Chương 1 Những lý luận cơ bản về thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính 1.1 Khái quát chung về kiểm toán báo cáo tài chính 1.1 Định nghĩa về kiểm toán báo cáo tài chính Kiểm toán là một khái niệm có hàm ý bao quát rộng và cho đến nay thì khái niệm về kiểm toán vẫn còn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau. Tuy nhiên, quan niệm về kiểm toán được chấp nhận phổ biến hiện nay thì: “Kiểm toán là quá trình các kiểm toán viên (KTV) độc lập và có năng lực tiến hành thu thập thông và đánh giá các bằng chứng về các thông tin được kiểm toán nhằm xác nhận và báo cáo về mức độ phù hợp giữa các thông tin này với các chuẩn mực đã được thiết lập”.2 Mục tiêu và nguyên tắc cơ bản chi phối kiểm toán báo cáo tài chính Mục tiêu tổng quát của kiểm toán BCTC là “Giúp kiểm toán viên và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến xác nhận rằng báo cáo tài chính có được lập trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận), có tuân thủ pháp luật liên quan và có phản ánh trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu hay không”. Ngoài ra, “Mục tiêu của kiểm toán báo cáo tài chính còn giúp cho đơn vị kiểm toán thấy rõ những tồn tại, sai sót để khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính của đơn vị”. Các nguyên tắc cơ bản chi phối kiểm toán BCTC là: Tuân thủ pháp luật và tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp (Độc lập, chính trực, khách quan, năng lực chuyên môn và tính thận trọng, tính bảo mật, tư cách nghề nghiệp, tuân thủ chuẩn mực chuyên môn).
Các KTV và công ty kiểm toán phải nắm vững mục tiêu và các nguyên tắc cơ bản khi tiến hành bất kỳ một cuộc kiểm toán BCTC nào. SV: Trần Thị Hà Lớp: CQ44/22.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính 5 Luận văn tốt nghiệp 1.3 Nội dung cơ bản của kiểm toán BCTC * Căn cứ vào các chỉ tiêu trên BCTC, nội dung cơ bản kiểm toán BCTC bao gồm: - Kiểm toán tài sản lưu động và đầu tư ngắn hạn; - Kiểm toán tài sản cố định và đầu tư dài hạn; - Kiểm toán nguồn vốn; - Kiểm toán doanh thu; - Kiểm toán chi phí; - Kiểm toán kết quả kinh doanh và phân phối lợi nhuận. * Căn cứ vào cách tiếp cận theo các chu kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị thì nội dung kiểm toán BCTC có thể chia thành các chu kỳ như sau: - Kiểm toán chu kỳ bán hàng và thu tiền; - Kiểm toán chu kỳ mua hàng và thanh toán; - Kiểm toán tài sản cố định và các khoản đầu tư dài hạn; - Kiểm toán chu kỳ tiền lương và nhân sự; - Kiểm toán chu kỳ hàng tồn kho, chi phí và giá thành; - Kiểm toán chu kỳ huy động vốn và hoàn trả; - Kiểm toán các thông tin tài chính khác.4 Quy trình chung kiểm toán BCTC Để đảm bảo tính hiệu quả, tính kinh tế và tính hiệu lực cao nhất của cuộc kiểm toán cũng như thu thập được các bằng chứng đầy đủ và thích hợp làm căn cứ đưa ra ý kiến về tính trung thực, hợp lý của thông tin trình bày trên BCTC, một cuộc kiểm toán thường tiến hành theo quy trình gồm ba giai đoạn sau: - Lập kế hoạch kiểm toán; - Thực hiện kiểm toán; SV: Trần Thị Hà Lớp: CQ44/22.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp - Kết thúc kiểm toán * Lập kế hoạch kiểm toán: Là giai đoạn đầu tiên và là công việc bắt buộc cho mọi cuộc kiểm toán BCTC. Lập kế hoạch kiểm toán gồm các công việc sau: - Lập kế hoạch chiến lược: Được lập cho các cuộc kiểm toán lớn về quy mô, tính chất phức tạp, địa bàn rộng hoặc cuộc kiểm toán BCTC của đơn vị khách hàng trong nhiều năm.
- Lập kế hoạch kiểm toán tổng thể: Được lập cho mọi cuộc kiểm toán, trong đó mô tả phạm vi dự kiến và cách thức tiến hành công việc kiểm toán. Kế hoạch kiểm toán tổng thể phải đầy đủ, chi tiết làm cơ sở để lập chương trình kiểm toán. Hình thức và nội dung của kế hoạch kiểm toán tổng thể thay đổi tùy theo quy mô của khách hàng, tính chất phức tạp của công việc kiểm toán, phương pháp và kỹ thuật kiểm toán đặc thù do KTV sử dụng. - Lập chương trình kiểm toán: Chương trình kiểm toán phải được lập và thực hiện cho mọi cuộc kiểm toán.
Trong đó, xác định nội dung, lịch trình và phạm vi của các thủ tục kiểm toán cần thiết để thực hiện kế hoạch kiểm toán tổng thể. Khi lập chương trình kiểm toán, KTV phải xem xét các đánh giá về rủi ro tiềm tàng, rủi ro kiểm soát, cũng như mức độ đảm bảo phải đạt được thông qua thủ nghiệm cơ bản. * Thực hiện kiểm toán: Là giai đoạn mà các KTV và trợ lý kiểm toán sẽ triển khai các bước công việc đã được xác định trong kế hoạch chi tiết và chương trình kiểm toán. Giai đoạn này thường gồm các bước công việc: -Tìm hiểu và đánh giá hệ thống kế toán, hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị được kiểm toán (thực hiện các khảo sát kiểm soát); -Sử dụng các kỹ thuật kiểm toán để thu thập các bằng chứng kiểm toán làm căn cứ đưa ra ý kiến cho các bộ phận được kiểm toán (thực hiện các khảo sát cơ bản đối với nghiệp vụ và số dư tài khoản); - Đánh giá và đưa ra kết luận đối với từng bộ phận và tổng thể cuộc kiểm toán.
SV: Trần Thị Hà Lớp: CQ44/22.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính 7 Luận văn tốt nghiệp - Kết thúc kiểm toán: Là giai đoạn mà KTV sẽ tiến hành những công việc cuối cùng để hoàn tất cuộc kiểm toán BCTC. Giai đoạn này thường gồm các bước sau: - Soát sét những khoản nợ tiềm ẩn, thu thập những bằng chứng kiểm toán cuối cùng, đánh giá kết quả và xác định loại báo cáo kiểm toán phù hợp; - Lập báo cáo kiểm toán và thư quản lý (nếu có); - Hoàn thiện hồ sơ kiểm toán; - Xử lý các vấn đề phát sinh sau khi lập báo cáo kiểm toán (nếu có).5 Các phương pháp kiểm toán Phương pháp kiểm toán là các biện pháp, cách thức và thủ pháp được vận dụng trong công tác kiểm toán nhằm đạt được mục đích kiểm toán đã đặt ra. Phương pháp kiểm toán được chia làm 2 loại: - Phương pháp kiểm toán tuân thủ; - Phương pháp kiểm toán cơ bản. * Phương pháp kiểm toán tuân thủ: Là các thủ tục, kỹ thuật kiểm toán được thiết kế và sử dụng để thu thập các bằng chứng kiểm toán có liên quan đến tính thích hợp và hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.
Phương pháp kiểm toán tuân thủ bao gồm hai phương pháp tiếp cận là kỹ thuật điều tra hệ thống và thử nghiệm chi tiết về kiểm soát. * Phương pháp kiểm toán cơ bản: Là phương pháp được thiết kế, sử dụng để thu thập bằng chứng kiểm toán có liên quan tới số liệu do hệ thống kế toán xử lý và cung cấp. Phương pháp kiểm toán cơ bản gồm các loại kỹ thuật kiểm toán cụ thể: Phân tích đánh giá tổng quát và các thử nghiệm chi tiết về nghiệp vụ và số dư các tài khoản. * Trong một cuộc kiểm toán thì phương pháp kiểm toán tuân thủ có thể được áp dụng hay không tùy vào điều kiện khách hàng.
Còn phương pháp kiểm toán cơ bản thì được áp dụng cho mọi cuộc kiểm toán. Tuy nhiên, mức độ, phạm vi vận dụng lại tùy thuộc vào tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị được kiểm toán. SV: Trần Thị Hà Lớp: CQ44/22.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính 8 Luận văn tốt nghiệp 1.2 Tổng quan về thủ tục phân tích 1. Khái niệm về thủ tục phân tích - Phân tích trong kiểm toán nếu hiểu theo nghĩa chung nhất đó là việc phân chia các hiện tượng, các quá trình và các kết quả kinh doanh thành nhiều bộ phận cấu thành.
Trên cơ sở đó, bằng các phương pháp liên hệ, so sánh, đối chiếu và tổng hợp lại nhằm rút ra tính quy luật và xu hướng phát triển của các hiện tượng nghiên cứu. - Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 520 “Quy trình phân tích”, quy trình phân tích (hay thủ tục phân tích): “là việc phân tích các số liệu, thông tin, các tỷ suất quan trọng, qua đó tìm ra những xu hướng, biến động và những mối quan hệ có mâu thuẫn với các thông tin liên quan khác hoặc có sự chênh lệch lớn so với giá trị đã dự kiến”.2 Vai trò và sự cần thiết khách quan của thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính Thủ tục phân tích là một trong những phương pháp thu thập bằng chứng kiểm toán đạt hiệu quả cao và là kỹ thuật bao trùm nhất để khai thác các bằng chứng kiểm toán đó. Thủ tục phân tích là kỹ thuật khó thực hiện song lại có vai trò hết sức quan trọng trong kiểm toán BCTC, cụ thể là: - Thủ tục phân tích giúp tìm hiểu được quy trình kinh doanh của khách hàng, cung cấp các bằng chứng về kết quả tài chính của doanh nghiệp xem có phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp đó hay không. KTV nhất thiết phải có kiến thức, sự hiểu biết về lĩnh vực hoạt động và công việc kinh doanh của khách hàng để lập được kế hoạch kiểm toán.
- Thủ tục phân tích giúp đánh giá khả năng hoạt động liên tục của khách hàng. Các thủ tục phân tích thường có tác dụng cung cấp các dấu hiệu cho thấy công ty đang đứng trước những khó khăn về mặt tài chính và có khả năng hoạt động liên tục trong tương lai hay không. - Thủ tục phân tích chỉ ra các sai số tồn tại trên các BCTC. SV: Trần Thị Hà Lớp: CQ44/22.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính 9 Luận văn tốt nghiệp Những chênh lệch đáng kể giữa số liệu tài chính chưa được kiểm toán ở năm hiện hành với số liệu khác được dùng để so sánh thường được xem như những dao động bất thường.
Những dao động bất thường xảy ra khi những chênh lệch đáng kể không được dự kiến nhưng lại tồn tại hoặc khi những chênh lệch đáng kể được dự kiến nhưng lại không xảy ra.