Luận văn: Giải pháp việc làm cho thanh niên nông thôn tỉnh Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ về giải pháp việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh. Nghiên cứu thực trạng, đề xuất các giải pháp tạo việc làm bền vững, hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Trọng Vân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan thực trạng việc làm thanh niên nông thôn Hà Tĩnh

Vấn đề việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh là một bài toán kinh tế - xã hội quan trọng, mang tính chiến lược đối với sự phát triển bền vững của tỉnh. Hà Tĩnh, với đặc thù là một tỉnh có tỷ trọng sản xuất nông nghiệp còn lớn, sở hữu một lực lượng lao động trẻ dồi dào. Theo tài liệu nghiên cứu của Nguyễn Trọng Vân (2014), tỉnh có hơn 400.000 thanh niên, chiếm gần 50% nguồn nhân lực, trong đó 70% sinh sống tại khu vực nông thôn. Đây là nguồn lực quý giá cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, việc khai thác và phát huy hiệu quả nguồn lực này còn gặp nhiều trở ngại. Thực trạng cho thấy, việc làm tại nông thôn chủ yếu mang tính thời vụ, phụ thuộc nhiều vào sản xuất nông nghiệp. Quá trình đô thị hóa và xây dựng các khu công nghiệp như khu kinh tế Vũng Áng đã thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, trực tiếp ảnh hưởng đến việc làm của một bộ phận thanh niên. Các chính sách hỗ trợ việc làm đã được ban hành nhưng hiệu quả triển khai còn hạn chế. Nhu cầu tuyển dụng Hà Tĩnh tại các khu công nghiệp tăng cao, nhưng lại đòi hỏi lao động có tay nghề, trong khi phần lớn lao động trẻ Hà Tĩnh ở nông thôn chưa qua đào tạo chuyên sâu. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ là tất yếu, tạo ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn trong việc giải quyết việc làm, đảm bảo an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn một cách đồng bộ.

1.1. Nguồn lao động trẻ Hà Tĩnh Tiềm năng và cơ cấu

Hà Tĩnh sở hữu nguồn nhân lực trẻ dồi dào, với số lượng thanh niên chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu dân số. Lực lượng này có đặc điểm là cần cù, ham học hỏi nhưng trình độ chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng mềm còn hạn chế. Theo thống kê giai đoạn 2008-2012, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của tỉnh tăng đều, trong đó lao động nông thôn chiếm trên 84%. Điều này cho thấy tiềm năng lao động lớn nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực nặng nề về việc làm. Phần lớn lao động trẻ Hà Tĩnh tại khu vực nông thôn tham gia vào các hoạt động nông, lâm, ngư nghiệp, với các công việc giản đơn, thu nhập bấp bênh. Một bộ phận nhỏ tham gia vào các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp hoặc dịch vụ tại địa phương. Đây là nguồn cung lao động chính cho các khu công nghiệp và các thị trường xuất khẩu lao động Hà Tĩnh.

1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội ảnh hưởng đến cơ hội việc làm

Bối cảnh kinh tế - xã hội của Hà Tĩnh tác động trực tiếp đến cơ hội việc làm cho thanh niên. Sự hình thành khu kinh tế Vũng Áng, khu kinh tế cửa khẩu Cầu Treo đã mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng làm gia tăng khoảng cách giữa yêu cầu của nhà tuyển dụng và năng lực thực tế của lao động địa phương. Bên cạnh đó, các yếu tố như cơ sở hạ tầng nông thôn chưa đồng bộ, các mô hình kinh tế nông nghiệp chậm đổi mới, và khả năng tiếp cận vốn cho thanh niên khởi nghiệp tại quê hương còn khó khăn là những rào cản lớn. Các chính sách của tỉnh tuy đã có nhưng việc triển khai và tiếp cận của thanh niên vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự tạo ra đòn bẩy mạnh mẽ để thúc đẩy tạo việc làm tại chỗ.

II. Thách thức lớn trong việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh

Việc giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh đối mặt với nhiều thách thức cố hữu và nan giải. Thách thức lớn nhất đến từ sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cung và cầu trên thị trường lao động. Luận văn của Nguyễn Trọng Vân chỉ ra rằng tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ" diễn ra phổ biến. Một bộ phận lớn sinh viên mới ra trường tìm việc có bằng cấp cao đẳng, đại học nhưng lại khó tìm được việc làm phù hợp tại nông thôn, trong khi các doanh nghiệp lại thiếu hụt lao động kỹ thuật và công nhân lành nghề. Chất lượng nguồn nhân lực là rào cản thứ hai. Phần lớn thanh niên nông thôn chưa qua đào tạo nghề cho thanh niên một cách bài bản, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, khó đáp ứng yêu cầu của các dây chuyền sản xuất hiện đại. Tình trạng thiếu việc làm, việc làm thời vụ tại Hà Tĩnh trong nông nghiệp là phổ biến, dẫn đến thu nhập thấp và không ổn định. Điều này thúc đẩy một làn sóng di cư lao động ra các thành phố lớn hoặc tham gia xuất khẩu lao động Hà Tĩnh, gây ra tình trạng thiếu hụt lao động trẻ tại chính các vùng nông thôn, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của địa phương.

2.1. Tình trạng thiếu việc làm và lao động thời vụ phổ biến

Đặc thù sản xuất nông nghiệp mang tính mùa vụ cao khiến cho tình trạng thiếu việc làm trở nên phổ biến ở nông thôn Hà Tĩnh. Thời gian nông nhàn kéo dài trong khi các ngành nghề phi nông nghiệp tại địa phương chưa phát triển đủ mạnh để hấp thụ hết lực lượng lao động dôi dư. Thanh niên thường tìm kiếm các việc làm thời vụ tại Hà Tĩnh hoặc di chuyển đến các khu đô thị để làm các công việc giản đơn, không ổn định. Tình trạng này không chỉ làm cho thu nhập bấp bênh mà còn hạn chế cơ hội học hỏi, nâng cao tay nghề và phát triển sự nghiệp lâu dài của lao động trẻ Hà Tĩnh.

2.2. Mất cân đối cung cầu và hạn chế về chất lượng nhân lực

Sự mất cân đối cung - cầu lao động là một trong những nguyên nhân cốt lõi. Trong khi nhu cầu tuyển dụng Hà Tĩnh của các doanh nghiệp, đặc biệt tại khu kinh tế Vũng Áng, tập trung vào lao động kỹ thuật, công nhân có tay nghề, thì hệ thống giáo dục và đào tạo lại chưa đáp ứng kịp. Tư tưởng "thích làm thầy, ngại làm thợ" vẫn còn tồn tại, dẫn đến việc nhiều thanh niên lựa chọn con đường đại học thay vì học nghề. Kết quả là nhiều sinh viên mới ra trường tìm việc gặp khó khăn, phải làm trái ngành trái nghề, trong khi đó các vị trí công nhân kỹ thuật lại khó tuyển dụng. Chất lượng lao động thấp, thiếu kỷ luật công nghiệp và kỹ năng mềm cũng là một điểm yếu lớn.

III. Giải pháp đào tạo nghề cho thanh niên đáp ứng việc làm

Để giải quyết căn cơ vấn đề việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo nghề là giải pháp then chốt. Tỉnh ủy và UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành nhiều nghị quyết và đề án quan trọng, như Đề án "Đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực lao động kỹ thuật giai đoạn 2009 - 2015" và đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020. Mục tiêu chính là trang bị kiến thức, kỹ năng và tay nghề cho thanh niên, giúp họ tự tin tham gia thị trường lao động hoặc lập nghiệp ở nông thôn. Các chương trình đào tạo nghề cho thanh niên cần được thiết kế lại, bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường. Việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các trung tâm giới thiệu việc làm Hà Tĩnh là cực kỳ quan trọng. Doanh nghiệp cần tham gia vào quá trình xây dựng chương trình, tiếp nhận học viên thực tập và ưu tiên tuyển dụng sau đào tạo. Hình thức đào tạo cần đa dạng, từ dạy nghề tập trung đến dạy nghề lưu động tại các xã, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thanh niên, kể cả việc làm cho bộ đội xuất ngũ, tiếp cận các khóa học.

3.1. Nâng cao vai trò của đào tạo nghề cho thanh niên nông thôn

Hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên phải được xem là nhiệm vụ chiến lược. Cần đa dạng hóa các ngành nghề đào tạo, không chỉ tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao mà còn mở rộng sang các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ, du lịch mà tỉnh có thế mạnh. Các chính sách hỗ trợ học phí, chi phí sinh hoạt cho thanh niên thuộc hộ nghèo, cận nghèo, và chính sách hỗ trợ đặc thù cho việc làm cho bộ đội xuất ngũ cần được thực hiện hiệu quả. Chất lượng giáo viên và cơ sở vật chất tại các trường nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên cần được đầu tư nâng cấp để đảm bảo chất lượng đầu ra, giúp người học có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.

3.2. Kết nối trung tâm giới thiệu việc làm Hà Tĩnh và doanh nghiệp

Các trung tâm giới thiệu việc làm Hà Tĩnh phải đóng vai trò là cầu nối hiệu quả giữa người lao động và nhà tuyển dụng. Cần tổ chức thường xuyên các sàn giao dịch việc làm, ngày hội việc làm, hội chợ tuyển dụng Hà Tĩnh ngay tại các huyện, thị xã để thông tin việc làm đến được với đông đảo thanh niên. Trung tâm cần xây dựng cơ sở dữ liệu cung - cầu lao động một cách khoa học, cung cấp dịch vụ tư vấn, định hướng nghề nghiệp chuyên sâu cho thanh niên, giúp họ lựa chọn ngành học và công việc phù hợp với năng lực và nhu cầu của xã hội, đặc biệt là các cơ hội tại khu kinh tế Vũng Áng.

IV. 5 mô hình tạo việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh

Bên cạnh đào tạo, việc phát triển các mô hình kinh tế tại chỗ là hướng đi bền vững để tạo việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh. Các mô hình này không chỉ giữ chân lao động trẻ mà còn góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Thứ nhất là mô hình kinh tế trang trại, gia trại, tập trung vào các sản phẩm chủ lực của tỉnh, áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng. Thứ hai là hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp tại quê hương, thành lập các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hợp tác xã kiểu mới trong lĩnh vực chế biến nông sản, dịch vụ nông nghiệp. Thứ ba, phát triển các làng nghề truyền thống gắn với du lịch sinh thái, cộng đồng. Thứ tư, tận dụng cơ hội từ các khu công nghiệp lớn như khu kinh tế Vũng Áng để phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ, dịch vụ hậu cần. Cuối cùng, các chính sách hỗ trợ việc làm cần tập trung vào việc cung cấp vốn vay ưu đãi từ Quỹ Quốc gia về việc làm và các ngân hàng chính sách, tạo điều kiện thuận lợi về đất đai, thủ tục hành chính để thanh niên mạnh dạn lập nghiệp ở nông thôn.

4.1. Hỗ trợ khởi nghiệp tại quê hương và lập nghiệp ở nông thôn

Chính quyền cần tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp thuận lợi. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, cung cấp các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp, và tổ chức các chương trình tập huấn, cố vấn về quản trị kinh doanh, marketing cho thanh niên. Việc khuyến khích và nhân rộng các mô hình khởi nghiệp tại quê hương thành công sẽ là nguồn cảm hứng lớn, thúc đẩy tinh thần dám nghĩ dám làm trong thế hệ trẻ, biến các ý tưởng sáng tạo thành các dự án kinh tế khả thi, tạo việc làm cho bản thân và cho những người khác.

4.2. Phát triển kinh tế nông thôn qua các mô hình nông nghiệp mới

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa, có giá trị kinh tế cao là yếu tố cốt lõi. Các mô hình kinh tế nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn cần được khuyến khích. Tỉnh cần có chính sách hỗ trợ về giống, vốn, kỹ thuật và đặc biệt là kết nối đầu ra cho sản phẩm. Các chương trình như chương trình OCOP Hà Tĩnh (Mỗi xã một sản phẩm) là một hướng đi hiệu quả để nâng cao giá trị nông sản, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, từ đó tạo ra nhiều việc làm ổn định và thu nhập cao cho thanh niên ngay trên mảnh đất quê hương.

V. Xuất khẩu lao động Hướng đi việc làm cho thanh niên Hà Tĩnh

Trong bối cảnh việc làm tại chỗ còn hạn chế, xuất khẩu lao động Hà Tĩnh được xác định là một kênh giải quyết việc làm quan trọng và hiệu quả. Hoạt động này không chỉ mang lại thu nhập cao, cải thiện đời sống cho nhiều gia đình mà còn giúp người lao động tiếp cận với môi trường làm việc chuyên nghiệp, công nghệ tiên tiến và nâng cao tay nghề. Theo nghiên cứu, giải quyết việc làm thông qua xuất khẩu lao động là một trong những giải pháp trực tiếp và nhanh chóng. Tuy nhiên, để hướng đi này bền vững, cần có sự quản lý chặt chẽ từ nhà nước, nâng cao chất lượng lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài. Cần tập trung vào việc giáo dục định hướng, đào tạo ngoại ngữ, tay nghề và ý thức kỷ luật cho người lao động. Các chính sách hỗ trợ việc làm thông qua xuất khẩu lao động cần bao gồm hỗ trợ vay vốn, cung cấp thông tin thị trường minh bạch, và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho lao động trẻ Hà Tĩnh khi làm việc ở nước ngoài. Đây là một hướng đi chiến lược giúp giảm áp lực việc làm trong tỉnh và tạo ra một nguồn ngoại tệ đáng kể.

5.1. Thực trạng và tiềm năng của xuất khẩu lao động Hà Tĩnh

Hà Tĩnh là một trong những địa phương có số lượng người tham gia xuất khẩu lao động lớn trên cả nước. Thị trường lao động chủ yếu là các nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan. Tiềm năng của hướng đi này còn rất lớn nếu chất lượng nguồn lao động được cải thiện. Cần có sự định hướng rõ ràng về thị trường, ngành nghề phù hợp với thế mạnh của lao động địa phương. Việc nâng cao chất lượng lao động không chỉ giúp họ có thu nhập cao hơn mà còn tăng khả năng cạnh tranh của lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế.

5.2. Chính sách hỗ trợ và định hướng cho người lao động đi XKLĐ

Nhà nước cần hoàn thiện các chính sách hỗ trợ việc làm cho người đi xuất khẩu lao động. Ngân hàng chính sách xã hội cần tiếp tục triển khai các gói vay vốn ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục để thanh niên nông thôn dễ dàng tiếp cận. Cần tăng cường công tác quản lý các doanh nghiệp dịch vụ xuất khẩu lao động, xử lý nghiêm các trường hợp lừa đảo, vi phạm hợp đồng. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ tái hòa nhập, giới thiệu việc làm cho lao động sau khi hết hạn hợp đồng về nước, giúp họ phát huy được kinh nghiệm và số vốn tích lũy để khởi nghiệp tại quê hương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội vùng Bắc Trung Bộ, tỉnh Hà Tĩnh sở hữu quy mô dân số năm 2012 đạt 1.238,8 nghìn người, trong đó lực lượng thanh niên trong độ tuổi 16 đến 30 chiếm hơn 400.000 người, tương đương 31% dân số toàn tỉnh và chiếm gần 50% tổng nguồn nhân lực lao động xã hội. Đáng chú ý, hơn 70% lực lượng thanh niên tập trung sinh sống và làm việc tại khu vực nông thôn, tạo nên nguồn cung lao động dồi dào nhưng cũng đặt ra áp lực việc làm vô cùng gay gắt. Mỗi năm, địa phương có khoảng 20.000 học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông bước vào độ tuổi lao động, đòi hỏi thị trường phải liên tục mở rộng khả năng tiếp nhận việc làm mới.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ sự mất cân đối giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 10,75%/năm giai đoạn 2008 - 2012 và chất lượng giải quyết việc làm cho lao động trẻ. Dù GDP bình quân đầu người tăng từ 9,11 triệu đồng năm 2008 lên 19,6 triệu đồng năm 2012, quá trình thu hồi đất phục vụ các khu công nghiệp trọng điểm như Khu kinh tế Vũng Áng, Cụm công nghiệp Gia Lách, Hạ Vàng đã làm thu hẹp diện tích đất sản xuất nông nghiệp trong tổng số 105.395 ha đất canh tác toàn tỉnh. Tình trạng này khiến một bộ phận lớn thanh niên nông thôn rơi vào cảnh thiếu việc làm cục bộ, việc làm bấp bênh và gia tăng nguy cơ phát sinh tệ nạn xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2008 đến năm 2012, đồng thời xác lập hệ thống giải pháp quản lý kinh tế đồng bộ nhằm giải quyết việc làm bền vững đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ, tối ưu hóa nguồn lực con người để hiện thực hóa quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng tổng thể các lý thuyết quản lý kinh tế và kinh tế lao động hiện đại, trong đó trọng tâm là lý thuyết thị trường lao động và mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế hai khu vực của Lewis. Khung lý thuyết này giải thích sự vận động tất yếu của dòng lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp năng suất thấp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ có năng suất cao hơn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa theo chuẩn mực pháp lý và quốc tế:

• Việc làm: Căn cứ theo Điều 13 Bộ luật Lao động Việt Nam, việc làm là mọi hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà pháp luật không ngăn cấm, bao gồm làm công ăn lương, tự tạo việc làm trong kinh tế hộ và sản xuất kinh doanh.
• Thiếu việc làm: Tiếp cận theo tiêu chuẩn của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và hướng dẫn của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, người thiếu việc làm là người trong tuần lễ điều tra có tổng thời gian làm việc dưới 40 giờ hoặc thu nhập thấp hơn mức lương tối thiểu nhưng có nhu cầu và sẵn sàng làm thêm giờ.
• Thất nghiệp: Được phân loại thành thất nghiệp tạm thời, thất nghiệp chu kỳ và thất nghiệp cơ cấu. Thất nghiệp cơ cấu xuất hiện khi phát sinh khoảng cách lớn giữa trình độ kỹ năng của người lao động và yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.
• Thanh niên nông thôn: Xác định theo Luật Thanh niên số 53/2005/QH11, bao gồm công dân Việt Nam từ đủ 16 đến 30 tuổi, sinh sống và làm việc chủ yếu tại địa bàn nông thôn.
• Giải quyết việc làm: Được tiếp cận theo nghĩa rộng gắn với phát triển nguồn nhân lực và nghĩa hẹp tập trung vào các chính sách hỗ trợ nhóm lao động thiếu việc làm, tạo điều kiện kết nối cung - cầu lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám Thống kê tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2008 - 2012, các báo cáo tổng kết của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Tỉnh đoàn Hà Tĩnh, Cục Thống kê và các văn bản chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực tế với cỡ mẫu 350 thanh niên nông thôn đang trong độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi trên địa bàn các huyện trọng điểm như Kỳ Anh, Can Lộc, Thạch Hà.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo đặc thù địa lý gồm vùng đồng bằng, vùng ven biển và vùng trung du miền núi, giúp phản ánh toàn diện các nhóm thanh niên làm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phương pháp logic kết hợp lịch sử, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu số liệu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm bóc tách các mối quan hệ nhân quả giữa tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và tốc độ chuyển dịch lao động, từ đó lượng hóa chính xác mức độ ảnh hưởng của các chính sách đào tạo nghề và vốn vay đối với quyết định tạo việc làm của thanh niên. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện trong mốc thời gian từ năm 2008 đến năm 2012, định hướng giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng lao động và việc làm giai đoạn 2008 - 2012 tại tỉnh Hà Tĩnh đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tỷ trọng lực lượng lao động nông thôn vẫn chiếm ưu thế áp đảo dù có xu hướng giảm nhẹ. Năm 2012, toàn tỉnh có 720,87 nghìn người trong lực lượng lao động, trong đó lao động nông thôn chiếm tới 606,76 nghìn người, tương đương 84,17% (giảm từ mức 89,27% của năm 2008). Điều này cho thấy khu vực nông thôn vẫn là nơi tập trung phần lớn nguồn nhân lực của địa phương.

Thứ hai, có sự chênh lệch lớn giữa cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động. Đến năm 2012, tỷ trọng ngành nông - lâm - ngư nghiệp trong GDP của tỉnh đã giảm mạnh từ 39,05% năm 2008 xuống còn 21,72%, trong khi ngành dịch vụ tăng lên 45,44%. Tuy nhiên, tỷ trọng lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp năm 2012 vẫn chiếm tới 55,40% (khoảng 397,30 nghìn người), lao động công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 16,42% (117,75 nghìn người) và dịch vụ chiếm 28,18% (202,09 nghìn người). Năng suất lao động nông nghiệp còn thấp, mang tính thời vụ cao dẫn đến tình trạng thiếu việc làm vào thời kỳ nông nhàn.

Thứ ba, chất lượng lao động thanh niên nông thôn chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa. Tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn tỉnh mới đạt khoảng 38%. Mặc dù ngân sách nhà nước đã đầu tư 794 tỷ đồng cho các cơ sở dạy nghề từ năm 2010 đến 2012 và nâng đội ngũ giáo viên dạy nghề lên 520 người, tâm lý chuộng bằng cấp đại học và ngại học nghề của thanh niên vẫn phổ biến, gây ra sự mất cân đối cung - cầu nghiêm trọng trên thị trường.

Thứ tư, khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước và kinh tế tập thể là động lực tạo việc làm chính. Năm 2012, tỉnh có 2.752 doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm 96,77%, doanh nghiệp nhà nước chiếm 1,71% và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 1,52%. Bên cạnh đó, toàn tỉnh có 460 hợp tác xã với 218 hợp tác xã nông - lâm - thủy sản và 1.409 tổ hợp tác, tạo việc làm tại chỗ cho hàng vạn thanh niên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng thiếu việc làm ở thanh niên nông thôn là do quá trình thu hồi đất phát triển công nghiệp diễn ra nhanh nhưng năng lực chuyển đổi nghề nghiệp của lao động trẻ còn hạn chế. Tư liệu sản xuất truyền thống bị thu hẹp trong khi thanh niên thiếu kỹ năng kỹ thuật để làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp.

So sánh với các tỉnh lân cận, tỉnh Nghệ An đã phát huy hiệu quả nguồn vốn vay thanh niên hơn 503 tỷ đồng và giải quyết việc làm cho trên 21.000 lao động; tỉnh Quảng Ninh tạo việc làm công nghiệp cho gần 29.000 thanh niên giai đoạn 2010 - 2012 nhờ gắn kết chặt chẽ giữa sàn giao dịch việc làm và các tập đoàn công nghiệp than - điện. Tại Hà Tĩnh, sự phối hợp giữa đào tạo nghề và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp vẫn còn lỏng lẻo.

Để minh họa rõ nét các phát hiện này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện sự phân kỳ giữa tỷ trọng GDP nông nghiệp (giảm xuống 21,72%) và tỷ trọng lao động nông nghiệp (ở mức 55,40%), kết hợp cùng bảng so sánh cơ cấu ngành kinh tế và biểu đồ cột phản ánh sự gia tăng tỷ lệ lao động thành thị từ 10,73% năm 2008 lên 15,38% năm 2012. Việc trực quan hóa dữ liệu này làm nổi bật tính cấp bách của chính sách đào tạo nghề theo địa chỉ sử dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn xây dựng 4 nhóm giải pháp quản lý kinh tế mang tính hành động cao nhằm giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn Hà Tĩnh:

Một là, hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi và quỹ hỗ trợ việc làm. Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội cần tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Quyết định số 03/2013/QĐ-UBND về hỗ trợ lãi suất 4%/năm cho sản xuất nông nghiệp, mở rộng hạn mức vay vốn tối đa 500 triệu đồng cho mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh do thanh niên làm chủ và 20 triệu đồng cho hộ gia đình với mức lãi suất ưu đãi 0,65%/tháng. Chủ thể thực hiện gồm Tỉnh đoàn phối hợp các tổ chức tín dụng, mục tiêu giai đoạn đến năm 2020 duy trì giải ngân vốn vay tạo việc làm mới cho ít nhất 15.000 lao động mỗi năm.

Hai là, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về cung - cầu lao động, định kỳ tổ chức tối thiểu 12 phiên giao dịch việc làm lưu động mỗi năm tại các cụm xã nông thôn. Tăng cấp kết nối thông tin tuyển dụng giữa 2.752 doanh nghiệp trên địa bàn với các trường phổ thông nhằm định hướng nghề nghiệp sớm cho học sinh.

Ba là, đổi mới căn bản chương trình đào tạo nghề gắn với các dự án kinh tế trọng điểm. Thực hiện nghiêm túc Quyết định số 26/2013/QĐ-UBND về hỗ trợ đào tạo nhân lực cho Khu kinh tế Vũng Áng, áp dụng chính sách hỗ trợ 50% học phí và 100% chi phí ký túc xá cho học viên cam kết làm việc tối thiểu 5 năm tại khu kinh tế. Đẩy mạnh mục tiêu đào tạo nghề cho 150.000 lao động nông thôn giai đoạn 2011 - 2020 (trong đó giai đoạn 2011 - 2015 đạt 70.000 người và giai đoạn 2015 - 2020 đạt 80.000 người), ưu tiên đào tạo các nghề kỹ thuật công nghiệp và chế biến nông sản.

Bốn là, thúc đẩy thanh niên tự tạo việc làm và mở rộng xuất khẩu lao động bền vững. Khuyến khích thành lập hợp tác xã thanh niên, trang trại ứng dụng công nghệ cao gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới tại 233 xã đã phê duyệt đề án. Đối với kênh xuất khẩu lao động, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp các doanh nghiệp xuất khẩu lao động cung cấp gói vay vốn lên tới 30 triệu đồng/người, đồng thời đào tạo ngoại ngữ, giáo dục định hướng kỷ luật lao động để thâm nhập các thị trường có thu nhập cao như Nhật Bản và Hàn Quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh và huyện (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Hà Tĩnh). Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng và hệ thống dữ liệu chi tiết làm căn cứ xây dựng quy hoạch phát triển nhân lực, đề án đào tạo nghề và các chính sách an sinh xã hội địa phương.

Nhóm 2: Hệ thống tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh các cấp. Cán bộ Đoàn có thể khai thác các mô hình tổ chức vốn vay, câu lạc bộ thanh niên làm kinh tế giỏi và kinh nghiệm triển khai 4 chương trình đồng hành cùng thanh niên lập thân, lập nghiệp trong thực tế.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển, Xã hội học lao động. Đề tài là nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu thị trường lao động nông thôn chuyển đổi và mô hình giải quyết việc làm cấp tỉnh.

Nhóm 4: Các chủ doanh nghiệp, hợp tác xã và thanh niên nông thôn có nguyện vọng khởi nghiệp. Người đọc có thể nắm bắt rõ các cơ chế hỗ trợ lãi suất, nguồn vốn vay ưu đãi và định hướng các ngành nghề có tiềm năng phát triển theo quy hoạch dài hạn của tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận vấn đề giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn theo khung lý thuyết nào? Luận văn tiếp cận toàn diện theo lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế hai khu vực và thị trường lao động của ILO. Phương pháp này xem xét cả khía cạnh kinh tế học vĩ mô và chính sách xã hội vi mô, đặt lực lượng hơn 400.000 thanh niên Hà Tĩnh vào trung tâm của quá trình chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ.

Điểm nghẽn lớn nhất trong giải quyết việc làm tại Hà Tĩnh giai đoạn 2008 - 2012 là gì? Điểm nghẽn căn bản là sự lệch pha giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chất lượng nguồn nhân lực. Dù tỷ trọng GDP nông nghiệp giảm còn 21,72%, tỷ trọng lao động nông nghiệp vẫn ở mức 55,40%, cùng với tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 38%, dẫn đến tình trạng thiếu hụt thợ kỹ thuật tại các khu công nghiệp trọng điểm.

Chính sách hỗ trợ nhân lực cho Khu kinh tế Vũng Áng được quy định cụ thể như thế nào? Theo Quyết định số 26/2013/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh, sinh viên có hộ khẩu thường trú tại Hà Tĩnh cam kết làm việc tối thiểu 5 năm tại Khu kinh tế Vũng Áng được hỗ trợ 50% học phí, 100% tiền ở ký túc xá và được hỗ trợ bù lãi suất 0,5%/tháng cho các khoản vay tín dụng học tập.

Thanh niên nông thôn có thể tiếp cận nguồn vốn ưu đãi nào để tự tạo việc làm tại chỗ? Thanh niên làm chủ trang trại, cơ sở sản xuất hoặc hợp tác xã có dự án khả thi được vay tối đa 500 triệu đồng từ Quỹ Quốc gia về việc làm, hộ gia đình được vay tối đa 20 triệu đồng với lãi suất ưu đãi 0,65%/tháng, đồng thời được hưởng chính sách hỗ trợ lãi suất 4%/năm cho sản xuất nông nghiệp theo Quyết định 03/2013/QĐ-UBND.

Kinh nghiệm giải quyết việc làm từ tỉnh Quảng Ninh và Nghệ An mang lại bài học gì cho Hà Tĩnh? Kinh nghiệm cho thấy cần nâng cao hiệu quả các sàn giao dịch việc làm để kết nối trực tiếp với doanh nghiệp lớn như Quảng Ninh đã tuyển dụng hơn 7.000 thanh niên, đồng thời đẩy mạnh nguồn vốn quỹ hỗ trợ thanh niên lập nghiệp như Nghệ An đã triển khai trên 503 tỷ đồng để hỗ trợ thanh niên lập nghiệp tại chỗ.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa hệ thống lý luận quản lý kinh tế về việc làm, thiếu việc làm và chuyển dịch cơ cấu lao động của thanh niên nông thôn trong bối cảnh công nghiệp hóa.
• Phân tích thực chứng giai đoạn 2008 - 2012 phản ánh rõ nét bước chuyển của kinh tế Hà Tĩnh với mức tăng trưởng GDP bình quân 10,75%/năm, song tỷ lệ lao động nông nghiệp vẫn còn chiếm tỷ trọng cao ở mức 55,40%.
• Chỉ ra các nguyên nhân căn cốt của tình trạng thiếu việc làm, trong đó nổi bật là hạn chế về tay nghề kỹ thuật khi tỷ lệ lao động qua đào tạo mới đạt khoảng 38%.
• Xác lập đồng bộ 4 nhóm giải pháp đột phá về cơ chế chính sách tín dụng, quản lý thị trường lao động, đào tạo nghề theo đơn đặt hàng và phát triển mô hình kinh tế trang trại, hợp tác xã thanh niên.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp tỉnh Hà Tĩnh triển khai hiệu quả mục tiêu đào tạo nghề cho 150.000 lao động nông thôn đến năm 2020 và hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2050.

Để tối ưu hóa việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi biến động thị trường lao động, đẩy mạnh số hóa dữ liệu việc làm và liên kết chặt chẽ giữa nhà trường với doanh nghiệp, mở ra hướng phát triển bền vững cho thanh niên nông thôn trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề dân số và việc làm vào vị trí hàng đầu trong các chính sách kinh tế - xã hội. Vì việc làm có ý nghĩa to lớn cả về mặt kinh tế, chính trị và xã hội. Giải quyết việc làm là quá trình đưa người lao động vào làm việc, tạo ra những điều kiện cần thiết cho sự kết hợp giữa tư liệu sản xuất và sức lao động. Giải quyết việc làm có thể được hiểu theo hai khía cạnh khác nhau: Giải quyết việc làm theo nghĩa rộng: 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Giải quyết việc làm bao gồm những vấn đề liên quan đến việc phát triển nguồn nhân lực.

Nghĩa là quá trình diễn ra từ vấn đề giáo dục đào tạo và phổ cập nghề nghiệp để chuẩn bị cho người lao động, đến vấn đề tự do lao động và hưởng thụ xứng đáng với giá trị mà lao động của họ tạo ra, cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo nghĩa này, vấn đề giải quyết việc làm gắn liền và được thực hiện thông qua các chính sách và các chương trình phát triển kinh tế chung của Đảng và Nhà nước. Không những thế, nó còn gắn liền với vấn đề phát triển giáo dục, đào tạo nghề cho người lao động nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cùng với việc sử dụng có hiệu quả và phát triển nguồn nhân lực một cách hợp lý để hướng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Nội dung giải quyết việc làm theo nghĩa rộng mang ý nghĩa kinh tế là chủ yếu, cho nên công nghệ được lựa chọn ở đây là công nghệ mũi nhọn, sử dụng lao động có trình độ kĩ thuật cao nhằm đảm bảo tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức độ cao.

Giải quyết việc làm theo nghĩa hẹp: Giải quyết việc làm chủ yếu hướng vào đối tượng thất nghiệp, thiếu việc làm hoặc chưa có việc làm nhằm mục tiêu nâng cao thu nhập và giảm tỉ lệ thất nghiệp. Nghĩa là nội dung giải quyết việc làm chỉ hạn chế trong khuôn khổ và nội dung các chính sách xã hội cụ thể của Nhà nước, giải quyết việc làm cho người lao động còn mang tính xã hội hóa, coi tự tạo việc làm và chủ động tìm kiếm việc làm là hướng quan trọng kết hợp với các chính sách của Nhà nước, chống ỷ lại vào Nhà nước. Nội dung giải quyết việc làm như trên gắn với việc hình thành chương trình việc làm quốc gia, là một chương trình xã hội mang tính mục tiêu, giải quyết việc làm tách ra khỏi chương trình phát triển kinh tế. Vì vậy, giải quyết việc làm mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, giải quyết việc làm có mục tiêu hướng 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vào sử dụng lao động chống thất nghiệp và tình trạng thiếu việc làm, đảm bảo tăng thu nhập.

Khái niệm giải quyết việc làm theo nghĩa rộng và giải quyết việc làm theo nghĩa hẹp tuy có sự khác nhau, song chúng có mối quan hệ đan xen, bổ sung cho nhau và đều hướng đến mục tiêu sử dụng, phát huy tối đa tiềm năng lao động của xã hội. Thị trường lao động việc làm chỉ có thể được hình thành khi người lao động có nhu cầu việc làm và người sử dụng lao động có nhu cầu sử dụng lao động. Họ gặp gỡ, thỏa thuận với nhau nhưng mỗi người hoạt động là để đạt mục đích riêng của họ. Do đó, khi xem xét cơ chế giải quyết việc làm cần chú ý đến ba chủ thể chính là: người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước.

Về phía người lao động: khi tiến hành hoạt động lao động để duy trì, đảm bảo cuộc sống cho bản thân và gia đình thì người lao động phải có sức khỏe, có trình độ… Muốn vậy người lao động phải có sự đầu tư cho bản thân về thời gian và tiềm lực để nâng cao sức khỏe, đầu tư cho giáo dục… Về phía người sử dụng lao động: bao gồm các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh, xí nghiệp, công ty… là những nơi tạo ra việc làm, duy trì ổn định chỗ làm việc thông qua quá trình thu hút người lao động vào việc làm. Muốn vậy, người sử dụng lao động phải có vốn, nắm được khoa học kỹ thuật, có kiến thức, kinh nghiệm và tổ chức quản lý, phải tìm được đầu vào cũng như đầu ra cho sản phẩm của mình. Về phía Nhà nước: Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường thuận lợi để việc làm hình thành, ổn định và phát triển thông qua hàng loạt các chính sách, pháp luật như: Chính sách giải quyết việc làm, chính sách khuyến khích đầu tư, bảo hộ lao động, giáo dục đào tạo, y tế; chính sách phát triển kinh tế - xã hội… Chính sách giải quyết việc làm: là chính sách hướng tới việc khẳng định 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quyền có việc làm, quyền được làm ở những lĩnh vực khác nhau và khả năng của mỗi người được phát huy nhất. Thực chất, chính sách giải quyết việc làm là hệ thống các biện pháp có tác động mở rộng để lực lượng lao động toàn xã hội tiếp cận được việc làm.

Có thể hiểu chính sách giải quyết việc làm là chính sách xã hội là sự cụ thể hóa pháp luật của Nhà nước trên lĩnh vực lao động - việc làm, là hệ thống các quan điểm, chủ trương phương hướng, biện pháp giải quyết việc làm cho người lao động nhằm góp phần an toàn và phát triển xã hội. Chính sách giải quyết việc làm liên quan trực tiếp đến mọi mặt của đời sống, là yếu tố đảm bảo để con người phát triển, phát huy được khả năng của mình. Vì vậy, đây được coi là chính sách cơ bản của mọi quốc gia trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Trong quá trình phát triển kinh tế thị trường Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng vai trò của chính sách giải quyết việc làm trong việc hoạch định, triển khai các chính sách phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, vấn đề việc làm đã được nâng lên tầm mới cả về phương diện lý luận và thực tiễn, đó là nội dung xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đánh giá về hiệu quả của giải quyết việc làm thường được xem xét trên nhiều phương diện khác nhau, trong luận văn này tác giả đề cập trên phương diện kinh tế - xã hội, thể hiện các điểm sau: - Đối với người lao động có việc làm sẽ có thu nhập, đảm bảo cuộc sống cho bản thân, gia đình và đóng góp cho xã hội. - Đối với mỗi quốc gia, cũng như các địa phương giải quyết việc làm là giải pháp có tính chiến lược để phát triển kinh tế - xã hội, là một trong những nhân tố đảm bảo cho kinh tế phát triển ổn định, có mức tăng trưởng cao, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động. Từ đó, sẽ thực hiện tốt các chính sách khác để đảm bảo an sinh xã hội.

16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Mặt khác, về mặt kinh tế, việc làm luôn gắn với vấn đề sản xuất. Hiệu quả của giải quyết việc làm cũng chính là hiệu quả của sản xuất. Về mặt xã hội, giải quyết việc làm tốt sẽ làm giảm thiểu thất nghiệp, cải thiện tình trạng thiếu việc làm, nâng cao thu nhập. Đặc điểm việc làm của thanh niên nông thôn 1.

Khái niệm thanh niên nông thôn Thanh niên nông thôn là những người sinh ra, lớn lên và sinh sống ở nông thôn. Về tuổi đời, Luật thanh niên Việt Nam của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 53/2005/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2005 đã quy định: Thanh niên là công dân Việt Nam từ 16 đến 30 tuổi [24]. Cùng với những khái niệm trên chúng ta có thể hiểu: Lực lượng lao động thanh niên nông thôn gồm những lao động thanh niên sinh ra, lớn lên và sinh sống chủ yếu ở nông thôn, trong độ tuổi lao động từ 16 – 30, có khả năng làm việc, đang làm việc hoặc chưa có việc làm nhưng đang tích cực tìm kiếm việc làm. Nhìn chung, thanh niên nông thôn là những người trung thực, thật thà, ham học, ham làm nhưng điều kiện học hành, giao lưu, học hỏi gặp rất nhiều khó khăn; khả năng tài chính của gia đình và bản thân rất hạn chế.

Đặc điểm việc làm của lao động thanh niên nông thôn Việc làm của thanh niên nông thôn có các đặc điểm sau: - Khu vực nông thôn có đặc điểm chung là dân số tăng nhanh, cấu trúc dân số trẻ, dẫn đến lực lượng lao động ngày càng tăng. Khả năng tạo ra việc làm của nền kinh tế luôn thấp hơn nhu cầu việc làm của lao động nông thôn. Vấn đề tạo việc làm, do vậy là khá khó khăn đối với lao động thanh niên nông thôn. - Lao động nông nghiệp ít chuyên sâu, trình độ thấp so với trong công nghiệp.

Trong sản xuất nông nghiệp có nhiều loại công việc mang tính chất 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khác nhau. Một lao động thanh niên có thể làm được nhiều việc và một việc cũng do nhiều người đảm nhiệm. Phần lớn lao động thanh niên trong nông nghiệp là lao động phổ thông, ít được đào tạo, sản xuất bằng kinh nghiệm là chính, nguồn lao động chất xám không nhiều vả lại phân bố không đều. Vì thế năng suất lao động thấp, khó khăn trong việc đưa khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất nông nghiệp.

- Lao động nông nghiệp mang tính thời vụ: sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động và bị chi phối mạnh mẽ của các quy luật sinh học và các điều kiện tự nhiên của từng vùng, tiểu vùng. Quá trình sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ rất cao, cho nên có thời kỳ cần ít lao động song cũng có những thời kỳ cần rất nhiều lao động. Do đó khả năng thu hút lao động nông nghiệp nông thôn là không đều và khác nhau trong từng gia đình sản xuất. Đối với ngành trồng trọt, việc làm chỉ chủ yếu vào thời điểm gieo trồng và thu hoạch, thời gian còn lại là khá nhàn rãi, còn gọi là thời kỳ nông nhàn trong nông thôn.

Trong thời kỳ nông nhàn, một bộ phận lao động trong nông thôn thường chuyển sang các công việc phi nông nghiệp hoặc sang các địa phương khác hành nghề để tăng thu nhập. Tình trạng thời gian nông nhàn và thu nhập thấp trong sản xuất nông nghiệp là nguyên nhân đầu tiên gây nên hiện tượng di chuyển lao động nông thôn từ vùng này sang vùng khác, từ nông thôn ra thành thị.