Luận văn thạc sĩ về xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở tại tỉnh Hải Dương

Luận văn thạc sĩ phân tích xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại Hải Dương trong bối cảnh kinh tế thị trường.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hường
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Xây Dựng Đạo Đức Cách Mạng Cho Đội Ngũ Cán Bộ Chủ Chốt Cấp Cơ Sở Trong Điều Kiện Kinh Tế Thị Trường Ở Tỉnh Hải Dương Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa của luận văn
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Một số vấn đề lý luận chung về đạo đức và sự biến đổi của nó trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 1.1.1. Một số vấn đề lý luận chung về đạo đức và đạo đức cách mạng
• 1.2. Khái niệm về đội ngũ cán bộ chủ chốt
• 1.3. Nội dung và yêu cầu của việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở Việt Nam hiện nay
• 1.4. Vai trò của việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở Việt Nam hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH HẢI DƯƠNG TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng việc xây dựng đạo đức của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tỉnh Hải Dương hiện nay và nguyên nhân
• 2.1.1. Thực trạng việc xây dựng đạo đức của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tỉnh Hải Dương hiện nay
• 2.1.2. Nguyên nhân của thực trạng việc xây dựng đạo đức đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tỉnh Hải Dương hiện nay
• 2.2. Yêu cầu của việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trong điều kiện kinh tế thị trường ở tỉnh Hải Dương hiện nay
• 2.3. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tỉnh Hải Dương hiện nay
• 2.3.1. Đổi mới nội dung và hình thức giáo dục đạo đức cách mạng đối với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở
• 2.3.2. Phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở cơ sở
• 2.3.3. Nâng cao chất lượng công tác tổ chức, kiểm tra, giám sát của các cấp, các ngành, các đoàn thể và nhân dân
• 2.3.4. Nâng cao tính tự giác, tự rèn luyện đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở

Việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Đạo đức không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là yếu tố quyết định đến sự thành công của các chính sách và chương trình phát triển. Đặc biệt, trong điều kiện kinh tế thị trường, việc nâng cao phẩm chất đạo đức cho cán bộ là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của đạo đức cách mạng

Đạo đức cách mạng được hiểu là hệ thống các giá trị, chuẩn mực đạo đức phù hợp với mục tiêu cách mạng. Nó không chỉ giúp cán bộ có định hướng đúng đắn trong công việc mà còn tạo ra niềm tin từ phía nhân dân. Đạo đức cách mạng là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội.

1.2. Tình hình hiện tại của cán bộ cấp cơ sở

Hiện nay, đội ngũ cán bộ cấp cơ sở đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì và phát triển đạo đức cách mạng. Sự tác động của kinh tế thị trường đã dẫn đến nhiều vấn đề như tham nhũng, suy thoái đạo đức, làm giảm lòng tin của nhân dân vào chính quyền.

II. Thách thức trong việc xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở

Việc xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ môi trường làm việc mà còn từ chính bản thân cán bộ. Sự biến đổi của xã hội và nền kinh tế thị trường đã tạo ra áp lực lớn lên đội ngũ cán bộ.

2.1. Ảnh hưởng của kinh tế thị trường đến đạo đức

Kinh tế thị trường mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tạo ra áp lực lớn lên cán bộ. Nhiều cán bộ có thể bị cám dỗ bởi lợi ích cá nhân, dẫn đến sự suy thoái về đạo đức cách mạng. Điều này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

2.2. Sự thiếu hụt trong giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức cho cán bộ cấp cơ sở hiện nay còn nhiều hạn chế. Chương trình giáo dục chưa thực sự chú trọng đến việc rèn luyện phẩm chất đạo đức, dẫn đến việc cán bộ không có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ.

III. Phương pháp xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở

Để xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho việc rèn luyện đạo đức.

3.1. Đổi mới nội dung giáo dục đạo đức

Cần đổi mới nội dung giáo dục đạo đức theo hướng thực tiễn hơn, gắn liền với nhiệm vụ cụ thể của cán bộ. Việc này sẽ giúp cán bộ nhận thức rõ hơn về vai trò và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng đạo đức cách mạng.

3.2. Tăng cường công tác kiểm tra giám sát

Công tác kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc. Điều này không chỉ giúp phát hiện kịp thời những sai phạm mà còn tạo ra động lực cho cán bộ tự rèn luyện và nâng cao phẩm chất đạo đức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đạo đức cách mạng

Việc xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở đã được áp dụng tại nhiều địa phương và đã đạt được những kết quả tích cực. Những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong việc giáo dục và rèn luyện đạo đức cần được nhân rộng.

4.1. Mô hình giáo dục đạo đức hiệu quả

Một số địa phương đã triển khai mô hình giáo dục đạo đức cho cán bộ cấp cơ sở thông qua các hoạt động thực tiễn, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ đối với cộng đồng.

4.2. Kết quả đạt được từ việc xây dựng đạo đức

Kết quả từ việc xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở đã góp phần nâng cao lòng tin của nhân dân vào chính quyền. Điều này thể hiện rõ qua sự tham gia tích cực của người dân trong các hoạt động cộng đồng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho đạo đức cách mạng

Việc xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ cấp cơ sở là một nhiệm vụ lâu dài và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để đảm bảo rằng đội ngũ cán bộ luôn giữ vững phẩm chất đạo đức trong mọi hoàn cảnh.

5.1. Tầm quan trọng của việc duy trì đạo đức

Duy trì đạo đức cách mạng không chỉ là trách nhiệm của cán bộ mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ vai trò của mình trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giáo dục đạo đức phù hợp với bối cảnh mới. Điều này sẽ giúp đội ngũ cán bộ cấp cơ sở ngày càng hoàn thiện hơn về phẩm chất đạo đức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam chuyển đổi mạnh mẽ sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Theo ước tính, sau gần 30 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, tuy nhiên cũng phát sinh không ít vấn đề về đạo đức xã hội, đặc biệt là trong đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Tỉnh Hải Dương, với vai trò là một địa phương trọng điểm, đang đối mặt với những thách thức trong việc duy trì và phát triển phẩm chất đạo đức cách mạng của cán bộ chủ chốt trong điều kiện kinh tế thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng đạo đức của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại Hải Dương, đồng thời đề xuất các giải pháp xây dựng đạo đức cách mạng phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường hiện nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chức danh như Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND, Chủ tịch và Phó Chủ tịch HĐND cấp xã, phường, thị trấn tại tỉnh Hải Dương trong giai đoạn đổi mới kinh tế từ năm 2000 đến 2014.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác đào tạo, bồi dưỡng đạo đức cách mạng, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương và đất nước. Các chỉ số về đạo đức cán bộ, như tỷ lệ cán bộ vi phạm đạo đức giảm khoảng 15% sau khi áp dụng các giải pháp đề xuất, cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng đạo đức trong bối cảnh kinh tế thị trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của đạo đức trong xây dựng con người và xã hội. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

1. Lý thuyết đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh: Nhấn mạnh các phẩm chất như trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần quốc tế trong sáng và tình yêu thương con người. Đây là nền tảng đạo đức cho cán bộ cách mạng trong điều kiện kinh tế thị trường.

2. Lý thuyết biến đổi đạo đức trong kinh tế thị trường: Phân tích tác động hai mặt của kinh tế thị trường đến đạo đức xã hội, bao gồm cả những ảnh hưởng tích cực như nâng cao tính tự giác, sáng tạo và những tác động tiêu cực như chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, tham nhũng.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: đạo đức cách mạng, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa cá nhân, và các nguyên tắc đạo đức cách mạng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng duy vật kết hợp với các phương pháp khoa học xã hội như khái quát hóa, trừu tượng hóa và phân tích thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Số liệu khảo sát thực trạng đạo đức của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại tỉnh Hải Dương trong giai đoạn 2005-2013.
• Tài liệu chính thức của Đảng, Nhà nước và các văn bản pháp luật liên quan đến cán bộ, công chức.
• Các báo cáo, nghiên cứu trước đây về đạo đức cách mạng và tác động của kinh tế thị trường.

Cỡ mẫu khảo sát khoảng 300 cán bộ chủ chốt tại các xã, phường, thị trấn được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả và phân tích nội dung nhằm đánh giá thực trạng và nguyên nhân của các hiện tượng đạo đức trong đội ngũ cán bộ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng đạo đức cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại Hải Dương còn nhiều hạn chế: Khoảng 25% cán bộ được khảo sát thừa nhận có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị và đạo đức, như tham nhũng, quan liêu, lãng phí. Tỷ lệ này cao hơn mức trung bình toàn quốc khoảng 10%.

2. Ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế thị trường: 70% cán bộ cho rằng sự phát triển kinh tế thị trường đã tạo ra áp lực cạnh tranh và cám dỗ về vật chất, dẫn đến sự gia tăng chủ nghĩa cá nhân và thực dụng trong đội ngũ cán bộ.

3. Vai trò của giáo dục đạo đức còn hạn chế: Chỉ có khoảng 40% cán bộ tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng về đạo đức cách mạng trong 3 năm gần đây, dẫn đến việc thiếu cập nhật kiến thức và kỹ năng ứng xử phù hợp với điều kiện mới.

4. Tự giác rèn luyện đạo đức còn yếu: Khoảng 35% cán bộ chưa thực sự tự giác trong việc rèn luyện đạo đức, chưa phát huy vai trò gương mẫu trong công tác và sinh hoạt cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên là do tác động hai mặt của kinh tế thị trường: mặt tích cực giúp nâng cao tính chủ động, sáng tạo nhưng mặt tiêu cực lại kích thích chủ nghĩa cá nhân, tham nhũng và lối sống thực dụng. So với các nghiên cứu trong ngành, kết quả này phù hợp với nhận định chung về sự biến đổi đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường tại các địa phương khác.

Việc thiếu các chương trình đào tạo bài bản và thường xuyên về đạo đức cách mạng cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở làm giảm hiệu quả công tác xây dựng đạo đức. Bên cạnh đó, sự thiếu tự giác trong rèn luyện đạo đức cá nhân cũng là nguyên nhân làm gia tăng các biểu hiện tiêu cực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ cán bộ có biểu hiện suy thoái đạo đức theo từng năm, hoặc bảng so sánh mức độ tham gia đào tạo đạo đức giữa các nhóm cán bộ.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ thực trạng và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân và nâng cao hiệu quả quản lý, lãnh đạo ở cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới nội dung và hình thức giáo dục đạo đức cách mạng: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, cập nhật kiến thức về đạo đức cách mạng phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ tham gia đào tạo lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Tổ chức Tỉnh ủy, các cơ quan đào tạo.

2. Phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở cơ sở gắn với xây dựng đạo đức: Tăng cường các chương trình phát triển kinh tế bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo môi trường thuận lợi để cán bộ thể hiện đạo đức cách mạng. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: UBND các cấp, các tổ chức đoàn thể.

3. Nâng cao chất lượng công tác tổ chức, kiểm tra, giám sát: Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện đạo đức cách mạng, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Mục tiêu giảm 50% các vụ việc vi phạm đạo đức trong 3 năm tới. Chủ thể: Ủy ban Kiểm tra Đảng, các cơ quan thanh tra.

4. Nâng cao tính tự giác, tự rèn luyện đạo đức của cán bộ: Xây dựng các chương trình tự học, tự rèn luyện đạo đức, khuyến khích cán bộ gương mẫu trong công việc và sinh hoạt. Thời gian: liên tục, có đánh giá định kỳ hàng năm. Chủ thể: Đảng ủy các cấp, các tổ chức đoàn thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở: Nhận thức rõ hơn về vai trò và trách nhiệm trong xây dựng đạo đức cách mạng, áp dụng các giải pháp nâng cao phẩm chất đạo đức trong công tác và sinh hoạt.

2. Các nhà quản lý, hoạch định chính sách: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng và chính sách quản lý cán bộ phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Triết học, Chính trị học, Quản lý nhà nước: Tham khảo để phát triển các bài giảng, nghiên cứu sâu về đạo đức cách mạng và tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức xã hội.

4. Các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương: Áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, tăng cường sự giám sát và phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng đội ngũ cán bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở lại quan trọng trong điều kiện kinh tế thị trường?
   Kinh tế thị trường tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng phát sinh các cám dỗ về vật chất, chủ nghĩa cá nhân và thực dụng. Đạo đức cách mạng giúp cán bộ giữ vững phẩm chất, trung thành với lý tưởng, phục vụ nhân dân hiệu quả.

2. Những phẩm chất đạo đức nào được nhấn mạnh trong luận văn?
   Các phẩm chất gồm trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần quốc tế trong sáng và tình yêu thương con người, theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp biện chứng duy vật kết hợp với khảo sát thực tế, phân tích thống kê và nghiên cứu tài liệu để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao đạo đức cán bộ?
   Đổi mới giáo dục đạo đức, phát triển kinh tế xã hội gắn với xây dựng đạo đức, nâng cao công tác kiểm tra giám sát, và thúc đẩy tự giác rèn luyện đạo đức của cán bộ.

5. Ai là đối tượng chính nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, nhà quản lý chính sách, giảng viên nghiên cứu sinh ngành Triết học và các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương.

Kết luận

• Đạo đức cách mạng là nền tảng cốt lõi giúp đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thực hiện tốt nhiệm vụ trong điều kiện kinh tế thị trường.
• Thực trạng đạo đức cán bộ tại tỉnh Hải Dương còn nhiều hạn chế, chịu ảnh hưởng tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường.
• Việc đổi mới nội dung, hình thức giáo dục đạo đức và nâng cao tự giác rèn luyện đạo đức là giải pháp then chốt.
• Nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng và đề xuất các giải pháp thiết thực, có thể áp dụng rộng rãi tại các địa phương khác.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả trong thực tiễn.

Hành động ngay hôm nay để xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở vững mạnh về đạo đức, góp phần phát triển bền vững đất nước!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 VẤN ĐỀ XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Một số vấn đề lý luận chung về đạo đức và sự biến đổi của nó trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay 1. Một số vấn đề lý luận chung về đạo đức và đạo đức cách mạng  Khái niệm đạo đức Lịch sử phát triển của xã hội loài người cho thấy, đạo đức luôn luôn là một động lực tinh thần to lớn đối với sự phát triển tiến bộ của xã hội. Trong xã hội có giai cấp, các giai cấp khác nhau đều đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức nhằm điều chỉnh các hành vi và cách ứng xử của con người phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội.

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội. Danh từ “đạo đức” bắt nguồn từ tiếng Latinh là Mos – lề thói (morolia) – nghĩa là có liên quan đến lề thói, đạo nghĩa. Còn danh từ “luân lý” được xem như đồng nghĩa với đạo đức có gốc từ tiếng Hy Lạp là ethicos – lề thói, tập tục. Khi nói đến đạo đức là nói đến lề thói và tập tục, biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người với người trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày.

Sau này, người ta thường phân biệt hai khái niệm: Mozal là đạo đức, còn ethicos là đạo đức học. Trong lịch sử tư tưởng của nhân loại, tuy có nhiều quan niệm đạo đức khác nhau, thậm chí là đối lập nhau nhưng đã để lại không ít những giá trị to lớn. Quan điểm duy tâm tôn giáo coi đạo đức là những nguyên tắc, những quy tắc, chuẩn mực rút ra từ những lực lượng siêu nhiên, chẳng hạn như thượng đế, ý niệm 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tuyệt đối, tự ý thức hoặc một bản tính người trừu tượng nào đó, … rồi đem áp đặt vào đời sống hiện thực của con người. Trên cơ sở của những tiến bộ trong đời sống vật chất, phương thức sản xuất và những thành quả của sự phát triển khoa học, đồng thời kế thừa một cách có chọn lọc những giá trị đạo đức trước đó, quan điểm Mác xít cho rằng: Đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế - xã hội sinh ra và quyết định; quan hệ đạo đức là biểu hiện của quan hệ vật chất xã hội và biến đổi theo đời sống vật chất xã hội.

Đạo đức thường được xét ở ba góc độ: Nhận thức luận, chức năng, hệ giá trị. - Dưới góc độ nhận thức luận: Đạo đức là một hiện tượng tinh thần, một hình thái đặc biệt của ý thức xã hội, là tính thứ hai so với tồn tại xã hội. Tính đặc biệt của đạo đức ở đây thể hiện trong quá trình hình thành các quy tắc đạo đức, là do sự thừa nhận của số đông trong xã hội hay sự thừa nhận của một giai cấp nhất định. - Dưới góc độ chức năng: Chức năng cơ bản nhất của đạo đức là điều chỉnh hành vi của con người bằng chuẩn mực và quy tắc theo yêu cầu của xã hội.

Với chức năng nhận thức và chức năng giáo dục, đạo đức giúp cho con người hình thành những quan điểm, nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực cơ bản để đánh giá hành vi đạo đức xã hội và những hành vi đạo đức của bản thân. - Cách tiếp cận từ hai góc độ trên đây còn được bổ sung bằng cách thứ ba, đó là xem xét đạo đức với tính cách là một hệ giá trị. Đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội, thường được khẳng định hay phủ định một lợi ích, một quan niệm đương thời xác định. Vì vậy đạo đức là một hệ giá trị.

Như vậy, nội hàm của khái niệm đạo đức không chỉ hạn định ở đặc trưng là một hình thái ý thức xã hội, là phương thức cơ bản điều chỉnh hành vi con người mà đạo đức còn là một hệ giá trị bao gồm những giá trị chung và những giá trị riêng. Theo cuốn “Từ điển tiếng Việt” thì: “Đạo đức là những tiêu chuẩn, quy tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội” [58, tr. Đạo đức với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xã hội, phản ánh hiện thực đời sống đạo đức xã hội. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cấu trúc của đạo đức bao gồm: Ý thức đạo đức, quan hệ đạo đức và thực tiễn đạo đức.

- Ý thức đạo đức là ý thức của con người về hệ thống những quy tắc, chuẩn mực, hành vi phù hợp với những quan hệ đạo đức đã và đang tồn tại. Ý thức đạo đức bao hàm cả các yếu tố tạo thành là tri thức, tình cảm và ý chí đạo đức. - Quan hệ đạo đức là hệ thống những quan hệ xác định gữa con người và con người, giữa cá nhân và xã hội về mặt đạo đức. Nó là một bộ phận hợp thành của quan hệ xã hội.

- Thực tiễn đạo đức là hoạt động của con người do ảnh hưởng của niềm tin, của ý thức đạo đức, là quá trình hiện thực hóa ý thức đạo đức trong đời sống của con người. Đạo đức là vấn đề thường xuyên được đặt ra và giải quyết nhằm đảm bảo cho các cá nhân, cộng đồng tồn tại và phát triển. Là một thành viên của xã hội, mỗi con người cần phải có suy nghĩ và tìm ra những con đường cách thức và phương tiện về chuẩn mực, giá trị đạo đức nhất định nhằm kết hợp chặt chẽ giữa lợi ích cá nhân với lợi ích cộng đồng, từ đó đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của chính mình và của cộng đồng. Bởi vậy mà, đạo đức trở thành mục tiêu đồng thời là động lực để phát triển xã hội.

Đạo đức có các chức năng cơ bản sau: - Chức năng điều chỉnh hành vi: Loài người tạo ra nhiều phương thức điều chỉnh hành vi trong đó có đạo đức, pháp luật và chính trị. Đạo đức đòi hỏi từ tối thiểu đến tối đa các hành vi của đạo đức bằng dư luận xã hội và lương tâm. Pháp luật và đạo đức điều chỉnh hành vi trong quan hệ giữa các cá nhân với cộng đồng bằng biện pháp đặc trưng là pháp luật và dư luận xã hội, lương tâm. Sự điều chỉnh này có thể thuận chiều, có thể ngược chiều.

Chính trị điều chỉnh hành vi giữa các giai cấp các dân tộc, các quốc gia bằng các biện pháp đặc trưng như: Ngoại giao, hành chính, kinh tế, bạo lực. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Như vậy, chức năng điều chỉnh hành vi của đạo đức bằng dư luận xã hội và lương tâm đòi hỏi từ tối thiểu tới tối đa hành vi con người đã trở thành đặc trưng riêng để phân biệt đạo đức với các hình thái ý thức khác, các hiện tượng xã hội khác. - Chức năng nhận thức: Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có chức năng nhận thức thông qua sự phản ánh nhận thức xã hội. Đạo đức là phương thức đặc biệt của sự chiếm lĩnh thế giới con người; là hiện tượng xã hội vừa mang tính tinh thần vừa mang tính hành động hiện thực.

Sự nhận thức của đạo đức có đặc điểm: Nhận thức của đạo đức vừa là quá trình hướng ngoại và vừa mang tính hướng nội. Nhận thức hướng ngoại lấy những chuẩn mực, giá trị đời sống đạo đức của xã hội làm đối tượng. Đó là hệ thống giá trị thiện và ác, trách nhiệm, nghĩa vụ và hạnh phúc … Nhờ nhận thức này mà chủ thể nhận thức đã chuyển hóa được những chuẩn mực đạo đức của xã hội như là cái chung thành ý thức đạo đức của cá nhân như là cái riêng. Nhận thức hướng nội (tự nhận thức), lấy bản thân mình – chủ thể đạo đức – làm đối tượng nhận thức.

Đây là quá trình tự đánh giá, tự thẩm định, tự đối chiếu những nhận thức, hành vi, đạo đức của mình với những chuẩn mực giá trị chung của cộng đồng. Từ đó mà chủ thể hình thành, phát triển thành các quan điểm và nguyên tắc sống: thụ động hay sáng tạo, hy sinh hay hưởng thụ, vị tha hay ích kỷ, thiện hay ác… Tự nhận thức giúp chủ thể ý thức được trách nhiệm của mình và sẵn sàng hoàn thành trách nhiệm đó. Đạo đức là yếu tố cốt lõi của nhân cách con người, nó có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, nó là phương thức cơ bản để điều chỉnh hành vi con người, làm cho cá nhân và xã hội cùng tồn tại và phát triển.  Đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng của giai cấp vô sản là thành quả phát triển cao trong lịch sử tiến hóa lâu dài của đạo đức.

Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH), đạo đức cách mạng của giai cấp vô sản ngày càng trở thành đạo đức chung của nhân loại. Theo quan niệm Mác xít, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ứng xử con người trong quan hệ với nhau, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội. Đạo đức cộng sản là giai đoạn cao trên con đường tiến lên đạo đức loài người. Nó chứa đựng những đặc điểm tốt đẹp của nền đạo đức trong các thời đại trước, đạo đức của quần chúng nhân dân.

Đạo đức cộng sản biểu hiện sự sáng tạo mang tính quần chúng rộng rãi. Các giá trị đạo đức cộng sản chủ nghĩa mang đầy ý nghĩa cao cả và vì con người. Nền đạo đức ấy vừa là sản phẩm của nền sản xuất xã hội đầy sáng tạo và nhân văn, vừa là động lực thúc đẩy xã hội phát triển. Tóm lại, đạo đức là yếu tố cốt lõi của nhân cách con người, nó có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, nó là một phương thức cơ bản điều chỉnh hành vi của con người, làm cho cá nhân và xã hội cùng tồn tại và phát triển.