VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ HIỆN NAY

Tìm hiểu văn hóa đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ hiện nay. Nghiên cứu chuyên sâu về thói quen, sở thích và ảnh hưởng của việc đọc đến sinh viên Cần Thơ.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Vĩnh Vương
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Quách Thu Nguyệt
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn Hóa Học
• Đề tài: Văn Hóa Đọc Của Sinh Viên Trường Đại Học Cần Thơ Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI TRI ÂN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích nghiên cứu
• 0.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.7. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.8. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.9. Phương pháp nghiên cứu
• 0.10. Những đóng góp mới và Ý nghĩa của luận án
• 0.11. Bố cục luận án
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
• 1.1. Hoạt động đọc
• 1.2. Văn hóa đọc với sinh viên
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Tổng quan vùng đồng bằng sông Cửu Long
• 1.3.2. Vùng đất và con người Tây Nam Bộ
• 1.3.3. Văn hóa giáo dục ở Tây Nam Bộ
• 1.3.4. Văn hóa đọc trong không gian và thời gian của Tây Nam Bộ
• 1.3.5. Văn hóa đọc với sinh viên vùng TNB
• 1.3.6. Tổng quan Đại học Cần Thơ
• 1.3.6.1. Về không gian của Đại học Cần Thơ
• 1.3.6.2. Về chủ thể của Đại học Cần Thơ
• 1.3.6.3. Về thời gian phát triển của Đại học Cần Thơ
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. VĂN HÓA NHẬN THỨC VÀ VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI VIỆC ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
• 2.1. Văn hóa nhận thức về việc đọc của sinh viên
• 2.1.1. Nhận thức của sinh viên về hoạt động đọc
• 2.1.2. Niềm tin của sinh viên đối với việc đọc
• 2.1.3. Thái độ của sinh viên đối với việc đọc
• 2.1.4. Nhận thức của ĐHCT đối với việc đọc của sinh viên
• 2.1.5. Văn hóa đọc là gốc rễ của nghiên cứu khoa học và đào tạo
• 2.1.6. Nhận thức của giảng viên về văn hóa đọc của sinh viên
• 2.2. Văn hóa ứng xử với việc đọc của sinh viên
• 2.2.1. Văn hóa ứng xử của sinh viên với việc đọc
• 2.2.2. Văn hóa tận dụng việc đọc của sinh viên
• 2.2.3. Văn hóa đối phó với việc đọc của sinh viên
• 2.2.4. Văn hóa ứng xử của ĐHCT đối với việc đọc của sinh viên
• 2.2.5. Văn hóa tận dụng việc đọc của Đại học Cần Thơ
• 2.2.6. Văn hóa đối phó với việc đọc của Đại học Cần Thơ
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. VĂN HÓA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
• 3.1. Văn hóa tổ chức của sinh viên đối với việc đọc
• 3.1.1. Không gian đọc
• 3.1.2. Thời gian đọc
• 3.1.3. Tài liệu đọc
• 3.1.4. Phương pháp đọc
• 3.2. Văn hóa tổ chức việc đọc của Đại học Cần Thơ
• 3.2.1. Không gian đọc
• 3.2.2. Thời gian đọc
• 3.2.3. Tài liệu đọc
• 3.2.4. Khuyến khích đọc
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Văn Hóa Đọc Sinh Viên ĐHCT Tổng Quan Nghiên Cứu Luận Án 55 ký tự

Nghiên cứu văn hóa đọc có vai trò quan trọng trong bối cảnh tri thức phát triển mạnh mẽ. Luận án tiến sĩ này tập trung vào văn hóa đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ (ĐHCT) - lực lượng nòng cốt cho sự phát triển của nhà trường theo định hướng đại học nghiên cứu. Việc hình thành văn hóa đọc không chỉ phát triển tư duy của sinh viên mà còn lan tỏa giá trị tích cực đến cộng đồng. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện thực trạng và lý giải các đặc trưng văn hóa đọc của sinh viên, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp. Theo tài liệu gốc, hoạt động đọc là “phạm trù hoạt động giáo dục đặc biệt quan trọng của con ngƣời mở cánh cửa tri thức của nhân loại để làm giàu năng lực tƣ duy của cá nhân ngƣời đọc và cộng đồng”.

1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu về văn hóa đọc

Việc lựa chọn văn hóa đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ làm đề tài nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. ĐHCT định hướng phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu, trong đó văn hóa đọc đóng vai trò then chốt. Mặt khác, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chưa thực sự đề cao giá trị học tập trình độ cao, do đó việc nghiên cứu văn hóa đọc tại ĐHCT – một trường đại học uy tín trong khu vực – càng trở nên cấp thiết. Nghiên cứu cũng nhằm mục đích cung cấp luận cứ cho các nghiên cứu về văn hóa đọc của sinh viên đại học trên cả nước.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của luận án

Luận án này tập trung vào việc nhận diện thực trạng và lý giải các đặc trưng văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khía cạnh như: thói quen đọc, sở thích đọc, nguồn tài liệu đọc, không gian và thời gian đọc, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp nhà trường xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc hiệu quả, đồng thời đóng góp vào việc nghiên cứu văn hóa đọc dưới góc độ văn hóa học.

II. Thực Trạng Văn Hóa Đọc Thách Thức Sinh Viên ĐHCT 56 ký tự

Mặc dù văn hóa đọc được coi trọng trong môi trường đại học, thực tế cho thấy thực trạng văn hóa đọc của sinh viên Việt Nam nói chung và sinh viên ĐHCT nói riêng còn nhiều hạn chế. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên chưa thực sự quan tâm đến việc đọc sách, thói quen đọc chưa được hình thành vững chắc. Luận án này đi sâu vào phân tích các yếu tố tác động đến mức độ đọc sách của sinh viên ĐHCT, từ đó làm rõ những thách thức và cơ hội để phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng sinh viên.

2.1. Hạn chế trong thói quen đọc sách của sinh viên

Nhiều sinh viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc đọc sách và giá trị mà sách mang lại. Thói quen đọc chưa được hình thành một cách vững chắc, dẫn đến tình trạng lười đọc, ngại đọc sách. Theo Nguyễn Hải Sinh (2018), “Một bộ phận sinh viên chƣa ý thức đƣợc tầm quan trọng của việc đọc sách, giá trị của sách mang lại, có xu hƣớng lƣời đọc, ngại đọc sách dẫn đến thói quen đọc chƣa hình thành một cách vững chắc”. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy của sinh viên.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc sinh viên

Có nhiều yếu tố tác động đến văn hóa đọc của sinh viên, bao gồm: thời gian, tài chính, môi trường học tập và sinh hoạt, ảnh hưởng từ gia đình và bạn bè, sự phát triển của internet và mạng xã hội. Việc tiếp cận thông tin trên internet một cách dễ dàng có thể khiến sinh viên xao nhãng việc đọc sách truyền thống. Nghiên cứu cần xác định rõ vai trò của từng yếu tố để có giải pháp can thiệp phù hợp.

2.3. Mức độ quan tâm đến văn hóa đọc truyền thống và điện tử

Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo ra văn hóa đọc điện tử. Sinh viên ngày càng có xu hướng đọc sách, báo, tài liệu trực tuyến thay vì đọc sách in. Nghiên cứu cần so sánh văn hóa đọc truyền thống và văn hóa đọc điện tử của sinh viên ĐHCT, đánh giá ưu nhược điểm của từng hình thức và tác động của chúng đến hiệu quả học tập.

III. Phương Pháp Nâng Cao Văn Hóa Đọc Giải Pháp Từ ĐHCT 59 ký tự

Để nâng cao văn hóa đọc cho sinh viên ĐHCT, cần có sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phía: nhà trường, gia đình và bản thân sinh viên. Luận án này tập trung vào việc đề xuất các giải pháp nâng cao văn hóa đọc dựa trên kết quả nghiên cứu thực tế và phân tích các yếu tố ảnh hưởng. Các giải pháp này cần phù hợp với đặc điểm của sinh viên ĐHCT và bối cảnh phát triển của nhà trường.

3.1. Vai trò của thư viện Đại học Cần Thơ

Thư viện ĐHCT đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn tài liệu phong phú, đa dạng và tạo không gian đọc lý tưởng cho sinh viên. Thư viện cần đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, tổ chức các hoạt động khuyến đọc hấp dẫn để thu hút sinh viên đến đọc sách. Theo tài liệu gốc, thư viện cần phát triển thêm “các nguồn tin điện tử”.

3.2. Hoạt động thúc đẩy văn hóa đọc trong sinh viên

Nhà trường cần tổ chức các hoạt động khuyến đọc đa dạng, sáng tạo, phù hợp với sở thích của sinh viên, như: câu lạc bộ sách, hội thảo về sách, cuộc thi đọc sách, giới thiệu sách mới. Các hoạt động này cần được tổ chức thường xuyên, có sự tham gia của giảng viên, sinh viên và các chuyên gia về sách. Việc tạo ra một phong trào đọc sách trong sinh viên là vô cùng quan trọng.

3.3. Giải pháp từ góc độ bản thân sinh viên

Bản thân sinh viên cần chủ động xây dựng thói quen đọc sách, lựa chọn sách phù hợp với sở thích và mục tiêu học tập, tận dụng thời gian rảnh để đọc sách. Sinh viên cũng cần tích cực tham gia các hoạt động khuyến đọc do nhà trường tổ chức, chia sẻ kinh nghiệm đọc sách với bạn bè và lan tỏa tình yêu sách đến cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Văn Hóa Đọc và Kỹ Năng Mềm 58 ký tự

Nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp mà còn tập trung vào việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Việc phát triển văn hóa đọc có tác động tích cực đến kỹ năng mềm của sinh viên, giúp sinh viên nâng cao khả năng tư duy, sáng tạo, giao tiếp và làm việc nhóm. Luận án này sẽ chỉ ra mối liên hệ giữa văn hóa đọc và sự phát triển cá nhân của sinh viên ĐHCT.

4.1. Văn hóa đọc và phát triển tư duy phản biện

Việc đọc sách giúp sinh viên tiếp cận với nhiều quan điểm khác nhau, từ đó hình thành khả năng tư duy phản biện, phân tích và đánh giá thông tin một cách khách quan. Sinh viên có văn hóa đọc tốt sẽ có khả năng đưa ra những quyết định đúng đắn trong học tập và cuộc sống.

4.2. Nâng cao kỹ năng giao tiếp và trình bày

Đọc sách giúp sinh viên mở rộng vốn từ vựng, cải thiện khả năng diễn đạt và trình bày ý tưởng một cách rõ ràng, mạch lạc. Điều này rất quan trọng trong việc giao tiếp, thuyết trình và làm việc nhóm. Một người có văn hóa đọc tốt thường tự tin hơn trong giao tiếp.

4.3. Khuyến khích sáng tạo và đổi mới

Đọc sách giúp sinh viên tiếp cận với những ý tưởng mới, những kiến thức tiên tiến, từ đó khơi gợi khả năng sáng tạo và đổi mới. Sinh viên có văn hóa đọc tốt sẽ có khả năng đóng góp vào sự phát triển của xã hội.

V. Nghiên Cứu Văn Hóa Đọc Kết Luận Hướng Phát Triển 54 ký tự

Luận án này đã trình bày một cái nhìn tổng quan về văn hóa đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ, phân tích thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp nâng cao văn hóa đọc. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp nhà trường xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc hiệu quả, đồng thời đóng góp vào việc nghiên cứu văn hóa đọc dưới góc độ văn hóa học. Nghiên cứu này cũng mở ra những hướng nghiên cứu mới về văn hóa đọc trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

5.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã chỉ ra những hạn chế trong thực trạng văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phù hợp. Nghiên cứu cũng đã chứng minh mối liên hệ giữa văn hóa đọc và kỹ năng mềm của sinh viên. Các kết quả này là cơ sở quan trọng để nhà trường xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc hiệu quả.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về văn hóa đọc

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp nâng cao văn hóa đọc đã được triển khai, so sánh văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT với sinh viên các trường đại học khác trong khu vực và trên cả nước. Nghiên cứu cũng có thể đi sâu vào phân tích văn hóa đọc của sinh viên các ngành học khác nhau, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp với từng ngành.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Văn hóa học (mã số: 9229040) của nghiên cứu sinh Nguyễn Hoàng Vĩnh Vương, thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Quách Thu Nguyệt và PGS.TS. Lâm Nhân.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong kỷ nguyên số, hoạt động đọc đóng vai trò làm giàu năng lực tư duy cá nhân và giúp hội nhập tri thức toàn cầu. Trong giáo dục đại học, văn hóa đọc là cấu phần hình thành văn hóa nhà trường theo mô hình tổ chức học tập. Tuy nhiên, thực trạng văn hóa đọc của người Việt nói chung còn thấp (bình quân 1 quyển sách/người/năm). Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ ra sinh viên nhiều trường đại học có thói quen đọc sách chuyên ngành ở mức thấp, ít đến thư viện, có xu hướng lười đọc hoặc chưa hình thành thói quen đọc vững chắc. Mặt khác, thuật ngữ văn hóa đọc tại Việt Nam chưa có sự thống nhất hoàn chỉnh và phần lớn các công trình trước đây tiếp cận từ ngành thư viện học hoặc xã hội học qua phương pháp định lượng đơn thuần. Việc nghiên cứu văn hóa đọc dưới góc nhìn văn hóa học tại Trường Đại học Cần Thơ (ĐHCT) – một trường đại học trọng điểm đa ngành, thành lập từ năm 1966, có quy mô đào tạo hơn 35.000 sinh viên chính quy (hơn 90% là cư dân Tây Nam Bộ) và đang theo đuổi định hướng đại học nghiên cứu – là một yêu cầu cấp thiết để nhận diện thực trạng và lý giải đặc trưng văn hóa đọc của người học trong bối cảnh văn hóa vùng Tây Nam Bộ.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Nhận diện thực trạng văn hóa đọc và lý giải đặc trưng văn hóa đọc của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Mô tả thực trạng và lý giải đặc điểm văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT ở các phương diện: văn hóa nhận thức việc đọc, văn hóa ứng xử với việc đọc và văn hóa tổ chức việc đọc.
  2. Tìm hiểu những yếu tố thuộc về nhà trường góp phần hình thành văn hóa đọc của sinh viên ở ba phương diện trên.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Văn hóa đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ hiện nay như thế nào ở phương diện nhận thức về việc đọc, ứng xử với việc đọc và tổ chức việc đọc?
2. Những yếu tố nào của Đại học Cần Thơ ảnh hưởng đến văn hóa đọc của sinh viên?

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Chỉ ra những đặc điểm nhận thức và lý giải sự nhận thức của sinh viên về việc đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ.
2. Chỉ ra ý nghĩa của việc đọc và chỉ ra được lý do tạo nên những giá trị của việc đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ.
3. Chỉ ra cách thức tổ chức việc đọc của sinh viên Đại học Cần Thơ.
4. Chỉ rõ vai trò của Đại học Cần Thơ trong nhận thức, ứng xử và tổ chức việc đọc của sinh viên.

Giả thuyết nghiên cứu

1. Sinh viên ĐHCT có sự quan tâm tích cực đến việc đọc để học tập và phát triển tri thức do truyền thống phát triển lâu dài của trường và định hướng phát triển thành đại học nghiên cứu, khác với quan niệm cho rằng sinh viên vùng Tây Nam Bộ thờ ơ với việc đọc trình độ cao.
2. Văn hóa giáo dục của Đại học Cần Thơ cung cấp những trải nghiệm học tập để sinh viên thích ứng với nhu cầu lao động của xã hội, do đó văn hóa nhà trường có ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa đọc của sinh viên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Văn hóa đọc của sinh viên.
• Khách thể nghiên cứu: Sinh viên bậc đại học hệ chính quy của Trường Đại học Cần Thơ.
• Khách thể khảo sát: Sinh viên chính quy các khóa học và các thầy/cô giáo vừa làm công tác quản lý vừa trực tiếp giảng dạy tại ĐHCT.
• Nội dung nghiên cứu: Văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT qua ba phương diện: văn hóa nhận thức, văn hóa ứng xử và văn hóa tổ chức dưới lăng kính văn hóa học.
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu được thu thập từ cuối năm 2019 đến đầu năm 2022 (khảo sát số liệu năm học 2019-2020).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã điểm luận hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo bốn nhóm nội dung chính:

Các công trình nghiên cứu ngoài nước

• Phương diện thói quen đọc: Ruterana (2012) khảo sát định tính về việc đọc như một thói quen và đặc trưng văn hóa tại Rwanda. Tổ chức Booktrust (2013) khảo sát 1.500 người trưởng thành tại Anh chỉ ra mối quan hệ giữa việc đọc sách với mức độ hài lòng và chất lượng sống. Ogugua, Emerole, Egwim, Anyanwu, & Haco-Obasi (2015) nghiên cứu chiến lược xây dựng văn hóa đọc tại Nigeria từ bậc học mầm non. Alex-Nmecha & Horsfall (2019) nhấn mạnh vai trò của thư viện thế kỷ 21 và các sự kiện như Ngày Sách Thế giới trong việc hình thành thói quen đọc.
• Phương diện các thành tố văn hóa đọc: Berhman (2003) nghiên cứu trường tiểu học Wensleydale (Hoa Kỳ) qua quan sát và phỏng vấn sâu, xác định văn hóa đọc là mô thức tích hợp của hành vi, thói quen, niềm tin và kiến thức. Karim & Hasan (2007) khảo sát 127 sinh viên Đại học Quốc tế Islamic Malaysia, sử dụng tương quan Pearson chỉ ra thái độ đọc ảnh hưởng đến thời gian đọc. Joubert, Ebersöhn, Ferreira, Plessis, & Moen (2014) khảo sát thực nghiệm tại Nam Phi về tác động của kỹ năng hướng dẫn đọc của giáo viên đến hành vi đọc của học sinh.
• Văn hóa đọc của sinh viên: Gong & Gao (2014) khảo sát 548 sinh viên tại 4 trường ở Giang Tây (Trung Quốc), chỉ ra 86,5% sinh viên đọc trên mạng và động cơ đọc chủ yếu là chuẩn bị nghề nghiệp (74,9%). Kamalova & Koletvinova (2016) nghiên cứu sinh viên sư phạm tiểu học tại Nga, đề xuất rèn luyện kỹ năng đọc sâu trong kỷ nguyên số. Bala & Lal (2016) nghiên cứu tại Đại học Nông nghiệp Punjab (Ấn Độ) về tác động của tài liệu điện tử. Türkel, Özdemir, & Akbulut (2019) phân tích định lượng sinh viên sư phạm Thổ Nhĩ Kỳ, phát hiện sinh viên nữ và sinh viên là thành viên thư viện có văn hóa đọc tốt hơn.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa đọc: Lee (2004) so sánh văn hóa dạy đọc cho trẻ em giữa Hàn Quốc (chú trọng thành tích học tập) và Mỹ (chú trọng hòa nhập môi trường sống). Mustafa & Hamzah (2014) so sánh chính sách phát triển xuất bản và dịch thuật giữa Malaysia và Hàn Quốc. Morni & Sahari (2013) khảo sát 98 sinh viên tại Đại học Kỹ thuật Mara Sarawak (Malaysia) về tác động của môi trường gia đình. Olasehinde, Akanmode, Alaiyemola, & Babatunde (2014) chỉ ra các rào cản kinh tế và hạ tầng thư viện tại Nigeria. Phan Thu Hiền & Nguyễn Thị Hiền (2014) nghiên cứu văn hóa đọc Hàn Quốc qua hệ thống thư viện, nhà sách và truyền thống văn hóa (tam phẩm độc thư, mùa thu đọc sách).

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Đặc trưng văn hóa đọc truyền thống: Đào Duy Anh (2010) trong Việt Nam văn hóa sử cương chỉ ra lối học tầm chương trích cú, chuộng văn chương phù hoa thời phong kiến. Trần Ngọc Thêm (2016) trong Hệ giá trị của Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại và con đường tới tương lai phân tích tâm lý chuộng bằng cấp hơn thực học của sinh viên sau khi trúng tuyển đại học. Công trình So sánh giáo dục gia đình giữa phụ huynh Pháp và Việt Nam nhấn mạnh tâm lý "học để làm quan", đổi đời của phụ huynh Việt.
• Thói quen và nhu cầu đọc: Vũ Dương Thúy Ngà (2012) khảo sát 1.350 phiếu tại 11 tỉnh thành, đề xuất giải pháp phát triển mạng lưới thư viện và kỹ năng đọc. Vũ Thị Thu Hà (2014) chỉ ra xu hướng đọc lướt, chuộng truyện ngắn, ngại đọc sách dày và sách lý luận. Nguyễn Đăng Điệp (2016) phân tích văn hóa đọc trên hai chiều kích lượng và chất, chỉ ra hiện tượng đọc nhiều nhưng ít đọc sâu.
• Cấu trúc thành tố văn hóa đọc: Nguyễn Thế Dũng (2015) khảo sát 1.227 phiếu tại 4 tỉnh Tây Nam Bộ về văn hóa đọc của đồng bào dân tộc thiểu số, nhận thấy việc đọc mang tính đối phó, thu thập thông tin tức thời. Đỗ Thị Quyên (2017) phân tích văn hóa đọc theo nghĩa định lượng (các thành tố thái độ, mục đích, hành vi, không gian, kỹ năng) và định tính (giá trị xã hội và ý nghĩa lịch sử).
• Văn hóa đọc của sinh viên và yếu tố tác động: Nguyễn Hải Sinh (2018) nêu các biểu hiện lười đọc của sinh viên và giải pháp nâng cao hiệu quả thư viện. Nguyễn Chí Trung (2020) khảo sát văn hóa đọc của sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội theo 3 nhóm năng lực (định hướng, lĩnh hội, ứng xử bản quyền). Nguyễn Thúy Quỳnh Loan & Võ Hoàng Duy (2013) khảo sát 503 phiếu tại Trường ĐH Bách khoa TP.HCM chỉ ra thói quen đọc chuyên ngành ở mức thấp và các yếu tố ảnh hưởng từ giảng viên, nhà trường. Nguyễn Trọng Hoàng (2016) đề xuất đổi mới dạy học để phát triển văn hóa đọc. Trần Thị Nga (2018) khảo sát thực trạng sinh viên ít đến thư viện tại Trường ĐH Văn Lang và Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trong nước chủ yếu tiếp cận theo hướng định lượng mô tả thực trạng hoặc từ góc độ khoa học thư viện, chưa phân tích văn hóa đọc như một hệ thống cấu trúc hoàn chỉnh (nhận thức - ứng xử - tổ chức) dưới góc nhìn văn hóa học. Đồng thời, chưa có công trình nào kết hợp phương pháp định lượng và định tính nối tiếp để lý giải sâu sắc các đặc trưng văn hóa đọc của sinh viên tại một trường đại học trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long như Trường Đại học Cần Thơ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết hệ thống văn hóa: Luận án áp dụng quan niệm của Trần Ngọc Thêm (1999): "Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội". Cấu trúc văn hóa đọc được phân tích qua 3 thành tố:
  1. Văn hóa nhận thức: Nhận thức, niềm tin, thái độ đối với việc đọc của sinh viên và nhà trường.
  2. Văn hóa ứng xử: Hành vi tận dụng và hành vi đối phó với việc đọc của sinh viên và nhà trường.
  3. Văn hóa tổ chức: Cách thức tổ chức không gian, thời gian, tài liệu, phương pháp đọc và hoạt động khuyến đọc.
• Lý thuyết văn hóa học và hành vi: Kết hợp quan điểm của Lenkeit (2009) xem văn hóa là phức hợp của nhận thức, hành vi và sáng tạo vật chất được truyền dẫn qua ngôn ngữ; quan điểm của Leslie White về hệ thống biểu tượng; quan điểm giáo dục tự thân của Hoàng Xuân Việt (2001) và Nguyễn Duy Cần (2020).
• Khái niệm văn hóa giáo dục và văn hóa học đường: Văn hóa đọc được định vị là tiểu hệ thống thuộc văn hóa học đường và văn hóa giáo dục của cơ sở đào tạo đại học vận hành theo mô hình tổ chức biết học hỏi (tổ chức học tập).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án sử dụng thiết kế nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính theo hướng tiếp cận nối tiếp (sequential mixed-methods):

1. Phương pháp nghiên cứu định lượng

• Xác định mẫu: Áp dụng công thức Slovin (1960) $n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$ với tổng thể $N = 35.000$ sinh viên chính quy, mức sai lệch $e = 0,05$ (độ tin cậy 95%), quy mô mẫu lý thuyết là $n = 395$. Nghiên cứu sinh phát ra 420 phiếu hỏi, loại bỏ 18 phiếu không hợp lệ, thu về 402 phiếu hợp lệ.
• Kỹ thuật chọn mẫu: Mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo 16 đơn vị đào tạo (khoa/viện/trường trực thuộc) của ĐHCT với tỷ lệ lấy mẫu xấp xỉ 1% quy mô sinh viên từng đơn vị, bảo đảm cơ cấu giới tính và các năm học (từ năm thứ nhất đến năm thứ tư).

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm	Số lượng (n = 402)	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nam	138	34,3%
	Nữ	264	65,7%
Năm học	Năm thứ nhất	78	19,4%
	Năm thứ hai	122	30,3%
	Năm thứ ba	112	27,9%
	Năm thứ tư	90	22,4%
Xuất thân gia đình	Nông thôn	263	65,4%
	Đô thị	76	18,9%
	Ven đô thị	63	15,7%
Đơn vị đào tạo (Khoa/Viện)	Khoa Công nghệ	75	18,7%
	Khoa Kinh tế	63	15,7%
	Khoa Nông nghiệp	51	12,7%
	Khoa CNTT & Truyền thông	41	10,2%
	Khoa Phát triển Nông thôn	31	7,7%
	Khoa Môi trường & TNTN	22	5,5%
	Khoa Thủy sản	19	4,7%
	Khoa KHXH & Nhân văn	18	4,5%
	Khoa Ngoại ngữ	16	4,0%
	Khoa Sư phạm	16	4,0%
	Khoa Luật	14	3,5%
	Khoa Khoa học Tự nhiên	13	3,2%
	Viện NC&PT Công nghệ Sinh học	11	2,7%
	Khoa Khoa học Chính trị	7	1,7%
	Viện NC&PT ĐBSCL	3	0,7%
	Khoa Giáo dục Thể chất	2	0,5%

• Công cụ và xử lý số liệu: Thang đo khoảng Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý). Số liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 để tính tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình, tương quan nhân quả Pearson và mã hóa các câu hỏi mở.

Thang đo kiểm định độ tin cậy	Số mục hỏi	Hệ số Cronbach's Alpha ($\alpha$)	Đánh giá thang đo
Nhận thức chức năng, vai trò và bản thân cảm nhận về hoạt động đọc	7	0,849	Thang đo sử dụng tốt
Nhận thức thái độ tiêu cực đối với việc đọc	3	0,780	Thang đo sử dụng được
Ứng dụng của việc đọc vào cuộc sống học tập của sinh viên	11	0,859	Thang đo sử dụng tốt
Yếu tố thuộc về môi trường gia đình	6	0,802	Thang đo sử dụng tốt
Yếu tố thuộc về môi trường nhà trường	13	0,881	Thang đo sử dụng tốt
Yếu tố thuộc về môi trường xã hội	9	0,879	Thang đo sử dụng tốt

2. Phương pháp nghiên cứu định tính

• Phỏng vấn trực tiếp sinh viên: Phỏng vấn bán cấu trúc 30 sinh viên chọn mẫu ngẫu nhiên tại Trung tâm Học liệu (TTHL) ĐHCT nhằm đào sâu nguyên nhân và động cơ thực hành đọc.
• Thảo luận nhóm tập trung (Focus Group): Mời 11 sinh viên thuộc các khoa/ngành khác nhau thảo luận tại phòng hội thảo chuyên đề lầu 2 TTHL ĐHCT, có ghi âm và lập biên bản phân tích.
• Phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và giảng viên: Phỏng vấn qua điện thoại 10 thầy/cô giáo kiêm nhiệm công tác quản lý cấp Trường, Khoa/Phòng và Bộ môn tại 10 đơn vị đào tạo của ĐHCT nhằm thu thập góc nhìn đa chiều về chính sách và vai trò định hướng văn hóa đọc.

3. Phương pháp so sánh

So sánh đối chiếu hành vi, thời gian và nhận thức đọc giữa sinh viên ĐHCT với sinh viên các cơ sở đào tạo đại học khác tại Việt Nam (như ĐHQG Hà Nội, ĐH Bách khoa TP.HCM, ĐH Văn Lang, ĐH Hồng Bàng...) dựa trên quan điểm khác biệt nhóm của McIntyre (2008).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về văn hóa đọc của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ

Chương này xác lập khung lý thuyết hệ thống văn hóa và bối cảnh thực tiễn của đối tượng nghiên cứu:

• Cơ sở lý luận: Phân tích hoạt động đọc như một quá trình tự giáo dục và tiếp nhận thông tin chủ động. Khái quát hóa văn hóa giáo dục, văn hóa học đường trong trường đại học hướng đến xây dựng tổ chức học tập. Làm rõ hai hướng tiếp cận khái niệm văn hóa đọc: văn hóa đọc như thói quen và văn hóa đọc như một hệ thống cấu trúc gồm nhận thức, ứng xử và tổ chức.
• Cơ sở thực tiễn vùng Tây Nam Bộ: Phân tích đặc điểm địa lý, con người, truyền thống văn hóa giáo dục và không gian - thời gian văn hóa đọc vùng Tây Nam Bộ. Nhận diện các rào cản lịch sử - xã hội đối với giáo dục bậc cao trong vùng và sự chuyển biến văn hóa đọc của giới trẻ Tây Nam Bộ.
• Cơ sở thực tiễn Trường Đại học Cần Thơ: Phân tích quá trình thành lập (từ năm 1966) và phát triển của ĐHCT qua ba chiều kích:
  • Không gian: Khuôn viên đa cơ sở với biểu tượng học thuật trung tâm là Tòa nhà Trung tâm Học liệu (TTHL) – công trình hợp tác quốc tế tôn vinh văn hóa đọc.
  • Chủ thể: Đội ngũ cán bộ, giảng viên và quy mô hơn 35.000 sinh viên chính quy thuộc 109 ngành đại học, 48 ngành thạc sĩ và 19 ngành tiến sĩ.
  • Thời gian phát triển: Lịch sử đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển dịch kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL gắn liền với chiến lược xây dựng đại học nghiên cứu chuẩn quốc gia và quốc tế (AUN).

Chương 2: Văn hóa nhận thức và văn hóa ứng xử với việc đọc của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ

Chương này đi sâu phân tích hai thành tố cấu trúc định hướng hành vi đọc:

• Văn hóa nhận thức về việc đọc của sinh viên:
  • Nhận thức về chức năng, vai trò của hoạt động đọc đối với phát triển tư duy và kết quả học tập.
  • Niềm tin của sinh viên vào giá trị thực tế của việc đọc sách đối với nghề nghiệp tương lai và hoàn thiện nhân cách.
  • Thái độ tích cực và các biểu hiện thái độ tiêu cực đối với việc đọc sách chuyên môn.
  • Nhận thức của nhà trường và giảng viên ĐHCT: Định vị văn hóa đọc là nền tảng cốt lõi của công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học.
• Văn hóa ứng xử với việc đọc của sinh viên:
  • Văn hóa tận dụng: Cách thức sinh viên khai thác tài liệu thư viện, nguồn tin số, thời gian rảnh và sự hướng dẫn của giảng viên để phục vụ tự học và nghiên cứu khoa học.
  • Văn hóa đối phó: Hiện tượng đọc mang tính mùa vụ, đọc đối phó với thi cử, tiểu luận, tình trạng sao chép thông tin hoặc ngại đọc tài liệu chuyên khảo dày.
  • Văn hóa ứng xử của nhà trường: Phân tích ứng xử tận dụng (đầu tư nguồn lực số, tích hợp đọc vào đề cương môn học) và ứng xử đối phó (những hạn chế trong kiểm tra đánh giá hoặc chính sách khuyến đọc ở một số đơn vị).

Chương 3: Văn hóa tổ chức hoạt động đọc của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ

Chương này làm rõ phương thức hiện thực hóa nhận thức và ứng xử đọc thông qua hành vi thực tiễn:

• Văn hóa tổ chức của sinh viên:
  • Không gian đọc: Phân bố địa điểm đọc của sinh viên giữa Trung tâm Học liệu, phòng tự học, phòng trọ, quán cà phê và không gian gia đình.
  • Thời gian đọc: Phân bổ thời lượng đọc trong ngày, tần suất đọc trong tuần và sự biến động theo chu kỳ học kỳ - mùa thi.
  • Tài liệu đọc: Phân loại tài liệu ưa thích (giáo trình, sách chuyên ngành, tài liệu tham khảo điện tử, sách kỹ năng, văn học); ngôn ngữ đọc (tiếng Việt, tiếng Anh); định dạng tài liệu (in ấn truyền thống so với tài liệu số/điện tử).
  • Phương pháp đọc và phương tiện: Kỹ thuật đọc tài liệu in ấn, kỹ thuật đọc - quét trên màn hình thiết bị điện tử (máy tính, điện thoại thông minh); phương tiện tra cứu dữ liệu.
• Văn hóa tổ chức của Trường Đại học Cần Thơ:
  • Tổ chức không gian đọc hiện đại tại Trung tâm Học liệu và hệ thống thư viện chuyên ngành.
  • Quy định thời gian phục vụ, mở rộng khung giờ tự học.
  • Phát triển nguồn học liệu số, cơ sở dữ liệu quốc tế và tài liệu in ấn.
  • Tổ chức các phong trào, hoạt động truyền thông và sự kiện khuyến khích đọc trong toàn trường.
• Các khuyến nghị đề xuất: Hệ thống giải pháp nâng cao nhận thức, đổi mới kiểm tra đánh giá theo chuẩn đầu ra, nâng cấp cơ sở dữ liệu số và phát triển môi trường học tập học thuật tại ĐHCT.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

1. Bổ sung góc nhìn văn hóa học vào nghiên cứu văn hóa đọc: Luận án vận dụng lý thuyết hệ thống văn hóa gồm ba thành tố (nhận thức, ứng xử, tổ chức) để nghiên cứu văn hóa đọc của sinh viên đại học. Luận án chỉ ra rằng văn hóa nhận thức và văn hóa ứng xử giữ vai trò khung định hướng, trong khi văn hóa tổ chức là phương thức biểu đạt hành vi thực tế của văn hóa đọc.
2. Làm rõ tính hệ sinh thái của văn hóa đọc học đường: Xác định văn hóa đọc là tiểu hệ thống gắn bó hữu cơ với văn hóa học đường và văn hóa giáo dục của cộng đồng. Luận án chứng minh văn hóa đọc tại trường đại học không chỉ tạo ra giá trị nội tại cho bản thân người đọc mà còn có tính lan tỏa tích cực đến gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội vùng Tây Nam Bộ.
3. Đổi mới phương pháp nghiên cứu: Kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng (khảo sát bảng hỏi phân tầng theo đơn vị đào tạo, kiểm định thang đo bằng Cronbach's Alpha trên SPSS) với nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu sinh viên, thảo luận nhóm tại Trung tâm Học liệu và phỏng vấn cán bộ quản lý/giảng viên), khắc phục hạn chế mô tả thuần túy của các công trình đi trước.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng, hành vi, phương pháp đọc và sự thích ứng của sinh viên ĐHCT đối với các định dạng tài liệu trong kỷ nguyên số.
2. Cung cấp luận cứ khoa học giúp Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Đại học Cần Thơ và các trường đại học khu vực Đồng bằng sông Cửu Long xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc gắn liền với định hướng phát triển đại học nghiên cứu.
3. Đề xuất nhóm khuyến nghị thực tiễn:
   • Đối với giảng viên: Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực, tích hợp yêu cầu đọc sách chuyên khảo vào đề cương chi tiết học phần và phương pháp kiểm tra đánh giá.
   • Đối với Trung tâm Học liệu: Tăng cường nguồn tài nguyên điện tử, số hóa giáo trình, cải thiện hạ tầng không gian học tập nhóm và đa dạng hóa các chương trình truyền thông khuyến đọc.
   • Đối với sinh viên: Hình thành phương pháp đọc sâu, nâng cao năng lực thẩm định thông tin số và kỹ năng tự học suốt đời.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Luận án giới hạn phạm vi khảo sát đối với sinh viên bậc đại học hệ chính quy tại Trường Đại học Cần Thơ, chưa mở rộng sang các hệ đào tạo khác (vừa làm vừa học, sau đại học) hoặc khảo sát trên toàn bộ các trường đại học khác trong vùng Tây Nam Bộ.
  • Thời gian thu thập dữ liệu định lượng tập trung trong giai đoạn năm học 2019-2020, phản ánh thực trạng văn hóa đọc trong một giai đoạn cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh liên trường giữa các trường đại học trọng điểm đa ngành tại các vùng địa bàn văn hóa khác nhau (Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ).
  • Nghiên cứu sâu hơn về tác động dài hạn của các nền tảng công nghệ số và tài liệu trực tuyến mở đến sự thay đổi phương pháp đọc sâu của sinh viên đại học.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cho các đối tượng và lĩnh vực sau:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Thuộc các chuyên ngành Văn hóa học, Xã hội học, Giáo dục học và Khoa học Thư viện - Thông tin. Có thể tham khảo cách tiếp cận hệ thống cấu trúc văn hóa (nhận thức - ứng xử - tổ chức) và phương pháp kết hợp định lượng - định tính nối tiếp trong nghiên cứu hành vi văn hóa.
• Cán bộ quản lý giáo dục và giảng viên đại học: Tham khảo Chương 2 và Chương 3 để nắm bắt thực trạng tâm lý, thói quen tiếp cận tài liệu của sinh viên, từ đó thiết kế phương pháp giảng dạy, giao bài tập tự học và đổi mới kiểm tra đánh giá học phần.
• Cán bộ quản lý thư viện và trung tâm học liệu: Tham khảo các số liệu khảo sát về hành vi sử dụng tài liệu in ấn và tài liệu điện tử, nhu cầu không gian đọc để quy hoạch phát triển vốn tài liệu và xây dựng dịch vụ hỗ trợ học tập hiệu quả.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng quy mô mẫu khảo sát định lượng là bao nhiêu và được chọn theo phương pháp nào?
Nghiên cứu sử dụng công thức Slovin (1960) với tổng thể $N = 35.000$ sinh viên chính quy, sai số $e = 0,05$, xác định quy mô mẫu lý thuyết là 395. Nghiên cứu sinh phát ra 420 phiếu, thu về 402 phiếu hợp lệ. Phương pháp chọn mẫu là phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo 16 đơn vị đào tạo của Trường Đại học Cần Thơ (tỷ lệ khoảng 1% sinh viên mỗi khoa/viện).

2. Khung phân tích lý thuyết hệ thống của luận án gồm những thành tố nào?
Luận án kế thừa lý thuyết hệ thống văn hóa của Trần Ngọc Thêm (1999) và quan điểm của Lenkeit (2009), phân tích văn hóa đọc theo 3 thành tố cấu trúc: Văn hóa nhận thức (nhận thức, niềm tin, thái độ), Văn hóa ứng xử (hành vi tận dụng và đối phó) và Văn hóa tổ chức (không gian, thời gian, tài liệu, phương pháp đọc và hoạt động khuyến đọc).

3. Cơ cấu mẫu khảo sát có phản ánh đặc điểm vùng miền của sinh viên Đại học Cần Thơ không?
Có. Kết quả khảo sát 402 sinh viên cho thấy có 263 sinh viên xuất thân từ khu vực nông thôn (chiếm 65,4%), 63 sinh viên ở khu vực ven đô thị (chiếm 15,7%) và 76 sinh viên ở đô thị (chiếm 18,9%). Điều này hoàn toàn phù hợp với thực tế hơn 90% sinh viên ĐHCT là cư dân địa bàn Tây Nam Bộ.

4. Phương pháp nghiên cứu định tính trong luận án được triển khai cụ thể như thế nào?
Nghiên cứu sinh phỏng vấn trực tiếp 30 sinh viên tại Trung tâm Học liệu, tổ chức 1 buổi thảo luận nhóm tập trung (Focus Group) với 11 sinh viên tại phòng thảo luận lầu 2 Trung tâm Học liệu và thực hiện phỏng vấn sâu qua điện thoại với 10 cán bộ quản lý kiêm giảng viên thuộc 10 đơn vị đào tạo của ĐHCT.

5. Luận án sử dụng phần mềm và tiêu chuẩn trích dẫn nào?
Dữ liệu khảo sát định lượng được phân tích trên phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20.0. Quy cách trích dẫn và danh mục tài liệu tham khảo được thực hiện tự động theo chuẩn APA (American Psychological Association) theo quy định của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG TP.HCM.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hoàng Vĩnh Vương là công trình nghiên cứu hệ thống về văn hóa đọc của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ dưới lăng kính chuyên ngành Văn hóa học. Thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa khảo sát định lượng 402 sinh viên và các kỹ thuật định tính chuyên sâu, công trình đã làm sáng tỏ mối quan hệ cấu trúc giữa văn hóa nhận thức, văn hóa ứng xử và văn hóa tổ chức hoạt động đọc. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần bổ sung luận cứ khoa học về tính hệ thống của văn hóa đọc học đường mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị giúp nhà trường và các nhà quản lý giáo dục định hình chiến lược phát triển văn hóa đọc phục vụ mục tiêu xây dựng đại học nghiên cứu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới và Ý nghĩa của luận án. Bố cục luận án.

37 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VĂN HÓA ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ. Hoạt động đọc. Văn hóa đọc với sinh viên. Cơ sở thực tiễn.

Tổng quan vùng đồng bằng sông Cửu Long. 54 Vùng đất và con ngƣời Tây Nam Bộ. 54 Văn hóa giáo dục ở Tây Nam Bộ. 56 Văn hóa đọc trong không gian và thời gian của Tây Nam Bộ.

61 Văn hóa đọc với sinh viên vùng TNB. Tổng quan Đại học Cần Thơ. 67 Về không gian của Đại học Cần Thơ. 67 Về chủ thể của Đại học Cần Thơ.

68 Về thời gian phát triển của Đại học Cần Thơ. 69 Tiểu kết Chƣơng 1. 74 VĂN HÓA NHẬN THỨC VÀ VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI VIỆC ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ. Văn hóa nhận thức về việc đọc của sinh viên.

Nhận thức của sinh viên về hoạt động đọc. 75 Niềm tin của sinh viên đối với việc đọc. 75 Thái độ của sinh viên đối với việc đọc. Nhận thức của ĐHCT đối với việc đọc của sinh viên.

83 Văn hóa đọc là gốc rễ của nghiên cứu khoa học và đào tạo. 83 Nhận thức của giảng viên về văn hóa đọc của sinh viên. Văn hóa ứng xử với việc đọc của sinh viên. Văn hóa ứng xử của sinh viên với việc đọc.

90 Văn hóa tận dụng việc đọc của sinh viên. 90 Văn hóa đối phó với việc đọc của sinh viên. Văn hóa ứng xử của ĐHCT đối với việc đọc của sinh viên. 103 Văn hóa tận dụng việc đọc của Đại học Cần Thơ.

103 Văn hóa đối phó với việc đọc của Đại học Cần Thơ. 111 Tiểu kết chƣơng 2. 120 VĂN HÓA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG ĐỌC CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ. Văn hóa tổ chức của sinh viên đối với việc đọc.

120 Không gian đọc. 120 Thời gian đọc. 126 Tài liệu đọc. 132 Phƣơng pháp đọc.

Văn hóa tổ chức việc đọc của Đại học Cần Thơ. 158 Không gian đọc. 158 Thời gian đọc. 162 Tài liệu đọc.

164 Khuyến khích đọc. 166 Tiểu kết chƣơng 3. 174 Một số Khuyến nghị. 177 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

192 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AUN Asean University Network CN Công nghệ CNTT-TT Công nghệ Thông tin và Truyền thông ĐH Đại học ĐHCT Trƣờng Đại học Cần Thơ ĐHQG Đại học Quốc gia ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long KHTN Khoa học Tự nhiên KHXHNV Khoa học Xã hội và Nhân văn NCS Nghiên cứu sinh TNB Tây Nam Bộ THPT Trung học Phổ thông TTHL Trung tâm Học liệu DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH ẢNH BIỂU ĐỒ 1. NHẬN THỨC VỀ HOẠT ĐỘNG ĐỌC. MỤC ĐÍCH ĐỌC CỦA SINH VIÊN. ỨNG DỤNG VIỆC ĐỌC CHO CÁC HOẠT ĐỘNG TRONG CUỘC SỐNG.

NƠI THƢỜNG XUYÊN TÌM TÀI LIỆU ĐỌC. ĐỊA ĐIỂM SINH VIÊN THƢỜNG XUYÊN ĐỌC. THỜI ĐIỂM SINH VIÊN THƢỜNG ĐỌC. LOẠI HÌNH TÀI LIỆU THÍCH ĐỌC.

CHỦ ĐỀ YÊU THÍCH ĐỌC. NGÔN NGỮ THƢỜNG XUYÊN SỬ DỤNG ĐỌC TÀI LIỆU. CÁCH THỨC LỰA CHỌN TÀI LIỆU ĐỌC. CÁCH ĐỌC TÀI LIỆU DẠNG IN ẤN.

CÁCH ĐỌC TÀI LIỆU DẠNG ĐIỆN TỬ. SO SÁNH CÁCH THỨC ĐỌC CỦA HAI ĐỊNH DẠNG TÀI LIỆU. PHƢƠNG TIỆN THIẾT BỊ THƢỜNG XUYÊN SỬ DỤNG ĐỌC TÀI LIỆU. TÒA NHÀ TRUNG TÂM HỌC LIỆU BIỂU TƢỢNG TÔN VINH VĂN HÓA ĐỌC VÀ HỢP TÁC QUỐC TẾ CỦA ĐHCT.

QUANG CẢNH HỌC TẬP TẠI TRUNG TÂM HỌC LIỆU. Lý do chọn đề tài Đọc là một phạm trù hoạt động giáo dục đặc biệt quan trọng của con ngƣời mở cánh cửa tri thức của nhân loại để làm giàu năng lực tƣ duy của cá nhân ngƣời đọc và cộng đồng. Tri thức phát triển nhƣ “vũ bão” trong kỷ nguyên số ngày nay thì hoạt động đọc càng có vai trò rất quan trọng để hội nhập tri thức toàn cầu. Chính vì vai trò quan trọng của hoạt động đọc, do đó nhiều nhà khoa học trên thế giới và ở Việt Nam đã sử dụng thuật ngữ văn hóa đọc để chỉ hoạt động đặc thù này.

Đối với tổ chức giáo dục đại học thì văn hóa đọc là cấu phần quan trọng, vì nó góp phần hình thành văn hóa trƣờng đại học là một tổ chức học tập, trong đó các chủ thể liên quan đƣợc khuyến khích và phát huy khả năng tự học. Sinh viên đại học là lớp thanh niên có những ƣu trội về nhu cầu học hỏi trong xã hội. Sinh viên yêu thích đọc có nhiều khả năng dẫn đến thành công trong học tập và cuộc sống. Sinh viên hình thành văn hóa đọc không chỉ phát triển năng lực tƣ duy của sinh viên mà còn góp phần hình thành văn hóa tự học của nhà trƣờng và lan tỏa ý nghĩa tích cực của văn hóa đọc đến cộng đồng.

Tuy nhiên, thực tiễn văn hóa đọc của ngƣời Việt nói chung và sinh viên nói riêng chƣa thể hiện quan tâm đến văn hóa đọc: “Văn hóa đọc nói chung của ngƣời Việt còn thấp, bình quân một ngƣời Việt đọc 1 quyển sách/năm”. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu văn hóa đọc của sinh viên cho thấy sinh viên chƣa thật sự quan tâm việc đọc, nhƣ nghiên cứu của Nguyễn Thúy Quỳnh Loan & Võ Hoàng Duy (2013) chỉ ra rằng: “Sinh viên trƣờng đại học Bách khoa Tp. Hồ Chí Minh có thói quen đọc sách chuyên ngành ở mức thấp”. Nghiên cứu của Trần Thị Nga (2018) cho thấy: “sinh viên trƣờng đại học Văn Lang và trƣờng đại học Quốc tế Hồng Bàng ít đến thƣ viện đọc”.

Nguyễn Hải Sinh, (2018) đã nêu: “Một bộ phận sinh viên chƣa ý thức đƣợc tầm quan trọng của việc đọc sách, giá trị của sách mang lại, có xu hƣớng lƣời đọc, ngại đọc sách dẫn đến thói quen đọc chƣa hình thành một cách vững 2 chắc”. Do đó, việc nghiên cứu văn hóa đọc của sinh viên hiện nay nói chung hoặc của sinh viên ở một tổ chức giáo dục đại học nói riêng là rất cần thiết. Mặt khác, ở phƣơng diện nghiên cứu văn hóa đọc đƣợc nhiều nhà khoa học ở nhiều lĩnh vực khác nhau quan tâm nghiên cứu, trong đó các nhà nghiên cứu ở lĩnh vực thƣ viện thể hiện sự quan tâm sâu sắc với nghiên cứu văn hóa đọc. Tuy nhiên, nhiều tác giả thừa nhận rằng: “Thuật ngữ văn hóa đọc ở Việt Nam vẫn chƣa có cách hiểu thống nhất hay thuật ngữ chƣa đƣợc định nghĩa hoàn chỉnh” (Vũ Thị Thu Hà, 2014; Nguyễn Trọng Hoàn, 2016; Nguyễn Thế Dũng, 2017).

Do đó, nghiên cứu văn hóa đọc qua góc nhìn văn hóa học để góp thêm sự đa dạng góc nhìn về văn hóa đọc cũng có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu văn hóa đọc hiện nay. Trƣớc bối cảnh đó, chúng tôi chọn nghiên cứu văn hóa đọc của sinh viên trường Đại học Cần Thơ hiện nay, việc chọn thực hiện nghiên cứu này là vì: Trƣớc hết, trƣờng Đại học Cần Thơ (ĐHCT) xác định chiến lƣợc phát triển ĐHCT theo định hƣớng ĐH nghiên cứu thì văn hóa đọc chính là nền tảng cho hoạt động nghiên cứu. Thứ hai là, Tây Nam Bộ (TNB) chƣa đề cao giá trị học tập trình độ cao, nhƣng ĐHCT có bề dày lịch sử phát triển và cƣ trú trên địa bàn TNB lại là một trong những trƣờng đại học (ĐH) ở Việt Nam có uy tín trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học ở phạm vi quốc gia và một số lĩnh vực đạt chuẩn mực quốc tế. Thứ ba là, ĐHCT có bề dày lịch sử hình thành và phát triển từ năm 1966 đến nay đã đào tạo nhiều thế hệ sinh viên đóng góp tích cực cho sự phát triển của Việt Nam nói chung và TNB nói riêng.

Ngoài ra, ĐHCT là một ĐH đa ngành có quy mô đào tạo nhƣ một ĐH vùng, quy mô đào tạo lớn nhất vùng TNB và khá lớn hơn so với nhiều đại học khác trên cả nƣớc. Hiện tại ĐHCT đào tạo 109 chƣơng trình bậc đại học, 48 ngành bậc thạc sĩ và 19 ngành bậc tiến sĩ. Trong đó, quy mô đào tạo hiện tại khoảng hơn 35.000 sinh viên chính quy bậc đại học, với khoảng hơn 90% sinh viên học tập ở ĐHCT là cƣ dân ở địa bàn TNB. Mặc dù, có một số nhận định về văn hóa đọc 3 của sinh viên nói chung cũng nhƣ một số nghiên cứu văn hóa đọc của sinh viên ở một số trƣờng ĐH cho thấy sinh viên chƣa quan tâm việc đọc nhƣng đối với lịch sử phát triển của ĐHCT và định hƣớng phát triển của ĐHCT theo định hƣớng NCKH thì sinh viên ĐHCT có thể có sự quan tâm tích cực với đọc việc.

Thực hiện nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích nhận diện thực trạng và lý giải các đặc trƣng văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT, qua đó góp phần giúp nhà Trƣờng xây dựng chiến lƣợc phát triển văn hóa đọc của sinh viên. Bên cạnh đó, nghiên cứu này góp thêm góc nhìn văn hóa học để nhận diện và lý giải đặc trƣng văn hóa đọc của sinh viên ĐHCT. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu góp thêm luận cứ cho các nghiên cứu nhận diện và lý giải đặc trƣng văn hóa đọc của sinh viên bậc đại học ở Việt Nam nói chung. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Văn hóa đọc có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển tƣ duy của ngƣời yêu thích đọc và góp phần phát triển văn hóa đọc của cộng đồng.

Trong phần lịch sử nghiên cứu vấn đề chúng tôi điểm luận các nghiên cứu liên quan đến các phƣơng diện nghiên cứu của văn hóa đọc, nghiên cứu văn hóa đọc của sinh viên và các yếu tố ảnh hƣởng đến văn hóa đọc hay các yếu tố góp phần hình thành văn hóa đọc của cộng đồng. Các công trình nghiên cứu ngoài nước Văn hóa đọc ở phƣơng diện thói quen đọc Ruterana (2012) trong công trình nghiên cứu “Xây dựng một nền văn hóa của việc đọc – Phát triển một nền văn hóa đọc ở Rwanda”, tác giả cho rằng: Văn hóa đọc thì việc đọc nhƣ là đặc trƣng văn hóa trong một xã hội mà ở đó việc đọc rất đƣợc quý trọng và nó là thói quen của các thành viên trong xã hội.