CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG 1. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ DỰA TRÊN CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG 1. Sự hình thành phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động Vào những năm 1980, những hạn chế của hệ thống kế toán chi phí truyền thống đã trở nên phổ biến. Sau những năm 1980, những thách thức bắt đầu đặt ra cho việc tính toán và áp dụng những hệ thống thông tin chi phí mới.
Do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, những dây chuyền sản xuất tự động đã trở nên phổ biến, nhiều loại sản phẩm được sản xuất ra hàng loạt, chi phí lao động chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ trong tổng chi phí sản xuất, trong khi chi phí quản lý và phục vụ sản xuất tăng dần và chiếm tỷ trọng đáng kể, việc phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên tiêu thức phân bổ giản đơn trở nên không còn phù hợp. Hiện nay, những doanh nghiệp sản xuất đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng trên một thị trường với xu hướng toàn cầu. Để thành công trong môi trường mới này, họ phải thích ứng nhanh và sản xuất ra những sản phẩm với chi phí thấp đồng thời phải có chất lượng. Để ra được những quyết định chính xác, những nhà quản lý phải có những thông tin về chi phí đầy đủ, chính xác và được cập nhật.
Hệ thống tính chi phí truyền thống dựa vào việc phân bổ chi phí theo sản lượng đã mất đi sự chính xác khi mà lao động trực tiếp không còn chiếm một tỉ trọng đáng kể như trước nữa. Những hệ thống tính chi phí truyền thống có xu hướng làm cho việc tính toán chi phí sản phẩm không được chính xác và dẫn đến những quyết định chiến lược không phù hợp (Johnon và Kaplan, 1987; Johnson, 1987; 1991). Robin Cooper, Robert Kaplan, và H. Thomas Johnson là những người đầu tiên đưa ra phương pháp ABC.
Đây là một phương pháp tính chi phí được sử dụng để tính thẳng chi phí chung vào các đối tượng tính chi phí (Cooper, 1988a; 1988b; 1990; Cooper và Kaplan, 1988; Johnson, 1990). Những đối tượng này có thể là các sản phẩm, dịch vụ, quá trình, hoặc khách hàng… ABC cũng giúp cho nhà quản lý ra được những quyết định đúng tương ứng với cơ cấu sản phẩm và chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp mình. [5], [6], [9] Phương pháp này trang bị những thông tin chi phí chính xác một cách có hệ thống để giúp các nhà quản lý có thể đề ra được những chiến lược cho doanh nghiệp, xác định chi phí sản phẩm và cải thiện cấu trúc chi phí. Việc cung cấp thông tin chí phí đáng tin cậy phục vụ cho việc ra quyết định trong môi trường cạnh tranh ngày nay đã trở nên cấp thiết và phương pháp ABC ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu này.
Tổng quan về phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động a. Khái niệm phương pháp tính giá ABC Từ trước đến nay, có khá nhiều khái niệm về phương pháp ABC, mỗi học giả trên thế giới có một khái niệm khác nhau nhưng nhìn chung phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (Activity Based Costing - ABC) là phương pháp đo lường chi phí và hiệu quả của các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ trên cơ sở các nguồn lực sử dụng bởi nhiều hoạt động khác nhau để tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ đó. Nguồn lực được tiêu hao thông qua các hoạt động phục vụ cho đối tượng chịu phí, có thể mô phỏng về lý thuyết tiêu hao nguồn lực qua sơ đồ sau: Luan van 10 Hoạt động Nguồn lực Tiêu hao Đối tượng chịu phí (Nguồn: Lý thuyết về ABC) Theo Krumwiede và Roth (1997): “Phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (ABC) là một hệ thống kế toán quản trị tập trung đo lường chi phí, các hoạt động, sản phẩm, khách hàng và các đối tượng chi phí. Phương pháp này phân bổ chi phí cho các đối tượng chi phí dựa trên số lượng hoạt động sử dụng bởi đối tượng chi phí đó”.
Đối với Kaplan (1998), cho rằng: “Phương pháp ABC được thiết kế nhằm cung cấp một cách thức phân bổ chính xác chi phí gián tiếp và nguồn lực cho các hoạt động, quá trình kinh doanh, các sản phẩm và dịch vụ. Mục tiêu của phương pháp ABC không phải là phân bổ chi phí chung cho các sản phẩm mà mục tiêu của phương pháp ABC là đo lường và tính giá tất cả các nguồn lực sử dụng cho các hoạt động mà có thể hỗ trợ cho việc sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ đến với khách hàng”. Còn Horngren (2000): “Phương pháp ABC là sự cải tiến của phương pháp tính giá truyền thống bằng việc tập trung vào các hoạt động cụ thể như là các đối tượng chi phí cơ bản. Hệ thống tính giá dựa trên cơ sở hoạt động là tập hợp chi phí cho từng hoạt động và phân bổ chi phí cho từng sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên hoạt động được tiêu dùng bởi sản phẩm hay dịch vụ đó”.
Maher (2001) cho rằng: “Phương pháp ABC là công cụ quản trị dựa trên hoạt động, trước hết, chi phí được phân bổ cho các hoạt động, sau đó sẽ phân bổ cho từng sản phẩm, dịch vụ dựa trên các hoạt động mà sản phẩm hay dịch vụ đã tiêu dùng. Quản trị dựa trên hoạt động sẽ tìm kiếm sự cải tiến không ngừng. Phương pháp ABC cung cấp thông tin về hoạt động và nguồn lực cần thiết để thực hiện chúng”. Vì thế, phương pháp ABC không chỉ đơn Luan van 11 thuần là quá trình phân bổ chi phí.
Hệ thống tính chi phí truyền thống dựa vào việc phân bổ chi phí theo sản lượng đã mất đi sự chính xác khi mà lao động trực tiếp không còn chiếm một tỉ trọng đáng kể như trước nữa. Những hệ thống tính chi phí truyền thống có xu hướng làm cho việc tính toán chi phí sản phẩm không được chính xác và dẫn đến những quyết định chiến lược không phù hợp (Johnon và Kaplan, 1987; Johnson, 1987; 1991). Còn hệ thống tính chi phí theo hoạt động (ABC – Activities Based Costing), đây là một phương pháp tính chi phí được sử dụng để tính thẳng chi phí chung vào các đối tượng tính chi phí (Cooper, 1988a; 1988b; 1990; Cooper và Kaplan, 1988; Johnson, 1990) Theo Deepak Mohan & Hemantkumar Patil (2003): "Hoạt động dựa trên chi phí là một mô hình chi phí để đo lường chi phí hoạt động, kết quả, các nguồn lực và các đối tượng chi phí. ABC gán nguồn lực cho các hoạt động, các hoạt động đối tượng chi phí theo tiêu thụ thực tế và công nhận mối quan hệ nhân quả của các trình điều khiển chi phí với hoạt động, ABC tập trung nhiều hơn về chi phí và nguyên nhân dựa vào quá trình và các hoạt động chứ không phải là về các phòng ban và các chức năng truyền thống ".
[9] Từ quan điểm của Stewart, GB (1991): "Hoạt động dựa trên Chi phí cung cấp dữ liệu đầy đủ về hoạt động kinh doanh, hình thức số liệu tài chính ". Nó có thể được áp dụng để kinh doanh theo các yếu tố biến. Vì vậy ABC có ba mục tiêu chính: “Một công cụ để hướng dẫn chiến lược ra quyết định, hiểu biết sâu sắc trong quá trình kinh doanh với các nguồn lực cho phép để có hiệu quả phân bổ và giảm thiểu chi phí, một kỹ thuật phân bổ trong việc xác định giá chi phí gián tiếp và giá bán " [13] Vì vậy, ABC có thể được định nghĩa như là một mô hình tổng hợp dữ liệu tài chính và phi tài chính liên quan đến hoạt động trong một công ty sản Luan van 12 xuất hàng hóa, bằng cách chỉ định tiêu thụ tài nguyên trong một công ty với các sản phẩm và dịch vụ cung cấp cho khách hàng. Đặc điểm của phương pháp ABC Về cơ bản phương pháp tính giá ABC khác với phương pháp truyền thống ở hai điểm sau: - Thứ nhất, giá thành sản phẩm theo ABC bao gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong kỳ, kể cả các chi phí gián tiếp như chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Thứ hai, phương pháp ABC phân bổ chi phí phát sinh vào giá thành mỗi sản phẩm dựa trên mức chi phí thực tế cho mỗi hoạt động và mức độ đóng góp của mỗi hoạt động vào quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Nói cách khác, phương pháp ABC phân bổ chi phí vào giá thành sản phẩm dựa trên mối quan hệ nhân quả giữa chi phí - hoạt động - sản phẩm. Kết quả là giá thành sản phẩm phản ánh chính xác hơn mức chi phí thực tế kết tinh trong mỗi đơn vị sản phẩm. Các yếu tố cần thiết cho việc thực hiện thành công của phương pháp ABC Nhiều tác giả cho rằng, để thực hiện thành công phương pháp tính giá ABC thì cần phải đáp ứng được các yếu tố sau: Trước tiên, phải có sự hỗ trợ mạnh mẽ của các nhà quản trị kỳ cựu của doanh nghiệp, để nâng cao vai trò trong việc áp dụng phương pháp tính giá này.
Phương pháp ABC để thực hiện được thì phải có sự hỗ trợ mật thiết giữa các phòng ban, để tiện lợi trong việc thu thập dữ liệu cho việc tính giá theo phương pháp này, thay vì chỉ đơn thuần là phòng kế toán thực hiện. Cũng có thể nhờ chuyên gia tư vấn bên ngoài chuyên về phương pháp ABC để thực hiện. Luan van 13 Phương pháp này đòi hỏi phải có sự hỗ trợ mạnh mẽ của ban quản trị doanh nghiệp vì nhiều lý do: Không có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ ban quản trị này, thì những đơn vị cấp dưới vẫn cứ tiếp tục duy trì theo phương pháp tính giá cũ mà xem nhẹ việc sử dụng phương pháp ABC. Do đó, sẽ có báo cáo rằng phương pháp tính giá ABC không phù hợp là điều tất yếu.
Không nhất thiết ban quản trị này sẽ hỗ trợ cho các phòng kế toán trong suốt hoạt động kinh doanh của công ty. Từ đó, phương pháp ABC có thể được thực hiện bởi các nhân viên kế toán mà không cần sự hỗ trợ của ban quản trị như trước. Nội dung và trình tự thực hiện phương pháp tính giá dựa trên cơ sở hoạt động (ABC) Trước khi đi tìm hiểu kĩ hơn về phương pháp xác định giá phí trên cơ sở hoạt động ta tìm hiểu một số khái niệm cơ bản: - Khái niệm hoạt động (Activity): Hoạt động là một sự kiện hoặc một nghiệp vụ gây ra sự phát sinh chi phí trong doanh nghiệp.