Luận Văn Thạc Sĩ Về Chuyển Thể Anna Karenina Từ Tiểu Thuyết Sang Phim

Luận văn thạc sĩ văn học nghiên cứu ussh anna karenina từ tiểu thuyết sang phim qua cách nhìn thông diễn học luận văn ths văn học nước, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Vũ Thị Hƣơng
• Người hướng dẫn: Pgs. Phạm Gia Lâm
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Văn Học Nƣớc Ngoài
• Đề tài: Anna Karenina Từ Tiểu Thuyết Sang Phim Qua Cách Nhìn Thông Diễn Học
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ THÔNG DIỄN TIỂU THUYẾT ANNA KARENINA TRONG ĐIỆN ẢNH
• 1.1. Tƣ tƣởng gia đình – trung tâm “mê cung bất tận của những móc nối” trong kết cấu
• 1.2. Anna Karenina: đa chủ đề và nguyên tắc phản đề
• 1.3. Gia đình – trung tâm của các mối quan hệ “mê cung bất tận”
• 1.4. Nguyên tắc montage trong kết cấu
• 1.5. Nguyên tắc montage
• 1.6. Các cấp độ montage trong kết cấu
• 1.7. Các phƣơng tiện tạo hình phi ngôn từ
• 1.8. Ngôn ngữ thân thể
• 1.9. Ngôn ngữ vật thể
• 1.10. Ngôn ngữ môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: PHIM ANNA KARENINA (1967) CỦA A.ZARKHI - KIỂU THÔNG DIỄN TÁI NHẬN
• 2.1. Zarkhi và phim Anna Karenina
• 2.2. Zarkhi và khuynh hướng làm phim nghệ thuật
• 2.3. Vài nét về phim “Anna Karenina” (1967)
• 2.4. Phƣơng thức giải thích Anna Karenina của A.Zarkhi: nguyên tắc và hiệu quả của thông diễn tái nhận
• 2.5. Thông diễn tái nhận: nguyên tắc diễn giải cốt truyện và kết cấu tiểu thuyết của A. Tolstoy - cốt lõi thành công của A. “Anna Karenina” (1967) và những thành công khác
• 3. CHƯƠNG 3: PHIM ANNA KARENINA (1997) CỦA B.ROSE – KIỂU THÔNG DIỄN TÁI SẢN SINH
• 3.1. Về đạo diễn B.Rose và phim Anna Karenina (1997)
• 3.2. Đạo diễn Rose và khuynh hướng làm phim truyền hình
• 3.3. Vài nét về phim “Anna Karenina” (1997)
• 3.4. Phƣơng thức giải thích Anna Karenina của B.Rose: nguyên tắc và hiệu quả của thông diễn tái sản sinh
• 3.5. Thông diễn tái sản sinh: nguyên tắc diễn giải cốt truyện và kết cấu tiểu thuyết của B. Phim “Anna Karenina” (1997) và nỗ lực chưa chạm đến thành công
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển thể Anna Karenina Từ tiểu thuyết đến phim

Tiểu thuyết Anna Karenina của Leo Tolstoy là một trong những tác phẩm văn học nổi tiếng nhất thế giới. Việc chuyển thể tác phẩm này thành phim đã diễn ra nhiều lần, với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Mỗi phiên bản điện ảnh đều mang đến những góc nhìn mới, phản ánh bối cảnh văn hóa và xã hội của thời đại mà nó được sản xuất. Sự chuyển thể này không chỉ đơn thuần là việc chuyển đổi từ văn bản sang hình ảnh, mà còn là một quá trình sáng tạo, nơi mà các nhà làm phim phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc giữ gìn tinh thần của nguyên tác.

1.1. Lịch sử chuyển thể Anna Karenina qua các thời kỳ

Từ năm 1911 đến nay, Anna Karenina đã có nhiều lần được chuyển thể thành phim. Mỗi phiên bản đều phản ánh những đặc điểm văn hóa và xã hội của thời kỳ đó. Các bộ phim từ những năm 1960 đến nay đã cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận và thể hiện nhân vật, cốt truyện.

1.2. Tác động của văn hóa đến việc chuyển thể phim

Việc chuyển thể Anna Karenina không chỉ là một hành động nghệ thuật mà còn là sự phản ánh bối cảnh văn hóa xã hội. Các nhà làm phim thường phải cân nhắc đến thị hiếu của khán giả và các yếu tố văn hóa khi thực hiện tác phẩm.

II. Thách thức trong việc chuyển thể Anna Karenina thành phim

Chuyển thể Anna Karenina từ tiểu thuyết sang phim không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Các nhà làm phim phải đối mặt với nhiều thách thức, từ việc giữ nguyên tinh thần của tác phẩm đến việc tạo ra một kịch bản hấp dẫn. Sự khác biệt giữa hai loại hình nghệ thuật này có thể dẫn đến những khó khăn trong việc truyền tải thông điệp và cảm xúc của nhân vật.

2.1. Khó khăn trong việc giữ nguyên cốt truyện

Một trong những thách thức lớn nhất là việc giữ nguyên cốt truyện phức tạp của Anna Karenina. Nhiều chi tiết và mối quan hệ giữa các nhân vật có thể bị lược bỏ hoặc thay đổi để phù hợp với thời gian và không gian của phim.

2.2. Sự khác biệt giữa văn học và điện ảnh

Văn học cho phép tác giả khai thác sâu vào tâm lý nhân vật, trong khi điện ảnh thường phải truyền tải cảm xúc qua hình ảnh và âm thanh. Điều này có thể dẫn đến việc khán giả không cảm nhận được chiều sâu của nhân vật như trong tiểu thuyết.

III. Phương pháp chuyển thể Anna Karenina So sánh các phiên bản phim

Các phiên bản phim của Anna Karenina đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để chuyển thể từ tiểu thuyết. Mỗi đạo diễn có cách tiếp cận riêng, từ việc giữ nguyên cốt truyện đến việc sáng tạo lại các tình huống. Sự so sánh giữa các phiên bản này giúp hiểu rõ hơn về cách mà mỗi nhà làm phim đã diễn giải tác phẩm.

3.1. Phim Anna Karenina 1967 Kiểu thông diễn tái nhận

Đạo diễn Aleksandr Zarkhi đã sử dụng phương pháp thông diễn tái nhận để thể hiện Anna Karenina. Ông đã tạo ra một phiên bản mang tính nghệ thuật cao, tập trung vào các mối quan hệ phức tạp giữa các nhân vật.

3.2. Phim Anna Karenina 1997 Kiểu thông diễn tái sản sinh

Đạo diễn Bernard Rose đã chọn cách tiếp cận khác, với phương pháp thông diễn tái sản sinh. Phiên bản này mang đến một cái nhìn hiện đại hơn về câu chuyện, nhưng cũng gặp phải những chỉ trích về việc không trung thành với nguyên tác.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ việc chuyển thể Anna Karenina

Việc chuyển thể Anna Karenina không chỉ mang lại giá trị nghệ thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc nghiên cứu văn học và điện ảnh. Các phiên bản phim giúp khán giả tiếp cận tác phẩm một cách dễ dàng hơn, đồng thời mở ra những cuộc thảo luận về các vấn đề xã hội và văn hóa mà tác phẩm đề cập.

4.1. Giá trị giáo dục từ việc chuyển thể

Các bộ phim chuyển thể từ Anna Karenina có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về văn học và nghệ thuật điện ảnh. Chúng cũng khuyến khích việc thảo luận về các chủ đề như tình yêu, gia đình và xã hội.

4.2. Tác động đến văn hóa đại chúng

Việc chuyển thể Anna Karenina đã góp phần làm phong phú thêm văn hóa đại chúng. Các bộ phim này không chỉ thu hút khán giả mà còn tạo ra những cuộc thảo luận về các vấn đề xã hội, từ đó nâng cao nhận thức của cộng đồng.

V. Kết luận Tương lai của việc chuyển thể Anna Karenina

Việc chuyển thể Anna Karenina từ tiểu thuyết sang phim sẽ tiếp tục là một chủ đề hấp dẫn trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và các phương pháp làm phim mới, các nhà làm phim có thể tạo ra những phiên bản độc đáo hơn, đồng thời giữ gìn được tinh thần của tác phẩm gốc. Sự kết hợp giữa văn học và điện ảnh sẽ tiếp tục mang đến những trải nghiệm mới cho khán giả.

5.1. Xu hướng chuyển thể trong tương lai

Dự đoán rằng xu hướng chuyển thể các tác phẩm văn học nổi tiếng sẽ tiếp tục gia tăng. Các nhà làm phim sẽ tìm kiếm những cách mới để thể hiện các câu chuyện cổ điển như Anna Karenina.

5.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu chuyển thể

Nghiên cứu về việc chuyển thể Anna Karenina sẽ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa văn học và điện ảnh. Điều này không chỉ có giá trị học thuật mà còn góp phần vào việc phát triển nghệ thuật và văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê điện ảnh quốc tế ghi nhận có tới 85% tác phẩm đoạt giải Oscar cho hạng mục Phim hay nhất và hơn 70% phim truyền hình thắng giải Emmy xuất phát từ kịch bản chuyển thể văn học. Trong kho tàng văn học thế giới, kiệt tác Anna Karenina xuất bản năm 1877 của đại văn hào Lev Tolstoy là một trong những tác phẩm có sức sống mãnh liệt nhất khi sở hữu hơn 2.041 công trình nghiên cứu trên hệ thống học thuật JSTOR và 14 lần được chuyển thể thành phim điện ảnh từ năm 1911 đến năm 2012. Tuy nhiên, việc chuyển dịch một tác phẩm đồ sộ dài 1.174 trang với hệ thống tư tưởng triết học sâu sắc sang ngôn ngữ nghe nhìn dài khoảng 90 đến 150 phút luôn đặt ra bài toán hóc búa về sự dung hợp giữa lòng trung thành nguyên tác và quyền năng sáng tạo của đạo diễn.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải mã cơ chế tương tác liên ngành giữa văn học và điện ảnh thông qua lăng kính thông diễn học (Hermeneutics). Đề tài hướng tới mục tiêu làm sáng tỏ cấu trúc tư tưởng - nghệ thuật của tiểu thuyết nguyên bản và đánh giá hai phương thức chuyển thể đặc trưng: kiểu thông diễn tái nhận qua bộ phim sản xuất năm 1967 của đạo diễn người Nga Aleksandr Zarkhi và kiểu thông diễn tái sản sinh qua bộ phim năm 1997 của đạo diễn người Anh Bernard Rose. Phạm vi khảo sát tập trung vào các chặng đường phát triển nghệ thuật từ thế kỷ XIX đến cuối thế kỷ XX, phân tích các biến chuyển xã hội chi phối quá trình tiếp nhận tác phẩm. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật quan trọng khi thiết lập khung lý thuyết đối chiếu liên ngành văn học - điện ảnh, cung cấp hệ số tham chiếu khoa học giúp các nhà nghiên cứu và biên kịch nâng cao hiệu quả giải mã văn bản nghệ thuật trong thực tiễn văn hóa đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng thông diễn học hiện đại được phát triển bởi các học giả kinh điển như Friedrich Schleiermacher, Martin Heidegger, Hans-Georg Gadamer và Emilio Betti. Bản chất của thông diễn học là khoa học về sự thấu hiểu, giải thích và chuyển nghĩa văn bản. Trọng tâm nghiên cứu khai thác hai mô hình thông diễn cơ bản:

• Thông diễn tái nhận (Recognitive Interpretation): Phương thức thấu hiểu hướng tới chính sự thấu hiểu nguyên tác, tôn trọng tối đa chân lý nội tại, cấu trúc thẩm mỹ và thông điệp ban đầu của tác giả văn học.
• Thông diễn tái sản sinh (Reproductive Interpretation): Phương thức thấu hiểu nhằm mục đích câu thông, chia sẻ kinh nghiệm và tái cấu trúc ý nghĩa dựa trên tầm đón đợi của công chúng đương thời cùng lập trường thẩm mỹ cá nhân của chủ thể tiếp nhận.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết chuyển thể điện ảnh của Jean Mitry, David Bordwell và Kristin Thompson, phân định ranh giới giữa chuyển thể trực tiếp trung thành với nguyên bản (Transposition) và cải biên sáng tạo (Analogy/Commentary). Khung lý thuyết còn bao quát 4 khái niệm nền tảng: nghệ thuật montage trong kết cấu văn học, ký hiệu học giao tiếp phi ngôn từ (ngôn ngữ thân thể, ngôn ngữ vật thể, ngôn ngữ môi trường), đối thoại liên văn hóa và tính đa chủ đề theo nguyên tắc phản đề của Lev Tolstoy.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát chính bao gồm nguyên tác tiểu thuyết Anna Karenina bản dịch tiếng Việt dày 1.174 trang (gồm 8 phần, 239 chương) cùng 2 tác phẩm điện ảnh tiêu biểu được chọn lọc từ 14 phiên bản phim quốc tế: phim Anna Karenina (1967, thời lượng 145 phút, hãng Mosfilm) và phim Anna Karenina (1997, thời lượng 108 phút, hãng Icon Productions). Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 2 trường hợp điển hình đại diện cho hai nền văn hóa (Nga và Âu - Mỹ) cách nhau đúng 30 năm lịch sử. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính tương phản rõ nét nhất về mô hình thông diễn và trường phái thẩm mỹ điện ảnh.

Tác giả phối hợp đồng bộ phương pháp phân tích văn bản học, thi pháp học cấu trúc, ký hiệu học điện ảnh và phương pháp so sánh đối chiếu liên ngành. Lý do lựa chọn các phương pháp này xuất phát từ đặc thù đối tượng nghiên cứu đòi hỏi phải bóc tách lớp nghĩa ngôn từ lẫn hệ thống hình ảnh, âm thanh, bối cảnh và nhịp điệu dựng phim. Toàn bộ quá trình thu thập tư liệu, đối chiếu phân cảnh và xử lý dữ liệu định tính được triển khai trong lộ trình nghiên cứu nghiêm ngặt từ năm 2010 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát văn bản tiểu thuyết và 2 xuất phẩm điện ảnh đem lại 4 phát hiện học thuật mang tính bước ngoặt:

• Kết cấu montage đa chiều trong văn bản nguồn: Tiểu thuyết dung chứa khoảng 170 nhân vật được vận hành dưới cấu trúc 3 tầng: mạng sườn, song tuyến zic-zắc (tuyến Anna - Karenin - Vronsky song song với tuyến Levin - Kitty) và cấu trúc vòng tròn mở đầu - kết thúc bằng cái chết đường ray. Thủ pháp montage của Tolstoy tạo ra sự tương phản nhịp điệu sống động, trở thành tiền đề kỹ thuật hoàn hảo cho chuyển thể điện ảnh.
• Mật độ đậm đặc của hệ thống tạo hình phi ngôn từ: Thống kê văn bản cho thấy tác giả miêu tả 145 lần về đôi mắt và 172 cái nhìn mang thông điệp nội tâm. Riêng nhân vật Anna sở hữu 78 lần đặc tả đôi mắt với 23 sắc thái biểu cảm khác nhau (9 lần mắt long lanh, 7 lần mắt lim dim, 8 lần nhìn thẳng). Các vật thể biểu tượng như chiếc xắc đỏ, con ngựa đua Frou-Frou, bức tranh chân dung và ngọn nến tàn đóng vai trò dây dẫn tâm lý vô cùng tinh tế.
• Thành công chuẩn mực của thông diễn tái nhận (Phim 1967): Đạo diễn Aleksandr Zarkhi trung thành với hơn 90% tinh thần triết lý nguyên tác. Bộ phim bảo lưu trọn vẹn chiều sâu bi kịch nội tâm của Anna, tính xơ cứng quan liêu của Karenin và tư tưởng canh tân nông nghiệp của Levin, tạo nên tác phẩm kinh điển của điện ảnh Xô Viết.
• Hạn chế của thông diễn tái sản sinh mang tính thương mại (Phim 1997): Đạo diễn Bernard Rose cắt giảm hơn 60% dung lượng các tuyến truyện triết học về nhân vật Levin, biến tác phẩm thành câu chuyện tình tay ba diễm lệ đơn thuần theo mô típ melodrama phương Tây. Dù quay tại các bối cảnh tráng lệ ở Sankt-Peterburg, phim bị giới phê bình nhận định như một thước phim quảng bá du lịch thiếu chiều sâu tư tưởng.

Thảo luận kết quả

Sự tương phản rõ rệt giữa hai bộ phim bắt nguồn từ khác biệt về bối cảnh văn hóa và mục đích thông diễn. Aleksandr Zarkhi làm phim trong không gian văn hóa Nga, nơi đại văn hào Tolstoy được xem là di sản tâm linh dân tộc. Do đó, việc áp dụng lối thông diễn tái nhận giúp Zarkhi bám sát mạch ngầm tâm lý, tái hiện chính xác bi kịch của một cá nhân quẫy đạp tuyệt vọng trước bức tường thành định kiến quý tộc phong kiến. Ngược lại, Bernard Rose đại diện cho tư duy làm phim thương mại Hollywood thập niên 1990, đặt trọng tâm vào thị hiếu đại chúng và tính giải trí nhanh, dẫn đến sự giản lược hóa tư tưởng tác gia.

Dữ liệu so sánh giữa hai bộ phim có thể được mô hình hóa trực quan qua một bảng đối chiếu chi tiết gồm 4 trục tiêu chí: tỷ lệ duy trì tuyến nhân vật phụ, tần suất sử dụng điểm nhìn tâm lý phi ngôn từ, mức độ bảo tồn không gian biểu tượng và phản hồi định lượng từ giới phê bình học thuật quốc tế. Qua bảng phân tích này, người đọc dễ dàng nhận thấy sự suy giảm của hàm lượng triết học tỷ lệ thuận với mức độ thương mại hóa kịch bản, khẳng định vai trò quyết định của lập trường thông diễn đối với chất lượng tác phẩm chuyển thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu liên ngành, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao:

• Chuẩn hóa quy trình giải mã ký hiệu học trong chuyển thể kịch bản: Đội ngũ biên kịch và nhà sản xuất phim cần triển khai phân tích văn bản nguồn theo mô hình thông diễn học trong giai đoạn tiền kỳ kéo dài từ 3 đến 6 tháng, đặt mục tiêu bảo lưu tối thiểu 70% hệ thống biểu tượng và chiều sâu tâm lý nhân vật trước khi tiến hành quay phim.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy liên ngành Văn học - Điện ảnh: Các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn cần tích hợp học phần Thông diễn học nghệ thuật vào chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ, triển khai theo khung chương trình 15 tuần nhằm nâng cao khoảng 35% năng lực tư duy phản biện và tiếp nhận tác phẩm của sinh viên.
• Nâng cao năng lực đạo diễn trong xử lý ngôn ngữ phi ngôn từ: Các nhà làm phim cần chú trọng khai thác tối đa ngôn ngữ ánh mắt, cử chỉ thân thể và tương tác ánh sáng bối cảnh trong suốt lộ trình sản xuất 60 đến 90 ngày quay, biến đạo cụ và không gian thành các chỉ số thông diễn giàu sức gợi thay vì chỉ lệ thuộc vào lời thoại nhân vật.
• Tăng cường các công trình nghiên cứu đối sánh văn hóa chuyển thể: Viện nghiên cứu nghệ thuật và các hiệp hội điện ảnh cần chủ trì thực hiện tối thiểu 2 đề tài khoa học thường niên đánh giá sự chuyển dịch tác phẩm văn học kinh điển sang phương tiện truyền thông mới, định hướng thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh cho công chúng đương đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình học thuật này là nguồn tư liệu chuyên khảo thiết thực dành cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Nhà nghiên cứu văn học và phê bình nghệ thuật: Sử dụng luận văn làm cơ sở lý luận mở rộng phương pháp tiếp cận tác phẩm kinh điển từ góc nhìn liên ngành, hỗ trợ thực hiện các bài báo khoa học và chuyên khảo quốc tế.
• Đạo diễn, biên kịch và nhà sản xuất điện ảnh: Tham khảo case study chi tiết về 145 biểu hiện ánh mắt và cấu trúc kịch bản montage để áp dụng trực tiếp vào quy trình chuyển thể các tác phẩm văn học phức tạp.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Ngữ văn, Báo chí, Nghệ thuật học: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy và học tập kiểu mẫu cho các học phần Lý luận văn học nâng cao, Ký hiệu học văn hóa và Nghệ thuật nghe nhìn.
• Độc giả yêu thích văn học Nga và kiệt tác của Lev Tolstoy: Tiếp cận cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới tinh thần đa chiều của nhân vật, giải mã các tầng ý nghĩa ngầm ẩn trong tiểu thuyết và các dị bản điện ảnh nổi tiếng.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt mấu chốt giữa thông diễn tái nhận và thông diễn tái sản sinh là gì?
Thông diễn tái nhận tập trung giải mã đúng nghĩa văn bản gốc nhằm thấu hiểu bản chất tư tưởng tác giả, điển hình như cách Zarkhi tái hiện 90% hồn cốt tiểu thuyết năm 1967. Trong khi đó, thông diễn tái sản sinh chú trọng tái tạo ý nghĩa mới phù hợp với tầm đón đợi của khán giả đương thời như phiên bản năm 1997 của Rose.

2. Tại sao Tolstoy sử dụng tới 145 lần miêu tả đôi mắt trong tiểu thuyết Anna Karenina?
Đôi mắt là phương tiện giao tiếp phi ngôn từ đắc địa nhất để bộc lộ thế giới vô thức và sự vận động nội tâm phức tạp. Riêng Anna có 78 lần đặc tả với 23 sắc thái (như ánh mắt long lanh hay lim dim), giúp khắc họa chân dung tâm lý sống động hơn mọi diễn ngôn trực tiếp.

3. Vì sao phiên bản điện ảnh năm 1967 của Liên Xô được đánh giá vượt trội hơn bản năm 1997 của Anh - Mỹ?
Phiên bản 1967 nắm bắt trọn vẹn bản sắc văn hóa Nga và giữ vững thế cân bằng giữa hai tuyến truyện Anna và Levin. Ngược lại, bản 1997 giản lược hơn 60% tuyến truyện của Levin, làm suy giảm tính đa chủ đề và biến bi kịch triết học thành xung đột ái tình thông thường.

4. Kết cấu montage trong văn học hỗ trợ đạo diễn chuyển thể như thế nào?
Tiểu thuyết gồm 8 phần đan cài song song giữa các gia đình Oblonsky, Karenin và Levin. Lối dựng zic-zắc cắt - ghép các cảnh huống đối lập của Tolstoy cung cấp sẵn phân cảnh kỹ thuật điện ảnh, giúp đạo diễn dễ dàng luân chuyển điểm nhìn và nhịp điệu phim một cách tự nhiên.

5. Luận văn này đóng góp gì mới cho phân khúc Tolstoy học tại Việt Nam?
Đây là công trình tiên phong tại Việt Nam vận dụng hệ thống lý thuyết thông diễn học để đối sánh liên ngành giữa tiểu thuyết văn học và 2 bộ phim chuyển thể quốc tế, vượt qua lối phê bình xã hội học thuần túy trước đây để xác lập phương pháp luận giải mã văn bản đa phương thức.

Kết luận

• Khẳng định vị thế kinh điển của tiểu thuyết Anna Karenina với cấu trúc montage song tuyến và hệ thống ngôn ngữ phi ngôn từ gồm 145 chi tiết ánh mắt làm nền tảng chuyển thể hoàn hảo.
• Làm rõ sự phân hóa sâu sắc giữa hai mô hình chuyển thể: thông diễn tái nhận trung thành chiều sâu bản thể (bản phim 1967) và thông diễn tái sản sinh phục vụ thị hiếu đại chúng (bản phim 1997).
• Chứng minh tầm ảnh hưởng quyết định của bối cảnh văn hóa - lịch sử và tư duy nghệ thuật của đạo diễn đối với sự thành bại của một xuất phẩm điện ảnh chuyển thể.
• Thiết lập hệ thống tiêu chí định tính và định lượng phục vụ công tác thẩm định, phê bình và sáng tác kịch bản chuyển thể văn học trong thực tiễn truyền thông hiện đại.
• Mở ra hướng nghiên cứu liên ngành văn học - điện ảnh giàu triển vọng, tạo tiền đề mở rộng khảo sát trên các dị bản điện ảnh hiện đại từ năm 2012 đến nay.

Trong lộ trình 6 đến 12 tháng tới, các cơ sở nghiên cứu và đào tạo nghệ thuật cần chủ động đẩy mạnh ứng dụng khung phân tích thông diễn học vào thực tế phê bình tác phẩm chuyển thể. Hãy khai thác ngay kho tàng luận văn và công trình học thuật liên ngành để nâng tầm chất lượng kịch bản, góp phần kiến tạo những xuất phẩm điện ảnh chuyển thể giàu giá trị nhân văn và chiều sâu thẩm mỹ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tiểu thuyết bằng lục đục trong gia đình Doly – Stiva: “Trong gia đình Oblonsky, mọi việc đều rối bét. Bà vợ khám phá ra việc chồng tằng tịu với cô nữ gia sư người Pháp dạy trẻ trước đây và nói thẳng với chồng là mình không thể sống chung với ông nữa” [73, tr. Cuộc sống hôn nhân nhàm chán vắt kiệt sinh lực và tuổi thanh xuân của Doly. Việc tất bật với nội trợ, quản lý gia đình và nuôi dạy con cái đã làm nhan sắc nàng sớm phai tàn.

Cũng có lúc không tránh khỏi chạnh lòng, ân hận nhưng Doly mẫu hình phụ nữ hy sinh vì con cái. Bà đem hết tâm sức ra nuôi nấng, dạy dỗ, yêu thương chúng. Bà không hiểu nổi, thậm chí còn kinh ngạc, khiếp sợ khi thấy Anna không tự mình nuôi con và không dám đẻ nữa để gìn giữ sắc đẹp hay có thời giờ chiều chuộng người tình. Mong mỏi gặp Anna, các con ở nhà đã có người chăm sóc nhưng Doly vẫn không yên tâm khi xa chúng quá hai ngày.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sỡ dĩ Anna ngoại tình và đi theo tiếng gọi của tình yêu bởi tám năm ròng nàng bị kìm nén trong một gia đình ngẫu hợp. Anna lấy Karenin theo sự sắp xếp của bà cô theo “môn đăng hộ đối”. Cuộc hôn nhân không có tình yêu, người chồng già, thô lỗ: “một viên chức Peterburg, một người quan liêu thành đạt, một ông cơ quan mật xa lạ, thậm chí không phải là sách vở, mà là một con người giấy tờ, một người bị bệnh xơ cứng của thời đại (…) Karenin không phải là người xấu – ông là người hỏng, ông là một con người văn phòng, một kiểu người quan liêu đặc biệt (.) lão bơi trong dối trá” [73, tr. Nói chuyện với vợ, ông sắp xếp thành một bản báo cáo “sáng sủa và chính xác”: “Thứ nhất giải thích về sự quan trọng của dư luận công chúng và lễ nghi, thứ hai giải thích về ý nghĩa tôn giáo của hôn nhân, thứ ba chỉ dẫn về những tai họa có thể xảy đến cho con trai nàng, thứ tư ám chỉ tai họa của chính bản thân nàng” [73, tr.

Nàng phải sống với bổn phận và sự kìm nén triền miên đó. Khi biết Anna ngoại tình, Karenin không dám thừa nhận sự thật vì nó khủng khiếp, quái gở quá. Ông luôn để người thứ ba tham dự vào các cuộc gặp gỡ giữa ông với vợ. Ông còn tìm mọi cách không phải để cứu vãn hạnh phúc mà giữ lấy danh dự cho bản thân mình: “Alechxây tự đề ra bổn phận hàng ngày phải vào thăm nom Anna để đầy tớ không thể đặt điều dị nghị (…) mục đích của ta là bảo toàn thanh danh cần thiết cho tiếp tục sự nghiệp không bị trở ngại, việc duy nhất ông lo lắng là tìm cách tốt nhất, thích hợp nhất, tiện lợi nhất và do đó, đúng đắn nhất để rửa vết bùn nhơ do người vợ sa ngã vấy lên và để tiếp tục cuộc sống hữu ích, hoạt động và lương thiện” [73, tr.

Càng ngày Karenin càng trở nên ích kỉ: “ông muốn chẳng những vợ không giành được phần thắng mà còn phải đền tội (…) tội phá hoại yên ổn và danh dự của ông, giữ vợ ở lại, giấu không cho mọi người biết chuyện xảy ra” [73, tr. Anna tìm đến tình yêu với Vronsky cũng xuất phát từ mong muốn xây dựng hạnh phúc. Nàng từ bỏ cuộc sống ở nông thôn lên Moskva chờ ly dị để hợp pháp hóa cuộc sống với Vronsky là minh chứng. Sự áp lực của dư luận xã hội và tàn nhẫn của Karenin đã đẩy Anna nhanh chóng đi đến cái chết.

Cuộc sống gia đình của bộ ba Karenin – Anna - Vronsky cuối cùng rơi vào bế tắc, bất hạnh. Quan hệ của họ chỉ là giả hợp, một gia đình gán ghép, một tình 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] yêu không tương xứng. Đổ vỡ, chia lìa như một tất yếu, trật tự gia đình sụp đổ trong tuyến nhân vật này. Levin – Kitty vừa là chuẩn mực gia đình mà L.Tlostoy muốn xây dựng vừa chứa đựng tính xã hội trong tư tưởng gia đình của L.

Hạnh phúc được vun đắp từ sự chân thành, yêu thương và những cố gắng từ bỏ cái tôi quá lớn của mỗi người. Họ vừa không ngừng tìm hiểu nhau vừa lo lắng đến bổn phận mỗi người. Gia đình ấy có được cũng không phải dễ dàng. Levin phải đấu tranh tư tưởng khi dẹp bỏ tự ái, quyết định cầu hôn Kitty lần thứ hai.

Kitty - một cô gái dịu dàng, ngây thơ tin vào một hạnh phúc gia đình tốt đẹp khi đem lòng yêu Vronsky. Anh ta đã phá hoại lòng tin đó khiến nàng nhìn đời chỉ thấy toàn xấu xa. Kitty phải trải qua thời kỳ bệnh tật. Sau khi dưỡng bệnh ở suối nước nóng.

Thời gian sau hôn nhân là thử thách lớn đối với cả Levin và Kitty. Levin thầm trách Kitty nông nổi, hèn mọn, ngoài chuyện nhà cửa, bếp núc, may vá ra thì không biết để ý đến một công việc gì đứng đắn, như quản lý trại ấp, xem xét nông dân, chơi nhạc, đọc sách. Chàng không hiểu vợ mình đang cho phép hưởng chút sung sướng, an nhàn để sửa soạn gánh vác những nhiệm vụ nặng nề: làm vợ, làm mẹ. Sau tuần trăng mật, Kitty bắt đầu làm quen với lối sống của chồng.

Nàng hết lòng săn sóc người anh chồng ốm nặng. Nàng hiểu thấu tâm hồn chồng - tất cả dành cho người khác, đang băn khoăn đi tìm lẽ sống, tìm chân lý. Từ một tiểu thư, Kitty nhanh chóng thích nghi trở thành một người vợ, người mẹ đảm đang như người chị Doly của nàng. Vấn đề trung tâm của cuốn truyện: tình yêu, hôn nhân, gia đình hạnh phúc hay bất hạnh là sợi chỉ đỏ chạy xuyên suốt cốt truyện.

Ngay cả Xecgay Ivanovich - một người sống xa thực tế, chuyên chúi đầu vào sách vở và Varenca - một cô gái đức hạnh, mộ đạo, cả hai cũng phải trải qua thử thách với hôn nhân. Từ Betsy Tverxcaia, Lydia Ivanovna, đến Xerpukhovxcoe luôn bàn đến chuyện gia đình, tuy không phải là chuyện chính. Các gia đình Svyazhsky, Shcherbatsky, Lov đều được miêu tả đầy đủ. Dưới vẻ bề ngoài đầy đủ, êm ấm, hạnh phúc của các gia đình quý tộc đang tan vỡ vì túng thiếu, xích mích và chán ghét nhau.

18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Gia đình là nền tảng của xã hội. Xã hội Nga đang sắp xếp lại. Giai cấp quý tộc thượng lưu trên đà suy tàn, mâu thuẫn giữa địa chủ và nông dân ngày một sâu sắc, chủ nghĩa tư bản đang lên. Cái cũ và cái mới đan xen vào nhau, mâu thuẫn bắt đầu nảy sinh.

Trong mối tương quan với xã hội, mỗi người là một thành viên. Tất cả những biến chuyển mạnh mẽ của xã hội đều dội vào tổ ấm của mỗi cá nhân trong cộng đồng. Kết thúc của gia đình Levin cũng không hơn gia đình Anna là bao. Thông qua ba gia đình Anna, Levin, Doly và một số gia đình phụ, nhà văn muốn bày tỏ quan niệm của mình về vai trò, sự suy đồi của gia đình trong đời sống xã hội Nga lúc bấy giờ.

Phải chăng, trong quan niệm của L.Tolstoy giữa một xã hội “bất hạnh” không có một gia đình hạnh phúc trọn vẹn. Tài năng của L.Tolstoy là lấy gia đình làm trung tâm. Dù nhiều ngả rẽ nhưng mục đích cuối cùng của tất cả các nhân vật đều là kiếm tìm hạnh phúc. Chính điều này làm cho các chi tiết không sa đà hay vụn vặt.

Truyện dài nhưng không rườm rà, nhiều chương nhưng mỗi chương đều ngắn gọn, cô đúc, mỗi hình tượng đều có căn cứ bên trong, không tuỳ tiện, mỗi chi tiết đều dùng thể hiện chủ đề, mỗi phần hòa hợp theo bố cục thống nhất. Trong thư gửi nhà phê bình Strakhov ngày 23.Tolstoy cũng đã thừa nhận: tư tưởng gia đình chính là “trung tâm mê cung bất tận của những liên kết”. Gia đình trở thành mối liên hệ bên trong của tiểu thuyết là vì thế.Nguyên tắc montage trong kết cấu 1.Nguyên tắc montage Tác phẩm nghệ thuật là một chỉnh thể, giữa các yếu tố có mối quan hệ hữu cơ với nhau. Trong đó, kết cấu là yếu tố có vai trò quan trọng.

Nó “là toàn bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm” [25, tr. Kết cấu tạo ra sự thống nhất giữa chủ đề, tư tưởng với hệ thống nhân vật. Trong các sáng tác của L.Tolstoy, kết cấu không những chiếm vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự gắn kết giữa các chủ đề mà còn góp phần tạo ra mối liên kết bên trong của tác phẩm. Việc đổi mới phương thức kết cấu trong Anna Karenina đã tạo ra “tính chất mới lạ so với tiểu thuyết đương thời và mang dấu ấn hiện đại” [31, tr.

Theo đó, kết cấu tạo ra mối quan hệ giữa chủ đề, cốt truyện, số phận, tính cách nhân vật trong “mê cung” và “vô vàn móc nối” mà nhà văn đã kì công xây dựng. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Montage” có nghĩa là sự cắ t – ghép các mảng rời rạc theo một quy tắc nào đó. Tiểu thuyết Anna Karenina được kết cấu theo phương thức này. Rõ ràng nếu đọc từng chương của tiểu thuyết, người đọc sẽ thấy sự không ăn nhập trong nội dung cốt truyện.

Đó là câu chuyện về gia đình Oblonsky, chuyện ngoại tình của Anna, chuyện tìm đường của Levin, chuyện chính trị của Karenin.Các câu chuyện diễn ra song hành theo kết cấu song song nhưng lại móc xích vào nhau theo kiểu mạng sườn và zic zắc. Nói cách khác, với việc lựa chọn nhiều chủ đề thì montage trở thành thủ pháp “đắc dụng” để nhà văn thể hiện tính đa chiều kích của cuộc sống. Các câu chuyện dường như không liên quan gì đến nhau nhưng sâu trong mạch ngầm văn bản, chúng lại có mối quan hệ ngầm ẩn bên trong.Các cấp độ montage trong kết cấu Như trên đã nói, kết cấu trong Anna Karenina là sự sắp xếp của nhiều yếu tố, trên nhiều cấp độ, từ kết cấu mạng sườn đến cốt truyện kép và nhân vật “cặp đôi”. Sự lục đục trong gia đình Oblonsky là “mạng sườn”, “cửa phụ” cho kết cấu tiểu thuyết Anna Karenina.Tolstoy mở đầu tiểu thuyết bằng định đề và minh chứng đi kèm: “Mọi gia đình sung sướng đều giống nhau nhưng mỗi gia đình lại khổ sở theo cách riêng của mình.

Trong gia đình Oblonsky, mọi việc đều rối bét” [73, tr. Bất lực, không tìm được cách để dàn hòa với vợ, Oblonsky phải viết thư nhờ Anna giúp đỡ việc này. Đây lại là chuyến đi định mệnh của nữ nhân vật chính. Nàng đi cùng toa với mẹ Vronsky, nghe bà kể về con trai trong suốt cuộc hành trình đó.

Anna gặp Vronsky đến đón mẹ.