PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Lý do khách quan Ngay từ đầu thập niên của thế kỷ 20, tổ chức UNESCO nêu lên bốn trụ cột của giáo dục hiện đại và đặc biệt nhấn mạnh: Thời đại mới đòi hỏi con người phải có cách nghĩ, kiến thức và kỹ năng của thời đại ngày nay; thời đại công nghệ khoa học kỹ thuật. Nền giáo dục đáp ứng yêu cầu trên là nền giáo dục cho mọi người, tạo điều kiện mọi người được học, giúp mọi người biết cách tự học, học tập liên tục, và học suốt đời; một nền giáo dục mở và liên thông, có khả năng hội nhập với nền giáo dục chung của thế giới.
Tại Việt Nam, trong Hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam khoá 8 đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp toàn dân, nhất là thanh niên”.[9, 41] Do đó, việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một nhiệm vụ cấp bách đang đặt lên từng nhân tố trong hệ thống giáo dục nói chung và người thầy nói riêng. Trong đề án đổi mới giáo dục đại học Việt Nam, giai đoạn 2006-2020, đã đưa ra giải pháp cho vấn đề đổi mới PPDH: ”Đổi mới phương pháp dạy học theo phương châm: dạy cách học, phát huy tính chủ động của người học và tận dụng công nghệ truyền thông mới” Từ nhiệm vụ cấp bách trên, mỗi người thầy nhận thấy nâng cao chất lượng giảng dạy là nhiệm vụ, đổi mới phương pháp dạy học là nghĩa vụ. Người thầy là nhạc trưởng trong một giàn nhạc với các nhạc công là người học, trong một lớp học người 1 thầy điều khiển lớp học, dạy cho người học cách tự tổ chức quá trình học, cách tự học trong nhà trường. Lý do chủ quan Trường Trung học Kỹ thuật thực hành (THKTTH) không thể nằm ngoài xu hướng chung của đất nước.
Trong nhiều năm qua, trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ giảng dạy học tập nâng cao nghiệp vụ, chuyên môn, phương pháp giảng dạy……Bên cạnh đó, nhà trường đã khuyến khích cán bộ giảng dạy đưa ra cách thức giảng dạy mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học cũng như đề cao những phương pháp dạy học tăng tính tích cực của người học. Do người nghiên cứu là người trực tiếp tham gia giảng dạy môn học Đo lường điện, nên cho rằng thiết kế các bài giảng theo hướng tích cực hoá nhằm tăng tính tích cực, năng lực tự học của người học góp phần nâng cao chất lượng dạy và học cho môn Đo lường điện nói riêng và trường Trung học Kỹ thuật thực hành nói chung. Từ những lý do trên, người nghiên cứu quyết định chọn đề tài: “Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo lƣờng điện tại trƣờng Trung học Kỹ thuật thực hành”. MỤC TIÊU - NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2.
Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo lường điện tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành trực thuộc trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên thực hiện các nhiệm vụ sau: - Tìm hiểu, hệ thống hoá cơ sở lý luận của quan điểm dạy học tích cực. - Khảo sát thực trạng việc dạy và học môn Đo Lường Điện tại trường THKTTH. - Thiết kế một số bài giảng theo quan điểm dạy học tích cực và tổ chức thực nghiệm tại trường Trung Học Kỹ Thuật Thực Hành.
ĐỐI TƢỢNG - KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 3. Đối tƣợng nghiên cứu - Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo Lường Điện tại trường THKTTH. Khách thể nghiên cứu - Quá trình dạy học môn Đo lường điện tại trường THKTTH. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Phương pháp dạy học giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy học, thiết kế phương pháp dạy học cho môn Đo lường điện theo hướng tích cực hoá người học như người nghiên cứu đề suất và đưa vào sử dụng trong dạy học sẽ gia tăng tính tích cực HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Đo lường điện tại trường THKTTH.
GIỚI HẠN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Do thời gian có hạn, người nghiên cứu chỉ ứng dụng quan điểm dạy học tích cực nhằm thiết kế các tài liệu giảng dạy, kế hoạch dạy học cho từng bài học áp dụng cho môn Đo lường điện tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành. Đối tượng là học sinh trung học chuyên nghiệp ngành điện - điện tử. Đề tài không đi sâu nghiên cứu nội dung của môn học ở cấp cao hơn nên chỉ phù hợp với mức môn Đo lường điện (30 tiết- lý thuyết) trình độ trung học chuyên nghiệp, đồng thời đề tài không đi vào thực hành môn Đo lường điện và một số vấn đề khác có liên quan. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6.
Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu Nghiên cứu tài liệu, sách, tạp chí, văn kiện, nghị quyết có liên quan. Đồng thời tra kiếm thông tin trên internet, phân tích và chọn lọc tài nguyên thông tin trên mạng xã hội …….để phân tích, chọn lọc các nội dung thích hợp nhằm vận dụng vào đề tài. Phƣơng pháp nghiên cứu điều tra thăm dò ý kiến Dùng bảng câu hỏi thăm dò ý kiến những đối tượng có liên quan như: cán bộ giảng dạy môn Đo lường điện, học sinh chuyên ngành điện có học môn Đo lường điện tại một số trường có chuyên ngành điện để phân tích, chọn lọc nội dung thích hợp nhằm vận dụng vào đề tài. Phƣơng pháp đàm thoại, lấy ý kiến chuyên gia Phỏng vấn, trao đổi với chuyên gia, cán bộ giảng dạy lâu năm có kinh nghiệm giảng dạy tại trường ĐHSP TP.HCM, trường Trung học Kỹ thuật thực hành, trường Cao đẳng nghề Nhơn Trạch Đồng Nai để hiểu tình hình giảng dạy môn Đo lường điện đồng thời phân tích, chọn lọc nội dung thích hợp để vận dụng vào đề tài.
Phƣơng pháp thực nghiệm Thực giảng hệ trung cấp chuyên nghiệp ngành Điện - Điện tử tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành. Nội dung thực nghiệm là phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hoá người học. Phƣơng pháp thống kê, xử lý số liệu toán học Sử dụng phần mềm Excel, SPSS sử lý số liệu để tổng hợp, phân tích, đánh giá và đưa ra những nhận định, kết luận hay điều chỉnh nội dung nghiên cứu. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Trình bày quy trình dạy học theo quan điểm tích cực hoá người học góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn Đo lường điện nói riêng và hiệu quả giảng dạy tại trường THKTTH nói chung.
Tăng cường tính tự học, hợp tác trong học tập và rèn luyện kỹ năng mền cho HS trong quá trình học môn Đo lường điện. 4 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan về lịch sử của vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Ngày nay, nền giáo dục tiên tiến trên thế giới chú trọng phát triển năng lực cá nhân của người học.
Từ dạy và học thụ động truyền thống chuyển sang dạy và học tích cực hiện đại, giáo viên không còn là trung tâm trong quá trình dạy học mà chỉ đóng vai trò là người thiết kế tổ chức quá trình dạy học, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình, của môn học và đây chính là quan điểm dạy học hiện đại, dạy học với người học là trung tâm. Phương pháp dạy học theo quan điểm tích cực này đã được các nhà tâm lý, giáo dục lớn trên thế giới quan tâm từ lâu. Thời kỳ giáo dục sơ khai - Trung Hoa: Đại điện là Khổng Tử (551-479 TCN) ông xem trọng việc tự học, tự luyện tập, tự tu thân kết hợp với thực tiễn, phát triển động cơ, hứng thú và đề cao ý chí người học. - Hy Lạp: Phương pháp dạy học hiện đại trên xuất hiện cùng với sự xuất hiện các nhà giáo dục triết gia hàng đầu như: Socrates, Plato, Isocrates, Aristotle…… Thời kỳ giáo dục Trung đại Đây là thời kỳ phát triển mạnh của đạo giáo, do vậy giáo dục bị ảnh hưởng bởi tính tôn giáo (Ky tô giáo) và sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật Hồi giáo nhưng xét tổng thể thì phương pháp dạy học thời kỳ này cũng chủ yếu là đọc, chép, thầy giảng trò ghi….
5 Thời kỳ Phục hƣng Ở thời kỳ này Giáo dục Châu Âu là giáo dục nhân văn, khoa học. PPDH chủ đạo là giáo viên giải thích thông qua sách giáo khoa, giải đáp thắc mắc, thảo luận. Đây cũng là thời kỳ chuyển hướng giáo dục với triết lý giáo dục mới và mục tiêu mới. Thời kỳ cận đại (thế kỷ XVII -XIX) Thể chế quân chủ chuyên chế xuất hiện ở Châu Âu, do vậy xu hướng giáo dục không chỉ thay đổi bởi chính trị mà còn do sự thúc đẩy phải phát triển của xã hội bấy giờ.
Nền giáo dục trong giai đoạn này đã có sự tổ chức quy cũ và hợp lý hơn. Phương pháp sư phạm tiến bộ đã được đề cập đến từ các nhà giáo dục tiên tiến. Thời kỳ giáo dục hiện đại Nước Đức là một quốc gia chịu ảnh hưởng sâu rộng quan điểm sư phạm của Pestalozzi “ lấy học sinh làm trung tâm”, các trường học, các phương pháp dạy học mới ra đời đều dựa chủ yếu vào quan điểm này. Giáo dục hiện đại từ thế kỷ XX đến nay Phát triển tư tưởng của các nhà giáo dục tiền bối, các nhà giáo dục hiện đại đi sâu nghiên cứu khoa học giáo dục cũng đã khẳng định vai trò to lớn của hoạt động tự học.
Rubakin (1862-1946) với "Tự học như thế nào" và Smit Man Hecboc trong "Nghiên cứu học tập như thế nào" đều cho rằng: Quan tâm đến việc giáo dục động cơ học tập đúng đắn là điều kiện để người học tích cực, chủ động trong tự học. Trong thời đại hiện nay, đa số người học có thể vào học hệ cao đẳng, đại học, và người đang đi làm muốn nâng cao trình độ đều có thể trở lại học đại học, cao đẳng với các chuyên ngành nâng cao. Do vậy, nhu cầu đào tạo các hệ này trên thế giới đang tăng lên rất nhanh cả về số lượng và chất lượng.