chương 1 tập trung tìm hiểu tổng quan về hệ thống chatbot và đặc trưng của công tác tư vấn, hỗ trợ nhập học, từ đó chỉ ra những vấn đề cần giải quyết, khắc phục và đề xuất phương hướng giải quyết bài toán ứng dụng chatbot vào tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện Công nghệ Bưu Chính Viễn thông.1 Khái niệm chatbot Chatbot là một dạng ứng dụng phần mềm nhằm mô phỏng giao tiếp với con người trong việc thực hiện một loạt các tác vụ hoặc giải đáp thắc mắc. Chatbot có thể được lập trình sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hiểu và phản hồi một cách linh hoạt hơn, trong khi một số khác có thể hoạt động dựa trên một bộ quy tắc cố định. Có nhiều dạng Chatbot khác nhau, từ những Chatbot đơn giản chỉ có khả năng phản hồi các câu hỏi đã được lập trình sẵn, đến những Chatbot phức tạp sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (ML) và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để tiếp nhận thông tin, phân tích câu hỏi và phản hồi chính xác những gì mà người dùng mong muốn, ngoài ra Chatbot còn có khả năng tự học hỏi từ chính những cuộc trò chuyện với người dùng để đưa ra câu trả lời ngoài phân vùng dữ liệu được lặp đi lặp lại nhiều lần.1: Minh họa chatbot 1.2 Đặc trưng của công tác tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) là một trong những trường đại học công lập hàng đầu tại Việt Nam trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin. Theo số liệu năm 2023, Học viện tuyển sinh đào tạo 19 ngành với tổng chỉ tiêu 4345 sinh viên và dự kiến sẽ tăng lên thành 22 ngành với tổng chỉ tiêu 5200 chỉ tiêu trong năm 2024.
Bên cạnh đó Học viện cũng có các chương trình đào tạo chất lượng cao, chương trình liên kết quốc tế với nội dung, chất lượng ưu viết và lợi thế đối với người học. Vì vậy công tác tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện có một số điểm đặc trưng sau: Tổ chức nhập học cho tân sinh viên thường diễn ra trong thời gian ngắn (1-2 ngày). Cung cấp các bộ tài liệu như sách hướng dẫn nhập học, đến các video giới thiệu chuyên ngành và cơ sở vật chất. Tổ chức các buổi định hướng, tour tham quan trường, và buổi giới thiệu, giao lưu với các câu lạc bộ, tổ chức sinh viên để giới thiệu văn 4 hóa và mạng lưới hỗ trợ tại trường.
Cung cấp thông tin chi tiết về các chương trình học, cơ hội nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp và các mối quan hệ với doanh nghiệp, giúp sinh viên hiểu rõ và chọn lựa chương trình học phù hợp với nguyện vọng và khả năng của bản thân. Thông tin về học bổng, các chi phí liên quan trong quá trình học tập và hỗ trợ sinh viên trong việc xin học bổng hay chế độ chính sách cho sinh viên. Với số lượng tân sinh viên nhập học rất lớn trong thời gian ngắn, cùng với việc phải cung cấp nhiều thông tin tới tân sinh viên do đó công tác tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông khó có thể tránh khỏi các sai sót, trong khi vẫn cần huy động số lượng lớn nhân lực tham gia, tốn kém cả về công sức và thời gian.3 Mô tả bài toán Tổ chức nhập học cho tân sinh viên là một trong những bước quan trọng nhất trong công tác tuyển sinh hàng năm tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Tuy nhiên, quá trình này thường gặp nhiều khó khăn và thách thức từ việc kiểm tra các loại giấy tờ, kinh phí nhập học của tân sinh viên tới việc cung cấp thông tin, tư vấn về chương trình học, giới thiệu về Học viện cũng như các câu lạc bộ, tổ chức sinh viên đang hoạt động.
Với số lượng tân sinh viên nhập học đang ngày càng tăng qua các năm, việc xây dựng chatbot tư vấn, hỗ trợ công tác nhập học giúp giảm thiểu sai sót, tiết kiệm công sức và thời gian là việc cấp thiết. Dưới đây là một số yêu cầu cụ thể của chatbot tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông: • Trả lời các câu hỏi thường gặp của thí sinh: Chatbot có thể được sử dụng để trả lời các câu hỏi thường gặp của thí sinh về các loại giấy tờ, kinh phí cần chuẩn bị để nhập học. • Hỗ trợ đăng ký chương trình chất lượng cao, liên kết quốc tế, tiếng Anh: 5 Chatbot có thể được sử dụng để hỗ trợ thí sinh đăng ký thi tiếng Anh, đăng ký học chương trình chất lượng cao, bao gồm nhập thông tin, nộp hồ sơ,. • Tư vấn các hoạt động khác: Chatbot có thể cung cấp thông tin về các câu lạc bộ, hỗ trợ sinh viên ghi danh tham gia câu lạc bộ mong muốn, cung cấp thông tin về nhà cho thuê, quán ăn, cửa hàng tiện lợi.
quanh khu vực Học viện. • Hỗ trợ chế độ chính sách sinh viên: Chatbot có thể cung cấp thông tin về các loại học bổng, chế độ miễn giảm học phí, ký túc xá cho sinh viên. Với hướng nghiên cứu và xây dựng chatbot tư vấn, hỗ trợ tuyển sinh, nhập học một số cơ sở giáo dục tại Việt Nam đã triển khai thành công như: • Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: NEU-Chatbot là chatbot tuyển sinh của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, có thể trả lời hơn 50 loại câu hỏi với độ chính xác lên đến hơn 95%. • Đại học FPT: FPT Chatbot là chatbot tuyển sinh của Đại học FPT, có thể hỗ trợ thí sinh đăng ký tuyển sinh, tư vấn tuyển sinh,.
• Đại học Bách khoa Hà Nội: Bách khoa Chatbot là chatbot tuyển sinh của Đại học Bách khoa Hà Nội, có thể trả lời các câu hỏi về quy chế tuyển sinh, phương thức tuyển sinh,. Trong tương lai, chatbot sẽ tiếp tục được ứng dụng rộng rãi hơn nữa trong công tác tuyển sinh nói chung và công tác hỗ trợ nhâp học nói riêng, giúp các cơ sở giáo dục nâng cao hiệu quả công tác tuyển sinh.4 Kết luận Chương này trình bày tổng quan về hệ thống chatbot, các đặc trưng công tác tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Từ đó, nội dung chương chỉ ra những vấn đề còn tồn tại trong công tác tư vấn, hỗ trợ nhập học và đề xuất phương án giải quyết các vấn đề này. Nội dung chi tiết phương án giải quyết vấn đề được trình bày tại Chương 2 của đề án tốt nghiệp.
NGHIÊN CỨU CÁC CÔNG NGHỆ, KỸ THUẬT XÂY DỰNG CHATBOT PHỔ BIẾN HIỆN NAY Chương 2 trình bày nghiên cứu các công nghệ, kỹ thuật xây dựng chatbot phổ biến hiện nay trên thế giới. Từ đó đưa ra công nghệ, kỹ thuật được sử dụng để xây dựng chatbot tư vấn, hỗ trợ nhập học tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.1 Kiến trúc, thành phần cơ bản của chatbot và những loại chatbot phổ biến hiện nay 2.1 Kiến trúc Có ba kiến trúc chatbot phổ biến hiện nay: • Kiến trúc dựa trên quy tắc: Kiến trúc dựa trên quy tắc sử dụng một bộ quy tắc để xác định cách chatbot sẽ phản hồi các câu hỏi và yêu cầu của người dùng. Bộ quy tắc này được xây dựng thủ công bởi các nhà phát triển chatbot. • Kiến trúc dựa trên tri thức: Kiến trúc dựa trên tri thức sử dụng một cơ sở tri thức để xác định cách chatbot sẽ phản hồi các câu hỏi và yêu cầu của người dùng.
Cơ sở tri thức này chứa thông tin về thế giới thực và cách chatbot có thể sử dụng thông tin này để trả lời các câu hỏi của người dùng. • Kiến trúc học máy: Kiến trúc học máy sử dụng các mô hình học máy để đào tạo chatbot. Các mô hình này được đào tạo trên một tập dữ liệu lớn bao gồm các cuộc trò chuyện giữa người dùng và chatbot.2 Thành phần cơ bản 2.1 Xử lý ngôn ngữ tự nhiên NLP là công nghệ giúp chatbot hiểu và tạo ra ngôn ngữ của con người. Các kỹ thuật NLP thường được sử dụng trong chatbot bao gồm: • Phân tích cú pháp: Phân tích cú pháp là quá trình xác định cấu trúc của câu.
Chatbot sử dụng phân tích cú pháp để hiểu ý nghĩa của câu hỏi và yêu cầu của người dùng. 8 • Tìm kiếm: Tìm kiếm là quá trình tìm kiếm thông tin liên quan đến câu hỏi hoặc yêu cầu của người dùng. Chatbot sử dụng tìm kiếm để tìm các câu trả lời phù hợp cho người dùng. • Sinh văn bản: Sinh văn bản là quá trình tạo ra văn bản mới.
Chatbot sử dụng sinh văn bản để tạo ra các câu trả lời cho người dùng. • Dịch ngôn ngữ: Chatbot sử dụng dịch ngôn ngữ để giao tiếp với người dùng nói ngôn ngữ khác. • Chuẩn hóa: Kiểm tra các lỗi chính tả làm thay đổi ngữ nghĩa trong yêu cầu của người dùng. • Nhận dạng thực thể: Chatbot tìm kiếm các loại thông tin cần thiết khác nhau như vị trí, con người, đồ vật.2 Dữ liệu xây dựng chatbot Chatbot được đào tạo trên một tập dữ liệu lớn bao gồm các cuộc trò chuyện giữa người dùng và chatbot.
Dữ liệu này giúp chatbot học cách hiểu và phản hồi các câu hỏi và yêu cầu của người dùng. Dữ liệu là yếu tố quan trọng nhất trong việc xây dựng chatbot. Dữ liệu tốt sẽ giúp chatbot hiểu được ngôn ngữ tự nhiên và tạo ra các phản hồi phù hợp với ngữ cảnh của cuộc trò chuyện. Có hai loại dữ liệu chính được sử dụng để xây dựng chatbot: • Dữ liệu văn bản: Dữ liệu văn bản bao gồm các văn bản từ sách, bài báo, trang web, mạng xã hội,.
Dữ liệu văn bản giúp chatbot học cách sử dụng ngôn ngữ tự nhiên một cách chính xác. • Dữ liệu hội thoại: Dữ liệu hội thoại bao gồm các cuộc trò chuyện giữa con người với nhau. Dữ liệu hội thoại giúp chatbot hiểu được cách con người giao tiếp và tạo ra các phản hồi phù hợp với ngữ cảnh của cuộc trò chuyện.3 Giao diện người dùng Công cụ giúp người dùng giao tiếp, cấu hình chatbot. Giao diện người dùng có thể là một ứng dụng web, ứng dụng di động hoặc chatbot tích hợp vào trang 9 web hoặc ứng dụng hiện có.
Ngoài các thành phần cơ bản này, chatbot có thể bao gồm các thành phần khác như: • Công nghệ học máy: Công nghệ học máy giúp chatbot cải thiện hiệu suất theo thời gian.