báo cáo của Hội Sinh viên thành phố Hà Nội và số liệu thống kê của Công an thành phố Hà Nội.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lối sống trong mục tiêu đào tạo sinh viên đại học

Chương 1 làm rõ các nội dung cơ bản của phạm trù lối sống, bản sắc lối sống Việt Nam và vị trí của lối sống trong chiến lược đào tạo toàn diện. Lối sống Việt Nam được hun đúc qua lịch sử dựng nước và giữ nước, mang các giá trị cốt lõi: lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần nhân nghĩa, cần cù lao động, dũng cảm, sáng tạo. Tác giả dẫn chứng câu ca dao "Bầu ơi thương lấy bí cùng", truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, tư tưởng trong "Hịch tướng sĩ" của Trần Quốc Tuấn, "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi ("Lấy nhân nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo"), cùng tấm gương các chiến sĩ cách mạng như Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót, La Văn Cầu, Lý Tự Trọng, Võ Thị Sáu.

Dẫn chứng từ Đề tài KX-07, tác giả chỉ ra sự chuyển dịch nhân cách con người Việt Nam từ trước năm 1986 sang thời kỳ đổi mới: từ ít biết tính toán sang biết tính toán hiệu quả kinh tế; từ cầu an, sợ phiêu lưu mạo hiểm sang dám chấp nhận rủi ro, cạnh tranh; từ bình quân chủ nghĩa sang chấp nhận phân hóa giàu nghèo. Sáu giá trị nhân cách nổi bật của con người thời kỳ đổi mới gồm: có trình độ học vấn; sống có tình nghĩa; có khả năng tổ chức quản lý; làm việc tận tâm, có trách nhiệm; sáng tạo trong học tập, lao động; biết nhiều nghề, thạo một nghề.

Đối với tầng lớp sinh viên, kết quả điều tra của Chương trình KX-07 về định hướng giá trị chung, định hướng nhân cách và định hướng nghề nghiệp được tổng hợp qua bảng số liệu sau:

Nhóm định hướng	Số lượng giá trị được chọn (> 50% sinh viên)	Nội dung cụ thể theo thứ bậc ưu tiên
Định hướng giá trị chung	11/20 giá trị	Hòa bình, sức khỏe, học vấn, niềm tin, sống có mục đích, tự trọng, việc làm, công lý, gia đình hòa thuận, tình bạn, tự do
Định hướng giá trị nhân cách	9 đặc điểm	1. Sống có trình độ học vấn rộng 2. Sống có tình nghĩa 3. Có khả năng tổ chức quản lý công việc 4. Sáng tạo trong học tập 5. Có tư duy kinh tế, biết tính toán hiệu quả 6. Năng động, nhanh nhạy, thích nghi hoàn cảnh 7. Sử dụng thành thạo tiếng nước ngoài 8. Dám nghĩ, dám làm, chấp nhận mạo hiểm 9. Biết xây dựng cuộc sống gia đình hòa thuận
Định hướng nghề nghiệp	10 nghề nghiệp	1. Nghề có thu nhập cao 2. Nghề phù hợp hứng thú, sở thích 3. Nghề phù hợp sức khỏe 4. Nghề có điều kiện chăm lo gia đình 5. Nghề có điều kiện phát triển năng lực 6. Nghề được xã hội coi trọng 7. Nghề làm việc bằng trí óc 8. Nghề bảo đảm yên tâm suốt đời 9. Nghề có thể giúp ích cho nhiều người 10. Nghề có điều kiện học tập tiếp tục

Từ các định hướng giá trị trên, chương này đúc kết 5 đặc trưng cơ bản của lối sống sinh viên hiện nay:

1. Sống có mục đích, có niềm tin hướng tới lý tưởng cao đẹp của xã hội (hòa bình, công bằng, hạnh phúc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh).
2. Sống tích cực, năng động, nhạy bén và hiệu quả; khao khát vươn tới trình độ học vấn cao, nắm vững ngoại ngữ, tin học.
3. Sống có văn hóa, hiện đại, độc lập, tự lập, ứng xử lịch sự trong các mối quan hệ xã hội.
4. Sống có tình nghĩa, yêu thương, đoàn kết, tương trợ bạn bè.
5. Có đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh, gắn kết hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao.

Chương 2: Thực trạng lối sống sinh viên hiện nay (Qua khảo sát ở một số trường đại học thuộc khu vực Hà Nội)

Chương 2 phản ánh toàn diện bức tranh thực nghiệm về lối sống sinh viên tại Hà Nội thông qua các chiều kích kinh tế, môi trường sư phạm, văn hóa truyền thống và cơ chế thị trường.

Về đời sống gia đình và điều kiện kinh tế: Sinh viên theo học các trường đại học tại Hà Nội có nguồn gốc từ các địa phương chiếm 60 - 70%, xuất thân từ nông thôn chiếm 40 - 50%. Chi tiêu tối thiểu hàng tháng của mỗi sinh viên từ 400.000 đến 500.000 đồng. Khoảng 8% sinh viên phải hoàn toàn tự xoay xở mưu sinh, gia đình hiếm khi hỗ trợ; 14% sinh viên được điều tra cho biết đi làm thêm xuất phát từ nhu cầu cần tiền để trang trải học tập và sinh hoạt. Về quan hệ ứng xử trong gia đình: 80,2% sinh viên cho biết gia đình thường xuyên duy trì nếp sống tốt, giúp đỡ lẫn nhau; 8,7% cho biết chỉ giúp nhau khi cần thiết; 2,4% thuộc diện "việc ai nấy biết" và 0,6% không quan tâm đến nhau. Khi gặp khó khăn, sinh viên tìm kiếm điểm tựa: 60% cần sự giúp đỡ của bố mẹ, 12,4% từ ông bà và 35% từ anh chị em ruột.

Về môi trường nhà trường và nếp sống học tập, quan hệ xã hội: Số liệu điều tra của Hội Sinh viên thành phố Hà Nội và khảo sát thực địa được tổng hợp chi tiết qua bảng sau:

Tiêu chí khảo sát	Chỉ số định lượng cụ thể từ văn bản
Thời gian tự học hàng ngày	- Tự học 3 - 4 giờ/ngày: 41,6% sinh viên - Tự học từ 5 giờ/ngày trở lên: 8,0% sinh viên - Tự học 1 - 2 giờ/ngày: chiếm tỷ lệ còn lại - Sinh viên ngành tự nhiên tự học nhiều giờ hơn ngành xã hội; sinh viên giai đoạn I chăm chỉ hơn giai đoạn II; sinh viên nội trú tự học nhiều hơn ngoại trú; nam tự học trên 5 giờ nhiều hơn nữ
Địa điểm tự học	- Học tại thư viện: 23,8% - Học tại ký túc xá (hoặc ở nhà đối với sinh viên ngoại trú): 25,8% - Học ở địa điểm khác: 50,4%
Kỷ luật học tập	- Đi học muộn thường xuyên: 42,4% - Đi học muộn không thường xuyên: 41,0% - Tỷ lệ đi học muộn: khối xã hội (52%) cao hơn khối tự nhiên; nữ (50%) cao hơn nam (35%); nội trú (46%) cao hơn ngoại trú - Đánh giá hiện tượng nghỉ học không lý do là phổ biến: 35,1% sinh viên
Ý thức học tập trên lớp	- Ghi chép bài đầy đủ: 33,0% - Ghi chép cẩu thả: 6,0% - Khối xã hội ghi chép đầy đủ hơn khối tự nhiên (37%); giai đoạn I (34%) cao hơn giai đoạn II; nhóm khá giỏi (84%) cao hơn nhóm trung bình
Tần suất đến thư viện	- Thường xuyên đến thư viện đọc sách, tra cứu: 15,6% - Thỉnh thoảng đến thư viện: 56,0% - Rất ít khi đến thư viện: 28,4%
Quan hệ ứng xử bạn bè	- Sẵn sàng tận tình giúp đỡ bạn bè trong học tập: 64,8% - Không giúp đỡ: 8,0% - Sẵn sàng giúp đỡ bạn bè trong sinh hoạt: 60,8% - Tạo sự đồng cảm: 18,0%; mềm mỏng, nhẹ nhàng: 17,2%; kinh miệt: 1,0%; không quan tâm: 3,4%
Thị hiếu đối với giảng viên (Khảo sát tại ĐH Thương mại)	- Thích thầy cô dạy giỏi: 54,2% - Thích thầy cô công bằng: 69,5% - Thích thầy cô gương mẫu: 30,5% - Thích thầy cô nghiêm túc: 40,7% - Thích thầy cô dễ dãi, dễ cho điểm: 16,0%
Hoạt động đoàn thể và ngoại khóa	- Tham gia sinh hoạt đoàn thể thường xuyên: 27,2% - Thỉnh thoảng tham gia: 48,0% - Không tham gia hoặc khó trả lời: 25,0% - Hoạt động thể thao tham gia thường xuyên: 25,0% (cao nhất) - Câu lạc bộ khoa học: 21,0% - Hoạt động văn nghệ và đoàn thể: 12,0% (thấp nhất)

Về điều kiện nhà ở ký túc xá: Hệ thống trường đại học cả nước chỉ đáp ứng được 20 - 40% nhu cầu chỗ ở nội trú. Tại Hà Nội, có trên 6.578 sinh viên ngoại tỉnh phải thuê trọ bên ngoài (trong đó 4.300 sinh viên ở trọ nhà dân, người quen). Trong ký túc xá, điều kiện sinh hoạt chật chội: phòng rộng 14 - 16 m² bố trí từ 10 đến 12 người ở bằng giường tầng, thiếu nước sinh hoạt, trật tự trị an phức tạp, phát sinh hiện tượng đánh bạc, uống rượu say, thiếu thốn văn hóa phẩm.

Về tác động của cơ chế thị trường và sự biến đổi giá trị: Cơ chế thị trường thúc đẩy tính năng động, tự lập, xóa bỏ tâm lý ỷ lại bao cấp, kích thích học thêm tin học, ngoại ngữ, tìm việc làm thêm. Tuy nhiên, mặt trái thể hiện ở sự suy giảm lý tưởng, lối sống thực dụng. Dẫn chứng Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII, tác giả cảnh báo tình trạng phai nhạt lý tưởng, suy thoái đạo đức ở một bộ phận học sinh, sinh viên. Điều tra của Chương trình KX-07 cho thấy: 11% thí sinh thi đại học chọn nghề chỉ dựa vào tiêu chí thu nhập cao; 2/3 tổng số sinh viên tại một trường đại học đăng ký dự thi vào khoa tiếng Anh; các môn khoa học chính trị và triết học bị xem nhẹ. Về mục đích cuộc sống, 92,8% số người được hỏi xếp địa vị xã hội lên hàng đầu trong bảng giá trị, cùng xu hướng tôn sùng tiền bạc, toan tính vật chất trong quan hệ thầy trò và bạn bè.

Chương 3: Những điều kiện và phương hướng cơ bản để xây dựng lối sống sinh viên hiện nay

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và điều kiện đồng bộ để xây dựng lối sống sinh viên mới, chia thành hai nhóm điều kiện và hai nhóm nội dung hành động:

Hệ thống điều kiện cơ bản:

• Điều kiện khách quan: Bao gồm sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước; sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước định hướng XHCN; môi trường giáo dục đại học mẫu mực; chính sách đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật trường học, thư viện, ký túc xá; chính sách học bổng, hỗ trợ tài chính cho sinh viên nghèo hiếu học (như việc quyên góp 10,4 triệu đồng vào quỹ khuyến học trao cho 104.160 học sinh, sinh viên nghèo vượt khó); sự lành mạnh hóa môi trường văn hóa xã hội bên ngoài học đường.
• Điều kiện chủ quan: Gồm ý thức tự tu dưỡng, rèn luyện, tự đào tạo của sinh viên; động cơ học tập đúng đắn; bản lĩnh chính trị và năng lực đề kháng trước những cám dỗ, tiêu cực của cơ chế thị trường và các luồng văn hóa độc hại.

Phương hướng cơ bản và kiến nghị:

• Định hướng đổi mới nội dung giáo dục chính trị, đạo đức, nhân văn gắn liền với giáo dục truyền thống lịch sử dân tộc.
• Xây dựng môi trường sư phạm lành mạnh, nâng cao trách nhiệm gương mẫu của đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý trường học.
• Đa dạng hóa các mô hình sinh hoạt đoàn thể, phong trào văn thể mỹ (phát huy sức lan tỏa của phong trào SV 96, phong trào sinh viên thanh lịch, tuổi trẻ sáng tạo) nhằm thu hút sinh viên, đẩy lùi tệ nạn xã hội.
• Kiến nghị cụ thể với Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cấp chính quyền thành phố Hà Nội và các trường đại học trong việc quy hoạch khu nội trú sinh viên, tăng cường quản lý sinh viên ngoại trú, kiểm soát tệ nạn xã hội khu vực xung quanh trường học.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác lập những đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

• Về mặt lý luận: Bổ sung vào lý luận lối sống những nét đặc thù của lối sống sinh viên đại học trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN; hệ thống hóa mối quan hệ biện chứng giữa giá trị, nhân cách và lối sống của người trí thức tương lai.
• Về mặt thực tiễn: Khái quát hệ thống dữ liệu thực nghiệm phản ánh trung thực thực trạng lối sống sinh viên các trường đại học khu vực Hà Nội giai đoạn giữa thập niên 1990; chỉ ra hai mặt tích cực và tiêu cực dưới tác động của cơ chế thị trường.
• Về mặt ứng dụng và giải pháp: Xác lập hệ thống các điều kiện khách quan, chủ quan và đề xuất nhóm kiến nghị khả thi phục vụ công tác chỉ đạo, tổ chức quản lý sinh viên, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại các trường đại học.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả tự nhận định giáo dục lối sống là một đề tài rộng lớn, phức tạp, đòi hỏi sự tham gia của nhiều cấp, nhiều ngành và các tổ chức đoàn thể xã hội. Trong khuôn khổ của một luận án bậc thạc sĩ khoa học triết học, công trình mang tính chất bước đầu tiếp cận vấn đề.

Phạm vi khảo sát thực nghiệm bị giới hạn tại một số trường đại học trên địa bàn Hà Nội, chưa bao quát được toàn diện sinh viên các vùng miền khác trong cả nước. Hướng nghiên cứu tiếp nối cần mở rộng địa bàn khảo sát, đi sâu phân tích cơ chế phối hợp liên ngành giữa gia đình, nhà trường và xã hội, đồng thời cập nhật sự biến động của lối sống sinh viên trong các giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế thị trường mở cửa.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, Triết học Mác - Lênin, Xã hội học giáo dục và Xã hội học thanh niên khi nghiên cứu về nhân cách, định hướng giá trị và lối sống học đường.
• Cán bộ quản lý giáo dục tại Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ban Giám hiệu, Phòng Công tác chính trị - sinh viên các trường đại học trong việc hoạch định chính sách quản trị nội - ngoại trú và xây dựng môi trường văn hóa học đường.
• Đội ngũ cán bộ Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên các cấp nhằm nghiên cứu đổi mới mô hình tập hợp thanh niên, thiết kế các chương trình ngoại khóa và phong trào văn thể mỹ phù hợp với nhu cầu tâm lý sinh viên.

Phần đáng tham khảo nhất của luận án là hệ thống bảng biểu số liệu điều tra thực chứng ở Chương 2 về thời gian tự học, kỷ luật lớp học, thị hiếu đối với giảng viên và thực trạng đời sống ký túc xá.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa phạm trù lối sống như thế nào theo quan điểm triết học Mác - Lênin?
Luận án xác định lối sống là một tổng thể những đặc điểm căn bản của hoạt động sống của xã hội, của các tập đoàn xã hội, của các giai cấp và các cá nhân trong điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định. Lối sống được quy định bởi điều kiện kinh tế - xã hội khách quan (chế độ kinh tế, lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất), bản chất con người với tư cách chủ thể và môi trường địa lý tự nhiên.

2. Năm đặc trưng cơ bản của lối sống sinh viên hiện nay được luận án đúc kết là gì?
Tác giả tổng kết 5 đặc trưng: (1) Sống có mục đích, có niềm tin hướng tới lý tưởng cao đẹp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; (2) Sống tích cực, năng động, nhạy bén và hiệu quả trong học tập, nghiên cứu; (3) Sống có văn hóa, hiện đại, có bản lĩnh tự lập; (4) Sống có tình nghĩa, yêu thương, đoàn kết tương trợ bạn bè; (5) Có đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh, gắn liền hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao.

3. Khảo sát thực tế tại các trường đại học ở Hà Nội phản ánh tình trạng tự học của sinh viên ra sao?
Số liệu cho thấy 41,6% sinh viên tự học từ 3 - 4 giờ/ngày; 8,0% tự học từ 5 giờ/ngày trở lên; 23,8% thường xuyên học tại thư viện; 25,8% học tại ký túc xá hoặc tại nhà; 50,4% học ở các địa điểm khác. Tần suất đến thư viện đọc sách, tài liệu chỉ đạt 15,6% thường xuyên; 56,0% thỉnh thoảng và 28,4% rất ít khi.

4. Cơ chế thị trường tạo ra những tác động tiêu cực nào đối với lối sống sinh viên?
Cơ chế thị trường dẫn đến sự xuất hiện của lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, coi nhẹ các giá trị đạo đức truyền thống; phai nhạt lý tưởng chính trị; tâm lý chuộng các ngành nghề có thu nhập trước mắt (11% đặt thu nhập cao lên hàng đầu, dồn vào học ngoại ngữ, xem nhẹ môn khoa học chính trị và triết học); toan tính vật chất xâm nhập vào mối quan hệ thầy trò và bạn bè.

5. Thực trạng điều kiện sinh hoạt nội trú tại ký túc xá các trường đại học Hà Nội được ghi nhận như thế nào?
Ký túc xá chỉ đáp ứng được 20 - 40% nhu cầu chỗ ở; tại Hà Nội có trên 6.578 sinh viên ngoại tỉnh phải trọ bên ngoài (4.300 người trọ tại nhà dân). Các phòng ký túc xá rộng khoảng 14 - 16 m² nhưng bố trí 10 - 12 sinh viên ở giường tầng, điều kiện chật chội, thiếu nước sinh hoạt, trật tự an ninh phức tạp và tiềm ẩn các tệ nạn như rượu chè, cờ bạc.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Văn Tuyến là công trình nghiên cứu chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, làm sáng tỏ cơ sở lý luận Mác - Lênin về lối sống và mục tiêu đào tạo con người toàn diện trong giáo dục đại học. Dựa trên số liệu khảo sát thực tế tại các trường đại học khu vực Hà Nội thời kỳ đầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, luận án đã phác họa bức tranh thực trạng lối sống sinh viên với cả những mặt chuyển biến tích cực lẫn những lệch chuẩn do mặt trái của cơ chế thị trường gây ra. Công trình xác lập hệ thống các điều kiện khách quan, chủ quan cùng các phương hướng, kiến nghị cụ thể nhằm định hướng, xây dựng lối sống lành mạnh cho thế hệ cán bộ tương lai của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÓ CIÀO DUC VA DÀO TAO DAI HOC QUÓC GIÀ HA NÓI •Rl/ÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHÀN VÀN NGUYEN VÀNTUYEN l K ' .h'- J NHQNG DIÉU KIÉN CO BAN DE XÀY DLTNG LÓI SONG SINH VIÉN TRONO CÀC TRAÒNG DAI HOC HIÉN NAY. (QUA KH^G 3ÀT Ò MOT SO TRJÒNG DA! HOC THUÒC KHU VUC HA NÓR LI AN AN THAC SI KHOA HOC TRIET HOC Chuyén ngành : C h ù n^hìa \ à hói kiuta hoc Ma so : 5.03 Ngitòi hudng dàu : PTS PHÙNG KHAC BÌNH HA NOI 1997 1 VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma MUC LUC Trang MÒDAU 4 Chuong 1 Lai siini; trottg muc tiéu duo tao sinh vién Dai hoc 9 1.i va nhùng dac trimg cùa lói song Viét N a m 9 1.niiLmg co sa cùa lói song 9 1.2 Lói soni' Viét Nam 16 1.2 Vj tri Ili! song trong muc tiéu dào tao sinh vién ò cac 20 t r u ò n g >ai hoc 1.1 Mac liéii dà(! tao toàn dién sinh vién a eàc truóng Dai hpc 20 * 1.2 Vi tri lo song trong muc tiéu dào tao snah vién Dai hoc 23 * 1.!J5''Nhrmg càc rn_mg co" bàn cùa lói song sinh vién hièn nay 24 Chuoiìg 2 Thuc ircììg lói song sinh vién hiàn nay (Qua kìiia .\dt ó mcjt siitrircrii^j, Dai hoc tìiuòc kìiu vUc Ha 30 Nói) 1 2.1 Nhiing (0 s'j kinb te xà hói q u \ dinh lói song sinh vién 3C hién na; ' 2.^ Dai sòn,: già dình là ca so' dau lién qu}' dinh lói song sinh 30 vién K2.2 Nlià triK np !à mói truóng co làc dóni: to lón dén lói song 3c sinh vicr 2.2 Nhfiìig ila tri vàn boa t r u \ e n thòng cùa dar» toc t r o n g 44 h'>i song sinh \'ién hién nay i 2. 2 J Nhùng già tri \an iioa truyéri 'hóng cua dàn toc dugc giù 44 e'in \ à n ri;: icn tam cao moi uong lói song sinh vién hién nay VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma fc 2.2 Su suy giàin già tri van hoa truyén thóng cùa dàn toc trong 46 lói song sìiih vién hién nay 2.3 Tac dóng -ùa ca che thi truòng trong lói song sinh vién 48 '• 2.)ng ti'ch euc ' 48 ' 2.2 Nhung tac don^ ticu cuc 52 •— - c^ - 2.3 Ma cùa, hoa nhap vói su xàm nhap lói song ben ngoài vào .54 lói song M!ih vién 2.4 NhOmg nhan xét rùt ra 57 ^ 2.1 Ve dac diém cùa lói song sinh vién hièn nay 57 -2.2 Ve nguyèn nhàn cua thuc trang dò , 60 Churrng 3 Nhitng diéu kién va phitong hiróng co ban de xày duJig 62 lói song sinh vién hién nay 3.1 Nhirng diéii kién co bàn de xày dung lói song sinh vién 62 * 3.1 Nhùng diéu kién kliàch quan 62 ^3.2 Nhung diéu kién chi\ quan 70 3.2 NhOrng phuong huóng co ban va nhùng kién nghi de 79 xày dimg loi song sinh vién hién nay *' 3.1 Nhirng phucng huong ca ban de xày dung iói song sinh 79 vién >3.2 Mot so kién nghi 86 Ké't luàn 90 Danh muc KM Hèu tham khao 94 Phu lue 97 VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agma i. Tinh càp thiét cùa de tài nghién cuti Trong nhirng nguón lue co bàn de chùng ta tièh hành day manh cóng nghiép hoa (CNH), hièn dai hoa (HDH) dà't nuóc thì nguón lue con nguòi là quan trong nhà't va co y nghTa quyé't dinli.

De khàng dinh van de này trong vàn kién Dai hói dai biéu toàn quóc cùa Dàng cóng san Viét Nam làn thù Vili dà xàc dinh mot trong céiC quan diém cua Dang là: La\ viéc phàt hu\ nguón lue con ngUòi làm yeu tó ca bàn cho su phàt trién nhanh va ben vung" (35 - Tr 85).