Luận văn thạc sĩ vận dụng dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học chương phương pháp tọa độ trong không gian lớp 12 ban nâng cao

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vận dụng dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học chương phương pháp tọa độ trong không gian lớp 12, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Dương Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Nhụy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Vận Dụng Dạy Học Giải Quyết Vấn Đề Vào Dạy Học Chương Phương Pháp Tọa Độ Trong Không Gian Lớp 12
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết khoa học
• 0.6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Cơ sở khoa học của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.1.1. Cơ sở triết học
• 1.1.2. Cơ sở tâm lí học
• 1.1.3. Cơ sở giáo dục học
• 1.2. Những khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Vấn đề
• 1.2.2. Hệ thống
• 1.2.3. Tình huống gợi vấn đề
• 1.3. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4. Đặc điểm của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.5. Những hình thức dạy học giải quyết vấn đề
• 1.5.1. Tự nghiên cứu vấn đề
• 1.5.2. Vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.6. Các mức độ của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.7. Thực hiện dạy học giải quyết vấn đề
• 1.8. Các bước dạy học giải quyết vấn đề
• 1.9. Ưu, nhược điểm và những điều cần lưu ý của dạy học giải quyết vấn đề
• 1.10. Những cách thông dụng để tạo tình huống gợi vấn đề
• 1.11. Dự đoán nhờ nhận xét trực quan và thực nghiệm (tính toán, đo đạc…)
• 1.12. Lật ngược vấn đề
• 1.13. Xem xét tương tự
• 1.14. Giải bài tập mà người học chưa biết thuật giải
• 1.15. Tìm sai lầm trong lời giải
• 1.16. Các biện pháp giúp học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học toán
• 1.17. Mối quan hệ biện chứng giữa phương pháp dạy học, quy trình dạy học và biện pháp dạy học
• 1.18. Các biện pháp cơ bản
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN”
• 2.1. Dạy học các tình huống điển hình trong môn toán
• 2.2. Dạy học khái niệm
• 2.3. Dạy học định lí
• 2.4. Dạy học quy tắc
• 2.5. Dạy học giải bài tập
• 2.6. Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian”
• 2.7. Vài nét về nội dung chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” Hình học 12 - Nâng cao
• 2.8. Những thuận lợi, khó khăn khi giảng dạy và nghiên cứu chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” Hình học 12 - Nâng cao
• 2.9. Mục tiêu dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” Hình học 12 – Nâng cao
• 2.10. Yêu cầu dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” Hình học 12 - Nâng cao
• 2.11. Một số giải pháp khi xây dựng bài soạn thể hiện sự vận dụng dạy học giải quyết vấn đề với chương “Phương pháp tọa độ trong không gian”
• 2.12. Một số bài soạn của chương “Phương pháp tọa độ trong không gian”
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nhiệm vụ của thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm
• 3.5. Kế hoạch và nội dung thực nghiệm
• 3.5.1. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.5.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.7. Đánh giá định lượng
• 3.8. Đánh giá định tính
• 3.9. Ý kiến đánh giá của giáo viên và học sinh
• 3.10. Những kết luận ban đầu rút ra được từ kết quả của thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong toán lớp 12

Dạy học giải quyết vấn đề là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Trong môn toán lớp 12, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khơi dậy sự sáng tạo và hứng thú học tập. Chương trình toán học lớp 12, đặc biệt là chương phương pháp tọa độ trong không gian, là một trong những nội dung quan trọng, đòi hỏi học sinh phải có khả năng tư duy trừu tượng và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Khái niệm dạy học giải quyết vấn đề trong toán học

Dạy học giải quyết vấn đề trong toán học là phương pháp mà giáo viên tạo ra các tình huống có vấn đề, từ đó học sinh tự tìm tòi, khám phá và giải quyết. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy độc lập và sáng tạo.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề

Việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề mang lại nhiều lợi ích cho học sinh, bao gồm phát triển tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn với môn toán khi được tham gia vào quá trình học tập chủ động.

II. Những thách thức trong việc dạy học giải quyết vấn đề ở lớp 12

Mặc dù dạy học giải quyết vấn đề mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng và phương pháp giảng dạy phù hợp để tạo ra môi trường học tập tích cực. Hơn nữa, không phải tất cả học sinh đều có khả năng tiếp thu và áp dụng phương pháp này một cách hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc tạo tình huống gợi vấn đề

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc tạo ra các tình huống gợi vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của học sinh. Giáo viên cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng để đảm bảo rằng tình huống được đưa ra không quá dễ hoặc quá khó.

2.2. Sự khác biệt trong khả năng tiếp thu của học sinh

Mỗi học sinh có một khả năng tiếp thu và tư duy khác nhau. Việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề có thể không phù hợp với tất cả học sinh, đặc biệt là những em có nền tảng kiến thức yếu. Giáo viên cần có các biện pháp hỗ trợ để giúp học sinh yếu hơn.

III. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề hiệu quả trong toán lớp 12

Để dạy học giải quyết vấn đề hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo và linh hoạt. Việc sử dụng công nghệ thông tin và các công cụ hỗ trợ học tập cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả dạy học.

3.1. Sử dụng công nghệ trong dạy học giải quyết vấn đề

Công nghệ thông tin có thể hỗ trợ giáo viên trong việc tạo ra các tình huống gợi vấn đề hấp dẫn. Sử dụng phần mềm mô phỏng hoặc các ứng dụng học tập trực tuyến giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và giải quyết vấn đề.

3.2. Tổ chức hoạt động nhóm trong lớp học

Hoạt động nhóm giúp học sinh trao đổi ý tưởng và cùng nhau giải quyết vấn đề. Giáo viên có thể chia lớp thành các nhóm nhỏ để thảo luận và tìm ra giải pháp cho các tình huống gợi vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học giải quyết vấn đề trong chương phương pháp tọa độ

Chương phương pháp tọa độ trong không gian là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình toán lớp 12. Việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề vào chương này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn.

4.1. Các tình huống điển hình trong chương phương pháp tọa độ

Giáo viên có thể sử dụng các tình huống thực tiễn để minh họa cho các khái niệm trong chương phương pháp tọa độ. Ví dụ, việc xác định vị trí của một điểm trong không gian có thể được liên hệ với các tình huống thực tế như định vị GPS.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dạy học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề vào chương phương pháp tọa độ giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy và hứng thú học tập. Kết quả kiểm tra cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc giải quyết các bài toán liên quan.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề là một phương pháp hiệu quả trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng phương pháp này vào dạy học toán lớp 12, đặc biệt là chương phương pháp tọa độ trong không gian, không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học sáng tạo để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển dạy học giải quyết vấn đề

Cần có các chương trình đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học giải quyết vấn đề. Việc này sẽ giúp giáo viên có thêm kiến thức và kỹ năng để áp dụng phương pháp này một cách hiệu quả trong lớp học.

5.2. Tương lai của dạy học toán trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, dạy học toán cần phải được cải tiến để phù hợp với yêu cầu của xã hội. Dạy học giải quyết vấn đề sẽ là một trong những phương pháp chủ đạo trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toán học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục phổ thông theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và xã hội hóa, việc đổi mới phương pháp dạy học đóng vai trò then chốt nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh. Môn Toán, đặc biệt là chương trình nâng cao lớp 12, giữ vị trí quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” là một nội dung trọng tâm, thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng. Tuy nhiên, việc dạy học chương này còn gặp nhiều khó khăn do tính trừu tượng và yêu cầu cao về tư duy không gian của học sinh.

Luận văn tập trung nghiên cứu vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 ban nâng cao tại trường THPT Ngọc Tảo, Phúc Thọ, Hà Nội trong năm học 2014-2015. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng học tập và tạo hứng thú cho học sinh thông qua việc phát hiện và giải quyết các tình huống có vấn đề trong quá trình học tập. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các nội dung kiến thức về hệ tọa độ trong không gian, phương trình mặt phẳng, phương trình đường thẳng và các bài tập liên quan trong chương trình hình học lớp 12 nâng cao.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học giải quyết vấn đề và ý nghĩa thực tiễn trong việc thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Qua đó góp phần đổi mới phương pháp dạy học Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các cơ sở lý luận về dạy học giải quyết vấn đề, bao gồm:

• Cơ sở triết học duy vật biện chứng: Mâu thuẫn là động lực thúc đẩy quá trình nhận thức và phát triển, trong học tập mâu thuẫn giữa yêu cầu nhận thức và tri thức hạn chế tạo động lực cho học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề.

• Cơ sở tâm lý học: Tư duy sáng tạo bắt đầu từ tình huống gợi vấn đề, khi học sinh nhận thức được khó khăn cần vượt qua, kích thích hoạt động tư duy tích cực.

• Cơ sở giáo dục học: Dạy học giải quyết vấn đề phù hợp với nguyên tắc tích cực, tự giác, phát huy vai trò chủ thể của học sinh trong việc kiến tạo tri thức, phát triển năng lực trí tuệ và phẩm chất cá nhân.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: vấn đề, tình huống gợi vấn đề, dạy học giải quyết vấn đề, các hình thức dạy học giải quyết vấn đề (tự nghiên cứu, vấn đáp phát hiện, thuyết trình phát hiện), các mức độ dạy học giải quyết vấn đề, quy trình dạy học giải quyết vấn đề (phát hiện, tìm giải pháp, trình bày, nghiên cứu sâu).

Ngoài ra, luận văn vận dụng các mô hình dạy học tình huống điển hình trong môn Toán như dạy học khái niệm, định lí, quy tắc và giải bài tập, kết hợp với phương pháp Polya gồm bốn bước: tìm hiểu bài toán, xây dựng chương trình giải, thực hiện chương trình, kiểm tra và nghiên cứu lời giải.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận về dạy học giải quyết vấn đề, sách giáo khoa Hình học 12 nâng cao, các văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, kinh nghiệm giảng dạy thực tế tại trường THPT Ngọc Tảo.

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu chuyên ngành về dạy học Toán, dạy học giải quyết vấn đề, các văn kiện chính sách giáo dục.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, khảo sát, phỏng vấn giáo viên và học sinh, thu thập ý kiến đánh giá về việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian”.

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực hiện thực nghiệm trên mẫu gồm học sinh lớp 12A4 và 12A5 năm học 2014-2015 tại trường THPT Ngọc Tảo, với kế hoạch thực nghiệm từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2015. Cỡ mẫu khoảng 60 học sinh được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Phân tích kết quả thực nghiệm bằng phương pháp định lượng (so sánh điểm kiểm tra giữa các nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm) và định tính (phân tích ý kiến đánh giá của giáo viên và học sinh).

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu lý luận và thiết kế bài giảng từ tháng 10/2014 đến tháng 1/2015; thực nghiệm sư phạm từ tháng 2/2015 đến tháng 4/2015; tổng hợp, phân tích kết quả và hoàn thiện luận văn từ tháng 5 đến tháng 9/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học khái niệm: Qua thực nghiệm, học sinh nhóm thực nghiệm đạt điểm trung bình kiểm tra khái niệm cao hơn nhóm đối chứng khoảng 15%, thể hiện sự hiểu sâu sắc và khả năng vận dụng khái niệm “hệ tọa độ trong không gian” và “tọa độ vectơ” tốt hơn.

2. Nâng cao năng lực chứng minh và vận dụng định lí: Học sinh được hướng dẫn theo phương pháp giải quyết vấn đề có tỷ lệ hoàn thành bài tập chứng minh định lí đúng đạt 80%, cao hơn 20% so với nhóm đối chứng. Điều này cho thấy phương pháp giúp học sinh phát triển tư duy logic và kỹ năng chứng minh.

3. Phát triển kỹ năng giải bài tập hình học không gian: Kết quả kiểm tra 15 phút và 45 phút cho thấy nhóm thực nghiệm có tỷ lệ học sinh đạt điểm trên 8 cao hơn nhóm đối chứng lần lượt là 25% và 18%. Học sinh chủ động phát hiện vấn đề, xây dựng hướng giải và trình bày lời giải rõ ràng hơn.

4. Tạo hứng thú và thái độ tích cực với môn học: Qua khảo sát ý kiến, 85% học sinh nhóm thực nghiệm cho biết cảm thấy hứng thú hơn khi học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” nhờ các tình huống gợi vấn đề và hoạt động nhóm. Giáo viên cũng đánh giá phương pháp giúp tăng cường sự tương tác và phát triển năng lực tự học của học sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những kết quả tích cực trên xuất phát từ việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề giúp học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động mà còn chủ động phát hiện, phân tích và giải quyết các tình huống có vấn đề. Việc tạo ra các tình huống gợi vấn đề phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh đã kích thích nhu cầu nhận thức và niềm tin vào khả năng của bản thân, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục toán học, kết quả này phù hợp với quan điểm rằng dạy học giải quyết vấn đề là phương pháp tích cực, phát triển năng lực tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Việc áp dụng phương pháp này trong chương trình nâng cao lớp 12 giúp học sinh làm quen với các dạng bài tập phức tạp, phát triển tư duy trừu tượng và kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh điểm trung bình kiểm tra giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, bảng phân tích tỷ lệ học sinh đạt điểm cao, cũng như biểu đồ khảo sát thái độ học sinh và đánh giá giáo viên để minh họa rõ nét hiệu quả của phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về dạy học giải quyết vấn đề: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực thiết kế tình huống gợi vấn đề, xây dựng hệ thống câu hỏi dẫn dắt và tổ chức hoạt động học tập tích cực. Mục tiêu đạt 100% giáo viên dạy Toán lớp 12 nâng cao được tập huấn trong vòng 1 năm.

2. Xây dựng ngân hàng bài giảng và tình huống gợi vấn đề mẫu: Phát triển tài liệu bài giảng mẫu vận dụng dạy học giải quyết vấn đề cho chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” để giáo viên tham khảo và áp dụng. Thời gian hoàn thành dự kiến trong 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

3. Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học hỗ trợ: Khuyến khích sử dụng phần mềm mô phỏng hình học không gian, bảng tương tác và các công cụ trực quan nhằm giúp học sinh hình dung và phát hiện vấn đề dễ dàng hơn. Triển khai thí điểm tại các trường THPT trọng điểm trong 1 năm.

4. Tổ chức các hoạt động học tập nhóm và thảo luận: Thiết kế các hoạt động nhóm nhằm phát huy vai trò chủ thể của học sinh trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề, đồng thời phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Áp dụng thường xuyên trong các tiết học hình học nâng cao.

5. Đánh giá và điều chỉnh phương pháp dạy học theo định kỳ: Thực hiện khảo sát, đánh giá hiệu quả vận dụng dạy học giải quyết vấn đề hàng học kỳ để kịp thời điều chỉnh nội dung, hình thức tổ chức phù hợp với đặc điểm học sinh và điều kiện thực tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THPT: Nhận được hướng dẫn cụ thể về cách vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong giảng dạy chương trình nâng cao, giúp nâng cao chất lượng bài giảng và phát triển năng lực học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Có cơ sở để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên, phát triển chương trình đào tạo và đổi mới phương pháp dạy học Toán theo hướng tích cực.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, chuẩn bị tốt cho công tác giảng dạy tương lai.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về hiệu quả phương pháp dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học hình học không gian, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học giải quyết vấn đề là gì và có vai trò như thế nào trong dạy học Toán?
   Dạy học giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học tích cực, trong đó giáo viên tạo ra tình huống gợi vấn đề để học sinh chủ động phát hiện và giải quyết. Phương pháp này phát huy tư duy sáng tạo, kỹ năng phân tích và tổng hợp, giúp học sinh hiểu sâu kiến thức và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.

2. Làm thế nào để tạo tình huống gợi vấn đề hiệu quả trong dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian”?
   Có thể sử dụng các cách như dự đoán dựa trên nhận xét trực quan, lật ngược vấn đề, xem xét tương tự, khái quát hóa, hoặc đưa ra bài tập mà học sinh chưa biết thuật giải. Tình huống cần phù hợp với trình độ học sinh, kích thích nhu cầu nhận thức và niềm tin vào khả năng giải quyết.

3. Phương pháp Polya gồm những bước nào và áp dụng ra sao trong dạy học giải bài tập?
   Phương pháp Polya gồm bốn bước: (1) Hiểu bài toán, (2) Lập kế hoạch giải, (3) Thực hiện kế hoạch, (4) Kiểm tra và nghiên cứu lời giải. Áp dụng giúp học sinh hệ thống hóa quá trình giải bài tập, phát triển kỹ năng tư duy logic và sáng tạo.

4. Những khó khăn thường gặp khi vận dụng dạy học giải quyết vấn đề trong thực tế là gì?
   Thời gian dạy học kéo dài hơn, đòi hỏi giáo viên có trình độ chuyên môn và kỹ năng tổ chức lớp học tốt, học sinh cần có năng lực tư duy nhất định. Ngoài ra, việc tạo tình huống gợi vấn đề phù hợp và quản lý lớp đông cũng là thách thức.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề?
   Có thể đánh giá qua kết quả kiểm tra định kỳ, khảo sát thái độ và hứng thú học tập của học sinh, ý kiến đánh giá của giáo viên, cũng như quan sát sự chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập. Kết hợp phân tích định lượng và định tính sẽ cho cái nhìn toàn diện.

Kết luận

• Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” giúp nâng cao hiệu quả học tập, phát triển năng lực tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 nâng cao.
• Phương pháp này kích thích sự chủ động, sáng tạo và niềm tin của học sinh vào khả năng học tập, đồng thời tạo hứng thú và thái độ tích cực với môn Toán.
• Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Ngọc Tảo cho thấy học sinh nhóm thực nghiệm có kết quả học tập và thái độ tích cực vượt trội so với nhóm đối chứng.
• Cần tiếp tục đào tạo giáo viên, xây dựng tài liệu bài giảng mẫu, tăng cường phương tiện dạy học và tổ chức hoạt động nhóm để phát huy tối đa hiệu quả phương pháp.
• Đề nghị các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và sinh viên sư phạm nghiên cứu, áp dụng và phát triển phương pháp này trong thực tiễn giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Hành động tiếp theo: Các trường THPT và Sở Giáo dục nên triển khai tập huấn, xây dựng ngân hàng bài giảng và tổ chức thực nghiệm mở rộng để nhân rộng mô hình dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học Toán nâng cao. Giáo viên cần chủ động nghiên cứu, sáng tạo và áp dụng linh hoạt phương pháp trong từng tiết học.

Hãy bắt đầu đổi mới phương pháp dạy học ngay hôm nay để phát triển năng lực toàn diện cho học sinh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến đƣợc trình bày theo 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học chƣơng “Phƣơng pháp tọa độ trong không gian”. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Cơ sở khoa học của dạy học giải quyết vấn đề 1. Cơ sở triết học Theo triết học duy vật biện chứng, mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực thúc đẩy quá trình phát triển. Trong quá trình học tập của học sinh luôn luôn xuất hiện mâu thuẫn. Đó là mâu thuẫn giữa yêu cầu, nhiệm vụ nhận thức với tri thức, kinh nghiệm còn hạn chế của bản thân.

Đó chính là động lực thúc đẩy nhận thức ở học sinh. Cơ sở tâm í học Theo các nhà tâm lí học thì con ngƣời chỉ tƣ duy tích cực khi nảy sinh nhu cầu tƣ duy tức là một khó khăn trong nhận thức cần phải khắc phục hay một tình huống có vấn đề. “Tƣ duy sáng tạo thƣờng bắt đầu bằng một tình huống gợi vấn đề”. Cơ sở giáo dục học Dạy học giải quyết vấn đề phù hợp với nguyên tắc tính tích cực, tự giác, vì nó kích thích và tạo động cơ cho chủ thể hoạt động để phát hiện và giải quyết vấn đề.

Dạy học giải quyết vấn đề cũng tạo ra sự thống nhất giữa kiến tạo tri thức, phát triển năng lực trí tuệ và bồi dƣỡng phẩm chất. Những tri thức mới (đối với học sinh) đƣợc kiến tạo nhờ quá trình phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề. Tác dụng phát triển năng lực trí tuệ thể hiện ở chỗ học sinh học đƣợc cách khám phá, tức là rèn luyện cho họ cách thức phát hiện, tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách khoa học. Đồng thời, dạy học giải quyết vấn đề cũng góp phần bồi dƣỡng cho ngƣời học những đức tính cần thiết của ngƣời lao động sáng tạo nhƣ tính chủ động, tích cực, tính kiên trì vƣợt khó, tính kế hoạch và thói quen tự kiểm tra.

Những khái niệm cơ bản 1. Vấn đề Trong toán học, vấn đề (đối với ngƣời học) là điều cần đƣợc xem xét, nghiên cứu giải quyết, thỏa mãn các điều kiện sau: - Câu hỏi chƣa đƣợc giải đáp (hoặc yêu cầu hành động chƣa đƣợc thực hiện). 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Chƣa có một phƣơng pháp mang tính chất thuật toán để giải đáp câu hỏi hoặc yêu cầu đặt ra. Trong mỗi vấn đề phải có cái chƣa biết, cái đã biết và phải có điều kiện quy định bởi mối liên hệ giữa các yếu tố chƣa biết và đã biết đó.

Hệ thống Hệ thống đƣợc hiểu là một tập hợp những phần tử cùng với những quan hệ giữa những phần tử của tập hợp đó. Một tình huống đƣợc hiểu là một hệ thống phức hợp gồm chủ thể và khách thể. Trong đó, chủ thể là đối tƣợng gây ra hành động trong mối quan hệ đối lập với đối tƣợng bị sự chi phối bởi hành động, đối tƣợng bị sự chi phối bởi hành động đƣợc gọi là khách thể. Ở đây, chủ thể có thể là ngƣời còn khách thể là một hệ thống nào đó.

Nếu trong một tình huống, chủ thể còn chƣa biết ít nhất một phần tử của khách thể thì tình huống này gọi là một tình huống bài toán đối với chủ thể. Trong một tình huống bài toán, nếu chủ thể đặt ra mục đích tìm phần tử chƣa biết nào đó dựa vào một vài phần tử cho trƣớc trong khách thể thì ta có một bài toán. Một bài toán đƣợc gọi là vấn đề nếu chủ thể chƣa có trong tay một thuật giải nào để tìm ra phần tử chƣa biết của bài toán. Hiểu theo nghĩa trên thì vấn đề ở đây không đồng nghĩa với bài toán.

Nếu bài toán chỉ yêu cầu học sinh áp dụng một quy tắc đã biết để giải thì không gọi là vấn đề. Chẳng hạn, khi học xong bài phƣơng trình mặt phẳng, giáo viên nêu ví dụ: Ví dụ 1. Chứng minh cặp đƣờng thẳng cho bởi 2 phƣơng trình sau song song với nhau: x + 2y – z + 5 = 0 và 2x + 4y – 2z – 4 = 0 Ta thấy đây là một bài toán nhƣng không phải là tình huống gợi vấn đề, vì 1 2 1 5 bài toán này đã có thuật giải (chỉ ra    ). Trong không gian Oxyz, viết phƣơng trình mặt phẳng (α) đi qua điểm A(0; 1; 1), B(-1; 0; 2) và vuông góc với mặt phẳng () có phƣơng trình: x – y + z + 1 = 0.

5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đây là tình huống gợi vấn đề vì học sinh chƣa có một quy tắc mang tính chất thuật giải để giải quyết bài toán trên, tuy nhiên học sinh đã biết cách lập phƣơng trình mặt phẳng nếu biết tọa độ của một điểm thuộc mặt phẳng và tọa độ một vectơ pháp tuyến của mặt phẳng 1. Tình huống gợi vấn đề Tình huống gợi vấn đề hay còn gọi là tình huống có vấn đề là tình huống mà ở đó ngƣời học những khó khăn về lý luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết phải vƣợt qua và có khả năng vƣợt qua nhƣng không phải ngay tức thời nhờ một thuật giải mà cần phải có quá trình tƣ duy tích cực, vận động và liên hệ những tri thức đã biết liên quan. Một tình huống đƣợc gọi là có vấn đề thì phải thoả mãn 3 điều kiện sau: - Tồn tại một vấn đề Tình huống phải bộc lộ mâu thuẫn giữa thực tiễn với trình độ nhận thức, chủ thể phải ý thức đƣợc một khó khăn trong tƣ duy hoặc hành động mà vốn hiểu biết sẵn có chƣa đủ để vƣợt qua. Nói cách khác, phải có một vấn đề, tức là có ít nhất một phần tử của khách thể mà học sinh chƣa biết và cũng chƣa có trong tay thuật giải để tìm phần tử đó.

- Gợi nhu cầu nhận thức Nếu tình huống có vấn đề nhƣng vì lí do nào đó học sinh không thấy có nhu cầu cần tìm hiểu, giải quyết, chẳng hạn họ thấy vấn đề xa lạ thì đó cũng chƣa phải là một tình huống gợi vấn đề. Điều quan trọng là tình huống phải gợi nhu cầu nhận thức ở học sinh để họ cảm thấy cần thiết bổ sung, điều chỉnh, hoàn thiện tri thức, kĩ năng bằng cách tham gia giải quyết vấn đề nảy sinh. Tốt nhất là tình huống làm cho học sinh thấy ngạc nhiên, hứng thú và mong muốn giải quyết. - Khơi dậy niềm tin ở khả năng của bản thân Nếu một tình huống tuy có vấn đề và học sinh tuy có nhu cầu giải quyết vấn đề, nhƣng nếu họ cảm thấy vấn đề vƣợt quá xa so với khả năng của mình thì họ cũng không sẵn sàng tham gia giải quyết vấn đề.

Tình huống cần khơi dậy ở học sinh cảm nghĩ là tuy họ chƣa có ngay lời giải, nhƣng đã có một số tri thức, kĩ năng liên quan đến vấn đề đặt ra và nếu họ tích cực suy nghĩ thì có nhiều hy vọng giải 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quyết đƣợc vấn đề. Nhƣ vậy học sinh có đƣợc niềm tin ở khả năng huy động tri thức và kĩ năng sẵn có để giải quyết hoặc tham gia giải quyết đƣợc vấn đề. Trong không gian với hệ tọa độ Oxyz, cho mặt phẳng (P): x + y + z + 1 = 0 và hai điểm A(1; 2; 3), B(2; 0; 4). Tìm điểm M thuộc (P) sao cho MA + MB đạt giá trị nhỏ nhất.

- Tồn tại một vấn đề: Rõ ràng ở đây tồn tại một vấn đề vì học sinh chƣa biết cách xác định điểm M. - Gợi nhu cầu nhận thức: Trong hình học phẳng học sinh đã biết cách xác định vị trí của điểm M nên thôi thúc học sinh suy nghĩ, tìm tòi trong hình học không gian điểm M nhƣ vậy xác định thế nào. - Khơi dậy niềm tin ở khả năng bản thân: Học sinh đã giải quyết đƣợc trƣờng hợp này trong hình học phẳng, nay chuyển sang trong không gian tuy có phức tạp hơn nhƣng vẫn có nét tƣơng tự, do đó nếu tích cực suy nghĩ sẽ giải đáp đƣợc câu hỏi đặt ra. Tuy nhiên đây không phải là tình huống có vấn đề đối với học sinh yếu và học sinh trung bình, bởi vì đây là bài toán khó nên không gây đƣợc niềm tin ở khả năng đối với những học sinh này.

Dạy học giải quyết vấn đề Dạy học giải quyết vấn đề là dạy học mà ở đó giáo viên là ngƣời tạo ra tình huống gợi vấn đề, tổ chức, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, học sinh hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo giải quyết vấn đề, thông qua đó mà kiến tạo tri thức, rèn luyện kĩ năng nhằm đạt đƣợc những mục đích học tập khác. Đặc điểm của dạy học giải quyết vấn đề Trong dạy học giải quyết vấn đề, giáo viên tạo ra những tình huống gợi vấn đề, điều khiển học sinh tìm ra vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực chủ động sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó mà lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt đƣợc những mục đích học tập khác. Nhƣ vậy dạy học giải quyết vấn đề có những đặc điểm sau: 1. Học sinh đƣợc đặt vào tình huống có vấn đề chứ không phải đƣợc thông báo dƣới dạng tri thức có sẵn.

7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Học sinh hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo huy động tri thức và khả năng của mình để giải quyết vấn đề chứ không phải chỉ nghe giáo viên giảng một cách thụ động. Mục đích dạy học không phải chỉ làm cho học sinh lĩnh hội đƣợc kết quả của quá trình giải quyết vấn đề, mà còn ở chỗ làm cho họ phát triển khả năng tiến hành những quá trình nhƣ vậy. Nói cách khác, học sinh đƣợc học bản thân việc học.

Những hình thức dạy học giải quyết vấn đề Tuỳ theo vai trò của giáo viên và học sinh trong các bƣớc của dạy học giải quyết vấn đề cũng nhƣ đặc trƣng của tri thức đạt đƣợc, mà ta phân biệt ba hình thức dạy học chủ yếu sau đây. Tự nghiên cứu vấn đề Đây là cấp độ cao nhất của dạy học giải quyết vấn đề. Nó đƣợc đặc trƣng theo hai đối tƣợng sau: Giáo viên (hoặc cùng học sinh) tạo ra tình huống gợi vấn đề, trình bày vấn đề.