CHƯƠNG 1: NGÔN NGỮ VŨ ĐIỆU TRONG TIỂU THUYẾT CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH VÀ ANNA KARENINA CỦA L. Chương này gồm hai mục, nghiên cứu vai trò của vũ hội quý tộc và các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga và những ký hiệu văn hóa của vũ hội và vũ điệu quý tộc, múa dân gian trong các tiểu thuyết CT&HB và AK với tư cách là những văn bản nguồn. Vũ hội quý tộc và các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga 1. Vũ hội quý tộc trong văn hóa Nga.
Nước Nga đã tiếp nhận và du nhập văn hóa của xã hội tư bản châu Âu, bắt đầu từ thế kỷ XVIII với rất nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật cũng như chính trị và giáo dục của các nước phương Tây lan tới nước Nga, hình thức xã hội thay đổi, trong xã hội được phân tầng rất rõ về thứ bậc và tầng lớp, trong đó đặc biệt phải nhắc tới văn hóa vũ hội, một nghi thức chính của giới giao tế quý tộc. Chính vì thế khi đã trở thành một nghi lễ trong giới quý tộc xã giao vũ hội quý tộc Nga đã trở thành một hiện tượng văn hóa, lịch sử và thẩm mỹ. Tồn tại trong hơn hai trăm năm vũ hội quý tộc Nga được xem là biểu tượng về giá trị phi vật thể của văn hóa Nga, một hiện thực xã hội về đời sống của một thời kỳ nhất định trong lịch sử văn hóa nước Nga. Với tư cách là một hiện tượng văn hóa, vũ hội quý tộc Nga chứa đựng một loạt hệ thống ký hiệu với những biểu nghĩa và biểu trưng về bản chất của chính nó, bao gồm các giá trị văn hóa khác nhau, cùng với các loại hình nghệ thuật đi kèm tạo thành một cấu trúc mang tính biểu tượng như: các vũ điệu, trang phục, âm nhạc, kiến trúc và các trò chơi.
Chức năng của văn hóa vũ hội ảnh hưởng lớn đến xã hội bởi vũ hội chính là nơi để giới tinh hoa quý tộc Nga giao lưu- tiếp nhận – trao đổi – quyết định về những thay đổi mang tính vĩ mô tới toàn bộ các lĩnh vực trong đời sống xã hội. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vũ hội quý tộc Nga là sự tiếp nhận từ văn hóa phương Tây. Văn hóa vũ hội quý tộc được Peter Đại đế tiếp nhận vào Nga năm 1718, đây chính là kết quả giao thoa văn hóa của nước Nga với các nước phương Tây, khi hòa nhập vào đời sống của giới quý tộc Nga nó đã trở thành một sự kiện văn hóa mới. Cùng với kế hoạch cải cách về đời sống văn hóa xã hội theo mô hình của của các nước châu Âu, nước Nga đã mở cửa văn hóa giao lưu, hội nhập với châu Âu, Tuy là nước đế quốc muộn hơn so với các nước phương Tây nhưng nước Nga nhanh chóng có nhiều thành tựu khi tiếp nhận những mô hình văn hóa, kinh tế, xã hội phát triển sẵn có của châu Âu.
Trong đó vũ hội quý tộc là nhu cầu văn hóa xã hội thiết yếu chứa đựng nhiều chức năng mang tính điều chỉnh xã hội gián tiếp, đặc biệt là với triều đình phong kiến và giới quý tộc Nga, các buổi khiêu vũ nhanh chóng trở thành một phần không thể thiếu trong lối sống đổi mới của người Nga. Đây là khuynh hướng lớn của giới quý tộc đối với sự đổi mới, chuẩn bị sẵn sàng để tiếp nhận các mô hình văn hóa và tiêu chuẩn hành vi mới, một hiện tượng văn hóa đa chức năng góp phần chuyển đổi mô hình xã hội Nga. Các buổi vũ hội không chỉ trở thành nơi giới quý tộc Nga ở mọi lứa tuổi học hỏi, vui chơi, giải trí theo cách mới, mà còn là nơi tiếp nhận các hình thức văn hóa khác nhau từ châu Âu, trong đó có xu hướng thời trang, xu hướng âm nhạc, giá trị các chuẩn nghi thức và phong cách giao tiếp. Vũ hội đã thực sự là nhu cầu cần thiết và dần chiếm lĩnh vị trí quan trọng nhất trong hệ thống giải trí cao quý, như một hình thức công khai giúp người Nga tiếp cận nhanh nhất với thành tựu của nền văn minh, văn hóa phương Tây.
Vũ hội quý tộc đóng vai trò là phương tiện giao tiếp xã hội. Tham dự vũ hội quý tộc là một trong những cách tốt nhất và nhanh nhất để tăng cường các mối giao tiếp phục vụ cho mục đích của bản thân mỗi người trong giới xã giao. Kể từ khi xuất hiện ở Nga, các buổi vũ hội với sự khác nhau về tầm cỡ đã trở thành một hình thức giao tiếp mới, phá vỡ các quy tắc ứng xử cũ ở Nga thời tiền Petrine. Bước sang đầu thế kỷ XIX vũ hội được xem là nơi hình thành nhận thức, những quy tắc xã hội cũ chuyển sang quy tắc nghi thức mới, ngoài chức 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năng gìn giữ và củng cố các nghi thức/nghi lễ cũng như để giao tiếp/giải trí, thì vũ hội quý tộc mang đến một cơ hội tuyệt vời để nhận hoặc truyền thông tin quan trọng không thể có được thông qua các kênh chính thức, thậm chí, trong đó người ta còn sử dụng thông tin sai lệch cho mục đích riêng bằng tin đồn, chính vì thế vũ hội được coi là một xã hội thu nhỏ với rất nhiều mặt trái trong đó.
Với những tính chất đa chức năng như vậy vũ hội quý tộc đã tạo ra những thay đổi lớn về hoạt động xã giao, hình thành các tư tưởng và trào lưu mới trong giới quý tộc Nga. Vũ hội quý tộc là một trong những yếu tố quan trọng trong sự phát triển của văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ và đời sống xã hội ở Nga. Vũ hội quý tộc là một công cụ biểu thị các mối quan hệ và cấu trúc của xã hội Nga, góp phần tối ưu hóa hệ thống truyền thông trong việc thiết lập các mối quan hệ nhiều mặt của đời sống xã hội thượng lưu, qua đó dần định hình và xây dựng một hình thái xã hội mới ở Nga, thay thế các hình thức giải trí truyền thống. Hình thức tổ chức vũ hội được mở rộng ở khắp nơi, từ hàng ngàn vũ hội công cộng trong cung điện mùa đông đến các buổi tối khiêu vũ nhỏ ở các tỉnh cho thấy sự thay đổi quy mô lớn trong lĩnh vực văn hóa, từ mâu thuẫn phản đối ban đầu cũng đã dần hòa nhập với những ảnh hưởng mới tích cực, một tổ hợp văn hóa độc đáo kéo theo sự ảnh hưởng về kiến trúc, âm nhạc, thời trang, ngôn ngữ, pháp luật và một loạt yếu tố mới theo phong cách phương Tây.
Một buổi khiêu vũ có bố cục nghiêm ngặt, trong đó mỗi cấp độ của nó được nhận diện thông qua các quy tắc ứng xử, chủ đề giao tiếp và âm nhạc nhất định, tùy thuộc vào bản chất của màn trình diễn và tốc độ, mỗi vũ điệu đều có vị trí riêng của nó. Cấu trúc vũ hội cung đình thường được sắp xếp theo chuỗi các vũ điệu như: điệu polonaise nghiêm ngặt, trang trọng – một điệu menuet cổ điển - một điệu valse lãng mạn - một điệu mazurka tinh tế - một điệu polka vui vẻ - một điệu cotillion không thể kiểm soát, các vũ điệu theo một chuỗi diễn trình theo thứ tự từ nghi lễ đến trò chơi.Tuy tồn tại không lâu nhưng vũ hội quý tộc mang những giá trị điển hình có trong toàn cảnh lịch sử - văn hóa về cuộc sống và tâm lý xã hội 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hình ảnh của vũ hội quý tộc được thể hiện rộng rãi trong văn hóa nghệ thuật, đặc biệt là trong văn học, tính chất của những cảnh khiêu vũ trong tác phẩm kinh điển của văn học Nga được sử dụng như một phần không thể thiếu liên quan tới văn hóa giao tế giới quý tộc. Thông thường, các cảnh của khiêu vũ được dùng tạo ra những khoảnh khắc đỉnh cao của cốt truyện, nơi tạo điểm thắt nút kịch tính để chuyển hoàn cảnh nhân vật sang một ngã rẽ mới, chẳng hạn như cuộc gặp gỡ định mệnh của Natasha Rostova và Andrey Bolkonsky tai vũ hội cung đình trong tiểu thuyết CT&HB của L.
Trong cuộc sống hiện thực người ta cảm nhận về vũ hội với tinh thần vui vẻ giải trí, thì trong văn học phòng khiêu vũ biến thành một nơi của những đam mê và những mưu mô phức tạp, phá vỡ giấc mơ hạnh phúc, định mệnh bi xô đẩy. Vũ hội được nhân cách hóa với nhiều chiều hướng, ở đó qua lăng kính của văn học đã bóc tách những góc khuất sâu kín về tâm lý và hành vi con người trong giới giao tế quý tộc Nga. Vũ hội quý tộc là hiện tượng văn hóa cộng đồng của Nga. Với tất cả sự khác biệt rõ ràng giữa vũ hội Nga và châu Âu, không thể không chú ý đến sự hiện diện của điểm chung trong cả hai biến thể: vũ hội quý tộc Nga luôn là một phần không thể thiếu trong một tổng thể ký ức lịch sử và văn hóa góp phần vào sự phát triển của bản sắc dân tộc, trong đó khiêu vũ là một trong những thành phần chính của hiện thực văn hóa xã hội quốc gia, biến thành một loại dấu hiệu thời gian và được phản ánh trong nghệ thuật thị giác, âm nhạc và văn học trong nước.
Nó có thể là tâm chấn của toàn bộ sự ảnh hưởng văn hóa tới các vấn đề xã hội, nhưng nó cũng có thể chiếm một vị trí ngoại vi, giữ lại sự độc đáo của riêng nó, trong phân khúc tích hợp của thực tiễn xã hội vũ hội như một thành phần của cuộc sống cao quý xuất hiện ở Nga liên quan đến sự phát triển của văn hóa châu Âu [25, tr. Các loại hình khiêu vũ, trang phục khiêu vũ, hình thức ứng xử và văn hóa phòng khiêu vũ nói chung được du nhập từ phương Tây. Do kết quả của sự tương tác các nền văn hóa khác nhau, nội dung và hình thức bên ngoài (cấu trúc của vũ hội) có sự thay đổi bởi tính chất giao thoa văn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hóa, trong đó nước Nga là chủ thể tiếp nhận các khách thể văn hóa từ các nước phương Tây, tuy đã hòa nhập ở nhiều dạng thức và biến thể khác nhau, nhưng các vũ điệu và cấu trúc vũ hội vẫn mang đậm bản sắc riêng của văn hóa Nga, điều này làm vũ hội quý tộc Nga có những đặc điểm khác với vũ hội quý tộc ở những nước khác.