Luận văn thạc sĩ vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán phòng ngừa vào điều kiện việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế vào kế toán phòng ngừa tại Việt Nam, mang lại cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Đức Bảo
• Người hướng dẫn: PGS. TS Bùi Văn Dương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế Về Kế Toán Phòng Ngừa Vào Điều Kiện Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ
• 1.1. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH BAN HÀNH CMKT QUỐC TẾ VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA
• 1.2. CÁC THÁCH THỨC LIÊN QUAN ÁP DỤNG KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA
• 1.3. CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ
• 1.3.1. Mục tiêu kế toán phòng ngừa
• 1.3.2. Phạm vi kế toán phòng ngừa
• 1.3.3. Một số khái niệm cần làm rõ
• 1.3.4. Điều kiện áp dụng kế toán phòng ngừa
• 1.3.5. Các loại kế toán phòng ngừa
• 1.3.6. Nội dung tài liệu phòng ngừa
• 1.3.7. Dừng áp dụng kế toán phòng ngừa
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 2.1. QUÁ TRÌNH BAN HÀNH QUI ĐỊNH QUẢN LÝ RỦI RO VÀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA
• 2.2. CƠ SỞ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG
• 2.2.1. Cơ sở dữ liệu thực tế
• 2.3. THỰC TRẠNG KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Tài liệu phòng ngừa
• 2.3.2. Điều kiện áp dụng kế toán phòng ngừa và phạm vi
• 2.3.3. Công cụ phòng ngừa
• 2.3.4. Khoản mục được phòng ngừa
• 2.3.5. Đánh giá tính hiệu quả phòng ngừa
• 2.3.6. Kế toán phòng ngừa
• 2.3.7. Dừng kế toán phòng ngừa
• 2.4. ĐÁNH GIÁ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Sự hài hòa giữa qui định kế toán Việt Nam và chuẩn mực kế toán quốc tế
• 2.4.2. Sự hài hòa thực tiễn áp dụng
• 2.4.3. Những điểm chưa đạt trong qui định kế toán phòng ngừa
• 2.4.4. Nguyên nhân của sự khác biệt
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 3.1. QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA TẠI VIỆT NAM
• 3.1.1. Quan điểm hoàn thiện
• 3.1.2. Phương hướng hoàn thiện
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHUẨN MỰC KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA
• 3.2.1. Mục tiêu kế toán phòng ngừa
• 3.2.2. Phạm vi kế toán phòng ngừa
• 3.2.3. Hoàn thiện qui định về chỉ định công cụ phòng ngừa
• 3.2.4. Hoàn thiện qui định về chỉ định khoản mục được phòng ngừa
• 3.2.5. Hoàn thiện qui định về đánh giá tính hiệu quả phòng ngừa
• 3.2.6. Hoàn thiện qui định kế toán phòng ngừa
• 3.2.7. Dừng kế toán phòng ngừa
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM THỰC HIỆN GIẢI PHÁP
• 3.3.1. Đối với cơ quan nhà nước
• 3.3.2. Đối với tổ chức nghề nghiệp và đội ngũ kế toán
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế tại Việt Nam

Việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS) tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp Việt Nam cần phải điều chỉnh hệ thống kế toán của mình để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế nhằm nâng cao tính minh bạch và khả năng cạnh tranh. Việc này không chỉ giúp các công ty Việt Nam dễ dàng tiếp cận thị trường quốc tế mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, việc áp dụng IFRS cũng đặt ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp, đặc biệt là trong việc đào tạo nhân lực và thay đổi quy trình kế toán.

1.1. Lịch sử và quá trình áp dụng IFRS tại Việt Nam

Việt Nam đã bắt đầu tiếp cận chuẩn mực kế toán quốc tế từ những năm đầu thế kỷ 21. Năm 2009, Bộ Tài chính đã ban hành thông tư 210/2009/TT-BTC hướng dẫn áp dụng IFRS cho các công ty niêm yết. Tuy nhiên, việc áp dụng vẫn còn nhiều hạn chế do sự khác biệt giữa IFRS và chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS).

1.2. Tầm quan trọng của IFRS trong bối cảnh toàn cầu hóa

Việc áp dụng IFRS giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Nó cũng tạo ra một môi trường minh bạch hơn cho các nhà đầu tư, từ đó thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Hơn nữa, việc tuân thủ IFRS còn giúp các công ty dễ dàng hơn trong việc giao dịch và hợp tác với các đối tác quốc tế.

II. Những thách thức khi áp dụng IFRS tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế tại Việt Nam cũng gặp phải không ít thách thức. Các doanh nghiệp phải đối mặt với vấn đề về nhân lực, quy trình và công nghệ. Đặc biệt, sự khác biệt trong cách ghi nhận và đo lường giữa IFRS và VAS là một trong những rào cản lớn nhất. Ngoài ra, việc thiếu hụt kiến thức và kinh nghiệm trong việc áp dụng IFRS cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Khó khăn trong việc đào tạo nhân lực

Đào tạo nhân lực là một trong những thách thức lớn nhất khi áp dụng IFRS. Nhiều kế toán viên và nhân viên tài chính chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về IFRS, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất và thiếu chính xác.

2.2. Sự khác biệt giữa IFRS và VAS

Sự khác biệt trong quy định giữa IFRS và chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc chuyển đổi. Các công ty cần phải điều chỉnh quy trình kế toán của mình để phù hợp với IFRS, điều này có thể tốn kém và mất thời gian.

III. Phương pháp áp dụng IFRS hiệu quả tại Việt Nam

Để áp dụng IFRS một cách hiệu quả, các doanh nghiệp cần xây dựng một kế hoạch chi tiết và có sự hỗ trợ từ các chuyên gia. Việc này bao gồm việc đánh giá hiện trạng hệ thống kế toán, đào tạo nhân viên và cập nhật công nghệ. Hơn nữa, các doanh nghiệp cũng cần phải có sự hợp tác chặt chẽ với các cơ quan quản lý để đảm bảo việc áp dụng IFRS diễn ra suôn sẻ.

3.1. Đánh giá hiện trạng hệ thống kế toán

Trước khi áp dụng IFRS, các doanh nghiệp cần thực hiện một đánh giá toàn diện về hệ thống kế toán hiện tại của mình. Điều này giúp xác định những điểm cần cải thiện và điều chỉnh để phù hợp với IFRS.

3.2. Đào tạo và phát triển nhân lực

Đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng trong việc áp dụng IFRS. Các doanh nghiệp cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho nhân viên kế toán và tài chính để họ có thể nắm vững các quy định và yêu cầu của IFRS.

IV. Ứng dụng thực tiễn của IFRS tại các doanh nghiệp Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã bắt đầu áp dụng IFRS và đạt được những kết quả tích cực. Việc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng báo cáo tài chính mà còn nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. Các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán cũng nhận thấy rằng việc áp dụng IFRS giúp thu hút nhiều nhà đầu tư hơn.

4.1. Các công ty áp dụng IFRS thành công

Một số công ty lớn tại Việt Nam như Vinamilk và Vietcombank đã áp dụng IFRS và ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong báo cáo tài chính của họ. Điều này không chỉ giúp họ nâng cao uy tín mà còn thu hút được nhiều nhà đầu tư nước ngoài.

4.2. Lợi ích từ việc áp dụng IFRS

Việc áp dụng IFRS mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp, bao gồm tăng cường tính minh bạch, cải thiện khả năng tiếp cận vốn và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của IFRS tại Việt Nam

Việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế tại Việt Nam là một quá trình cần thời gian và nỗ lực. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý và sự quyết tâm từ các doanh nghiệp, việc này hoàn toàn khả thi. Tương lai, việc áp dụng IFRS sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống kế toán của Việt Nam, giúp nâng cao tính minh bạch và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp.

5.1. Triển vọng phát triển của IFRS tại Việt Nam

Với xu hướng toàn cầu hóa, việc áp dụng IFRS sẽ ngày càng trở nên cần thiết. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Những giải pháp hỗ trợ áp dụng IFRS

Các cơ quan quản lý cần đưa ra những chính sách hỗ trợ và khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng IFRS, bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo và cung cấp tài liệu hướng dẫn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp từ thị trường tài chính toàn cầu. Điển hình vào năm 2011, trong tổng số 622.977 doanh nghiệp đăng ký tại Việt Nam, có tới 79.014 doanh nghiệp phải giải thể hoặc tạm ngừng hoạt động do những áp lực nặng nề về chi phí vốn, biến động tỷ giá và sự trượt giá của hàng hóa. Thực tế này đòi hỏi các tổ chức kinh tế phải chủ động sử dụng các công cụ tài chính phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn, tương lai và hoán đổi để quản trị rủi ro. Tuy nhiên, nếu áp dụng các nguyên tắc kế toán dồn tích và giá gốc truyền thống, sự bất cân xứng trong ghi nhận giá trị hợp lý giữa công cụ phái sinh và tài sản cơ sở sẽ tạo ra sự sai lệch kế toán nghiêm trọng, khiến lợi nhuận trên báo cáo tài chính biến động thất thường mà không phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch.

Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề vận dụng chuẩn mực kế toán quốc tế về kế toán phòng ngừa vào điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa khung lý thuyết chuẩn mực kế toán quốc tế số 39 và dự thảo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 9, phân tích thực trạng hệ thống văn bản pháp lý cùng thực hành kế toán tại 8 ngân hàng thương mại và 30 doanh nghiệp thuộc nhóm chỉ số VN30 trong năm tài chính 2012. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp khả thi nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và thông lệ kế toán quốc tế. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hướng tới mục tiêu nâng mức độ hài hòa chuẩn mực kế toán từ mức 70% lên trên 95%, giúp nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính và củng cố niềm tin cho hơn 80% nhà đầu tư tổ chức tham gia thị trường vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của ba lý thuyết kinh tế và tài chính hiện đại: Lý thuyết bất cân xứng thông tin, Lý thuyết quản trị rủi ro doanh nghiệp và Lý thuyết hài hòa kế toán quốc tế. Các lý thuyết này chỉ rõ rằng việc công bố minh bạch và ghi nhận đúng thời điểm các giao dịch phòng ngừa rủi ro sẽ giúp thị trường đánh giá chính xác giá trị doanh nghiệp và giảm chi phí sử dụng vốn.

Các khái niệm then chốt được phân định rõ ràng trong nghiên cứu gồm:

• Công cụ tài chính phái sinh: Hợp đồng tài chính có giá trị biến đổi theo lãi suất, tỷ giá, giá chứng khoán hoặc giá hàng hóa tham chiếu, không đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu hoặc chỉ yêu cầu vốn ban đầu rất nhỏ.
• Khoản mục được phòng ngừa: Tài sản, nợ phải trả, cam kết chắc chắn, giao dịch dự kiến có khả năng xảy ra cao hoặc khoản đầu tư thuần tại nước ngoài đang chịu rủi ro biến động giá trị hợp lý hoặc dòng tiền.
• Công cụ phòng ngừa: Công cụ phái sinh hoặc tài sản, nợ phi phái sinh được chỉ định với kỳ vọng bù đắp tổn thất của khoản mục được phòng ngừa.
• Tính hiệu quả phòng ngừa: Mức độ bù trừ giữa biến động giá trị của công cụ phòng ngừa và đối tượng được phòng ngừa, đạt yêu cầu khi nằm trong giới hạn định lượng từ 80% đến 125%.

Nghiên cứu phân loại chi tiết ba mô hình kế toán phòng ngừa theo chuẩn mực kế toán quốc tế số 39:

• Kế toán phòng ngừa giá trị hợp lý: Ghi nhận đồng thời lãi hoặc lỗ từ việc đánh giá lại công cụ phòng ngừa và khoản mục được phòng ngừa trực tiếp vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong cùng một kỳ kế toán.
• Kế toán phòng ngừa dòng tiền: Ghi nhận phần lãi hoặc lỗ hiệu quả của công cụ phòng ngừa vào thu nhập tổng hợp khác thuộc vốn chủ sở hữu, sau đó kết chuyển vào lãi hoặc lỗ khi dòng tiền dự kiến ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.
• Kế toán phòng ngừa khoản đầu tư thuần hoạt động nước ngoài: Xử lý tương tự phòng ngừa dòng tiền nhằm bù đắp chênh lệch tỷ giá hối đoái khi hợp nhất báo cáo tài chính từ các công ty con ở nước ngoài.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng cách tiếp cận định tính kết hợp thống kê mô tả nhằm đối chiếu quy định pháp lý và kiểm chứng thực tiễn áp dụng.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 8 ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn và 30 doanh nghiệp niêm yết thuộc rổ chỉ số VN30 trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2012. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được lựa chọn vì 38 đơn vị này đại diện cho hơn 70% tổng giá trị vốn hóa toàn thị trường, có khối lượng giao dịch tiền tệ và ngoại hối lớn, sở hữu nhiều công ty con và được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán hàng đầu thuộc nhóm Big 4.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính riêng năm 2012 đã kiểm toán, hệ thống 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam, Thông tư 210/2009/TT-BTC, Quyết định 16/2007/QĐ-NHNN và các văn bản chuẩn mực quốc tế như chuẩn mực kế toán quốc tế số 39, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 7 và số 9.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp so sánh chuẩn mực để tìm ra khoảng trống pháp lý, kết hợp phương pháp phân tích độ nhạy và kỹ thuật bù đắp đô la để kiểm tra tính hiệu quả định lượng. Timeline thực hiện nghiên cứu được tiến hành từ tháng 10 năm 2012 đến cuối năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự thiếu hụt nghiêm trọng về hành lang pháp lý cho kế toán phòng ngừa tại Việt Nam. Toàn bộ 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam ban hành trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2005 chỉ dựa trên các chuẩn mực quốc tế trước năm 2003, dẫn đến mức độ tương thích chỉ đạt khoảng 70% theo báo cáo của Tổng cục Thuế tại Hội nghị lần thứ 41 của Hiệp hội Quản trị Thuế các nước Đông Nam Á và Châu Úc. Mặc dù Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 210/2009/TT-BTC vào ngày 06/11/2009, văn bản này mới chỉ đưa ra định nghĩa và hướng dẫn trình bày, thuyết minh chứ hoàn toàn chưa có quy định về ghi nhận ban đầu và đo lường giá trị hợp lý đối với hoạt động phòng ngừa.

Thứ hai, tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng kế toán phòng ngừa trên thực tế ở mức cực kỳ thấp. Kết quả khảo sát 8 ngân hàng thương mại cho thấy 100% các ngân hàng có phát sinh giao dịch phái sinh tiền tệ và hoán đổi lãi suất, nhưng 0% ngân hàng thực hiện phân loại và chỉ định chính thức công cụ phòng ngừa trên báo cáo tài chính. Đối với 30 doanh nghiệp phi ngân hàng thuộc VN30, có tới 96,7% (29 trên 30 doanh nghiệp) không áp dụng kế toán phòng ngừa; chỉ duy nhất 3,3% (1 doanh nghiệp là Tập đoàn Masan) công bố chỉ định hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Thứ ba, các doanh nghiệp chưa thiết lập được hệ thống hồ sơ tài liệu phòng ngừa và phương pháp kiểm tra tính hiệu quả. 100% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát không xây dựng hồ sơ phòng ngừa bằng văn bản ngay tại thời điểm khởi đầu hợp đồng để chứng minh mục tiêu quản trị và đo lường mức độ bù trừ rủi ro trong biên độ chuẩn 80% đến 125%.

Thứ tư, sự không đồng bộ giữa kế toán và bản chất kinh tế gây ra hiện tượng sai lệch kế toán, làm cho biến động lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp có rủi ro tỷ giá và lãi suất cao bị khuếch đại thêm từ 15% đến 30% qua các kỳ báo cáo, làm suy giảm tính so sánh của thông tin tài chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ việc thị trường tài chính phái sinh Việt Nam giai đoạn 2012 - 2013 còn ở giai đoạn sơ khai, thiếu các công cụ đo lường giá trị hợp lý đáng tin cậy trên thị trường thứ cấp. Bên cạnh đó, các quy định kế toán hiện hành của Việt Nam vẫn thiên về nguyên tắc thận trọng và giá gốc, chưa chấp nhận ghi nhận biến động giá trị hợp lý vào thu nhập tổng hợp khác. Trình độ và kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ kế toán viên về các kỹ thuật định lượng như phân tích hồi quy hay bù đắp đô la còn rất hạn chế.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế về rào cản chuyển đổi sang chuẩn mực kế toán quốc tế tại các quốc gia đang phát triển. Sự phức tạp và cứng nhắc của chuẩn mực kế toán quốc tế số 39 từng bị nhiều tập đoàn đa quốc gia chỉ trích là quá nặng nề, thúc đẩy Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế xây dựng dự thảo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 9 với các tiêu chí linh hoạt hơn nhằm gắn kết chặt chẽ kế toán với chiến lược quản trị rủi ro thực tế.

Để người đọc dễ dàng hình dung, các dữ liệu khảo sát có thể được biểu diễn trực quan qua bảng tổng hợp văn bản pháp luật hiện hành đối chiếu với chuẩn mực quốc tế, kết hợp biểu đồ hình quạt minh họa tỷ lệ 96,7% doanh nghiệp VN30 chưa áp dụng kế toán phòng ngừa, cùng sơ đồ hạch toán luồng tiền chuyển từ thu nhập tổng hợp khác sang báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh khi phát sinh giao dịch gốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, ban hành chuẩn mực kế toán Việt Nam mới về công cụ tài chính và kế toán phòng ngừa trên cơ sở cập nhật dự thảo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 9. Bộ Tài chính cần chủ trì phối hợp với Ban Soạn thảo Chuẩn mực Kế toán xây dựng dự thảo chi tiết trong giai đoạn 2014 - 2016 và áp dụng chính thức từ năm 2018. Giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ tương thích giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và thông lệ quốc tế từ mức 70% lên trên 95%, giải quyết dứt điểm tình trạng bất cân xứng thông tin trong ghi nhận giá trị hợp lý.

Thứ hai, thiết lập cẩm nang hướng dẫn kỹ thuật lập tài liệu phòng ngừa và phương pháp kiểm tra tính hiệu quả. Cục Quản lý Giám sát Kế toán, Kiểm toán kết hợp cùng Ngân hàng Nhà nước ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết phương pháp bù đắp đô la và phân tích hồi quy trong giai đoạn 2015 - 2017. Mục tiêu cụ thể là giúp 100% ngân hàng thương mại và ít nhất 60% doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô lớn xây dựng được quy trình kiểm soát rủi ro và hồ sơ kế toán phòng ngừa đạt chuẩn.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ kế toán viên, kiểm toán viên và cán bộ quản trị tài chính. Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam phối hợp với các trường đại học kinh tế trọng điểm tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về kế toán công cụ phái sinh, triển khai định kỳ 4 khóa đào tạo mỗi năm từ năm 2014. Target metric là đào tạo và cấp chứng chỉ cập nhật IFRS cho trên 5.000 kiểm toán viên và kế toán trưởng vào năm 2020.

Thứ tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng thị trường tài chính và hệ thống định giá độc lập. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch Chứng khoán cần sớm đưa vào vận hành thị trường phái sinh tập trung trong giai đoạn 2015 - 2018, đồng thời công bố đường cong lãi suất và tỷ giá tham chiếu hàng ngày nhằm đảm bảo 100% các công cụ tài chính cơ bản có giá trị hợp lý minh bạch để phục vụ công tác hạch toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Giám đốc Tài chính và Trưởng phòng Quản lý Rủi ro tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các tập đoàn kinh tế lớn. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận vững chắc để thiết kế các chiến lược phòng ngừa rủi ro tỷ giá, biến động lãi suất vay và giá hàng hóa nguyên liệu, giúp doanh nghiệp ổn định dòng tiền và chủ động hoạch định ngân sách.

Thứ tư, Kế toán trưởng, kiểm toán viên độc lập và chuyên viên kiểm toán nội bộ. Luận văn đem lại tài liệu hướng dẫn kỹ thuật định khoản chi tiết cho cả ba loại hình phòng ngừa giá trị hợp lý, dòng tiền và đầu tư thuần, đồng thời làm rõ quy trình lập hồ sơ chứng minh tính hiệu quả phòng ngừa phục vụ công tác kiểm toán báo cáo tài chính theo IFRS.

Thứ ba, Cơ quan quản lý nhà nước gồm Ban Soạn thảo Chuẩn mực Kế toán của Bộ Tài chính, Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Tài liệu cung cấp các luận cứ khoa học và minh chứng thực tiễn sâu sắc để phục vụ quá trình soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và lộ trình chuyển đổi áp dụng IFRS tại Việt Nam.

Thứ tư, Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học tại các viện nghiên cứu và trường đại học khối ngành kinh tế, tài chính - ngân hàng. Luận văn là nguồn tài liệu học thuật giá trị để giảng dạy các học phần kế toán tài chính nâng cao, kế toán quốc tế và phát triển các hướng nghiên cứu mới về công cụ tài chính phái sinh tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Kế toán phòng ngừa là gì và vì sao cần áp dụng phương pháp này thay cho kế toán truyền thống? Kế toán phòng ngừa là tập hợp các nguyên tắc kế toán ngoại lệ nhằm chỉ định công cụ phòng ngừa và khoản mục được phòng ngừa để ghi nhận đồng thời các khoản lãi hoặc lỗ phát sinh vào cùng một kỳ kế toán. Phương pháp này giúp loại bỏ sự sai lệch kế toán, ngăn chặn việc lợi nhuận doanh nghiệp bị biến động nhân tạo từ 15% đến 30% khi giá trị thị trường của công cụ phái sinh thay đổi.

Có mấy loại kế toán phòng ngừa theo chuẩn mực kế toán quốc tế số 39? Chuẩn mực quy định rõ ba loại hình: Kế toán phòng ngừa giá trị hợp lý áp dụng khi giá trị tài sản hoặc nợ phải trả biến động ảnh hưởng đến lãi lỗ; Kế toán phòng ngừa dòng tiền áp dụng cho các giao dịch tương lai có khả năng cao; và Kế toán phòng ngừa khoản đầu tư thuần tại nước ngoài nhằm triệt tiêu rủi ro chuyển đổi tỷ giá trên báo cáo tài chính hợp nhất.

Điều kiện bắt buộc để một doanh nghiệp được áp dụng kế toán phòng ngừa là gì? Doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ bốn điều kiện: Có hồ sơ văn bản chỉ định chính thức ngay từ đầu về chiến lược quản trị rủi ro; Mối quan hệ phòng ngừa được kỳ vọng đạt hiệu quả cao trong khoảng 80% đến 125%; Dòng tiền dự kiến có xác suất xảy ra rất cao; và Tính hiệu quả phòng ngừa có thể đo lường một cách đáng tin cậy trên cơ sở liên tục.

Ngưỡng hiệu quả phòng ngừa từ 80% đến 125% được tính toán như thế nào trong thực tế? Hiệu quả phòng ngừa được xác định bằng tỷ lệ phần trăm giữa mức thay đổi giá trị hợp lý của công cụ phòng ngừa chia cho mức thay đổi giá trị hợp lý của khoản mục được phòng ngừa theo phương pháp bù đắp đô la. Ví dụ, nếu khoản mục chịu lỗ 100 triệu đồng và công cụ phái sinh sinh lãi 120 triệu đồng, tỷ lệ bù trừ đạt 120%, nằm trong khoảng 80% đến 125% và được công nhận là có hiệu quả cao.

Tại sao hầu hết các doanh nghiệp trong mẫu khảo sát năm 2012 chưa áp dụng kế toán phòng ngừa? Do hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam thời điểm năm 2012 chưa có quy định về ghi nhận và đo lường giá trị hợp lý, Thông tư 210/2009/TT-BTC mới chỉ yêu cầu thuyết minh. Đồng thời, kỹ thuật lập hồ sơ theo chuẩn mực kế toán quốc tế số 39 quá phức tạp và thị trường phái sinh trong nước chưa có đầy đủ hạ tầng định giá độc lập để phục vụ công tác kế toán.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về ba mô hình kế toán phòng ngừa rủi ro theo chuẩn mực kế toán quốc tế số 39 và phân tích các điểm cải tiến linh hoạt của dự thảo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 9.
• Nghiên cứu chỉ rõ khoảng trống pháp lý lớn tại Việt Nam khi 26 chuẩn mực kế toán hiện hành mới tương thích khoảng 70% với chuẩn mực quốc tế và chưa có văn bản hướng dẫn ghi nhận, đo lường giá trị hợp lý cho hoạt động phòng ngừa.
• Kết quả khảo sát thực tế trên 8 ngân hàng thương mại và 30 doanh nghiệp VN30 năm 2012 cho thấy tỷ lệ chỉ định kế toán phòng ngừa chính thức mới chỉ đạt 3,3%, phản ánh sự lúng túng của doanh nghiệp khi chưa có hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi, bao gồm ban hành chuẩn mực kế toán mới tương thích thông lệ quốc tế, xây dựng cẩm nang kỹ thuật định lượng, nâng cao năng lực cho hơn 5.000 nhân sự kế toán và hoàn thiện thị trường tài chính tập trung.
• Nghiên cứu đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho Bộ Tài chính cùng các cơ quan ban ngành trong việc hoạch định lộ trình chuyển đổi áp dụng IFRS tại Việt Nam đến năm 2020.

Để chuẩn bị sẵn sàng cho quá trình hội nhập tài chính quốc tế, các doanh nghiệp và tổ chức tài chính cần chủ động rà soát quy trình quản trị rủi ro, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chuẩn hóa hồ sơ kế toán công cụ phái sinh ngay từ hôm nay nhằm tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp trên thị trường vốn toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ.1 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH BAN HÀNH CMKT QUỐC TẾ VỀ KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA 9 Khái quát về IAS 39 – kế toán phòng ngừa Dựa vào những ý kiến nhận được và một loạt những thảo luận được tổ chức vào tháng 3 năm 2003, IASB đưa ra các thảo luận chuyên sâu với các bên, bao gồm đại diện của ngân hàng để tìm ra cách trong nguyên tắc của IAS 39 nhằm phù hợp với việc sử dụng kế toán giá trị hơp lý đối với phòng ngừa danh mục rủi ro lãi suất. Dự án này đã hoàn thành. Kế toán giá trị hợp lý đối với phòng ngừa danh mục rủi ro lãi suất (sửa đổi đối với IAS 39) được ban hành vào ngày 31/03/2004.

Tiến độ thực hiện như sau: Ngày Phát triển Bình luận 21/08/2003 Ban hành bản dự thảo Thời hạn 14/11/2003 31/03/2004 Kế toán giá trị hợp lý về Hiệu lực sau ngày kế toán phòng ngừa danh 01/01/2005 mục rủi ro lãi suất. 9 Dự án thay thế IAS39 Dự thảo này là một sự kiện quan trọng trên chặng đường cải tiến mô hình kế toán công cụ tài chính đã được G20 3 kêu gọi. Sự thay đổi này đề xuất kế toán phòng ngừa chung đáp ứng với lời chỉ trích về tính phức tạp và gánh nặng của kế toán phòng ngừa. Sự thay đổi này cũng giải quyết tính không phù hợp giữa chiến lược phòng ngừa và quản trị rủi ro theo yêu cầu của IAS 39.

Ngoài ra, chúng ta chú ý dự thảo này có những đề xuất khác với các đề xuất theo GAAP Mỹ trong bản dự thảo 3 Nhóm G20 là diễn đàn hàng đầu cho hợp tác quốc tế về các vấn đề quan trọng nhất của chương trình nghị sự kinh tế và tài chính toàn cầu. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 về kế toán công cụ tài chính tổng quát của FASB vào tháng 5 năm 2010. Những đề xuất trong dự thảo này có một số thay đổi ngưỡng định lượng và những đánh giá quá khứ đối với kiểm tra tính hiệu quả phòng ngừa. Dự án kế toán phòng ngừa hình thành từ dự án tổng thể của IASB về công cụ tài chính.

Các yêu cầu trong IAS39 công cụ tài chính: ghi nhận và đo lường được xem xét bởi người sử dụng và người lập báo cáo tài chính nhận thấy quá phức tạp và không phản ánh hoạt động quản trị rủi ro của doanh nghiệp và cũng không đáp ứng mục tiêu quản trị rủi ro của họ. Nhiều yêu cầu cũng trong IAS39 dựa trên cơ sở qui định. Dự án này liên quan đến sự chỉnh sửa tổng thể yêu cầu kế toán phòng ngừa, để thiết lập phương pháp tiếp cận theo mục tiêu đối với kế toán phòng ngừa và phù hợp hơn với chiến lược quản trị rủi ro của doanh nghiệp. Dự án này được chia thành hai giai đoạn: kế toán phòng ngừa tổng quan và kế toán phòng ngừa danh mục đầu tư.

Tình trạng hiện tại của dự án như sau: Một bản dự thảo kế toán phòng ngừa của IFRS9 – công cụ tài chính được ban hành vào ngày 07 tháng 09 năm 2012, liên quan đến đến kế toán phòng ngừa tổng quan (general hedge accounting). Các yêu cầu hoàn chỉnh thay thế cho IAS39 được dự kiến trong quí 3 hoặc quí 4 năm 2013. Tiến độ thực hiện như sau: Ngày Phát triển Ý kiến 09/09/2010 Ban hành bản dự thảo ED/2010/13- kế Thời hạn 09/03/2011 07/09/2012 Chỉnh sửa bản dự thảo Kế toán giá trị Những yêu cầu cuối hợp lý về kế toán phòng ngừa danh mục cùng dự kiến banh hành rủi ro lãi suất. vào quí 4 năm 2012 Một số thảo luận liên quan đến quá trình ban hành như sau: − Giai đoạn 1- Kế toán phòng ngừa chung: IASB thảo luận từng nội dung trong dự thảo kế toán phòng ngừa thông qua một số sự kiện (phụ lục 6) − Giai đoạn 2: Kế toán phòng ngừa danh mục đầu tư TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Giai đoạn này của dự án xem xét quản trị rủi ro đánh giá các tổn thất trên cơ sở liên tục và mức độ của danh mục đầu tư.

Phòng ngừa một danh mục mở rất phức tạp đối với kế toán phòng ngừa.Sự thay đổi được chỉ ra bằng việc xử lý chúng bằng một danh mục đóng với thời gian ngắn hạn. Tuy nhiên, điều này làm phát sinh liên quan đến theo dõi và phân bổ khoản điều chỉnh phòng ngừa và phân loại lại khoản lãi hoặc lỗ được hoãn lại trong thu nhập tổng hợp khác (OCI). Ngoài ra, có thể điều này không thực tế để phù hợp với việc xử lý kế toán với cách mà các tổn thất nhìn từ góc độ quản trị rủi ro. IASB chú ý rằng đây là một chủ đề phức tạp mà đảm bảo thông qua nghiên cứu và các đóng góp từ các thành viên.Theo đó, Ủy ban này quyết định tách kế toán phòng ngừa danh mục là một phần của hội nghị với mục tiêu ban hành bài báo thảo luận là qui trình đầu tiên của giai đoạn này.

Bằng việc tách giai đoạn này của dự án từ giai đoạn kế toán phòng ngừa chung. IASB mong muốn hoàn thành phần kế toán phòng ngừa chung của IFRS một cách nhanh chóng. IASB cũng có ý định giữ lại các yêu cầu kế toán phòng ngừa danh mục trước khi dự án IFRS hoàn thành. IASB tiếp tục tiếp tục cân nhắc ban hành xung quanh kế toán phòng ngừa danh mục và dự kiến ban hành báo thảo luận vào quí 3 hoặc quí 4 năm 2013 (Phụ lục 7).

9 Liên quan đến việc ban hành của FASB Vào tháng 1 năm 1992, Uỷ ban chuẩn mục kế toán tài chính (FASB) đã bắt đầu cân nhắc các vấn đề liên quan đế công cụ tài chính phái sinh và các hoạt động phòng ngừa. Sau nhiều năm tranh cãi, FASB ban hành tuyên bố 133 (Statement 133) về công cụ tài chính phái sinh và hoạt động phòng ngừa vào tháng 6 năm 1998. Vào tháng 4 năm 2003, FASB ban hành tuyên bố 149 có một số sửa đổi tuyên bố 133. Nó cũng hịêu quả đối với hợp đồng tham gia hoặc được sửa đổi sau ngày 30/06/2003 và mối quan hệ phòng ngừa được chỉ định sau ngày 30/06/2003.

Vào tháng 3 năm 2008, FASB ban hành tuyên bố 161 (công bố về công cụ tài chính phái sinh và phòng ngừa) trong việc phản hồi lại đối với một số người sử dụng báo cáo tài chính liên quan về việc thiếu tính minh bạch về công cụ tài chính TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 phái sinh của doanh nghiệpvà hoạt động phòng ngừa. Tuyên bố 161 có hiệu lực đối với báo cáo tài chính được phát hành cho năm tài chính và báo cáo giữa niên độ bắt đầu sau ngày 15/11/2008 (nghĩa là quí đầu tiên năm 2009 của các công ty). Tuyên bố 161(được mã hoá trong phần của ASC 815-10-50) yêu cầu các doanh nghiệpcung cấp nhiều thông tin hơn về (a) như thế nào và tại sao một doanh nghiệpsử dụng công cụ tài chính phái sinh,(b) công cụ tài chính phái sinh và khoản mục được phòng ngừa được hạch toán như thế nào theo ASC 815 và (c) công cụ tài chính phái sinh ảnh hưởng như thế nào đến tình hình tài chính, kết quả hoạt động và dòng tiền của doanh nghiệp. Sau khi thông qua tuyên bố 161, việc công bố này về mức độ rủi ro tín dụng trong ASC 815-10 ( trước đây trong tuyên bố 107) không áp dụng đối với công cụ tài chính phái sinh hạch toán theo ASC 815 như ASC 815- 10-50 - yêu cầu công bố tương tự về rủi ro tín dụng liên quan đến công cụ tài chính phái sinh thay thế ASC 815 -10.2 CÁC THÁCH THỨC LIÊN QUAN ÁP DỤNG KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA Đối với nhiều doanh nghiệp, sự phức tạp của kế toán công cụ tài chính phái sinh và hoạt động phòng ngừa tạo ra một thách thức đáng kể.Ngày nay, nhiều năm sau khi áp dụng các hướng dẫn công cụ tài chính phái sinh và hoạt động phòng ngừa, các doanh nghiệp tiếp tục đối mặt với những thách thức cùng với sự ứng dụng tiếp tục của hướng dẫn đó.

Một vài thách thức được nêu ra như sau (PWC, 2010): 9 Đảm bảo sự phù hợp giữa nền tảng kiến thức và kinh nghiệm làm thực tế. 9 Lập các tài liệu phòng ngừa. 9 Phối hợp giữa các phòng ban.3 CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN KẾ TOÁN PHÒNG NGỪA THEO CHUẨN MỰC QUỐC TẾ. Vấn đề cơ bản của kế toán phòng ngừa là mối quan hệ giữa khoản mục được phòng ngừa và công cụ phòng ngừa.Với phòng ngừa, sự thay đổi trong giá trị hoặc dòng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 tiền của khoản mục được phòng ngừa được bù đắp bằng sự thay đổi công cụ phòng ngừa.

Theo qui tắc kế toán ghi nhận và đo lường thông thường phần lãi hoặc lỗ bù trừ thường được ghi nhận trong các kỳ khác nhau. Ngoài ra, công cụ phòng ngừa thường là một công cụ tài chính phái sinh và phải được ghi nhận theo giá trị hợp lý thông qua lãi hoặc lỗ. Khoản mục được phòng ngừa hạch toán khác biệt, nó có thể được đo lường theo giá gốc hoặc giá trị hợp lý thông qua thu nhập tổng hợp khác (OCI), hoặc có thể không được ghi nhận tất cả nếu công ty này phòng ngừa rủi ro đối với giao dịch dự kiến. Điều này dẫn đến sự “sai lệch kế toán” về biến động thu nhập không được điều chỉnh kinh tế.

Theo các qui tắc kế toán thông thường thì khoản mục được phòng ngừa và công cụ tài chính phái sinh được hạch toán khác biệt nhau để lãi hoặc lỗ của hai thành phần này không được ghi nhận trong cùng kỳ.Kế toán phòng ngừa là sự ngoại lệ được chỉ định để đảm bảo cho lãi hoặc lỗ của khoản mục được phòng ngừa và công cụ phòng ngừa được ghi nhận cùng kỳ kế toán. Do đó ngăn chặn lợi nhuận biến động không có tính kinh tế hợp lý. Tuy nhiên, để đảm bảo các nhà quản trị không không lạm dụng từ sự ngoại lệ về nguyên tắc đo lường và ghi nhận thông thường cho mục đích quản trị lợi nhuận, cho nên IAS 39 và SFAS 133 định nghĩa các qui tắc theo kế toán phòng ngừa được áp dụng. Bộ qui tắc kế toán phòng ngừa này đã tạo ra tính phức tạp kế toán phòng ngừa và sự nặng nề cho nhiều công ty.1 Mục tiêu kế toán phòng ngừa Mục tiêu của kế toán phòng ngừa là trình bày trên báo cáo tài chính ảnh hưởng của hoạt động quản trị rủi ro của doanh nghiệp khi sử dụng công cụ tài chính để quản trị các tổn thất phát sinh từ một rủi ro cụ thể có ảnh hưởng đến lãi hoặc lỗ.