Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chương II: Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm Chương III: Thực nghiệm sư phạm Phần III: Kết luận và khuyến nghị 6 z Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận về kiểm tra – đánh giá 1. Khái niệm kiểm tra - đánh giá Kiểm tra - đánh giá là giai đoạn kết thúc của một quá trình dạy học, kiểm tra có ba chức năng bộ phận liên kết, thống nhất, thâm nhập vào nhau đó là đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh. Về lí luận dạy học, kiểm tra có vai trò liên hệ nghịch trong hệ dạy học, nó cho biết những thông tin, kết quả về tiến trình dạy của thầy và tiến trình học của trò để có những quyết định cho sự điều khiển tối ưu của cả thầy lẫn trò.
Đánh giá kết quả học tập là quá trình đo lường mức độ đạt được của người học về các mục tiêu và nhiệm vụ của quá trình dạy học, là mô tả một cách định tính và định lượng: tính đầy đủ, tính chính xác, tính đúng đắn, tính vững chắc của kiến thức, mối liên hệ của kiến thức với đời sống, các khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và cả thái độ học tập của người học trên cơ sở phân tích những thông tin phản hồi từ việc quan sát, kiểm tra, đánh giá mức độ hoàn thiện nhiệm vụ được giao, đối chiếu với những chỉ tiêu, yêu cầu dự kiến, mong muốn đạt được của môn học. Đánh giá kết quả học tập là một quá trình phức tạp và công phu. Vì vậy để việc đánh giá kết quả học tập đạt kết quả tốt thì quy trình đánh giá gồm những công đoạn sau: Phân tích mục tiêu học tập thành các kiến thức, kỹ năng. Đặt ra các yêu cầu về mức độ đạt được các kiến thức, kỹ năng dựa trên những dấu hiệu có thể đo lường hoặc quan sát được.
Tiến hành đo lường các dấu hiệu đó để đánh giá mức độ đạt được về các yêu cầu đặt ra, biểu thị bằng điểm số. 7 z Phân tích, so sánh các thông tin nhận được với các yêu cầu đề ra rồi đánh giá, xem xét kết quả học tập của HS, mức độ thành công của PP giảng dạy của thầy để từ đó có thể cải tiến, khắc phục nhược điểm. Trong đánh giá phải quán triệt nguyên tắc vừa sức, bám sát yêu cầu của chương trình.1: Cấu trúc chức năng của kiểm tra Đánh giá Phát hiện lệch lạc Điều chỉnh Hình 1.2: Vị trí của KT-ĐG trong QTDH Mục tiêu Trình độ xuất phát Nghiên cứu tài KT-ĐG kết quả đào tạo của người học liệu mới học tập Từ đó ta thấy: Nhờ đánh giá sẽ phát hiện ra cả những mặt tốt lẫn mặt chưa tốt trong trình độ đạt tới của người học, trên cơ sở đó tìm hiểu kỹ nguyên nhân của những lệch lạc, về phía dạy cũng như phía học, hoặc có thể từ khách quan. Phát hiện ra lệch lạc, tìm ra nguyên nhân của lệch lạc là rất quan trọng.
Vì sự thành đạt trong kết quả là điều đã dự kiến trong mục tiêu, còn những lệch lạc thường bị bỏ qua, mà nếu sửa chữa loại trừ chúng thì chất lượng sẽ được tốt lên. Từ đánh giá và phát hiện lệch lạc người thầy điều chỉnh, uốn nắn, loại trừ những lệch lạc đó, tháo gỡ những khó khăn trở ngại, thúc đẩy chất lượng dạy học lên rất nhiều. Ý nghĩa kiểm tra - đánh giá - Việc kiểm tra đánh giá có hệ thống và thường xuyên cung cấp những thông tin liên hệ ngược giúp người học tự điều chỉnh hoạt động học và bổ sung những lỗ hổng kiến thức trước khi bước vào phần mới. Thông qua kiểm tra đánh giá người học có điều kiện tiến hành các hoạt động trí tuệ : ghi nhớ, tái hiện, chính xác hoá, khái quát hoá.
giúp phát huy trí thông minh, linh hoạt vận dung kiến thức đã học để giải quyết những tình huống thực tế. - Việc kiểm tra - đánh giá được tổ chức nghiêm túc, công bằng sẽ giúp người học nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập, có ý chí vươn lên. - Việc kiểm tra - đánh giá người học giúp cung cấp thông tin cho người dạy giúp người dạy điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và giúp người dạy nắm được một cách cụ thể và khá chính xác năng lực và trình độ mỗi người học từ đố có biện pháp dạy học thích hợp để nâng cao chất lượng học tập chung của cả lớp. - Kiểm tra - đánh giá tạo cơ hội cho người dạy xem xét lại kết quả của những cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mà mình theo dõi.
Những nguyên tắc chung về đánh giá - Đánh giá là một quá trình tiến hành có hệ thống, nó phải được xuất phát từ mục tiêu dạy học. Vì vậy điều kiện tiên quyết là phải xác định rõ mục tiêu đánh giá cái gì? - Tiến trình đánh giá phải được chọn theo mục tiêu đánh giá. - Công cụ kiểm tra đánh giá phải có tính hiệu lực nghĩa là người thầy phải biết rõ những hạn chế của từng công cụ đánh giá để sử dụng cho đúng và có hiệu quả. - Phải đảm bảo độ tin cậy, bền vững và tính khách quan của đánh giá.
- Bảo đảm tính thuận tiện trong sử dụng những công cụ kiểm tra đánh giá. Những nội dung cơ bản cần kiểm tra - đánh giá của môn Hoá học Đó là kiểm tra các sự kiện khoa học, các khái niệm, các tính chất, các định luật, các lí thuyết về các hiện tượng hoá học và kiểm tra về thực hành hoá học. Mục tiêu của việc kiểm tra đánh giá kiến thức kỹ năng hoá học : kiểm tra mức độ nắm kiến thức, kỹ năng, khả năng vận dụng những kiến thức đó vào giải bài tập định tính, định lượng, giải quyết những vấn đề thực tiễn một cách độc lập, sáng tạo do vậy phải chuẩn bị nội dung câu hỏi cẩn thận chu đáo, có hệ thống và phù hợp với đối tượng được kiểm tra. Các tiêu chí đánh giá 1.
Các tiêu chuẩn về nhận thức áp dụng cho bài kiểm tra đánh giá Theo Bloom có 6 tiêu chuẩn về quá trình nhận thức được áp dụng cho kiểm tra, đánh giá: đó là các mức độ nhận thức đi từ thấp đến cao của hoạt động tư duy: - Biết: đây là khả năng thấp nhất trong lĩnh vực kiến thức. - Hiểu: là kỹ năng học sinh hiểu được vấn đề họ biết, có khả năng áp dụng những kiến thức đã biết vào việc giải quyết những vấn đề mới. - Ứng dụng: là khả năng vận dụng các kiến thức quy luật, khái niệm, định nghĩa.nhằm giải quyết những vấn đề cụ thể. Học sinh có khả năng tư duy tốt sẽ vận dụng kiến thức tốt.
- Phân tích: là khả năng tách ra từng phần để nghiên cứu, để tìm hiểu rõ đối tượng hay hiện tượng. Phân tích còn là sự phân biệt các dấu hiệu, các đặc tính riêng biệt của đối tượng hay hiện tượng đó theo một hệ thống nhất định. - Tổng hợp: là kỹ năng kết hợp các yếu tố riêng biệt để rút ra những cái chung, cái bản chất nhất của đối tượng hay hiện tượng, tức là những dấu hiệu trong một tổng thể phân tích và tổng hợp có sự liên kết mật thiết với nhau là 10 z hai mặt của một quá trình tư duy thồng nhất, nó có tác dụng quan trọng trong việc lĩnh hội các khái niệm khoa học. - Đánh giá: có thể coi là mức độ cao nhất của sự phát triển các kỹ năng về trí tuệ.
Dựa trên sự hiểu biết những phân tích và tổng hợp để rút ra kết luận đúng nhất, chính xác nhất, xem xét kết luận này có ưư nhược điểm gì, có vai trò ra sao, tiến hành áp dụng nó thế nào. Đó chính là kỹ năng mà có thể đề xuất việc nhận định chất lượng học tập của học sinh. Ngày nay nhiều nhà khoa học còn đề nghị bổ sung hai mức nhận thức cao hơn là khả năng chuyển giao và khả năng sáng tạo (PGS.TS Lê Đức Ngọc). Hoặc chỉ chia theo bốn mức độ nhận thức là : biết, hiểu vận dụng và vận dụng sáng tạo (GS.
TS Nguyễn Ngọc Quang) Cách chia 4 mức độ được hầu hết GV sử dụng. Quy trình của việc kiểm tra- đánh giá Bước 1: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu về nội dung đánh giá và tiêu chí đánh giá (đánh giá cái gì? và cho điểm như thế nào?) tương ứng với hệ thống mục tiêu dạy học đã được cụ thể hoá đến chi tiết. Bước 2: Thiết kế công cụ đánh giá (hay lựa chọn hình thức kiểm tra, đánh giá) và kế hoạch sử dụng chúng, tuỳ theo mục đích kiểm tra đánh giá mà có thể lựa chọn các dạng kiểm tra (kiểm tra sơ bộ, kiểm tra thường ngày, kiểm tra định kỳ và kiểm tra tổng kết); hoặc các hình thức kiểm tra (kiểm tra miệng, kiểm tra viết). Bước 3: Thu thập số liệu đánh giá: theo đáp án, bảng đặc trưng, giáo viên chấm bài kiểm tra, thống kê điểm kiểm tra.
Bước 4: Xử lý số liệu Bước 5: Đưa ra kết luận về việc kiểm tra, đánh giá và những đề xuất điều chỉnh quá trình dạy học. Các hình thức kiểm tra - đánh giá 11 z 1. Kiểm tra miệng: Kiểm tra miệng là kiểm tra vấn đáp, là hình thức kiểm tra thường xuyên, nó thường được thực hiện qua các bài ôn tập, củng cố bài cũ, tiếp thu bài mới, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Kiểm tra miệng giúp GV kịp thời phát hiện lệch lạc của học sinh để điều chỉnh cách học và cách dạy.
Ở bậc đại học, cao đẳng thì hình thức kiểm tra vấn đáp cũng được áp dụng ở một số học phần nhưng tốn nhiều thời gian nếu có nhiều người tham gia kiểm tra và kết quả kiểm tra không khách quan và phụ thuộc nhiều vào người chấm. Kiểm tra viết: Hình thức kiểm tra này được thực hiện ở nhiều cấp học, bậc học với thời gian tuỳ thuộc vào mục đích của cuộc thi và thường tổ chức dưới hình thức tự luận. Với một khoảng thời gian nhất định chỉ có thể kiểm tra một phần kiến thức rất hạn chế của nội dung chương trình học do số lượng câu hỏi ít, công cụ đánh giá thiếu chính xác do người học có thể quay cóp bài, chép bài của nhau trong lúc kiểm tra và phụ thuộc vào chủ quan của người chấm bài.