MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thanh niên là lực lượng quan trọng nhất của đất nước, là lực lượng lao động có sức khỏe, có trình độ học vấn, có tiềm năng sáng tạo, có khả năng tiếp cận và làm chủ khoa học hiện đại. Sự phát triển của thanh niên không những quan hệ đến vận mệnh của đất nước mà còn ảnh hưởng đến tương lai của dân tộc. Đối với các nước đang phát triển như nước ta, nơi nguồn lao động dồi dào và chủ yếu tập trung ở nông thôn thì vấn đề việc làm nhất là đối với thanh niên là mối quan tâm hàng đầu.
Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, với hơn 80% dân số ở nông thôn ở nước ta cho thấy số lượng lao động tại đây rất đông đảo. Hiện nay, vấn đề việc làm đang trở thành một vấn đề được xã hội hết sức quan tâm, đặc biệt là các vùng nông thôn. Đây là một bài toán vô cùng khó khăn đối với các nhà quản lý bởi người lao động ở các vùng nông thôn chủ yếu là trình độ dân trí thấp, hầu như chưa có kinh nghiệm làm việc vì quanh năm họ chỉ biết bám vào ruộng đồng để lao động sản xuất. Điều này cho thấy vấn đề tạo việc làm cho người lao động đặc biệt là thanh niên ở mỗi địa phương, mỗi khu vực còn phụ thuộc rất nhiều yếu tố, ví dụ như điều kiện kinh tế của mỗi địa phương, trình độ chuyên môn và tay nghề của người lao động ….
Phú Bình là một huyện chủ yếu làm nông nghiệp nên trình độ dân trí của người dân nơi đây trong đó có cả một bộ phận thanh niên còn hạn chế, cuộc sống của họ còn bộn bề khó khăn lại chỉ bó hẹp trong khoảng cách của làng, xã nên họ ít được tiếp cận với những thông tin về nghề nghiệp, việc làm. Thời gian qua, tình trạng thanh niên tại một số xã trên địa bàn huyện Phú Bình rời bỏ làng quê đến các khu công nghiệp trong và ngoài tỉnh làm việc đã dần trở nên phổ biến, và cũng có rất nhiều thanh niên bỏ nghề làm nông nghiệp để đi tìm những công việc khác. Hiện nay, không chỉ có tình trạng thanh niên học hết THCS, PTTH rồi đi làm chứ không học lên cao hơn mà còn xảy ra một tình trạng là một số người đang theo học tại các trường Đại học, cao đẳng, THCN hay học nghề cũng bỏ học để đi xin vào làm việc 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tại các nhà máy, khu công nghiệp đang trở thành trào lưu. Điển hình công ty Sam Sung, công ty May Thái Nguyên hiện nay đang là những đơn vị thu hút nhiều nguồn lực là thanh niên trên địa bàn huyện Phú Bính nhiều nhất.
Lý giải cho thực trạng này thì những người dân nơi đây cho rằng việc làm nông nghiệp không đủ ăn bởi vì giá của phân bón và các loại giống cây trồng thì cao, mùa màng lại phụ thuộc vào thời tiết còn giá sản phẩm nông nghiệp thì rẻ nên tính ra trừ chi phí cũng chẳng lãi được bao nhiêu. Học đại học, cao đẳng, THCN hay học nghề ra trường, muốn có công việc ổn định, có thu nhập cao thì cũng phải có tiền xin việc và phải có các mối quan hệ xã hội, nếu không sẽ rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc nếu có xin được việc làm cũng sẽ không như ý muốn của mình. Từ sự quan tâm đó tác giả tiếp cận tới đối tượng là những thanh niên – một lực lượng lao động trẻ qua đề tài “Vấn đề việc làm của thanh niên huyện Phú Bình - Tỉnh Thái Nguyên (nghiên cứu trường hợp tại xã Đào Xá và thị trấn Hương Sơn )” nhằm mục đích tìm hiểu rõ hơn về thực trạng việc làm của thanh niên, các công việc mà thanh niên ở các vùng nông thôn đang làm cũng như sự định hướng cho công việc đó ra sao và có những yếu tố nào tác động đến vấn đề việc làm của thanh niên hiện nay. Tổng quan nghiên cứu Việc làm có vị trí rất quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của xã hội.
Việc làm là nhu cầu, mối quan tâm của tất cả những người lao động và gia đình của họ. Nó gắn bó rất thiết thực trong đời sống hàng ngày để đảm bảo cuộc sống và khẳng định bản thân. Chính vì vậy, vấn đề việc làm và nghề nghiệp cũng trở thành đề tài nghiên cứu của nhiều ngành khoa học và nhiều nhà khoa học. Điều này thể hiện thông qua các đề tài nghiên cứu, các bài báo, sách chuyên khảo hay các hội chợ việc làm, các hội thảo về việc làm giúp cho người lao động có nhiều cơ hội và thông tin để từ đó có định hướng việc làm một cách hiệu quả hơn.
Trong thời gian gần đây việc làm hay định hướng nghề nghiệp đã trở thành vấn đề nghiên cứu của nhiều đề tài hay các công trình nghiên cứu cũng như cấc bài viết trên tạp chí, sách báo: 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Nhóm các nghiên cứu về việc làm Tác giả Nguyễn Đức Hoàn trong nghiên cứu về “ Việc làm của thanh niên lao động tự do từ nông thôn ra Hà Nội (Khảo sát tại quận Đống Đa)” năm 2013 cho thấy công việc chủ yếu của lao động tự do là chủ yếu làm thuê cho các cửa hàng 21%, phụ hồ, thợ xây (17%), bán hàng rong (15%), thu mua phế liệu (11%), đánh giầy (11%), hát rong (10%), bốc vác thuê (7%) và nghề khác (8%). Kết quả điều tra trình độ học vấn của số thanh niên lao động tự do từ nông thôn ra Hà Nội cho thấy phần lớn họ chỉ học hết THPT và THCS thậm chí là Tiểu học. Do hạn chế về trình độ học vấn nên họ không có nhiều cơ hội lựa chọn việc làm cho mình. Khi tìm hiểu nguyên nhân tại sao thanh niên lại làm các công việc đó thì kết quả cho thấy có 35% số người được hỏi cho rằng họ đi làm vì không mất nhiều tiền vốn.
Lý do tiếp theo là không tìm được việc khác chiểm tỷ lệ 2%, không đòi hòi chuyên môn tay nghề cao là 18%, phù hợp với bản thân là 14% và lý do khác là 6%. Từ đây có thể thấy được thực tế là các bạn thanh niên tự do luôn ở vị trí yếu thế trong thị trường lao động, luôn bị động và chịu sự tác động của yếu tố ngoại cảnh. Loại công việc quy định nơi làm việc của thanh niên lao đông tự do. Kết quả điều tra của đề tài cho thấy có tới 57,3% các bạn thanh niên làm việc trên đường phố vì công việc chủ yếu là đánh giày, hát rong, bán hàng rong thu mua phế liệu, bốc vác thuê.
Tiếp đến cửa hàng của nhà chủ cũng là nơi làm việc của khá đông thanh niên lao động tự do (chiếm 24,%). Ngoài ra còn một số nơi làm việc khác nữa của thanh niên lao động tự do như: bến xe, bến tàu, gầm cầu… nhưng nhìn chung nơi làm việc của các bạn thanh niên là ở ngoài trời và không cố định. Cũng qua khảo sát cho thấy phần lớn thời gian làm công việc hiện tại của thanh niên lao động tự do là từ ba tháng đến dưới một năm chiếm 54%, từ một năm trở lên chiếm 28,7%, ngoài ra còn có 17,3% các bạn thanh niên đang làm việc hiện tại dưới ba tháng. Bên cạnh đó, thời gian làm việc trong ngày của thanh niên lao động tự do chủ yếu là trên 8 giờ/ ngày (chiếm 69%, từ 6-8 giờ/ngày chiếm 19% và chỉ có 2% làm việc dưới 6 giờ/ngày.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kết quả điều tra về thu nhập của thanh niên lao động tự do tuy rằng rất khó có thể khách quan và chính xác nhưng nhìn chung qua khảo sát của đề tài cho thấy có tới 51,3% số thanh niên có thu nhập trên 3 triệu đồng/ tháng, 43,3% thanh niên có thu nhập từ 2-3 triệu đồng/tháng, vẫn còn 4,7% số thanh niên có thu nhập 1-2 triệu đồng/tháng và chỉ có sự 0,7% kiếm được dưới 1 triệu đồng/tháng. Tuy vậy thì nhìn chung mức thu nhập này có cao hơn so với ở quê. Chính vì ở nhà không có hoặc có thu nhập thấp đã là một trong những yếu tố thúc đẩy thanh niên ra đô thị tìm kiếm việc làm. Đề tài “Hội nhập việc làm, nghề nghiệp của thanh niên” của tác giả Đinh Thị Mai Trâm đã khái quát về nhu cầu và sự lựa chọn của thanh niên trước những yêu cầu, đòi hỏi về việc làm trong thời kỳ hội nhập cũng như cách thức họ tìm kiếm việc làm để từ đó các nhà hoạch định chính sách và các nhà quản lý có những giải pháp để sử dụng hợp lý nguồn lao động này, tạo cơ hội để họ có được những việc làm, nghề nghiệp ổn định và bền vững đảm bảo thu nhập và năng lực của bản thân.
Kết quả nghiên cứu của đề tài cho thấy nghề nghiệp là nhu cầu thiết thực và chính đáng với mỗi người lao động nói chung và thanh niên nói riêng. Nó là điều kiện để người lao động tạo ra thu nhập, nuôi sống bản thân và gia đình. Đồng thời đó là cơ hội để mỗi người áp dụng được những kiến thức, kỹ năng đã được học, được đào tạo vào công việc, qua đó khẳng định năng lực của bản thân. Nhưng trước những yêu cầu, đòi hỏi của thị trường lao động thì những nhu cầu, đòi hỏi của người lao động về việc làm, nghề nghiệp cũng thay đổi để thích ứng với thời kỳ hội nhập.
Trước những khó khăn của việc làm, sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường lao động là do thiếu thông tin về việc làm, số lượng việc làm ít những số hồ sơ đăng ký quá nhiều, khó tìm được ngành nghề phù hợp với chuyên môn đào tạo và có quá ít việc làm như mong muốn. Do vậy, lao động thanh niên trước hết cần một công việc và công việc đó có môi trường điều kiện làm việc tốt , ổn định, có thu nhập cao sau đó mới xét đến tiêu chí phù hợp với ngành nghề đào tạo, sở thích hay cơ hội thăng tiến. Đây là một sự thích ứng rất linh hoạt của lao động thanh niên trong thời kỳ hội nhập hiện nay. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.