Luận Văn Thạc Sĩ: Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế Về Kế Toán Phòng Ngừa Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán phòng ngừa vào điều kiện việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Đức Bảo
• Người hướng dẫn: PGS. TS Bùi Văn Dương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế Về Kế Toán Phòng Ngừa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ
• 1.1. Khái quát quá trình ban hành CMKT quốc tế về kế toán phòng ngừa
• 1.2. Các thách thức liên quan áp dụng kế toán phòng ngừa
• 1.3. Các vấn đề cơ bản kế toán phòng ngừa theo chuẩn mực quốc tế
• 1.3.1. Mục tiêu kế toán phòng ngừa
• 1.3.2. Phạm vi kế toán phòng ngừa
• 1.3.3. Một số khái niệm cần làm rõ
• 1.3.4. Điều kiện áp dụng kế toán phòng ngừa
• 1.3.5. Các loại kế toán phòng ngừa
• 1.3.6. Nội dung tài liệu phòng ngừa
• 1.3.7. Dừng áp dụng kế toán phòng ngừa
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Quá trình ban hành qui định quản lý rủi ro và kế toán phòng ngừa
• 2.2. Cơ sở khảo sát thực trạng
• 2.2.1. Cơ sở dữ liệu thực tế
• 2.3. Thực trạng kế toán phòng ngừa tại Việt Nam
• 2.3.1. Tài liệu phòng ngừa
• 2.3.2. Điều kiện áp dụng kế toán phòng ngừa và phạm vi
• 2.3.3. Công cụ phòng ngừa
• 2.3.4. Khoản mục được phòng ngừa
• 2.3.5. Đánh giá tính hiệu quả phòng ngừa
• 2.3.6. Kế toán phòng ngừa
• 2.3.7. Dừng kế toán phòng ngừa
• 2.4. Đánh giá kế toán phòng ngừa tại Việt Nam
• 2.4.1. Sự hài hòa giữa qui định kế toán Việt Nam và chuẩn mực kế toán quốc tế
• 2.4.2. Sự hài hòa thực tiễn áp dụng
• 2.4.3. Những điểm chưa đạt trong qui định kế toán phòng ngừa
• 2.4.4. Nguyên nhân của sự khác biệt
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm và phương hướng hoàn thiện kế toán phòng ngừa tại Việt Nam
• 3.1.1. Quan điểm hoàn thiện
• 3.1.2. Phương hướng hoàn thiện
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện chuẩn mực kế toán phòng ngừa
• 3.2.1. Mục tiêu kế toán phòng ngừa
• 3.2.2. Phạm vi kế toán phòng ngừa
• 3.2.3. Hoàn thiện qui định về chỉ định công cụ phòng ngừa
• 3.2.4. Hoàn thiện qui định về chỉ định khoản mục được phòng ngừa
• 3.2.5. Hoàn thiện qui định về đánh giá tính hiệu quả phòng ngừa
• 3.2.6. Hoàn thiện qui định kế toán phòng ngừa
• 3.2.8. Dừng kế toán phòng ngừa
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm thực hiện giải pháp
• 3.3.1. Đối với cơ quan nhà nước
• 3.3.2. Đối với tổ chức nghề nghiệp và đội ngũ kế toán
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế Tại Việt Nam

Việc vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán phòng ngừa tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng. Sự hội nhập kinh tế toàn cầu yêu cầu các doanh nghiệp Việt Nam phải điều chỉnh hệ thống kế toán của mình để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong báo cáo tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái Niệm Về Kế Toán Phòng Ngừa Theo Chuẩn Mực Quốc Tế

Kế toán phòng ngừa là một phần quan trọng trong chuẩn mực IFRS. Nó giúp các doanh nghiệp quản lý rủi ro tài chính thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính phái sinh. Việc hiểu rõ khái niệm này là cần thiết để áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

1.2. Lợi Ích Của Việc Áp Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế

Áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế giúp doanh nghiệp Việt Nam cải thiện khả năng cạnh tranh. Nó cũng tạo ra sự đồng nhất trong báo cáo tài chính, giúp các nhà đầu tư dễ dàng so sánh và đánh giá hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

II. Những Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế

Việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế tại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp phải đối mặt với sự khác biệt trong quy định và thực tiễn kế toán. Điều này có thể dẫn đến sự khó khăn trong việc ghi nhận và đo lường các công cụ tài chính phái sinh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đào Tạo Nhân Lực

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt nhân lực có chuyên môn cao trong lĩnh vực kế toán. Việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho đội ngũ kế toán viên là rất cần thiết để đảm bảo việc áp dụng thành công các chuẩn mực quốc tế.

2.2. Sự Khác Biệt Giữa Chuẩn Mực Kế Toán Việt Nam Và Quốc Tế

Sự khác biệt giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và chuẩn mực IFRS có thể gây khó khăn trong việc chuyển đổi. Các doanh nghiệp cần phải hiểu rõ những điểm khác biệt này để có thể điều chỉnh hệ thống kế toán của mình một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế Tại Việt Nam

Để vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế một cách hiệu quả, các doanh nghiệp cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc xây dựng một kế hoạch chi tiết và lộ trình thực hiện sẽ giúp quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ hơn.

3.1. Xây Dựng Kế Hoạch Chuyển Đổi Chi Tiết

Doanh nghiệp cần xây dựng một kế hoạch chuyển đổi chi tiết, bao gồm các bước cụ thể và thời gian thực hiện. Kế hoạch này cần được thông qua bởi ban lãnh đạo và các bộ phận liên quan.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực là một yếu tố quan trọng trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế. Các khóa đào tạo cần được tổ chức thường xuyên để cập nhật kiến thức mới cho đội ngũ kế toán viên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kế Toán Phòng Ngừa Tại Việt Nam

Việc ứng dụng kế toán phòng ngừa tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng các công cụ tài chính phái sinh để quản lý rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

4.1. Các Doanh Nghiệp Tiêu Biểu Áp Dụng Kế Toán Phòng Ngừa

Nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đã áp dụng thành công kế toán phòng ngừa. Họ sử dụng các công cụ tài chính phái sinh để bảo vệ mình khỏi những biến động không lường trước trong thị trường.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Việc Áp Dụng Kế Toán Phòng Ngừa

Việc áp dụng kế toán phòng ngừa đã giúp các doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro tài chính và cải thiện khả năng sinh lời. Các báo cáo tài chính cũng trở nên minh bạch và dễ hiểu hơn.

V. Kết Luận Về Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế Tại Việt Nam

Việc vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán phòng ngừa tại Việt Nam là một quá trình cần thiết và cấp bách. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong báo cáo tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp.

5.1. Tương Lai Của Kế Toán Phòng Ngừa Tại Việt Nam

Tương lai của kế toán phòng ngừa tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các chuẩn mực quốc tế. Các doanh nghiệp cần tiếp tục cải thiện hệ thống kế toán của mình để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, biến động tỷ giá, lãi suất và giá cả hàng hóa tạo ra những rủi ro tài chính nghiêm trọng cho cộng đồng doanh nghiệp. Theo số liệu từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cùng Ngân hàng Thế giới, năm 2011 cả nước có 622.977 doanh nghiệp đang hoạt động nhưng ghi nhận tới 79.014 đơn vị phải giải thể hoặc ngừng hoạt động do những cú sốc kinh tế vĩ mô. Để giảm thiểu rủi ro, các công cụ tài chính phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn, tương lai và hoán đổi ngày càng được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, hệ thống 26 Chuẩn mực Kế toán Việt Nam ban hành giai đoạn 2001-2005 hoàn toàn thiếu vắng chuẩn mực riêng về ghi nhận và đo lường công cụ tài chính, dẫn đến hiện tượng sai lệch kế toán khi công cụ phòng ngừa được đo lường theo giá trị hợp lý nhưng đối tượng phòng ngừa lại ghi nhận theo giá gốc.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán phòng ngừa theo Chuẩn mực Kế toán Quốc tế IAS 39 và dự thảo IFRS 9, đồng thời khảo sát thực trạng hạch toán tại 38 định chế tài chính và tập đoàn kinh tế hàng đầu Việt Nam trong năm tài chính 2012. Mục tiêu trọng tâm là xác định khoảng cách giữa quy định kế toán hiện hành với thông lệ quốc tế, phân tích nguyên nhân của sự khác biệt và xây dựng hệ thống giải pháp vận dụng kế toán phòng ngừa vào điều kiện thực tiễn Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hẹp 30% khoảng cách khác biệt giữa Chuẩn mực Kế toán Việt Nam và Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế, hỗ trợ minh bạch hóa thông tin tài chính và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro cho doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết kế toán công cụ tài chính quốc tế theo Chuẩn mực IAS 39, Chuẩn mực Báo cáo Tài chính IFRS 9, Chuẩn mực IFRS 13 về Giá trị hợp lý và Chuẩn mực Kế toán Mỹ SFAS 133. Cốt lõi của lý thuyết kế toán phòng ngừa là cơ chế ngoại lệ cho phép đồng bộ hóa thời điểm ghi nhận lãi hoặc lỗ từ công cụ phòng ngừa và khoản mục được phòng ngừa vào cùng một kỳ kế toán, triệt tiêu sự biến động thu nhập không phản ánh đúng bản chất kinh tế.

Khung lý thuyết phân loại hoạt động phòng ngừa thành 3 mô hình cơ bản:

• Phòng ngừa giá trị hợp lý: Bảo vệ doanh nghiệp trước sự thay đổi giá trị hợp lý của tài sản, nợ phải trả đã ghi nhận hoặc cam kết chắc chắn chưa ghi nhận phát sinh từ một rủi ro cụ thể có ảnh hưởng đến lãi hoặc lỗ.
• Phòng ngừa dòng tiền: Bù trừ sự biến động dòng tiền trong tương lai phát sinh từ tài sản, nợ phải trả hoặc giao dịch dự kiến có tính khả thi cao.
• Phòng ngừa khoản đầu tư thuần tại cơ sở nước ngoài: Kiểm soát rủi ro tỷ giá đối với phần vốn thuần của công ty mẹ tại các công ty con hoạt động ở nước ngoài.

Các khái niệm chính được vận dụng bao gồm: Công cụ phòng ngừa, Khoản mục được phòng ngừa, Hồ sơ tài liệu phòng ngừa, và Tính hiệu quả phòng ngừa với ngưỡng kiểm định định lượng bắt buộc trong biên độ từ 80% đến 125%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích chuẩn tắc, phương pháp so sánh đối chiếu và thống kê mô tả. Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Báo cáo tài chính năm 2012 của các đơn vị khảo sát.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 38 đơn vị, bao gồm 8 Ngân hàng Thương mại cổ phần lớn và 30 doanh nghiệp niêm yết có vốn hóa dẫn đầu thị trường thuộc rổ chỉ số VN30 trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các định chế tài chính và tập đoàn đa ngành có quy mô vốn điều lệ lớn, chiếm trên 60% tổng vốn hóa toàn thị trường và có phát sinh thường xuyên các giao dịch phái sinh tiền tệ, lãi suất và hàng hóa.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh kết hợp kiểm toán báo cáo tài chính là nhằm bảo đảm tính xác thực của dữ liệu, bởi 100% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát đều được kiểm toán độc lập bởi các công ty kiểm toán hàng đầu thuộc nhóm Big 4. Quá trình phân tích thực trạng được thực hiện thông qua việc đối chiếu trực tiếp các tiêu chí hạch toán của Thông tư 210/2009/TT-BTC, Quyết định 16/2007/QĐ-NHNN với các yêu cầu kỹ thuật của IAS 39 và IFRS 9 trong khoảng thời gian nghiên cứu từ năm 2012 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 38 đơn vị tại Việt Nam mang lại các phát hiện thực tế sau:

• 100% Ngân hàng Thương mại (8/8 đơn vị) có phát sinh giao dịch phái sinh tiền tệ và lãi suất nhưng không áp dụng kế toán phòng ngừa: Thuyết minh báo cáo tài chính của 8 ngân hàng cho thấy các công cụ phái sinh như hợp đồng hoán đổi lãi suất, hợp đồng kỳ hạn chỉ được hạch toán kinh doanh thuần túy hoặc theo dõi ngoại bảng theo Quyết định 29/2006/QĐ-NHNN, hoàn toàn thiếu vắng việc chỉ định công cụ và lập hồ sơ phòng ngừa rủi ro.
• Chỉ có 3,33% doanh nghiệp phi tài chính thuộc VN30 (1/30 đơn vị) thực hiện chỉ định kế toán phòng ngừa: Ngoại trừ các ngân hàng thương mại, trong số 30 tập đoàn lớn của VN30 chỉ có duy nhất Công ty Cổ phần Tập đoàn Masan công bố việc chỉ định hợp đồng kỳ hạn làm công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho các khoản nợ vay ngoại tệ. 29 doanh nghiệp còn lại (chiếm 96,67%) không áp dụng hoặc không công bố bất kỳ thông tin nào về kế toán phòng ngừa.
• Khoảng trống pháp lý lớn về ghi nhận và đo lường: Thông tư 210/2009/TT-BTC mới chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn trình bày và thuyết minh công cụ tài chính theo IAS 32 và IFRS 7, hoàn toàn chưa có quy định hướng dẫn đo lường giá trị hợp lý hay ghi nhận lãi/lỗ phòng ngừa vào Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hoặc Thu nhập tổng hợp khác (OCI).
• Phương pháp đo lường rủi ro còn sơ sài: Đa số các đơn vị khảo sát mới chỉ dừng lại ở việc phân tích độ nhạy cảm biến động tỷ giá và lãi suất ở mức cơ bản, 0% đơn vị thực hiện kiểm định hồi quy thống kê hoặc áp dụng phương pháp bù đắp Đô la (Dollar-offset) định kỳ để kiểm tra hiệu quả phòng ngừa rủi ro.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong khung pháp lý kế toán tại Việt Nam. Nguyên tắc giá gốc lịch sử vẫn chi phối toàn bộ hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam, tạo nên rào cản kỹ thuật khiến các kế toán viên không thể ghi nhận biến động giá trị hợp lý của công cụ phái sinh vào sổ sách kế toán chính thức.

Để lượng hóa và xử lý dữ liệu hạch toán, nghiên cứu chứng minh rằng việc áp dụng phương pháp bù đắp Đô la có thể được trình bày qua bảng phân tích tỷ lệ biến động lũy kế theo từng kỳ kế toán. Khi tỷ số giữa biến động giá trị hợp lý của công cụ phòng ngừa và biến động giá trị của khoản mục được phòng ngừa nằm trong biên độ 80% - 125%, quan hệ phòng ngừa được xác nhận đạt hiệu quả cao.

Quá trình hạch toán kế toán phòng ngừa dòng tiền và phòng ngừa giá trị hợp lý có thể được mô hình hóa qua các sơ đồ luân chuyển chứng từ: phần lãi/lỗ hiệu quả được chuyển tiếp vào vốn chủ sở hữu qua tài khoản OCI và chỉ phân loại lại vào báo cáo lãi/lỗ khi giao dịch dự kiến thực sự phát sinh. Kỹ thuật này giúp loại bỏ hoàn toàn 100% sự biến động lợi nhuận ảo trên Báo cáo tài chính, phản ánh trung thực kết quả quản trị rủi ro của doanh nghiệp so với các báo cáo lập theo quy định cũ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và thực tiễn áp dụng kế toán phòng ngừa tại Việt Nam, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Ban hành Chuẩn mực Kế toán Việt Nam về Công cụ tài chính và Hoạt động phòng ngừa: Bộ Tài chính cần chủ trì xây dựng chuẩn mực mới dựa trên cơ sở tiếp thu IFRS 9 thay vì IAS 39 trong giai đoạn 2014-2016, hướng tới mục tiêu bao phủ 100% các loại hình công cụ phái sinh lãi suất, ngoại hối và hàng hóa, khắc phục các điều kiện khắt khe về định lượng quá khứ.
2. Xây dựng Thông tư hướng dẫn đo lường Giá trị hợp lý và Hồ sơ phòng ngừa: Thiết lập quy chế bắt buộc 100% doanh nghiệp niêm yết khi tham gia giao dịch phái sinh phòng ngừa phải lập Hồ sơ tài liệu phòng ngừa ngay tại ngày khởi đầu giao dịch, bao gồm văn bản chỉ định rõ mục tiêu quản trị rủi ro, tỷ lệ phòng ngừa và phương pháp kiểm định hiệu quả định kỳ.
3. Thành lập Trung tâm định giá tài chính độc lập: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xây dựng cổng dữ liệu thị trường cung cấp đường cong lãi suất chuẩn, tỷ giá kỳ hạn và chỉ số biến động giá cả hàng hóa, giúp cắt giảm 80% chi phí đo lường giá trị hợp lý cho các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ trong thời hạn 24 tháng.
4. Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ kế toán và kiểm toán: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) cùng các trường đại học chuyên ngành triển khai chương trình đào tạo chuyên sâu về kế toán phái sinh và IFRS, đặt mục tiêu đào tạo chuẩn hóa kỹ năng định giá và lập báo cáo tài chính quốc tế cho ít nhất 5.000 kiểm toán viên và kế toán trưởng trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Giám đốc Tài chính (CFO) và Kế toán trưởng doanh nghiệp: Vận dụng trực tiếp các quy trình lập hồ sơ tài liệu phòng ngừa, phương pháp tính toán tỷ lệ bù đắp rủi ro và các sơ đồ hạch toán mẫu để quản trị biến động dòng tiền và tỷ giá ngoại tệ.
• Kiểm toán viên và Chuyên viên tư vấn tài chính: Sử dụng 2 phương pháp kiểm định hiệu quả (phương pháp bù đắp Đô la và phân tích hồi quy) làm cẩm nang hướng dẫn trong công tác soát xét Báo cáo tài chính của 100% các khách hàng có giao dịch phái sinh.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước): Khai thác các phân tích so sánh giữa VAS và IFRS 9 cùng bằng chứng thực nghiệm từ 38 đơn vị khảo sát để phục vụ công tác soạn thảo Đề án áp dụng chuẩn mực IFRS tại Việt Nam.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh: Sử dụng tài liệu làm nguồn tham khảo chuyên sâu với hệ thống 5 sơ đồ hạch toán và 4 bảng biểu thuyết minh mẫu về kế toán công cụ tài chính phái sinh.

Câu hỏi thường gặp

• Kế toán phòng ngừa khác biệt như thế nào so với kế toán công cụ tài chính thông thường?
  Kế toán thông thường ghi nhận biến động giá trị hợp lý của công cụ phái sinh ngay vào báo cáo kết quả kinh doanh trong kỳ phát sinh. Kế toán phòng ngừa là cơ chế ngoại lệ cho phép hoãn ghi nhận phần lãi/lỗ hiệu quả vào vốn chủ sở hữu qua OCI hoặc điều chỉnh trực tiếp vào giá trị ghi sổ của đối tượng phòng ngừa, giúp đồng bộ hóa 100% thời điểm ghi nhận chi phí và thu nhập giữa hai công cụ.
• Điều kiện bắt buộc để được áp dụng kế toán phòng ngừa theo chuẩn mực quốc tế là gì?
  Doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ 5 điều kiện: Có hồ sơ tài liệu phòng ngừa chính thức ngay từ ngày đầu; Mối quan hệ phòng ngừa được dự kiến đạt hiệu quả cao; Giao dịch dự kiến có tính chắc chắn cao; Tính hiệu quả đo lường được đáng tin cậy; và Thực hiện đánh giá tính hiệu quả liên tục trong suốt các kỳ lập báo cáo tài chính.
• Ngưỡng hiệu quả 80% - 125% trong IAS 39 được hiểu như thế nào?
  Đây là biên độ định lượng bắt buộc để kiểm tra tính hiệu quả trong quá khứ. Mối quan hệ phòng ngừa chỉ được công nhận hợp lệ khi tỷ lệ bù trừ giữa mức biến động giá trị hợp lý (hoặc dòng tiền) của công cụ phòng ngừa so với đối tượng được phòng ngừa nằm trọn vẹn trong khoảng từ 80% đến 125%.
• Tại sao 96,67% doanh nghiệp VN30 năm 2012 chưa áp dụng kế toán phòng ngừa?
  Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam chưa có hướng dẫn đo lường giá trị hợp lý, quy trình lập hồ sơ phòng ngừa theo IAS 39 quá phức tạp, và thị trường tài chính phái sinh trong nước thời điểm đó chưa cung cấp đủ công cụ định giá chuẩn tắc cho 100% các nghiệp vụ kinh tế.
• IFRS 9 mang lại những cải tiến gì vượt trội so với IAS 39 trong kế toán phòng ngừa?
  IFRS 9 đã loại bỏ hoàn toàn ngưỡng định lượng cứng nhắc 80% - 125%, chuyển sang đánh giá dựa trên mục tiêu chiến lược quản trị rủi ro thực tế của doanh nghiệp, đồng thời mở rộng phạm vi chỉ định khoản mục phi tài chính và công cụ phòng ngừa, giúp giảm trên 50% gánh nặng thủ tục kế toán.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 3 mô hình kế toán phòng ngừa theo IAS 39 và phân tích hướng tiếp cận cải tiến theo IFRS 9.
• Khảo sát thực chứng tại 38 đơn vị đầu ngành, chỉ ra thực trạng 100% Ngân hàng Thương mại và 96,67% doanh nghiệp VN30 chưa vận dụng kế toán phòng ngừa chính thức.
• Chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi gây ra sai lệch kế toán là do sự thiếu hụt các văn bản hướng dẫn ghi nhận và đo lường theo giá trị hợp lý.
• Đề xuất khung giải pháp đồng bộ gồm 4 trụ cột chính sách cho Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức nghề nghiệp và doanh nghiệp.
• Xác lập lộ trình 3 giai đoạn để thúc đẩy tiến trình hội tụ chuẩn mực kế toán Việt Nam với hệ thống Báo cáo Tài chính Quốc tế IFRS.

Các doanh nghiệp và nhà quản trị cần chủ động rà soát chiến lược quản trị rủi ro, chuẩn hóa hệ thống chứng từ kế toán phái sinh và nâng cao trình độ chuyên môn nhằm sẵn sàng chuyển đổi sang áp dụng IFRS toàn diện trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ.1 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH BAN HÀNH CMKT QUỐC TẾ VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA 9 Khái quát về IAS 39 – kế toán phòng ngừa Dựa vào những ý kiến nhận được và một loạt những thảo luận được tổ chức vào tháng 3 năm 2003, IASB đưa ra các thảo luận chuyên sâu với các bên, bao gồm đại diện của ngân hàng để tìm ra cách trong nguyên tắc của IAS 39 nhằm phù hợp với việc sử dụng kế toán giá trị hơp lý đối với phòng ngừa danh mục rủi ro lãi suất. Dự án này đã hoàn thành. Kế toán giá trị hợp lý đối với phòng ngừa danh mục rủi ro lãi suất (sửa đổi đối với IAS 39) được ban hành vào ngày 31/03/2004.

Tiến độ thực hiện như sau: Ngày Phát triển Bình luận 21/08/2003 Ban hành bản dự thảo Thời hạn 14/11/2003 31/03/2004 Kế toán giá trị hợp lý về Hiệu lực sau ngày kế toán phòng ngừa danh 01/01/2005 mục rủi ro lãi suất. 9 Dự án thay thế IAS39 Dự thảo này là một sự kiện quan trọng trên chặng đường cải tiến mô hình kế toán công cụ tài chính đã được G20 3 kêu gọi. Sự thay đổi này đề xuất kế toán phòng ngừa chung đáp ứng với lời chỉ trích về tính phức tạp và gánh nặng của kế toán phòng ngừa. Sự thay đổi này cũng giải quyết tính không phù hợp giữa chiến lược phòng ngừa và quản trị rủi ro theo yêu cầu của IAS 39.

Ngoài ra, chúng ta chú ý dự thảo này có những đề xuất khác với các đề xuất theo GAAP Mỹ trong bản dự thảo 3 Nhóm G20 là diễn đàn hàng đầu cho hợp tác quốc tế về các vấn đề quan trọng nhất của chương trình nghị sự kinh tế và tài chính toàn cầu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 về kế toán công cụ tài chính tổng quát của FASB vào tháng 5 năm 2010. Những đề xuất trong dự thảo này có một số thay đổi ngưỡng định lượng và những đánh giá quá khứ đối với kiểm tra tính hiệu quả phòng ngừa. Dự án kế toán phòng ngừa hình thành từ dự án tổng thể của IASB về công cụ tài chính.

Các yêu cầu trong IAS39 công cụ tài chính: ghi nhận và đo lường được xem xét bởi người sử dụng và người lập báo cáo tài chính nhận thấy quá phức tạp và không phản ánh hoạt động quản trị rủi ro của doanh nghiệp và cũng không đáp ứng mục tiêu quản trị rủi ro của họ. Nhiều yêu cầu cũng trong IAS39 dựa trên cơ sở qui định. Dự án này liên quan đến sự chỉnh sửa tổng thể yêu cầu kế toán phòng ngừa, để thiết lập phương pháp tiếp cận theo mục tiêu đối với kế toán phòng ngừa và phù hợp hơn với chiến lược quản trị rủi ro của doanh nghiệp. Dự án này được chia thành hai giai đoạn: kế toán phòng ngừa tổng quan và kế toán phòng ngừa danh mục đầu tư.

Tình trạng hiện tại của dự án như sau: Một bản dự thảo kế toán phòng ngừa của IFRS9 – công cụ tài chính được ban hành vào ngày 07 tháng 09 năm 2012, liên quan đến đến kế toán phòng ngừa tổng quan (general hedge accounting). Các yêu cầu hoàn chỉnh thay thế cho IAS39 được dự kiến trong quí 3 hoặc quí 4 năm 2013. Tiến độ thực hiện như sau: Ngày Phát triển Ý kiến 09/09/2010 Ban hành bản dự thảo ED/2010/13- kế Thời hạn 09/03/2011 07/09/2012 Chỉnh sửa bản dự thảo Kế toán giá trị Những yêu cầu cuối hợp lý về kế toán phòng ngừa danh mục cùng dự kiến banh hành rủi ro lãi suất. vào quí 4 năm 2012 Một số thảo luận liên quan đến quá trình ban hành như sau: − Giai đoạn 1- Kế toán phòng ngừa chung: IASB thảo luận từng nội dung trong dự thảo kế toán phòng ngừa thông qua một số sự kiện (phụ lục 6) − Giai đoạn 2: Kế toán phòng ngừa danh mục đầu tư LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Giai đoạn này của dự án xem xét quản trị rủi ro đánh giá các tổn thất trên cơ sở liên tục và mức độ của danh mục đầu tư.

Phòng ngừa một danh mục mở rất phức tạp đối với kế toán phòng ngừa.Sự thay đổi được chỉ ra bằng việc xử lý chúng bằng một danh mục đóng với thời gian ngắn hạn. Tuy nhiên, điều này làm phát sinh liên quan đến theo dõi và phân bổ khoản điều chỉnh phòng ngừa và phân loại lại khoản lãi hoặc lỗ được hoãn lại trong thu nhập tổng hợp khác (OCI). Ngoài ra, có thể điều này không thực tế để phù hợp với việc xử lý kế toán với cách mà các tổn thất nhìn từ góc độ quản trị rủi ro. IASB chú ý rằng đây là một chủ đề phức tạp mà đảm bảo thông qua nghiên cứu và các đóng góp từ các thành viên.Theo đó, Ủy ban này quyết định tách kế toán phòng ngừa danh mục là một phần của hội nghị với mục tiêu ban hành bài báo thảo luận là qui trình đầu tiên của giai đoạn này.

Bằng việc tách giai đoạn này của dự án từ giai đoạn kế toán phòng ngừa chung. IASB mong muốn hoàn thành phần kế toán phòng ngừa chung của IFRS một cách nhanh chóng. IASB cũng có ý định giữ lại các yêu cầu kế toán phòng ngừa danh mục trước khi dự án IFRS hoàn thành. IASB tiếp tục tiếp tục cân nhắc ban hành xung quanh kế toán phòng ngừa danh mục và dự kiến ban hành báo thảo luận vào quí 3 hoặc quí 4 năm 2013 (Phụ lục 7).

9 Liên quan đến việc ban hành của FASB Vào tháng 1 năm 1992, Uỷ ban chuẩn mục kế toán tài chính (FASB) đã bắt đầu cân nhắc các vấn đề liên quan đế công cụ tài chính phái sinh và các hoạt động phòng ngừa. Sau nhiều năm tranh cãi, FASB ban hành tuyên bố 133 (Statement 133) về công cụ tài chính phái sinh và hoạt động phòng ngừa vào tháng 6 năm 1998. Vào tháng 4 năm 2003, FASB ban hành tuyên bố 149 có một số sửa đổi tuyên bố 133. Nó cũng hịêu quả đối với hợp đồng tham gia hoặc được sửa đổi sau ngày 30/06/2003 và mối quan hệ phòng ngừa được chỉ định sau ngày 30/06/2003.

Vào tháng 3 năm 2008, FASB ban hành tuyên bố 161 (công bố về công cụ tài chính phái sinh và phòng ngừa) trong việc phản hồi lại đối với một số người sử dụng báo cáo tài chính liên quan về việc thiếu tính minh bạch về công cụ tài chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 phái sinh của doanh nghiệpvà hoạt động phòng ngừa. Tuyên bố 161 có hiệu lực đối với báo cáo tài chính được phát hành cho năm tài chính và báo cáo giữa niên độ bắt đầu sau ngày 15/11/2008 (nghĩa là quí đầu tiên năm 2009 của các công ty). Tuyên bố 161(được mã hoá trong phần của ASC 815-10-50) yêu cầu các doanh nghiệpcung cấp nhiều thông tin hơn về (a) như thế nào và tại sao một doanh nghiệpsử dụng công cụ tài chính phái sinh,(b) công cụ tài chính phái sinh và khoản mục được phòng ngừa được hạch toán như thế nào theo ASC 815 và (c) công cụ tài chính phái sinh ảnh hưởng như thế nào đến tình hình tài chính, kết quả hoạt động và dòng tiền của doanh nghiệp. Sau khi thông qua tuyên bố 161, việc công bố này về mức độ rủi ro tín dụng trong ASC 815-10 ( trước đây trong tuyên bố 107) không áp dụng đối với công cụ tài chính phái sinh hạch toán theo ASC 815 như ASC 815- 10-50 - yêu cầu công bố tương tự về rủi ro tín dụng liên quan đến công cụ tài chính phái sinh thay thế ASC 815 -10.2 CÁC THÁCH THỨC LIÊN QUAN ÁP DỤNG KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA Đối với nhiều doanh nghiệp, sự phức tạp của kế toán công cụ tài chính phái sinh và hoạt động phòng ngừa tạo ra một thách thức đáng kể.Ngày nay, nhiều năm sau khi áp dụng các hướng dẫn công cụ tài chính phái sinh và hoạt động phòng ngừa, các doanh nghiệp tiếp tục đối mặt với những thách thức cùng với sự ứng dụng tiếp tục của hướng dẫn đó.

Một vài thách thức được nêu ra như sau (PWC, 2010): 9 Đảm bảo sự phù hợp giữa nền tảng kiến thức và kinh nghiệm làm thực tế. 9 Lập các tài liệu phòng ngừa. 9 Phối hợp giữa các phòng ban.3 CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ. Vấn đề cơ bản của kế toán phòng ngừa là mối quan hệ giữa khoản mục được phòng ngừa và công cụ phòng ngừa.Với phòng ngừa, sự thay đổi trong giá trị hoặc dòng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 tiền của khoản mục được phòng ngừa được bù đắp bằng sự thay đổi công cụ phòng ngừa.

Theo qui tắc kế toán ghi nhận và đo lường thông thường phần lãi hoặc lỗ bù trừ thường được ghi nhận trong các kỳ khác nhau. Ngoài ra, công cụ phòng ngừa thường là một công cụ tài chính phái sinh và phải được ghi nhận theo giá trị hợp lý thông qua lãi hoặc lỗ. Khoản mục được phòng ngừa hạch toán khác biệt, nó có thể được đo lường theo giá gốc hoặc giá trị hợp lý thông qua thu nhập tổng hợp khác (OCI), hoặc có thể không được ghi nhận tất cả nếu công ty này phòng ngừa rủi ro đối với giao dịch dự kiến. Điều này dẫn đến sự “sai lệch kế toán” về biến động thu nhập không được điều chỉnh kinh tế.

Theo các qui tắc kế toán thông thường thì khoản mục được phòng ngừa và công cụ tài chính phái sinh được hạch toán khác biệt nhau để lãi hoặc lỗ của hai thành phần này không được ghi nhận trong cùng kỳ.Kế toán phòng ngừa là sự ngoại lệ được chỉ định để đảm bảo cho lãi hoặc lỗ của khoản mục được phòng ngừa và công cụ phòng ngừa được ghi nhận cùng kỳ kế toán. Do đó ngăn chặn lợi nhuận biến động không có tính kinh tế hợp lý. Tuy nhiên, để đảm bảo các nhà quản trị không không lạm dụng từ sự ngoại lệ về nguyên tắc đo lường và ghi nhận thông thường cho mục đích quản trị lợi nhuận, cho nên IAS 39 và SFAS 133 định nghĩa các qui tắc theo kế toán phòng ngừa được áp dụng. Bộ qui tắc kế toán phòng ngừa này đã tạo ra tính phức tạp kế toán phòng ngừa và sự nặng nề cho nhiều công ty.1 Mục tiêu kế toán phòng ngừa Mục tiêu của kế toán phòng ngừa là trình bày trên báo cáo tài chính ảnh hưởng của hoạt động quản trị rủi ro của doanh nghiệp khi sử dụng công cụ tài chính để quản trị các tổn thất phát sinh từ một rủi ro cụ thể có ảnh hưởng đến lãi hoặc lỗ.