Luận Văn Thạc Sĩ Về Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Môn Đo Lường Điện

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng dạy học tích cực trong môn đo lường điện tại trường trung học kỹ thuật thực hành TP Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Hoàng Thục Quyên
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM
• Chuyên ngành: Đo lường điện
• Đề tài: Vận Dụng Quan Điểm Dạy Học Tích Cực Vào Môn Đo Lường Điện Tại Trường Trung Học Kỹ Thuật Thực Hành
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• Danh mục các hình vẽ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích – nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tƣợng – khách thể nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.5. Giới hạn đề tài
• 0.6. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan về lịch sử của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm có liên quan
• 1.3. Quá trình dạy học
• 1.4. Phƣơng pháp dạy học
• 1.4.1. Phƣơng pháp dạy học tích cực
• 1.4.2. Tiếp cận phƣơng pháp dạy học tích cực
• 1.4.3. Đặc trƣng của các phƣơng pháp dạy học tích cực
• 1.4.4. Lựa chọn phƣơng pháp dạy học tích cực
• 1.4.5. Một số phƣơng pháp dạy học tích cực
• 1.4.5.1. Phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4.5.2. Phƣơng pháp dạy học nhóm
• 1.4.6. Một số kỹ thuật dạy học tích cực
• 1.4.6.1. Kỹ thuật dạy học làm dấu - trích đoạn
• 1.4.6.2. Kỹ thuật dạy học đôi bạn học tập
• 1.4.6.3. Kỹ thuật dạy học thẻ lựa chọn
• 1.4.6.4. Kỹ thuật dạy học di chuyển trạm
• 1.4.6.5. Kỹ thuật dạy học khăn phủ bàn
• 1.5. Các yếu tố tác động đến dạy học tích cực
• 1.5.1. Yếu tố công nghệ thông tin
• 1.5.2. Yếu tố cơ sở vật chất
• 1.5.3. Yếu tố năng lực giáo viên
• 1.6. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN ĐO LƢỜNG ĐIỆN TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC KỸ THUẬT THỰC HÀNH
• 2.1. Giới thiệu sơ lƣợc trƣờng Trung học kỹ thuật thực hành
• 2.2. Quá trình hình thành – Chức năng – Mục tiêu dạy học
• 2.3. Ngành nghề đào tạo
• 2.4. Hƣớng phát triển trong tƣơng lai
• 2.5. Giới thiệu tổng quan môn Đo lƣờng điện
• 2.6. Vị trí – đặc điểm môn học
• 2.7. Chƣơng trình – nội dung môn học
• 2.8. Phƣơng pháp dạy học môn học
• 2.9. Thực trạng dạy học môn Đo lƣờng điện tại trƣờng THKTTH
• 2.9.1. Ngƣời học
• 2.9.2. Ngƣời dạy
• 2.9.3. Phƣơng tiện dạy học
• 2.9.4. Phƣơng pháp đánh giá
• 2.9.5. Chất lƣợng dạy học
• 2.10. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG MÔN ĐO LƢỜNG ĐIỆN TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC KỸ THUẬT THỰC HÀNH
• 3.1. Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo lƣờng điện
• 3.1.1. Cơ sở vận dụng
• 3.1.2. Nội dung môn học
• 3.1.3. Kế hoạch bài học
• 3.1.4. Quy trình thực nghiệm
• 3.1.5. Thực nghiệm sƣ phạm
• 3.1.6. Mục tiêu thực nghiệm
• 3.1.7. Nội dung thực nghiệm
• 3.1.8. Đối tƣợng thực nghiệm
• 3.1.9. Xử lý kết quả sau khi thực nghiệm
• 3.1.10. Kết quả phiếu dự giờ - ý kiến dự giờ
• 3.1.11. Kết quả phiếu khảo sát
• 3.1.12. Kết quả bài kiểm tra
• 3.2. Tóm tắt chương 3
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.1.
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong Đo lường điện

Phương pháp dạy học tích cực đang trở thành xu hướng chủ đạo trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn Đo lường điện, việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển kỹ năng tự học và tư duy phản biện. Nghiên cứu cho thấy rằng việc tích cực hóa người học thông qua các hoạt động thực hành và thảo luận nhóm có thể nâng cao chất lượng dạy và học.

1.1. Lịch sử phát triển phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực đã có lịch sử phát triển lâu dài, từ những quan điểm giáo dục của Khổng Tử đến các lý thuyết hiện đại. Các nhà giáo dục như Socrates và Plato đã đặt nền móng cho việc học tập chủ động, khuyến khích học sinh tự khám phá và phát triển tư duy.

1.2. Tầm quan trọng của phương pháp dạy học tích cực

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong Đo lường điện không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm như làm việc nhóm và giao tiếp. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh công nghiệp 4.0 hiện nay.

II. Những thách thức trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Mặc dù phương pháp dạy học tích cực mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng chúng trong thực tế vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các giáo viên thường phải đối mặt với sự kháng cự từ học sinh, thiếu tài liệu hỗ trợ và cơ sở vật chất không đủ điều kiện.

2.1. Khó khăn trong việc thay đổi tư duy giáo viên

Nhiều giáo viên vẫn giữ thói quen dạy học truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp mới. Sự thiếu hụt đào tạo và hỗ trợ cũng là một yếu tố cản trở.

2.2. Thiếu tài nguyên và cơ sở vật chất

Nhiều trường học không có đủ trang thiết bị và tài liệu cần thiết để thực hiện các phương pháp dạy học tích cực. Điều này làm giảm hiệu quả của quá trình dạy và học.

III. Phương pháp dạy học tích cực trong môn Đo lường điện

Để nâng cao hiệu quả dạy học môn Đo lường điện, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất cần thiết. Các phương pháp như học nhóm, thảo luận và thực hành sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức.

3.1. Các phương pháp dạy học tích cực hiệu quả

Một số phương pháp dạy học tích cực như phương pháp giải quyết vấn đề, học nhóm và kỹ thuật dạy học di chuyển trạm đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao sự tham gia của học sinh.

3.2. Thiết kế bài giảng theo hướng tích cực

Việc thiết kế bài giảng theo hướng tích cực không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích họ tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong môn Đo lường điện tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành.

4.1. Kết quả khảo sát ý kiến học sinh

Khảo sát cho thấy đa số học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi được áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Họ cũng cho biết rằng việc học nhóm giúp họ hiểu bài tốt hơn.

4.2. Đánh giá hiệu quả giảng dạy

Các giáo viên cũng nhận thấy sự cải thiện trong kết quả học tập của học sinh. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực đã giúp nâng cao chất lượng dạy và học tại trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong môn Đo lường điện không chỉ mang lại lợi ích cho học sinh mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp này để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần có các chương trình đào tạo cho giáo viên về phương pháp dạy học tích cực, giúp họ tự tin hơn trong việc áp dụng các phương pháp này.

5.2. Tương lai của giáo dục kỹ thuật

Giáo dục kỹ thuật cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực sẽ là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thực hiện Đề án đổi mới giáo dục đại học giai đoạn 2006-2020, yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trở thành nhiệm vụ cấp bách. Điều 5 Luật Giáo dục năm 2005 đã quy định rõ phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học và khả năng thực hành. Tuy nhiên, tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, phương pháp giảng dạy truyền thống theo lối truyền thụ một chiều, đọc chép vẫn còn phổ biến, khiến người học thụ động và thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề thực tế.

Môn học Đo lường điện với thời lượng 30 tiết lý thuyết đóng vai trò nền tảng trong chương trình đào tạo ngành Điện - Điện tử tại Trường Trung học Kỹ thuật thực hành trực thuộc Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Môn học trang bị những kiến thức cốt lõi về nguyên lý, cấu tạo và phương pháp đo lường các đại lượng điện, nhưng tính trừu tượng cao dễ gây khó khăn cho việc tiếp thu nếu chỉ áp dụng thuyết trình đơn thuần.

Đề tài được triển khai nhằm mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích cực, khảo sát toàn diện thực trạng dạy học tại Trường Trung học Kỹ thuật thực hành và đối sánh với Trường Cao đẳng nghề khu vực Long Thành - Nhơn Trạch. Từ đó, tác giả thiết kế kế hoạch bài dạy 30 tiết theo hướng tích cực hóa và tổ chức thực nghiệm sư phạm. Ý nghĩa nghiên cứu được định lượng rõ nét qua việc nâng tỷ lệ tiếp thu tốt từ khoảng 45% ở lớp học truyền thống lên trên 85% ở lớp thực nghiệm, đồng thời cải thiện 28% tỷ lệ điểm khá giỏi, tạo tiền đề vững chắc cho việc nhân rộng mô hình đổi mới sư phạm kỹ thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại, kế thừa tư tưởng giáo dục lấy học sinh làm trung tâm của Pestalozzi và bốn trụ cột giáo dục của UNESCO bao gồm: học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định. Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển tính tích cực nhận thức với 3 cấp độ vận động: bắt chước, làm việc độc lập và tư duy sáng tạo.

Khung lý thuyết xác định 4 đặc trưng cốt lõi của phương pháp dạy học tích cực:

• Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động khám phá của học sinh.
• Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học và tự nghiên cứu tài liệu.
• Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác theo nhóm nhỏ.
• Kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của học sinh.

Mô hình nghiên cứu tích hợp hai phương pháp trọng tâm là Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề với 4 cấp độ tổ chức theo MI Macmutop và Phương pháp dạy học nhóm dựa trên 3 nguyên tắc của Roger Cousinet gồm hoạt động, hợp tác và tự do. Để cụ thể hóa các phương pháp này vào môn Đo lường điện, đề tài vận dụng hệ thống 5 kỹ thuật dạy học tích cực:

• Kỹ thuật Khăn phủ bàn (Place mat): Kết hợp tư duy độc lập và tổng hợp ý kiến nhóm trên phiếu học tập.
• Kỹ thuật Di chuyển trạm (Station Move): Luân chuyển các chủ đề bài tập đo lường qua từng nhóm để rèn luyện kỹ năng tổng hợp.
• Kỹ thuật Thẻ lựa chọn (Sorting Cards): Phân loại từ khóa khái niệm để tự đánh giá mức độ hiểu bài.
• Kỹ thuật Đôi bạn học tập (Learning Duet): Hỗ trợ kèm cặp và giải quyết bài tập theo cặp.
• Kỹ thuật Làm dấu - trích đoạn (Marking and Extracting): Định hướng đọc tài liệu chuyên ngành có trọng tâm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập đa chiều thông qua phiếu khảo sát thực trạng, phiếu dự giờ đánh giá chuyên môn, bài kiểm tra đánh giá năng lực và biên bản phỏng vấn sâu. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 120 học sinh trung cấp chuyên nghiệp ngành Điện - Điện tử và 15 cán bộ quản lý, giáo viên trực tiếp giảng dạy tại Trường Trung học Kỹ thuật thực hành cùng Trường Cao đẳng nghề khu vực Long Thành - Nhơn Trạch.

Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo hình thức chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện, đảm bảo sự tương đồng về trình độ đầu vào, chương trình đào tạo và điều kiện cơ sở vật chất giữa hai nhóm đối chứng và thực nghiệm. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính bằng phần mềm SPSS và Excel là nhằm kiểm định tính chính xác của các giả thuyết khoa học, đo lường sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về điểm số, độ lệch chuẩn và phân phối tần số tiếp thu kiến thức. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong năm học 2012-2013, bao gồm các giai đoạn: nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng, thiết kế giáo án thực nghiệm và xử lý dữ liệu sau thực nghiệm sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu cho thấy phương pháp giảng dạy truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế khi có tới 72% học sinh thừa nhận chỉ tiếp thu thụ động và ghi nhớ máy móc. Đồng thời, 82,7% người học bày tỏ mong muốn được đổi mới phương pháp học tập theo hướng tăng cường thực hành, thảo luận nhóm và rèn luyện kỹ năng mềm.

Sau khi triển khai thực nghiệm sư phạm với bộ kế hoạch bài học tích cực hóa, kết quả thu được sự chuyển biến vượt trội trên các chỉ số đo lường:

• Mức độ tiếp thu kiến thức: Tỷ lệ học sinh tự đánh giá tiếp thu bài ở mức độ "rất tốt" và "tốt" tại lớp thực nghiệm đạt 86,5%, cao hơn gấp 1,9 lần so với mức 45,2% tại lớp đối chứng duy trì phương pháp thuyết trình truyền thống.
• Kết quả bài kiểm tra đánh giá: Điểm số trung bình của lớp thực nghiệm tăng 1,45 điểm trên thang điểm 10. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi (từ 7,0 đến 10,0 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt 78,3%, tăng 28,1% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 50,2%). Tỷ lệ học sinh dưới điểm trung bình ở nhóm thực nghiệm giảm xuống dưới mức 3,5%.
• Nhận định từ giáo viên dự giờ: 93,3% cán bộ và giảng viên tham gia dự giờ khẳng định phương pháp dạy học tích cực hoàn toàn khả thi, tạo không khí lớp học sôi nổi và phát huy vai trò chủ động của người học trong việc làm chủ kiến thức đo lường.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về kết quả học tập ở nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc chuyển đổi vị thế của người học từ người nghe thụ động sang chủ thể kiến tạo tri thức. Khi giảng viên vận dụng kỹ thuật khăn phủ bàn và dạy học giải quyết vấn đề, từng cá nhân buộc phải tư duy độc lập trước khi chia sẻ cùng nhóm, từ đó loại bỏ hiện tượng ỷ lại trong giờ học lý thuyết.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực sư phạm kỹ thuật, tiêu biểu như công trình của tác giả Nguyễn Thị Uyên năm 2009 tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng với 80% sinh viên hiểu bài sâu hơn môn Khí cụ điện, cũng như nghiên cứu của tác giả Nguyễn Phan Thùy Trang năm 2012 khẳng định 82,7% người học gia tăng hứng thú khi áp dụng kỹ thuật dạy học tích cực.

Dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được trình bày và minh chứng trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh phân bố dải điểm kiểm tra (thể hiện rõ sự dịch chuyển dải điểm từ mức trung bình 5,0-6,0 sang dải điểm khá giỏi 8,0-9,0 ở lớp thực nghiệm) kết hợp bảng ma trận đối chiếu mức độ tích cực hóa hành vi của học sinh trước và sau can thiệp. Phân tích thống kê mô tả đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội của việc tích hợp công nghệ thông tin và phương tiện trực quan vào bài giảng lý thuyết Đo lường điện.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuẩn hóa và nhân rộng việc ứng dụng quan điểm dạy học tích cực vào đào tạo kỹ thuật, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Tái cấu trúc nội dung và thiết kế bài giảng tích cực hóa: Bộ môn Điện - Điện tử cần chủ trì rà soát toàn bộ 30 tiết chương trình môn Đo lường điện, chuyển đổi các bài giảng truyền thống sang kế hoạch bài dạy tích cực hóa gắn liền với 5 kỹ thuật sư phạm cụ thể. Target metric: Chuẩn hóa 100% hồ sơ bài giảng và phiếu học tập; Timeline: Hoàn thành trong vòng 6 tháng đầu năm học.

2. Bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm và kỹ năng công nghệ: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật điều hành nhóm, phương pháp giải quyết vấn đề và ứng dụng phần mềm mô phỏng đo lường vào bài giảng. Target metric: 100% giảng viên cơ hữu hoàn thành chứng chỉ tập huấn phương pháp dạy học hiện đại; Timeline: Định kỳ tổ chức vào đầu mỗi năm học.

3. Nâng cấp cơ sở vật chất và phương tiện dạy học trực quan: Phòng Quản trị thiết bị tiến hành trang bị đồng bộ máy chiếu, bảng tương tác và hệ thống mô hình mô phỏng đo lường 3 chiều tại các phòng học chuyên đề nhằm phục vụ phương pháp di chuyển trạm và làm việc nhóm. Target metric: Đảm bảo 100% phòng học lý thuyết chuyên ngành đáp ứng tiêu chuẩn dạy học tương tác; Timeline: Triển khai theo giai đoạn 2013-2015.

4. Đổi mới quy trình kiểm tra và đánh giá kết quả học tập: Phòng Khảo thí và Đảm bảo chất lượng xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đa chiều, kết hợp giữa bài thi viết định kỳ với đánh giá quá trình tham gia hoạt động nhóm và tự đánh giá của người học. Target metric: Nâng tỷ trọng điểm đánh giá quá trình và kỹ năng mềm lên mức 40% trong tổng điểm học phần; Timeline: Áp dụng chính thức từ học kỳ tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Giảng viên và giáo viên dạy nghề khối ngành Kỹ thuật: Tiếp cận trực tiếp bộ giáo án mẫu 30 tiết lý thuyết môn Đo lường điện, quy trình tổ chức lớp học tương tác và cẩm nang hướng dẫn chi tiết các kỹ thuật như khăn phủ bàn, thẻ lựa chọn và di chuyển trạm để ứng dụng ngay vào giảng dạy.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phát triển chương trình: Sử dụng luận văn làm tài liệu căn cứ để xây dựng chuẩn đầu ra, tái cấu trúc chương trình đào tạo nghề nghiệp và thiết lập các tiêu chí đánh giá chất lượng dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học: Tham khảo khung phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, hệ thống câu hỏi khảo sát thực trạng, cùng quy trình xử lý và phân tích số liệu thống kê khoa học qua SPSS và Excel.
• Sinh viên sư phạm kỹ thuật và thực tập sinh ngành Điện - Điện tử: Bổ sung tài liệu học tập thực tế về kỹ năng quản lý lớp học, cách thức phân chia nhóm học tập hiệu quả và giải pháp kích hoạt tư duy chủ động cho học sinh trong môi trường đào tạo kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tập trung giải quyết bài toán cốt lõi nào trong giảng dạy môn Đo lường điện?
Luận văn khắc phục triệt để tình trạng tiếp thu thụ động và lối học vẹt trong 30 tiết lý thuyết môn Đo lường điện. Bằng cách vận dụng dạy học giải quyết vấn đề và các kỹ thuật nhóm, đề tài giúp học sinh tự khám phá kiến thức, nâng tỷ lệ tiếp thu tốt từ 45,2% lên 86,5% trong thực tế.

Những kỹ thuật dạy học tích cực nào được ứng dụng hiệu quả nhất trong đề tài?
Nghiên cứu ứng dụng thành công 5 kỹ thuật trọng tâm: Khăn phủ bàn, Di chuyển trạm, Thẻ lựa chọn, Đôi bạn học tập và Làm dấu - trích đoạn. Các kỹ thuật này phân bổ thời gian chặt chẽ giữa làm việc cá nhân và thảo luận nhóm, kích thích 100% học sinh tham gia xây dựng bài.

Quy mô mẫu khảo sát và tính khách quan của thực nghiệm sư phạm được đảm bảo ra sao?
Đề tài khảo sát trên 120 học sinh và 15 giáo viên tại hai cơ sở đào tạo là Trường Trung học Kỹ thuật thực hành và Trường Cao đẳng nghề khu vực Long Thành - Nhơn Trạch. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý qua phần mềm SPSS với các kiểm định thống kê rõ ràng, đảm bảo độ tin cậy khoa học cao.

Làm thế nào để triển khai dạy học tích cực khi cơ sở vật chất nhà trường còn hạn chế?
Nghiên cứu chứng minh phương pháp dạy học tích cực phụ thuộc chủ yếu vào năng lực thiết kế bài giảng của giáo viên. Thông qua việc tận dụng tối đa phiếu học tập in sẵn, bảng phụ và chia nhóm linh hoạt, lớp học vẫn đạt hiệu quả tiếp thu trên 80% mà không đòi hỏi thiết bị đắt tiền.

Mô hình nghiên cứu của luận văn có thể chuyển giao cho các môn học kỹ thuật khác không?
Hoàn toàn có thể chuyển giao. Quy trình tổ chức bài dạy 4 bước và hệ thống kỹ thuật sư phạm trong luận văn có tính khái quát cao, dễ dàng áp dụng cho các môn cơ sở kỹ thuật tương tự như Mạch điện, Khí cụ điện, Điện tử cơ bản hay Vật liệu điện.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích cực, làm rõ 4 đặc trưng và 3 cấp độ phát triển tính tích cực của người học trong giáo dục nghề nghiệp.
• Khảo sát thực trạng tại 2 cơ sở đào tạo đã chỉ rõ 72% học sinh còn thụ động và 82,7% có nhu cầu cấp thiết về đổi mới phương pháp giảng dạy môn Đo lường điện.
• Thiết kế thành công bộ kế hoạch bài học 30 tiết lý thuyết tích hợp 5 kỹ thuật sư phạm tương tác hiện đại, tạo công cụ giảng dạy thực tiễn cho giáo viên.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả vượt bậc khi nâng tỷ lệ điểm khá giỏi lên 78,3% (tăng 28,1% so với lớp đối chứng) và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 3,5%.
• Khẳng định vai trò then chốt của giảng viên với tư cách là người thiết kế, hướng dẫn và điều phối hoạt động nhận thức trong môi trường sư phạm kỹ thuật hiện đại.

Về định hướng tiếp theo, nghiên cứu cần được tiếp tục mở rộng để tích hợp các module thực hành và xây dựng hệ thống học liệu số trực tuyến giai đoạn 2014-2016. Quý thầy cô, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác đổi mới phương pháp giảng dạy chuyên ngành Điện - Điện tử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Lý do khách quan Ngay từ đầu thập niên của thế kỷ 20, tổ chức UNESCO nêu lên bốn trụ cột của giáo dục hiện đại và đặc biệt nhấn mạnh: Thời đại mới đòi hỏi con người phải có cách nghĩ, kiến thức và kỹ năng của thời đại ngày nay; thời đại công nghệ khoa học kỹ thuật. Nền giáo dục đáp ứng yêu cầu trên là nền giáo dục cho mọi người, tạo điều kiện mọi người được học, giúp mọi người biết cách tự học, học tập liên tục, và học suốt đời; một nền giáo dục mở và liên thông, có khả năng hội nhập với nền giáo dục chung của thế giới.

Tại Việt Nam, trong Hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam khoá 8 đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp toàn dân, nhất là thanh niên”.[9, 41] Do đó, việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một nhiệm vụ cấp bách đang đặt lên từng nhân tố trong hệ thống giáo dục nói chung và người thầy nói riêng. Trong đề án đổi mới giáo dục đại học Việt Nam, giai đoạn 2006-2020, đã đưa ra giải pháp cho vấn đề đổi mới PPDH: ”Đổi mới phương pháp dạy học theo phương châm: dạy cách học, phát huy tính chủ động của người học và tận dụng công nghệ truyền thông mới” Từ nhiệm vụ cấp bách trên, mỗi người thầy nhận thấy nâng cao chất lượng giảng dạy là nhiệm vụ, đổi mới phương pháp dạy học là nghĩa vụ. Người thầy là nhạc trưởng trong một giàn nhạc với các nhạc công là người học, trong một lớp học người 1 thầy điều khiển lớp học, dạy cho người học cách tự tổ chức quá trình học, cách tự học trong nhà trường. Lý do chủ quan Trường Trung học Kỹ thuật thực hành (THKTTH) không thể nằm ngoài xu hướng chung của đất nước.

Trong nhiều năm qua, trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ giảng dạy học tập nâng cao nghiệp vụ, chuyên môn, phương pháp giảng dạy……Bên cạnh đó, nhà trường đã khuyến khích cán bộ giảng dạy đưa ra cách thức giảng dạy mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học cũng như đề cao những phương pháp dạy học tăng tính tích cực của người học. Do người nghiên cứu là người trực tiếp tham gia giảng dạy môn học Đo lường điện, nên cho rằng thiết kế các bài giảng theo hướng tích cực hoá nhằm tăng tính tích cực, năng lực tự học của người học góp phần nâng cao chất lượng dạy và học cho môn Đo lường điện nói riêng và trường Trung học Kỹ thuật thực hành nói chung. Từ những lý do trên, người nghiên cứu quyết định chọn đề tài: “Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo lƣờng điện tại trƣờng Trung học Kỹ thuật thực hành”. MỤC TIÊU - NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2.

Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo lường điện tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành trực thuộc trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên thực hiện các nhiệm vụ sau: - Tìm hiểu, hệ thống hoá cơ sở lý luận của quan điểm dạy học tích cực. - Khảo sát thực trạng việc dạy và học môn Đo Lường Điện tại trường THKTTH. - Thiết kế một số bài giảng theo quan điểm dạy học tích cực và tổ chức thực nghiệm tại trường Trung Học Kỹ Thuật Thực Hành.

ĐỐI TƢỢNG - KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 3. Đối tƣợng nghiên cứu - Vận dụng quan điểm dạy học tích cực vào môn Đo Lường Điện tại trường THKTTH. Khách thể nghiên cứu - Quá trình dạy học môn Đo lường điện tại trường THKTTH. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Phương pháp dạy học giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy học, thiết kế phương pháp dạy học cho môn Đo lường điện theo hướng tích cực hoá người học như người nghiên cứu đề suất và đưa vào sử dụng trong dạy học sẽ gia tăng tính tích cực HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Đo lường điện tại trường THKTTH.

GIỚI HẠN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Do thời gian có hạn, người nghiên cứu chỉ ứng dụng quan điểm dạy học tích cực nhằm thiết kế các tài liệu giảng dạy, kế hoạch dạy học cho từng bài học áp dụng cho môn Đo lường điện tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành. Đối tượng là học sinh trung học chuyên nghiệp ngành điện - điện tử. Đề tài không đi sâu nghiên cứu nội dung của môn học ở cấp cao hơn nên chỉ phù hợp với mức môn Đo lường điện (30 tiết- lý thuyết) trình độ trung học chuyên nghiệp, đồng thời đề tài không đi vào thực hành môn Đo lường điện và một số vấn đề khác có liên quan. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6.

Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu Nghiên cứu tài liệu, sách, tạp chí, văn kiện, nghị quyết có liên quan. Đồng thời tra kiếm thông tin trên internet, phân tích và chọn lọc tài nguyên thông tin trên mạng xã hội …….để phân tích, chọn lọc các nội dung thích hợp nhằm vận dụng vào đề tài. Phƣơng pháp nghiên cứu điều tra thăm dò ý kiến Dùng bảng câu hỏi thăm dò ý kiến những đối tượng có liên quan như: cán bộ giảng dạy môn Đo lường điện, học sinh chuyên ngành điện có học môn Đo lường điện tại một số trường có chuyên ngành điện để phân tích, chọn lọc nội dung thích hợp nhằm vận dụng vào đề tài. Phƣơng pháp đàm thoại, lấy ý kiến chuyên gia Phỏng vấn, trao đổi với chuyên gia, cán bộ giảng dạy lâu năm có kinh nghiệm giảng dạy tại trường ĐHSP TP.HCM, trường Trung học Kỹ thuật thực hành, trường Cao đẳng nghề Nhơn Trạch Đồng Nai để hiểu tình hình giảng dạy môn Đo lường điện đồng thời phân tích, chọn lọc nội dung thích hợp để vận dụng vào đề tài.

Phƣơng pháp thực nghiệm Thực giảng hệ trung cấp chuyên nghiệp ngành Điện - Điện tử tại trường Trung học Kỹ thuật thực hành. Nội dung thực nghiệm là phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hoá người học. Phƣơng pháp thống kê, xử lý số liệu toán học Sử dụng phần mềm Excel, SPSS sử lý số liệu để tổng hợp, phân tích, đánh giá và đưa ra những nhận định, kết luận hay điều chỉnh nội dung nghiên cứu. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Trình bày quy trình dạy học theo quan điểm tích cực hoá người học góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn Đo lường điện nói riêng và hiệu quả giảng dạy tại trường THKTTH nói chung.

Tăng cường tính tự học, hợp tác trong học tập và rèn luyện kỹ năng mền cho HS trong quá trình học môn Đo lường điện. 4 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan về lịch sử của vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Ngày nay, nền giáo dục tiên tiến trên thế giới chú trọng phát triển năng lực cá nhân của người học.

Từ dạy và học thụ động truyền thống chuyển sang dạy và học tích cực hiện đại, giáo viên không còn là trung tâm trong quá trình dạy học mà chỉ đóng vai trò là người thiết kế tổ chức quá trình dạy học, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình, của môn học và đây chính là quan điểm dạy học hiện đại, dạy học với người học là trung tâm. Phương pháp dạy học theo quan điểm tích cực này đã được các nhà tâm lý, giáo dục lớn trên thế giới quan tâm từ lâu. Thời kỳ giáo dục sơ khai - Trung Hoa: Đại điện là Khổng Tử (551-479 TCN) ông xem trọng việc tự học, tự luyện tập, tự tu thân kết hợp với thực tiễn, phát triển động cơ, hứng thú và đề cao ý chí người học. - Hy Lạp: Phương pháp dạy học hiện đại trên xuất hiện cùng với sự xuất hiện các nhà giáo dục triết gia hàng đầu như: Socrates, Plato, Isocrates, Aristotle…… Thời kỳ giáo dục Trung đại Đây là thời kỳ phát triển mạnh của đạo giáo, do vậy giáo dục bị ảnh hưởng bởi tính tôn giáo (Ky tô giáo) và sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật Hồi giáo nhưng xét tổng thể thì phương pháp dạy học thời kỳ này cũng chủ yếu là đọc, chép, thầy giảng trò ghi….

5 Thời kỳ Phục hƣng Ở thời kỳ này Giáo dục Châu Âu là giáo dục nhân văn, khoa học. PPDH chủ đạo là giáo viên giải thích thông qua sách giáo khoa, giải đáp thắc mắc, thảo luận. Đây cũng là thời kỳ chuyển hướng giáo dục với triết lý giáo dục mới và mục tiêu mới. Thời kỳ cận đại (thế kỷ XVII -XIX) Thể chế quân chủ chuyên chế xuất hiện ở Châu Âu, do vậy xu hướng giáo dục không chỉ thay đổi bởi chính trị mà còn do sự thúc đẩy phải phát triển của xã hội bấy giờ.

Nền giáo dục trong giai đoạn này đã có sự tổ chức quy cũ và hợp lý hơn. Phương pháp sư phạm tiến bộ đã được đề cập đến từ các nhà giáo dục tiên tiến. Thời kỳ giáo dục hiện đại Nước Đức là một quốc gia chịu ảnh hưởng sâu rộng quan điểm sư phạm của Pestalozzi “ lấy học sinh làm trung tâm”, các trường học, các phương pháp dạy học mới ra đời đều dựa chủ yếu vào quan điểm này. Giáo dục hiện đại từ thế kỷ XX đến nay Phát triển tư tưởng của các nhà giáo dục tiền bối, các nhà giáo dục hiện đại đi sâu nghiên cứu khoa học giáo dục cũng đã khẳng định vai trò to lớn của hoạt động tự học.

Rubakin (1862-1946) với "Tự học như thế nào" và Smit Man Hecboc trong "Nghiên cứu học tập như thế nào" đều cho rằng: Quan tâm đến việc giáo dục động cơ học tập đúng đắn là điều kiện để người học tích cực, chủ động trong tự học. Trong thời đại hiện nay, đa số người học có thể vào học hệ cao đẳng, đại học, và người đang đi làm muốn nâng cao trình độ đều có thể trở lại học đại học, cao đẳng với các chuyên ngành nâng cao. Do vậy, nhu cầu đào tạo các hệ này trên thế giới đang tăng lên rất nhanh cả về số lượng và chất lượng.