Luận văn thạc sĩ sự hiện diện của các vi khuẩn kị khí ở các bệnh nhân bị chảy máu dạ dày ở việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự hiện diện của các vi khuẩn kị khí ở các bệnh nhân bị chảy máu dạ dày ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Dương Thu Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Sự Hiện Diện Của Các Vi Khuẩn Kị Khí Ở Các Bệnh Nhân Bị Chảy Máu Dạ Dày Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. HỆ VI SINH VẬT MICROBIOTA CỦA NGƯỜI
• 1.1.1. Các Microbiota bản địa
• 1.2. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MICROBIOTA
• 1.2.1. Phương pháp cổ điển
• 1.2.2. Phương pháp sinh học phân tử
• 1.2.3. Kết hợp phương pháp nuôi cấy cổ điển và phương pháp hiện đại
• 1.3. MICROBIOTA DẠ DÀY NGƯỜI
• 1.3.1. Microbiota bản địa dạ dày người khỏe mạnh
• 1.3.2. Microbiota dạ dày của người bệnh
• 1.4. HỘI CHỨNG CHẢY MÁU DẠ DÀY
• 1.4.1. Các dấu hiệu nhận biết chảy máu dạ dày
• 1.4.2. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây chảy máu dạ dày
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Hóa chất, thiết bị máy móc
• 2.2.2. Địa điểm thực hiện nghiên cứu
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Khám lâm sàng
• 2.3.2. Nội soi và lấy bệnh phẩm
• 2.3.3. Đo pH dịch vị dạ dày
• 2.3.4. Nuôi cấy và phân lập chủng vi khuẩn
• 2.3.5. Nhuộm Gram và quan sát dưới kính hiển vi thường
• 2.3.6. Tách chiết ADN từ vi khuẩn và từ sinh thiết
• 2.3.7. Xác định HPstatus của các bệnh nhân
• 2.3.8. PCR nhân gen 23S rARN của H. PCR nhân gen 16S rARN của vi khuẩn
• 2.3.9. Giải trình tự
• 2.3.10. Định tên vi khuẩn
• 3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CÁC BỆNH NHÂN
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi, giới, độ pH dạ dày
• 3.1.2. Hình ảnh nội soi dạ dày của các bệnh nhân
• 3.2. XÁC ĐỊNH HP STATUS CỦA CÁC BỆNH NHÂN
• 3.3. PHÂN LẬP CÁC VI KHUẨN Ở ĐIỀU KIỆN KỊ KHÍ
• 3.4. NGHIÊN CỨU CÁC VI KHUẨN
• 3.4.1. Xác định Gram của các chủng phân lập
• 3.4.2. Định tên vi khuẩn
• KẾT LUẬN
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vi khuẩn kị khí và chảy máu dạ dày ở Việt Nam

Vi khuẩn kị khí đóng vai trò quan trọng trong sức khỏe đường tiêu hóa. Chảy máu dạ dày là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa vi khuẩn kị khí và các bệnh lý dạ dày, đặc biệt là viêm loét và chảy máu dạ dày. Việc hiểu rõ về các vi khuẩn này có thể giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị.

1.1. Vi khuẩn kị khí và vai trò của chúng trong dạ dày

Vi khuẩn kị khí là những vi sinh vật sống trong môi trường không có oxy. Chúng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe dạ dày thông qua việc sản xuất các chất độc hại hoặc gây viêm. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự hiện diện của các vi khuẩn này có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý dạ dày.

1.2. Chảy máu dạ dày Nguyên nhân và triệu chứng

Chảy máu dạ dày có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm viêm loét, nhiễm trùng và sử dụng thuốc. Triệu chứng thường gặp bao gồm nôn ra máu, phân đen và đau bụng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để điều trị kịp thời.

II. Thách thức trong việc chẩn đoán và điều trị chảy máu dạ dày

Chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây chảy máu dạ dày là một thách thức lớn trong y học. Nhiều bệnh nhân không có triệu chứng rõ ràng, dẫn đến việc chẩn đoán muộn. Việc điều trị cũng gặp khó khăn do sự đa dạng của các nguyên nhân và sự kháng thuốc của vi khuẩn.

2.1. Khó khăn trong việc xác định nguyên nhân

Nhiều bệnh nhân bị chảy máu dạ dày không có dấu hiệu nhiễm H. pylori, nhưng vẫn có thể có sự hiện diện của các vi khuẩn kị khí khác. Điều này làm cho việc chẩn đoán trở nên phức tạp hơn.

2.2. Tác động của kháng thuốc đến điều trị

Kháng thuốc là một vấn đề nghiêm trọng trong điều trị các bệnh lý dạ dày. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị.

III. Phương pháp nghiên cứu vi khuẩn kị khí trong chảy máu dạ dày

Nghiên cứu về vi khuẩn kị khí trong chảy máu dạ dày thường sử dụng các phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn. Các phương pháp sinh học phân tử như PCR cũng được áp dụng để xác định các chủng vi khuẩn cụ thể.

3.1. Phương pháp nuôi cấy vi khuẩn kị khí

Nuôi cấy vi khuẩn kị khí là một phương pháp truyền thống nhưng hiệu quả trong việc xác định sự hiện diện của các vi khuẩn này. Các điều kiện nuôi cấy cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển của vi khuẩn.

3.2. Ứng dụng của PCR trong nghiên cứu vi khuẩn

Phương pháp PCR cho phép xác định nhanh chóng và chính xác các chủng vi khuẩn kị khí. Kỹ thuật này giúp phát hiện các vi khuẩn mà không cần nuôi cấy, từ đó nâng cao khả năng chẩn đoán.

IV. Kết quả nghiên cứu về vi khuẩn kị khí ở bệnh nhân chảy máu dạ dày

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự hiện diện của nhiều loại vi khuẩn kị khí trong dạ dày của bệnh nhân chảy máu. Các vi khuẩn này có thể góp phần vào sự phát triển của các bệnh lý dạ dày nghiêm trọng.

4.1. Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn kị khí ở bệnh nhân

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm vi khuẩn kị khí ở bệnh nhân chảy máu dạ dày là khá cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải xem xét các vi khuẩn này trong quá trình chẩn đoán và điều trị.

4.2. Mối liên hệ giữa vi khuẩn kị khí và bệnh lý dạ dày

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự hiện diện của các vi khuẩn kị khí có thể liên quan đến mức độ nghiêm trọng của bệnh lý dạ dày. Việc hiểu rõ mối liên hệ này có thể giúp cải thiện phương pháp điều trị.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu vi khuẩn kị khí trong tương lai

Nghiên cứu về vi khuẩn kị khí trong chảy máu dạ dày ở Việt Nam còn nhiều tiềm năng phát triển. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về vai trò của các vi khuẩn này trong sức khỏe dạ dày.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu vi khuẩn kị khí

Nghiên cứu vi khuẩn kị khí không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bệnh lý dạ dày mà còn có thể mở ra hướng đi mới trong điều trị. Việc phát hiện sớm và điều trị hiệu quả có thể giảm thiểu biến chứng cho bệnh nhân.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định các loại vi khuẩn kị khí khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe dạ dày. Việc áp dụng các công nghệ mới trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm dạ dày cấp tính chảy máu là một hội chứng phổ biến, đặc biệt ở người trưởng thành trong độ tuổi lao động, chịu nhiều áp lực xã hội và thói quen sinh hoạt không lành mạnh như hút thuốc, uống rượu. Tại Việt Nam, hiện tượng này đang có xu hướng trẻ hóa, với độ tuổi trung bình khoảng 36,3, trong đó nhóm 30-39 tuổi chiếm 40,7%. Viêm dạ dày cấp tính chảy máu không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, khả năng lao động mà còn có tỷ lệ tái phát cao sau điều trị. Mối liên quan giữa vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và các bệnh lý viêm loét dạ dày, đặc biệt là chảy máu dạ dày, đã được thừa nhận rộng rãi. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không nhiễm H. pylori vẫn đáp ứng tốt với liệu pháp kháng sinh, đặt ra câu hỏi về sự hiện diện của các vi khuẩn kỵ khí khác trong Microbiota dạ dày.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục tiêu phân lập và xác định các vi khuẩn kỵ khí có mặt trong dạ dày của bệnh nhân viêm dạ dày cấp tính chảy máu tại Việt Nam, đồng thời xác định tỷ lệ nhiễm H. pylori và đa dạng vi khuẩn kỵ khí trong Microbiota dạ dày. Nghiên cứu tiến hành trên 27 bệnh nhân tại Bệnh viện Bưu Điện, Hà Nội, trong năm 2014, với các phương pháp nuôi cấy kỵ khí, phân lập vi khuẩn, xác định gen 16S rARN và các gen chỉ thị của H. pylori. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thành phần Microbiota dạ dày trong bệnh lý chảy máu, hỗ trợ cải thiện hiệu quả điều trị và theo dõi bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về Microbiota người, đặc biệt là Microbiota dạ dày, bao gồm:

• Khái niệm Microbiota: Quần thể vi sinh vật sống trong một ổ sinh thái riêng biệt, với khoảng 10^14 tế bào vi khuẩn trong cơ thể người, đa dạng khoảng 1000 loài. Microbiota dạ dày chịu ảnh hưởng bởi pH axit (1-2), môi trường khắc nghiệt, và có sự khác biệt rõ rệt giữa người khỏe mạnh và người bệnh.

• Microbiota bản địa và Microbiota bệnh: Microbiota bản địa gồm các vi sinh vật cộng sinh không gây hại, trong khi Microbiota bệnh chứa các vi sinh vật cơ hội có thể gây bệnh khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc niêm mạc dạ dày bị tổn thương.

• Vai trò của H. pylori: Là vi khuẩn vi hiếu khí, cư trú thường xuyên trong dạ dày, gây viêm loét và chảy máu dạ dày. Sự hiện diện của H. pylori làm giảm tiết axit, tạo điều kiện cho các vi khuẩn kỵ khí khác phát triển.

• Phương pháp sinh học phân tử: Sử dụng gen 16S rARN để định danh vi khuẩn, kết hợp với các gen chỉ thị đặc hiệu của H. pylori (glmM, hspA, cagA, 23S rARN) nhằm xác định chính xác vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 27 bệnh nhân viêm dạ dày cấp tính chảy máu được chẩn đoán qua nội soi tại Bệnh viện Bưu Điện, Hà Nội, và 10 người khỏe mạnh làm nhóm đối chứng.

• Thu thập mẫu: Sinh thiết dạ dày lấy từ hang vị và thân vị, bảo quản trong bình nitơ lỏng.

• Nuôi cấy và phân lập vi khuẩn: Sử dụng môi trường thạch máu đặc biệt, nuôi cấy trong điều kiện kỵ khí (10% CO2) ở 37°C trong 48-72 giờ. Phân lập các khuẩn lạc riêng biệt, làm sạch và bảo quản ở -80°C.

• Xác định vi khuẩn: Nhuộm Gram, quan sát hình thái dưới kính hiển vi, test Urease để nhận diện H. pylori. Tách chiết ADN, PCR nhân gen 16S rARN và các gen chỉ thị của H. pylori, giải trình tự gen và so sánh với cơ sở dữ liệu NCBI để định danh vi khuẩn.

• Phân tích dữ liệu: Thống kê tỷ lệ nhiễm H. pylori, tỷ lệ nuôi cấy dương tính vi khuẩn kỵ khí, phân bố tuổi, giới, pH dịch vị. So sánh kết quả với các nghiên cứu trong và ngoài nước.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu và nuôi cấy tại Việt Nam, phân tích gen và giải trình tự tại Đại học Tổng hợp New York, Mỹ, trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm bệnh nhân: Tuổi trung bình 36,3, nhóm 30-39 tuổi chiếm 40,7%. Nam chiếm 55,6%, nữ 44,4%. pH dịch vị trung bình khoảng 2,5, 96,3% bệnh nhân có pH bình thường.

2. Tỷ lệ nhiễm H. pylori: 23/27 bệnh nhân (85,19%) dương tính với ít nhất 3/4 gen chỉ thị (glmM, hspA, cagA, 23S rARN). Tỷ lệ này cao hơn nhiều so với các nghiên cứu trong nước (49,6%-78,9%) và các nước phát triển (khoảng 47%).

3. Nuôi cấy vi khuẩn kỵ khí: 23/27 mẫu (85,1%) cho kết quả nuôi cấy dương tính vi khuẩn kỵ khí. Mỗi bệnh nhân có thể nhiễm một hoặc nhiều loại vi khuẩn khác nhau, với đa dạng khuẩn lạc về hình thái và màu sắc.

4. Định danh vi khuẩn: 26 chủng vi khuẩn ngoài H. pylori được phân lập, thuộc 13 loài khác nhau, chủ yếu Gram dương, bao gồm các chi Streptococcus, Bacillus, Rothia, Actinomyces, Ochrobactrum. Một chủng chưa xác định tên. Tần suất xuất hiện cao nhất là H. pylori (85,19%), Streptococcus salivarius (23,08%), Streptococcus parasanguinis (15,38%), Rothia mucilaginosa (11,54%).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy viêm dạ dày cấp tính chảy máu tại Việt Nam có tỷ lệ nhiễm H. pylori rất cao, khẳng định vai trò quan trọng của vi khuẩn này trong bệnh lý. Tuy nhiên, sự hiện diện đồng thời của nhiều vi khuẩn kỵ khí khác, chủ yếu là các vi khuẩn cơ hội Gram dương, cho thấy Microbiota dạ dày của người bệnh bị biến đổi so với người khỏe mạnh. Điều này phù hợp với lý thuyết rằng tổn thương niêm mạc và giảm tiết axit do H. pylori tạo điều kiện cho các vi khuẩn khác xâm nhập và phát triển.

So với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ nhiễm H. pylori tại Việt Nam cao hơn, phản ánh điều kiện vệ sinh và môi trường còn nhiều thách thức. Việc phát hiện các vi khuẩn kỵ khí khác như Actinomyces odontolyticus, Bacillus licheniformis, Ochrobactrum intermedium cũng đồng nhất với các báo cáo về vi khuẩn cơ hội trong các bệnh lý dạ dày phức tạp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhiễm H. pylori và các vi khuẩn kỵ khí khác, bảng phân bố tuổi và giới tính bệnh nhân, hình ảnh nội soi minh họa mức độ chảy máu dạ dày, và bảng so sánh gen chỉ thị PCR.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xét nghiệm đa gen cho H. pylori: Áp dụng đồng thời nhiều gen chỉ thị (glmM, hspA, cagA, 23S rARN) trong chẩn đoán để nâng cao độ chính xác, giảm sai sót, đặc biệt trong các trường hợp nghi ngờ.

2. Mở rộng nghiên cứu Microbiota dạ dày: Kết hợp phương pháp nuôi cấy và metagenomic để khảo sát toàn diện các vi khuẩn kỵ khí và vi khuẩn cơ hội, nhằm hiểu rõ vai trò của chúng trong bệnh lý dạ dày.

3. Phát triển phác đồ điều trị đa tác nhân: Ngoài kháng sinh tiêu diệt H. pylori, cần xem xét bổ sung thuốc hoặc biện pháp kiểm soát các vi khuẩn kỵ khí khác, nhằm giảm nguy cơ tái phát và biến chứng.

4. Nâng cao công tác vệ sinh và giáo dục sức khỏe cộng đồng: Giảm thiểu nguy cơ nhiễm H. pylori và các vi khuẩn cơ hội qua cải thiện vệ sinh ăn uống, môi trường sống, đặc biệt ở nhóm tuổi lao động trẻ.

5. Theo dõi và đánh giá lâu dài bệnh nhân: Thiết lập hệ thống theo dõi bệnh nhân viêm dạ dày cấp tính chảy máu để đánh giá hiệu quả điều trị, phát hiện sớm tái phát và biến chứng, ưu tiên trong vòng 6-12 tháng sau điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa: Nắm bắt thông tin về đa dạng vi khuẩn trong dạ dày người bệnh, hỗ trợ chẩn đoán chính xác và lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.

2. Nhà nghiên cứu vi sinh y học: Tham khảo phương pháp kết hợp nuôi cấy và phân tích gen 16S rARN để nghiên cứu Microbiota dạ dày, mở rộng hiểu biết về vi khuẩn kỵ khí trong bệnh lý tiêu hóa.

3. Chuyên viên y tế công cộng: Hiểu rõ tình hình nhiễm H. pylori và các vi khuẩn cơ hội tại Việt Nam, từ đó xây dựng các chương trình phòng ngừa và giáo dục sức khỏe cộng đồng hiệu quả.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành sinh học, y học: Học tập quy trình nghiên cứu khoa học bài bản, từ thu thập mẫu, nuôi cấy, phân tích gen đến giải thích kết quả trong lĩnh vực vi sinh vật học và bệnh học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xác định nhiều gen chỉ thị của H. pylori?
   Việc sử dụng nhiều gen chỉ thị giúp tăng độ chính xác trong chẩn đoán, tránh sai sót do một số chủng vi khuẩn có thể thiếu hoặc biến đổi gen, đồng thời phân biệt với các vi khuẩn khác có gen tương tự.

2. Vi khuẩn kỵ khí là gì và tại sao quan trọng trong viêm dạ dày?
   Vi khuẩn kỵ khí là những vi sinh vật phát triển tốt trong môi trường thiếu oxy. Chúng có thể là tác nhân cơ hội gây bệnh khi niêm mạc dạ dày bị tổn thương, ảnh hưởng đến quá trình viêm và hồi phục.

3. Tỷ lệ nhiễm H. pylori tại Việt Nam có khác biệt so với các nước khác không?
   Có, tỷ lệ nhiễm H. pylori ở Việt Nam nghiên cứu này là khoảng 85%, cao hơn nhiều so với các nước phát triển như Ý (46,9%) hay Nhật Bản (47,8%), phản ánh điều kiện vệ sinh và môi trường khác biệt.

4. Phương pháp nuôi cấy kỵ khí có ưu điểm gì?
   Phương pháp này giúp phân lập và nghiên cứu các vi khuẩn kỵ khí sống trong dạ dày, cung cấp chủng vi khuẩn thuần khiết để phân tích gen và đánh giá vai trò trong bệnh lý.

5. Làm thế nào để phòng ngừa viêm dạ dày cấp tính chảy máu?
   Phòng ngừa bao gồm duy trì vệ sinh ăn uống, hạn chế sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn, kiểm soát stress, điều trị triệt để nhiễm H. pylori và theo dõi sức khỏe định kỳ.

Kết luận

• Viêm dạ dày cấp tính chảy máu tại Việt Nam có xu hướng trẻ hóa với tuổi trung bình 36,3, chủ yếu ở nhóm 30-39 tuổi.
• Tỷ lệ nhiễm H. pylori cao (85,19%), khẳng định vai trò quan trọng trong bệnh lý.
• Ngoài H. pylori, nhiều vi khuẩn kỵ khí khác, chủ yếu Gram dương, cũng được phân lập từ dạ dày bệnh nhân, cho thấy sự biến đổi Microbiota trong bệnh.
• Kết hợp phương pháp nuôi cấy và phân tích gen 16S rARN là cách tiếp cận hiệu quả để nghiên cứu đa dạng vi khuẩn trong dạ dày.
• Cần phát triển phác đồ điều trị đa tác nhân và tăng cường công tác phòng ngừa, theo dõi bệnh nhân để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tái phát.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ sở y tế áp dụng xét nghiệm đa gen cho H. pylori, mở rộng nghiên cứu Microbiota dạ dày bằng công nghệ metagenomic, đồng thời tăng cường giáo dục sức khỏe cộng đồng về phòng ngừa viêm dạ dày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Biến đổi khí hậu Toàn cầu đi kèm với suy thoái tài nguyên, ô nhiễm môi trƣờng làm thay đổi toàn diện, sâu sắc các hệ sinh thái tự nhiên, dẫn đến sự thay đổi nhiều bệnh đã biết cũng nhƣ sự xuất hiện của nhiều bệnh mới. Đây là những thách thức lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ 21. Viêm dạ dày cấp tính chảy máu là một Hội chứng hay gặp ở ngƣời trƣởng thành - lứa tuổi phải chịu nhiều áp lực từ công việc lao động, xã hội và gia đình cũng nhƣ dễ nhiễm những thói quen sinh hoạt có hại cho sức khỏe nhƣ hút thuốc lá, nhậu nhẹt và rƣợu chè. Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, cả những ngƣời 20 tuổi cũng bị chảy máu dạ dày.

Nguyên nhân sự dịch chuyển về tuổi tác của Hội chứng chƣa đƣợc xác định. Viêm dạ dày cấp tính chảy máu là đợt tiến triển cấp tính của viêm dạ dày mạn tính, có thể biểu hiện bất ngờ và gây ảnh hƣởng nặng nề đến khả năng lao động cũng nhƣ chất lƣợng cuộc sống của ngƣời bệnh. Hội chứng có tỷ lệ tái phát cao sau khi điều trị. Nguyên nhân chính gây viêm dạ dày cấp tính chảy máu vẫn đang còn là vấn đề tranh cãi [6], [30].

Mối liên quan giữa các bệnh lý viêm loét dạ dày và biến chứng chảy máu dạ dày với vi khuẩn Helicobacter pylori đã đƣợc thừa nhận. Các bệnh nhân bị viêm dạ dày cấp tính chảy máu đƣợc điều trị khỏi nhờ liệu pháp kháng sinh. Tuy nhiên thực tế y học lâm sàng đã xác nhận, có nhiều trƣờng hợp bệnh nhân bị viêm dạ dày cấp tính chảy máu không nhiễm H. pylori, nhƣng khi phác đồ điều trị có kháng sinh thì mang lại kết quả tốt.

Vấn đề đặt ra là, ngoài H. pylori trong dạ dày ngƣời còn có thể có các loài vi khuẩn nào khác liên quan mà khoa học chƣa biết? Hiện tại, trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam chƣa có nhiều công trình nghiên cứu về viêm dạ dày cấp tính chảy máu và vì thế có ít thông tin về thành phần 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Microbiota dạ dày của ngƣời bệnh. Sự hạn chế này có thể ảnh hƣởng rất nhiều đến hiệu quả điều trị – theo dõi diễn biến bệnh cho bệnh nhân. Xuất phát từ nhu cầu hiểu biết và phục vụ công tác chẩn trị các bệnh nhân bị viêm dạ dày cấp tính chảy máu, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu “Sự hiện diện của các vi khuẩn kị khí ở các bệnh nhân bị chảy máu dạ dày ở Việt Nam", với mục tiêu là góp phần tìm hiểu thêm về các vi khuẩn có mặt Microbiota dạ dày của nhóm bệnh nhân này.

Nội dung nghiên cứu của luận văn bao gồm: 1. Phân lập các loại vi khuẩn từ bệnh phẩm dạ dày chảy máu ở điều kiện kị khí. Xác định tỷ lệ nhiễm H. pylori của các bệnh nhân.

Định tên các vi khuẩn bằng phƣơng pháp giám định gen 16S rARN. Tham khảo các đặc tính của các vi khuẩn đƣợc phân lập qua các dữ liệu trên Internet. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. HỆ VI SINH VẬT MICROBIOTA CỦA NGƢỜI Microbiota đƣợc định nghĩa là quần thể vi sinh vật sống trong cùng một ổ sinh thái hoặc ở một giai đoạn địa lý riêng biệt.

Trong cơ thể ngƣời, các Microbiota gồm khoảng 1000 loài khác nhau. Số lƣợng vi khuẩn trong các ổ sinh thái cộng lại khoảng 1014 tế bào vi khuẩn, có khối lƣợng khoảng 2 kg, nhiều gấp 10 lần số tế bào cơ thể ngƣời. Microbiota đƣợc hình thành trong quá trình phát triển của con ngƣời, đạt cao điểm ở tuổi trƣởng thành và thoái hóa ở tuổi già. Nhƣ đã biết, sự ra đời của trẻ sơ sinh gắn liền với sự hình thành nhanh chóng của hệ vi sinh vật đƣờng tiêu hóa với số lƣợng lên tới 1011 vi khuẩn trên một gram phân: chỉ 24 tiếng sau khi sinh, các loài vi khuẩn nhƣ Enterobacteriaceae, Enterococcus, Lactobacillus, vi khuẩn gây thối Clostridium và Staphylococcus đã xuất hiện trong phân của trẻ.

Hình 1 giới thiệu sự khác biệt của các Microbiota ở ngƣời trẻ và ngƣời già trên 100 tuổi [24]. Thành phần các vi sinh vật trong các Microbiota có thể thay đổi dẫn đến bệnh tật [24]. Chẳng hạn, các bệnh nhân bị tiểu đƣờng tuýp 2 có Microbiota đƣờng ruột bị thoái hóa. Các vi khuẩn sản xuất butyrate, đóng vai trò quan trọng trong cung cấp năng lƣợng cho các tế bào biểu mô và điều khiển các đáp ứng của tế bào chủ giảm đáng kể, trong khi đó các vi khuẩn gây bệnh mang chức năng khử sulphate và kháng với stress oxy hóa lại tăng [54].

Còn rất nhiều điều chƣa biết về thành phần các Microbiota của ngƣời, do khoảng 99% các loài vi khuẩn không thể nuôi cấy đƣợc trong các phòng thí nghiệm [12]. Hiện nay, các nhà khoa học đang áp dụng Metagenomic kết hợp với Genomic, Tin sinh học để tiếp cận thế giới vi sinh vật. Metagenomics cho phép xác định các loài vi sinh vật có trong quần thể vi sinh vật Microbiota phức tạp không cần nuôi cấy chúng. Phân tích Metagenomic cho thấy, mặc dù các Microbiota có thể khác nhau về thành phần do các chế độ ăn uống, nhƣng mỗi ngƣời đều mang một số vi khuẩn đặc trƣng và không thay đổi theo thời gian, bao gồm 400 loại ở ngƣời khỏe mạnh [36].

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngƣời trẻ 24-40 tuổi Ngƣời Ngƣời trăm trăm tuổi tuổi 99-104 99-104 tuổi tuổi Một số Một số vi vi Nhiều vi khuẩn tạo khuẩn tạo khuẩn butyrate và butyrate và tạo loại gây loại gây butyrate bệnh bệnh Hình 1. Sự khác biệt giữa các Microbiota của ngƣời trẻ và ngƣời già [24] Các Microbiota đƣợc chia thành hai loại dựa theo tiêu chí, liệu chúng có gây hại hay không đối với con ngƣời: - Các Microbiota bản địa, bao gồm các vi sinh vật cộng sinh cƣ trú thƣờng xuyên ở mắt và da, đƣờng hô hấp trên, đƣờng tiêu hóa trên và dƣới, đƣờng tiết niệu và sinh sản của phụ nữ và nam giới, dịch cơ thể và máu. - Các Microbiota bệnh, bao gồm các vi sinh vật cơ hội gây hại cho ngƣời. Các loài vi khuẩn sống trong các Microbiota có thể là loài cƣ trú thƣờng xuyên, loài vãng lai và loài đi ngang qua ổ sinh thái.

Trong một số điều kiện đặc biệt, các vi sinh vật cơ hội có thể xuất hiện. Các Microbiota bản địa Microbiota của ngƣời khỏe mạnh hay còn đƣợc gọi là bản địa bao gồm các vi 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sinh vật không gây bệnh, chủ yếu là vi khuẩn và một vài loại nấm, prostist sống ở khoang miệng, thực quản, đƣờng tiêu hóa, mũi, họng, da và vùng gần quanh mắt. Các loài vi sinh vật này giúp đỡ bảo vệ cơ thể ngƣời chống lại các loài vi sinh vật gây bệnh do: i. ganh đua gắn với các tế bào biểu bì hoặc tế bào niêm mạc của ngƣời.

tranh giành vị trí sinh thái. tranh giành thức ăn để sống. iv, tiết ra các chất giết các loài gây bệnh. Các vi sinh vật trong quần thể Microbiota bản địa gồm (i) các loài vi sinh vật cƣ trú thƣờng xuyên không gây hại và có mối quan hệ tƣơng hỗ với ngƣời; (ii) các vi sinh vật vãng lai bao gồm các vi sinh vật chỉ tồn tại một thời gian ngắn từ một vài ngày đến vài tuần trong cơ thể ngƣời do không thể cạnh tranh với các vi sinh vật cƣ trú thƣờng xuyên, bị hệ miễn dịch của chủ tấn công và các điều kiện ở mới thích hợp cho sự phát triển của chúng; (iii) các vi sinh vật đi ngang qua một Microbiota đến một Microbiota khác.

Các Microbiota bệnh Trong điều kiện bình thƣờng, các vi sinh vật cƣ trú thƣờng xuyên, các vi sinh vật vãng lai cũng nhƣ các vi sinh vật đi ngang qua Microbiota bản địa không gây tác hại cho con ngƣời. Tuy nhiên khi Microbiota bản địa thay đổi do nhiều lý do nhƣ bị tổn thƣơng trong các trƣờng hợp viêm nhiễm và các bệnh tự miễn (bệnh Crohn, bệnh loét ruột kết, bệnh viêm khớp, bệnh tiểu đƣờng loại 1, bệnh đa khớp, bệnh béo phì.), một vài trong số các vi sinh vật cƣ trú thƣờng xuyên, các vi sinh vật vãng lai và ngay đến các vi sinh vật đi ngang qua Microbiota có thể trở thành vi sinh vật cơ hội gây bệnh. Theo y học hiện đại, các nguyên nhân dẫn đến sự hình thành Microbiota bệnh mang các vi sinh vật cơ hội gây bệnh gồm ba khả năng: 1. Hệ miễn dịch của con ngƣời làm việc sai lệch, các quần thể bản địa có thể phát triển vƣợt và chuyển đến các vùng khác của cơ thể.

Ví dụ Escherichia coli thƣờng sống 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong ruột non, một khi đi vào bàng quang sẽ gây các bệnh đƣờng tiết niệu. Sự mất cân bằng của các vi sinh vật bản địa xảy ra khi các bệnh nhân dùng kháng sinh phổ rộng. Các vi sinh vật bản địa di dời vào vùng trƣớc kia chúng không ở nhƣ trƣờng trong các vết thƣơng phẫu thuật. CÁC PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MICROBIOTA 1.

Phƣơng pháp cổ điển Để nghiên cứu một hệ vi sinh vật, phƣơng pháp tiếp cận đầu tiên thƣờng đƣợc sử dụng là nuôi cấy và phân lập các vi sinh vật, sau đó dựa trên các đặc điểm kiểu hình cũng nhƣ đặc điểm hình thái, các đặc tính sinh lý, sinh hóa… mà định tên và sắp xếp chúng vào các nhóm [38]. Trong y học, nuôi cấy thành công đƣợc coi là tiêu chuẩn vàng để xác định sự có mặt của một loài vi khuẩn nào đó trong bệnh phẩm. Mặt khác, qua nuôi cấy có thể thu đƣợc các chủng vi khuẩn dùng cho các nghiên cứu hệ gen vi khuẩn, xác định tính kháng thuốc của vi khuẩn. Phƣơng pháp sinh học phân tử Vào những năm 1960, các nhà khoa học chú ý đến gen 16S rARN vì chúng bảo tồn cao ở các loài vi khuẩn và cổ khuẩn [20].

Các nghiên cứu cho thấy, đột biến của gen 16S rARN xảy ra với tần số thấp [57]. Ngoài ra, các nhà khoa học còn phát hiện trên gen 16S rARN có một vùng riêng đặc thù cho vi khuẩn và một vùng chung đặc trƣng cho tất cả các sinh vật sống. Gen 16SrARN còn chứa 9 vùng siêu biến, ký hiệu V1, V2, V3, V4, V5, V6, V7, V8 và V9 cung cấp các tín hiệu để định danh vi khuẩn. Vùng siêu biến VI có nghĩa trong phân loại.

Dựa trên tính chất này, ngƣời ta thiết kế một vài cặp mồi để khuếch đại gen 16S rARN từ bất cứ loài vi khuẩn nào [19]. Sản phẩm PCR là một đoạn ADN có phân tử lƣợng khoảng 1,5 kb.